قازىرگى ورنىڭىز:ولەڭدەر مەن جىرلار » تولىق مازمۇن

زامان زاڭى جايلى ءتامسىل جىرلار

قوسىلعان ۋاقىت:2016-03-01كورىلىمى:加载中

بۇل جىرلاردى اكەم اقىت قاجى جارىقتىق جىرلاعان جىرلار ەدى، تالاي جىلداردان بەرى مەن مۇنى جاتقا الىپ ەدىم، بۇلاردىڭ ءبىر ءبولىمى اكەمنىڭ شىعارمالارىنىڭ ءار كەزدەگى جازعاندارىنىڭ ىشىندە جۇرەتىن، مەن سونىڭ ءبارىن وسى ءبىر سارىنعا قوسىپ جاتتاعان ەدىم. اكەم شىعارما جازعاندا الۋان ءتۇرلى ءتاتتى اۋەندەرگە قوسىپ جازاتىن، مەن وسىلاردى سول سارىنى بويىنشا جاتتاپ العان ەدىم. قازىر مەن سول سارىن بويىنشا ءسال باياۋىراق ايتىپ وتىرايىن، سەندەر ەكى ادام بىرەۋىڭ ەكى جولدان ىلەسىپ جازىپ وتىرىڭدار، مەن توقتاپ قالسام، ءسوز جالعانباي قالۋى مۇمكىن. سول ءۇشىن تەزىرەك جازىڭىزدار، ارتىنان كورىپ تولىقتاپ، ءبىر نۇسقاعا كوشىرىپ شىعارمىز.
ءۇي اۋاشاراق بولىپ، بالا - شاعا كوپ كىرىپ شىقپاسىن.
جاراتقان يەم جار بولسا بۇگىن كەشكە دەيىن اياقتاپ قالارمىز. اكەمنىڭ ءوز قولجازبالارى اكەم قولعا الىنعان 1939 - جىلى قاڭتاردا ۇكىمەت قولىندا كەتىپ، 1941 - جىلى اكەمنىڭ سۇيەگىن قايتارىپ بەرگەندە بارلىق شىعارمالارى قايتپادى. سوندىقتان قازىر ءبىزدىڭ قولىمىزدا ماردىمدى شىعارمالارى جوق، ءىشىنارا شىعارمالارى كەيبىر تۋىستارىمىزدىڭ (مەشەل، الداجار جانە سەندە) بار ەدى. ەندىگى قالعانى ەل ىشىندە كەزىندە اكەمىزبەن جاقىن وتكەن جاقىن اعايىندارىنىڭ كەيبىر شاكىرتتەرىنىڭ قولىندا بولۋى مۇمكىن، مەن ولاردىڭ دا قانشاسى بارىن ناقتى بىلە بەرمەيمىن. سىزدەردە بىلەسىزدەر، اكەم مەدىرەس بولعان ادام. كەزىندە مەدەنگە قىزمەت ىستەپ جۇرگەندە قازان، ورىنبور باسپالارىندا ون شاقتى كىتابىن شىعارعان. سول كىتاپتارىنىڭ ءبىرىن قالدىرماي شىڭ شىساي ۇكىمەتى اكەمدى قولعا العاندا الىپ كەتكەن ەدى. مەن دە سول جىلدارى وسى كوكتوعاي اۋداندىق ۇكىمەتتە ىستەپ جۇرگەن ەدىم (ورىنباسار اكىم بولىپ)، اكەمنىڭ ارتىنان مەندە قولعا الىندىم، سوندا مەنىڭ دە (اكەمنىڭ جازبالارىنان مەنىڭ قولىمداعىلارى تۇگەلدەي) قولعا الىندى، ونان مەندە ءبىر جاپىراق قاعاز قالمادى، سونى ۇكىمەتتەن بىرنەشە سۇراستىرىپ كورىپ، ءوزىم جەكسۇرىنداۋ بولدىم. مەن 1963 - جىلعا دەيىن تۇرمەدە جاتقاندا مەنىمەن ءبىر كامەرادا جاتقان ۋاڭ فاميليالى شاڭحايلىق ءبىر قارت كوممۋنيست ەكەۋىمىز قاتتى تاتۋ وتكەن ەدىك، سول ادامنان مەن حانزۋ ءتىلىن ۇيرەندىم، ول ەكەۋىمىز مەنىڭ ولەڭدەرىمدى حانزۋ تىلىنە اۋدارىپ قاعاز جوق، قالام جوق، شيدى قولامتاعا شالا كومىپ، كۇيەلەۋ قىپ الىپ، سونىمەن اق كويلەگىمىزگە جازىپ بۇكتەپ ساقتادىق، ال ونى قاعاز تاۋىپ جازساق، ءبىزدىڭ جاتاقتى كۇن ارالاتىپ تەكسەرەتىن جەندەتتەر الىپ كەتەدى. ال، بۇلدان سىقىرلاعان قاعاز داۋىسى شىقپاعان سوڭ، ولار ونى بىلمەدى. سول ۋاڭ فاميليالى حانزۋ ازاتتىقتان كەيىن 1951 - جىلى مەنىڭ ولەڭدەرىمدى «مالشى جىرى» دەگەن اتپەن شاڭحايدان كىتاپشا قىپ شىعاردى. ەستىسەم ول ادام بيجيڭدەگى مەملەكەتتىك جازۋشىلار وداعىندا ىستەيدى ەكەن، مەن 1957 - جىلى شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايوننىڭ ادەبيەت - كوركەمونەرشىلەر قۇرىلتايىنا بارىپ قاتىناستىم. سوندا ليۋ شياۋۋ دەگەن باسشىمىزدىڭ قولىنان سول كىتاپتى كورىپ، ليۋ شياۋۋدىڭ ءىنىسى ليۋ باييۇى مەملەكەتتىك جازۋشىلار وداعىنىڭ جاۋاپتىلارىنىڭ ءبىرى ەكەن (فۋ شۋجي بولار) ول كىسى الگى ۋاڭ مىرزامەن بىرگە ىستەيدى ەكەن، سونان، مەنىڭ وسى كىتابىمدى، اعاسى ليۋشاۋۋدىڭ شينجياڭدا ىستەيتىندىگىمدى ۇعىسىپ ءبىر دانا كىتاپتى ماعان جىبەرىپ بەرىپتى. سونان كورىپ، حانزۋ ءتىلى جازۋىن جەتىك بىلگەنىم ءۇشىن كەلگەننەن كەيىن، وسى اۋداننىڭ ليۋ دەگەن قىزىلبەت شۋجيى كورەيىن دەپ الىپ سول قالپى انە - مىنە دەپ بەرمەي كەتتى.
قازاقتا «سىنىقتان باسقانىڭ ءبارى جۇعادى» دەگەن ءسوز بار عوي، اكەم ايگىلى وقىمىستى ءارى اقىن بولعان سوڭ، بۇل ونەر مەن اكەمنىڭ توعىز ۇلىنىڭ ىشىندە مەن ءبىرشاما اينالىستىم. ءبىراق مەن اكەم سياقتى ورەگە كوتەرىلدىم دەي المايمىن. اكەمنىڭ جازبالارى مەن مەنىڭ جازعاندارىمنىڭ اراسىن پارىقتاپ كورگەندە ول كىسى تۇلپارمەن جۇيتكىپ بارا جاتسا، جۇيتكىگەندە دە قاتپار - قاتپار تاۋلاردان اسىپ، سارقىراعان وزەندەردەن كوكتەي ءوتىپ، كوگالدى جازىق. ادىرلاردان ءوتىپ بۇلدىراپ بارا جاتسا، ءبىز وگىزگە ءمىنىپ اۋىل اراسىندا قوي قايىرىپ جۇرگەن قويشى سياقتىمىز عوي. ولەڭ دەگەن جايشىلىقتا تۋمايدى، ول ءوزىڭ جىرلاماق بولعان تاقىرىپتى قانىق بىلگەننەن كەيىن، سول تاقىرىپقا بايلانىستى ايتاتىن پىكىرىڭدى اۋەلى جاراتۋشى اللانىڭ تىرشىلىك قاعيداسىنا سايكەستى، ءسوز ەتىپ وتىرعان حالىقتىڭ ارمان - تىلەگىن ءوزىڭنىڭ جان سەزىمىڭمەن بايلانىستىرىپ، ەل تىڭدارلىق، تىڭداعاندا دا قۇمارتىپ تۇسىنەتىن ءتىل تاۋىپ سويلەۋىڭنەن جاسالاتىن ونەر سانالادى. بۇل ونەردى يگەرۋ ءۇشىن اكەم ون - جيىرما جاستارىندا اراب - پارسى، تۇركى تىلدەرىن قۇلشىنا ۇيرەنىپ، ءوزى ماحبۋللا، ماحمۇتقان سەكىلدى عالىم ۇستازدارىنان ۇيرەنىپ، سول ۇيرەنگەندەرىن مەدىرەسەدەگى ءوز شاكىرتتەرىنە ۇيرەتىپ، پىسىقتاپ مول ونىمگە جەتكەن. سول ماحمۇتقان، ماحبۇللا سياقتى عۇلاما ۇستازدارىنىڭ تاعىلىمىمەن، اراب تىلىندەگى كىتاپتاردىڭ ءبارىن وقىماي، ءوزىنىڭ ۇستازدارىنىڭ وقىعان، تاعىلىم العان كىتاپتارىن الىپ وقىپ ءتالىم العان. سونىڭ ىشىندە فارابي سياقتى تۇرك حالقىنىڭ الەمگە ايگىلى ۇستازدارىنىڭ ەڭبەكتەرىمەن، قازان باسپالارىندا 16 -، 17 -، 18 - عاسىرلاردا باسىلعان تۇرك - تاتار تىلدەرىندەگى حالىق فولكلورىنا ءتان شىعارمالارىمەن كوپ تانىسقان، بۇل ەڭبەكتەرى اكەمنىڭ فولكلورلىق ەڭبەكتەرىنىڭ ىشىندە ايقىن اڭعارىلادى.
سونىڭ ىشىندە ناقتىلاپ ايتا كەتەيىن دەگەنىم، اكەم جاس كەزىنەن - اق ەلىمىز ىشىندەگى باسشى ادامداردىڭ كوڭىلىنە جاعىپ، سولاردىڭ قولعاناتىنا اينالعان. ماسەلەن، مولقى ەلىنىڭ ەل باسى، ۇكىردايى جوتا قاجىنىڭ، جانتەكەي بوتاقارا ەلىنىڭ ۇكىردايى بارلام سياقتىلاردىڭ سەنىمدى، ىسكەر قولعاناتى بولىپ، جۇڭگونىڭ التاي - قوبدا ايماقتارىنىڭ حالىقارالىق پوچتا قىزمەتىنە جاۋاپتى (مەدەنگە) بولىپ ىستەگەن، وسى ورايدا ول رەسەيدىڭ قازان، ورىنبور سياقتى قالالارىنان ءوزىنىڭ ون نەشە كىتابىن شىعارعان، بۇل 1987 - جىلدان 1914 - جىلعا دەيىن سول باسپالاردا ءوزىنىڭ بىرنەشە قيسا - داستاندارىن، سونىڭ بىرنەشە روماندارىن شىعارعان، سونداي - اق اقىتناما» دەگەن اتپەن ءوزىنىڭ ولەڭ - جىرلارىن دا جەكە كىتاپ ەتىپ باستىرعان.
1907 - جىلى قوبدا ايماعىنا قاراستى ورازبەك، بارلام سىقىلدى قاجىشىلاردى اتتانداىرا شىعىپ، سولاردىڭ قولقاسىمەن قاجىعا بارىپ، قايتاردا اراب - تۇركي جەرلەرىن ارالاپ، ودان كوپتەگەن عىلىمي قۇندى كىتاپتار الىپ كەلگەن. ول كىتاپتاردىڭ ءبارىن وقىپ - توقىعان ادام ءىسلام ءدىنى عىلىمىنا توتەنشە جەتىلگەن ادامعا اينالۋى ابدەن مۇمكىن ەدى. مەن ءوزىم اكەم بار كەزدە اراب ءتىلىن، اراب گرامماتيكاسىن، قيراتىن ۇيرەندىم، اكەم قاجىدان 1908 - جىلى كەلگەن سوڭ، التاي ايماعى اكەمدى كوكتوعاي، شىڭگىل، بۋىرىلتوعاي اۋداندارىنا باس قازى ەتىپ قويدى، 1911 - جىلى اكەم شاكۇرتى دەگەن جەرگە مەشىت سالدىردى، بۇل مەشىت التاي - كوكتوعاي ەلىندەگى تۇڭعىش مەشىت ەدى، اكەم وسى جىلى بۋرىلتوعايداعى قىستاۋباي ءمايتى ءبيدىڭ اۋىلى بار جەرگە دە ءبىر مەشىت سالدىرىپ، ونىڭ يمامىن بەلگىلەپ بەردى. شاكۇرتىگە مەشىت سالىنعان سوڭ ءوزىنىڭ بۇرىن كوشپەلى اۋىلداعى كيىز ۇيلەردە وقىتاتىن وقۋشىلارىن ەندى وسى مەشىتتە وقىتاتىن بولدى. بۇل وقۋشىلاردىڭ جاس شاماسى دا، ءبىلىمى دە ءار كەلكى، ءالىپ بيدەن وقيتىندار مەن اپتيەككە ءتۇسىپ وقيتىندار جانە قۇرانعا تۇسكەندەر قايتىپ بىرگە وقيدى، ونىڭ ىشىندە قۇران تاجۋيتىن وقيتىندار مەن قۇران ءتاپسىرىن ۇيرەنەتىندەرگە ءوزى ءدارىس بەرەتىن، ال ونان كەيىنگىلەرگە مەشەل ەكەۋىمىز ءدارىس بەرۋشى ەك.
1933 - جىلدان باستاپ مەدرەسەمىزدىڭ ساباق كەستەسى جاڭالاندى، وندا ءىسلامدىق ءدىني دارىستەن سىرت، ەسەپ، جاعراپيا، تابيعات سىقىلدى پاندەر قوسىلدى جانە «شىعىر» دەلىنەتىن ءان دارىسى وتىلەتىن بولدى.
وسىنداي، قاربالاس كەزدەردە اكەمنىڭ يمامدىق (مەشىت يمامى بولعانى ءۇشىن كۇنىنە بەس ۋاقىت ناماز وقۋ كەرەك، ونىڭ سىرتىندا تۋىلىپ تۇراتىن ۇرلىق - قارلىق، بارىمتا - سىرىمتا، قۇدالىق سياقتى جۇمىستار اكەمنىڭ قولىن بوساتپايتىن، ونىڭ ءبىر جاعىنان ۇيىمىزدەن كۇندە قوناق ۇزىلمەيدى، ولار كەيدە كەڭەس تىڭداي كەلەتىندەر نەمەسە شاريعات سۇراي كەلەتىندەر بولسا، ەندى بىردە قاراما - قارسى داۋ سايلاپ كەلەتىن توپتار بولاتىن، وسىنداي جۇمىستارمەن اكەم جارىقتىق جەتپىس جاستان اسىپ كوز جۇمعانشا ءبىر كۇن ەركىن تىنىش جۇرگەنىن مەن ءوزىم كورمەدىم. سول كەزدە ول كىسى كۇندەگى بەس ۋاقىت نامازىن ۇيدە وتىرعان كەزىندە ءبىر رەتتە قازا قىلىپ وقىعانىن كورمەدىم. اسىقپاي تولىق وقيتىن، كوبىندە قوناقتارمەن بىرگە مەشىتكە كىرىپ جاماعات نامازى قىپ وقيتىن.
سونان، قوناقتارى جايعاسىپ جاتقان سوڭ، جازۋ تاقتايىن قويىپ الىپ پانار شامنىڭ جارىعىندا وتىرىپ شىعارمالارىن جازاتىن، ءاسىلى اكەم جارىقتىق وسى شىعارمالاردى جازعاندا قوڭىر داۋىسپەن ءان ىرعاعىنا سالىپ وتىرىپ جازۋشى ەدى، وسىنداي ەل جاتقاننان كەيىن، تومەنىرەك داۋىسپەن ىزىڭداپ وتىرىپ جازاتىن، مەن ول كەزدە بولەك وتاۋ كوتەرىپ كەتىپ ەدىم، ۇيدە عازەز، نۇريتتەن، ماحمۇت دەگەن ىنىلەرىم مەن ماستۋرا دەگەن كەنجە قارىنداسىم قالعان.
ول كەزدە مەنى ايماق كوكتوعاي اۋداندىق ۇكىمەتىنىڭ ورىنباسار اكىمى سايلاعان، اكەم كەتكەننەن كەيىن مەنى شاكۇرتى مەشىتىنىڭ يماندىعىنا سايلاپ، اكەمنىڭ بۇرىنعى ءۇش اۋدانداعى قازىلىق مىندەتىن قوسىپ بەردى، سونىمەن مەنىڭ اتىما قازى قوسىلىپ قالمان قازى بولىپ اتالدىم. ءبىراق، شىڭ شىساي كەزىندە مەنىڭ قىزمەتىم اكىمدىك، يمامدىق، قازىلىق ەمەس تۇرمەدەگى قىلمىسكەرلىكپەن ءوتتى. ەندى ازات بولعاننان كەيىن عانا مەن اۋداننىڭ ورىنباسار اكىمدىگىمەن مەشىت يمامدىعىن ىستەپ كەلەمىن. ءبىراق، مەنىڭ قۇلاعىما شىڭ سساي تۇرمەسىنىڭ قوڭىراۋى ءالى ەستىلىپ تۇرادى، اۋدانىمىزعا كەلگەن ليۋ شۋجيدىڭ مەنىڭ ولەڭدەرىمدى شاڭحايداعى باسپادان باسىپ شىعارعان «مالشى جىرى» دەگەن كىتابىمدى كورەيىن دەپ الىپ قايتارماعانى دا سونىڭ سارىنى ما دەپ سەزىنەم....
ەندى مەن اكەمنىڭ ءتامسىل ولەڭدەرىنەن ەسىمدەگىلەرىن سىزدەرگە ايتىپ بەرەيىن جازىپ الىڭىزدار.
1958- جىل 18 - سەنتابر


评论加载中...

copyright © 2016 苏ICP备15062819号-1

哈萨克族伟大的思想家、阿肯-阿合提.乌鲁木基的网站 Tel:18792514428