قازىرگى ورنىڭىز:ولەڭدەرى » تولىق مازمۇن

ءدالايىلۇل عاقىليا (55 ولەڭ)

قوسىلعان ۋاقىت:2016-02-01كورىلىمى:加载中

ءدالايىلۇل عاقىليا (55 ولەڭ)

ءبىسمىللا راحمان راحيم
ەي، مۇءىمىن قارىنداستار،
قازاق ۇلتىنىڭ كەرەي ەلىنەن شىققان مەن ءالسىز، پاحىر پەندە ــ قاجى جانە قازى اقىت ءۇلىمجى ۇلى مۇىمىندەردىڭ كوڭىل كوزىن اشۋدى، ولاردى وپىق جەۋدەن ساقتاندىرۋدى، كەيىنگى داۋىرگە ەستەلىك قالدىرۋدى نيەت ەتىپ، مارقۇم اباي قۇنانباي قاجى ۇلىنىڭ كىتابىنان ورنەك الىپ، وسى عاقىليالىق، ناقىلدىق ۇندەۋلەر كىتابىن جازدىم.
شىركىن، اباي ادامنىڭ جۋىردا ەسىنە تۇسپەيتىن سوزدەردى تاۋىپ، سونى ورنەكتەگەن ەكەن. مەن دە سونداي ەسىمە تۇسە قالعان سوزدەردى كىرگىزدىم. سونداي ـ اق اباي ولەڭدەرىنىڭ ءۇزىندىسىن باسىنا الىپ، كۇردەلى لەبىزدەرىن شەشتىم. بۇل نۇسقاعا سونان «ءدالايىلۇل عاقىليا» (عاقىليالىق ۇندەۋلەر) دەپ ات قويدىم.
ماقساتىم ەل ـ جۇرتقا تاعىلىم بولسا...
اقىت ءۇلىمجى ۇلى

اۋەلگى تاقىليتىم ءسوزدىڭ باسى،
جان تەبىرەنتىپ ەمىرەنگەن كوزدىڭ جاسى.
جاستىق شاق ءوتىپ كەتىپ، بولىپ قالدىم ــ
الپىستى ارالاعان ەل اعاسى.
جاس داۋرەن قايران، مەزگىل جالىنداعان،
بەينەتكە ەت اۋىرىپ نالىنباعان.
زاماننىڭ تالقىسىندا كۇن وتكىزىپ
شاق كەلدى قايعى ـ ۋايىم قالىڭداعان.

اقىندار بىزدەن بۇرىن ءوتتى تالاي،
اسىرەسە، قۇنانباي بالاسى اباي.
ءدال سونداي وتكىر ءسوزدى بولماسام دا
مەن دە از ءسوز جازىپ قويدىم قۇراپ ـ جاماي.

1

جاس جىگىتتەر، ءسوزىمدى ۇق،
قايعى باستى مەنى نىق...

كوتەرۋگە كوڭىلدى
سۇلۋعا ءسوزىم ءبولىندى...

بۇرىن جازدىم قايعى ـ زار،
كەڭ دۇنيەنى قىلىپ تار،
ەڭ قىزىعى جالعاننىڭ
قۇداي قوسسا جاقسى جار.
ارمان بار ما جىگىتتە
العان جارى بولسا پار.
ءدامى كىرەر داۋلەتتىڭ،
ءومىرى تاتىپ شەكەر ـ بال.
سۇلۋدىڭ ءتۇرى مىناداي
ۇعىنىپ جاستار قۇلاق سال:
اق كۇمىستەي كەڭ ماڭداي،
قارا كوزى نۇر جاينار،
سىزىلعان قارا قاستارى
بەينە جاڭا تۋعان اي.
ماڭدايدان تۇسكەن قىر مۇرىن
ادەپپەن سويلەر ءتىل سايراي.
زاعىپىران*، جۇپار بۋىنداي،
جانىڭنان جاناپ وتسە جاي.
القىزىل بەت، اقشا ءجۇز
قىزىعار ءپاندا ءىش قايناي.
سادەپتەي ءتىسى كىرشىكسىز،
ادەپپەن ەرنىن اشسا جاي.
كۇلكىسى بەينە بۇلبۇل قۇس،
ىڭعايىڭ بولسا سوعان ءتۇس،
ايتتىرىپ ال قۇر قالماي.

اق تۇيعىنداي موينى بار،
ەستەن كەتپەس نۇر ديدار.
قانشا بەرىك بولسادا
جۇرەك تولقىپ لوبلىعار.

ۇلبىرەگەن تاماعى،
جازىق ـ جاتتىق قاباعى.
كەۋدەسىندە قوس الما
قيسايماعان ساباعى.
جاۋىرىنى جازىق، تىك يىق،
قادىرلى انا قاراعى.
تال شىبىقتاي نازىك بەل،
بۇرالعانداي سوقسا جەل،
جاس بالاداي بىلەگى.
اق ساۋساعى اجىمسىز،
ەرىنە تازا جۇرەگى.
قۇلاڭ شاشى جىبەكتەي
بالتىرىن سوعىپ جۇرەدى.

تال بويىندا ءبىر ءمىن جوق،
مىنەزى جۇمساق بەينە ماي.
سوزگە بەرىك، جان سەرىك،
ۋاعداسىنان ەش تايماي.
وسىنداي جاردىڭ ءوزى ەمەس،
كوزگە ىستىق كورىنەر
اۋىلى قونعان كوگال ساي!

2

قارتايدىق، قايعى ويلادىق، ۇيقى كەرمەك،
اقىلىڭ ــ اشىعان ۋ، ويىڭ زەڭبىرەك.
ويدى تاۋىپ مۇڭداسار ويلاسىڭ جوق،
«كىم كوڭىلدى كوتەرىپ بولادى ەرمەك؟!»

جاس قارتايىپ، جوق تۋار، تۋعان ولەر،
تاعدىر جوق وتكەن جان قايتا كەلەر.
باسقان ءىز، كورگەن قىزىق ارتتا قالىپ
اۋەلدە جاراتۋشى قۇداي شەبەر.
كوز كورگەن كولدەنەڭنىڭ ءبارى پاني
ءبىر اللادان باسقانىڭ ءبارى وزگەرەر.
ادامدىق اقىلعا ەرىپ ءوزىن جەڭبەك،
جاقسىلىققا جاناسىپ جاقىن كەلمەك.
شىعانداپ، شىعا ويلايتىن تالابى جوق،
راس جاھيل قىسىلسا كوپكە كونبەك.

ەرىنشەك قىلا المايدى الال ەڭبەك،
ءوزى ەرىنسە كىم قىلار وعان سەلبەك.
جىرىم ـ شەتتىك، توقتى جەپ عادات قىلىپ
ءوزىم ونەر تاپتىم دەپ قاعار كولبەك.
ارامدىق پەن جاماندىق ارتى اشىلىپ
«مىڭ كۇن سىنباس، ءبىر كۇنى سىنار شولمەك».

جىگىتتەر، تىرشىلىكتىڭ قادىرىن ءبىل،
اقىل ويلا، مال ىزدە، تاپ ـ تازا ءجۇر.
قىلجىڭمەن اۋىل كەزىپ، كۇن وتكىزىپ
ءدۇن ـ دۇنيادان ايرىلىپ قالماڭىز قۇر.

ناداندار ارام ءسوزدى تەز ۇعىنباق،
جاقسى ءسوزدى ۇعا الماي ءجۇر قىرىنداپ.
مىڭ اۋىز جاقسى ءسوزدىڭ ءبىرىن الماي
ءبىر اۋىز جامان سوزگە تەز بۇرىلماق.

عىلىمنان ەرتەگىنى تەز ۇيرەنبەك،
ءبىلىمدىنىڭ سوزىنەن تەز جيرەنبەك.
«قىزىل اراي، اق كۇمىس، التىن بەرگەك»
وسىنداي ءارقاي كۇيگە كوڭىل بەرمەك.
«اقىلسىز شىنعا سەنبەي، جوققا سەنبەك»،
شىندى قۇيىپ، وتىرىك ـ وسەككە ەرمەك.
شاريعات، اقىل، عۇرىپ ءبىرىن الماي
ازعا كونبەي، قورىققاندا كوپكە كونبەك.

كەڭشىلىكتە ءبىلىمسىپ،كەردەڭ جۇرمەك،
ايتەۋىر، سۇيەنگەنى كوپ پەن دۇرمەك.
ءبىلىمدى يەسىنەن بەزىپ كەتىپ،
ءبىر كۇن باسقا تۇسكەندە ارتقا كىرمەك.


اقىلدى قارا قىلدى قىرىق جارماق،
ءار نارسەنىڭ پارقى بار نەشە تارماق.
تۋراشىل ءتۇزۋ كوڭىل شىن جاقسىنى
جاراتقان اۋەل باستان قۇداي ارناپ.


الاشقا سىرتى ءتۇزۋ، ءىشى كىربەڭ،
تىستەسىپ كىسىسىمەن جاقىن جۇرگەن.
جاقسىنى تىرىدە اڭدىپ الا كوز بوپ
ولسە وكىرىپ جاقىنىن سوندا بىلگەن.


جاقىننان ءبىر ءدانىشپان ادام شىقسا،
عايبات ايتىپ، سىرتىنان يتتەي ۇرگەن.
ءبىر ـ ەكى جولى بولعان كىسى بولسا
«جارىقتىق ـ اي، وسى» دەپ قىزىر بىلگەن.


ەل بۇزىلسا تابادى شايتان كەڭدىك،
پەرىشتە قايعىرادى تيمەن تەڭدىك.
«شايتان مەنى ءسۇيىتتى» دەپ كوتەرمەلەر
وزىمنەن بولدى دەمەي وسى كەمدىك.
قۋسىنىپ، سىرداڭسىنىپ، ءورشىل بولماق،
سىبىر مەنەن توپ جاساپ، تىلمەن قورعاپ.
ارام قۋلىق اقىردا ءوزىن تابار
بەت بوياۋ كىرەۋ* بولماس، ءبارى دە وڭعاق.


قولدان كەلە بەرەمە جۇرت تەڭگەرمەك،
الىس ـ جۋىق، باي ـ كەدەي بىردەي كورمەك.
ماقتان ءۇشىن ءادىلسىز ۇلىق بولىپ
ءتاڭىرى الدىندا تارتادى ونان ەڭبەك.


اللانىڭ تارازىسى ـــ ۇلىق الدى،
بىردەي كورىپ تەڭگەرمەك ءتىرى جاندى.
بىرەۋ ءۇشىن عازاپتى ءوزىڭ كورىپ
ءتاڭىرى الدىنا بارعاندا بولما شامدى.


3


قارتايدىق، قايعى ويلادىق قانداي زامان،
بايقاساڭ، جاس مىنەزى سونداي جامان.
تەرىن ساتپاي تەلمىرىپ، مىندەت ارتىپ
ەندىگىنىڭ ادەتى «بەرشى ماعان».


«باي الادى كوپ بەرەم كەزىندە دەپ»
بەرمەي قويساڭ بۇل كىنا وزىمدە دەپ.
ءبي مەن تورە الادى كۇشىن ساتىپ
جاردامشىلىق تيگىزەم سوزىڭە دەپ.
جارلى الادى قىزمەتىڭدى قىلامىن دەپ،
جۇمساعاندا مەن دايار تۇرامىن دەپ.
جالاڭ قاققان، جات مىنەز شابارماندار
بەرمەسەڭ ءبىر پالەنى سالامىن دەپ.


دوس الادى بەرمەسەڭ كوڭىلىم قالار،
بەرمەگەنىڭ دەيمىسىڭ ىسكە جارار.
مەن بۇزىلسام وڭايمەن تابىلماسپىن
قانداي ادام مەندەي بوپ ساعان قارار.


اۋىل باسى الادى، زاڭگى، كۇندە،
لاۋ، سويىس شىداتپاي تۇر عوي مۇلدە.
جەتكىزە الماي، جەتە الماي باسىڭ قاتىپ
ويلاساڭ ۇيقىڭ كەلمەس ۇزىن تۇندە.


الارمان ءجۇز قاراعا ەكى جۇزدەن،
بەرمەسەڭىز كەتەرسىز «سىز بەن بىزدەن».
«ءبىر الدىم، بولادى عوي» دەگەن وي جوق
قۇر وتكىزبەي اڭديدى جاز بەن كۇزدەن.
ءسۇيتىپ ءجۇرىپ تەكسەرىپ قىلىعىڭدى
ەسەپتەپ سىرتتان باعىپ قىلعا تىزگەن.


ەل جيىپ، مال سويىڭىز ەت بەرمەككە،
مەن سەندىك دەپ ۋاعدا قىپ سەرت بەرمەككە،
ىشكەن شاي، پىسقان ەتتى جەپ بەرمەككە،
جارايدى دەپ ءبىر كەزدە لەپ بەرمەككە.
بۇزىلاردا الگى ءسوز بوسقا قالىپ
ويلاي ما ەندى قايتا بەت كورمەككە؟!
كىم ويلار انت ءىشۋدى سەرت كورەم دەپ،
تۇقىمىڭا كەزكەلەر دەرت كورەم دەپ.
اشۋلانسا شىعادى ءتىسىن قايراپ
«مەن قاپسام ءبىر جەرىڭدى بوكسەرەم دەپ».


قياناتشىل قۇرت ايتار بەردىم ەرىك،
بۇقارانى بەك تۇزەپ بولام سەرىك.
مۇنىمەنەن تۇزەلىپ وڭالعان جوق
ەل اراسى وڭبايتىن بۇل ءبىر جەلىك.


جايىلدى ورىس، حانزۋ تامام جۇرتقا،
بۇل مىنەزدەن شىعاما قازاق سىرتقا.
بۇرىنعى كەڭ زاماننان ءۇمىت ۇزبەي
وسى كۇنگى ءتۇسىپ ءجۇر ۇزىن قىرتقا.


ءبىرىن ـ ءبىرى اڭديدى جاقىن كىسى،
جاقىنىنا جاقپاي ءجۇر ماقۇل كىسى.
ۇلكەنگە سي، كىشىگە مارحامات جوق
دەمەيدى ءىنى اعاعا «جاسىم كىشى».


اقىلدان قازاق جۇتاپ، ابدەن قاڭعىپ،
ءبىرىن – ءبىرى اياماي مۇلدەم اڭدىپ.
مولدىرەتكەن اقىلىڭ بوسقا قالىپ
كونەرگە دە كونبەدى جۇرتتى سال قىپ.


ارام اقىل قۇرعانى اياق تۇزاق،
جاقتىرماي جاقىن ءسوزىڭ بولار قاجاق.
ءجون تابار دەپ جونىنە قويا بەرسەڭ
كەتپەيدى عاداتىنان تاعى دا ۇزاپ.
قۋ مىنەز، قولپاڭداعان ويدى سىناپ،
ەستىسەڭىز تۇرمايسىز ەشبىر شىداپ.
ءوزىمنىڭ مىنەزىمنەن بولدى دەمەس
ءبىر جەردە قورلىق كورىپ، جۇرسە جىلاپ.
بىلمەگەنى بىلگەننىڭ ءتىلىن الىپ ــ
اعايىن بولسا نەتتى، باسىن قۇراپ.


4


قىران قۇس باپتاپ سالسا نەنى المايدى،
بابى كەلمەي سالعانمەن وڭالمايدى.
قارعا مەن كۇيكەنتايدى قۇسىم دەپ ءجۇر
تۇلكى تۇگىل قوياندى ىلە المايدى.
جۇرت يەسى بۇل كۇندە قانداي جاننان،
ءوز جۇرتى دا كوز جەتىپ سەنە المايدى.
ءوزى شالا بايقۇستى تابا قىلىپ
كۇلەدى، بارعان داۋىن نەگە المايدى.
ءسوز قىزعاندا كۇپىلدەپ ءبيىن ماقتاپ
ەسە بەرىپ ورتادا دەم المايدى.
«باسقا سايا، جانعا ولجا دانەمە جوق»
مۇنداي ەلدەن ەشنارسە ونە المايدى.


5


«قايران جۇرتىم، قازاعىم، قالىڭ ەلىم،»
بەت كورىسىپ سويلەسكەندە ءبارىڭ كورىم.
توقتاۋ ءسوز، بەرەكەدەن كەتكەننەن سوڭ
جەكە ـ جەكە ساندالىپ ءتۇستى بەلىڭ.
اركىم جىمىپ ءوزى ءبىر جەكە ويمەنەن
تارقاتا الماي كەتتىڭ عوي كوڭىل شەرىن!


«وزىمدىكى دەي الماي ءوز مالىڭدى،»
قادىر تۇتا بىلمەدىڭ بوزداعىڭدى.
جىرتىڭ ـ جىرتىڭ، بوس وكپە، الا كوزدىك
كوردىڭ بە وسىمەنەن وزعانىڭدى؟
باس ـ باسىڭا ءبي بولىپ، التى باس بوپ،
قاراشى بىت ـ شىت بولىپ توزعانىڭدى.
«وزدەرىڭدى تۇزەلەر دەي المايمىن»
ويلاماساڭ قايتا ادام بولماعىڭدى.


اعايىن وكپەلەيدى ورىنسىزعا،
اياق ـ تاباق، اس ـ استىق، شاي مەن تۇزعا.
پىش ـ پىشتاپ اراسىنا وسەك ايتىپ
ورتاسىنا كەز بولار بىلگىش بۇزبا.
ادام ءتىلى الداعىش عايار نارسە،
جۇرەككە پايدا بولار كىنا ـ قىزبا.


كۇش سىناسقان كۇندەستىك شالقاقتاعان،
قالاي دەپ سىرتتان بولجاپ جالتاقتاعان.
بۇقارا مومىن بايقۇس اقىل تاپپاي،
ەلبەڭدەپ ورتالىقتا قالتاقتاعان.
ەكى ءتىلدى ەل بۇزار ءمۇناپىق كوپ
ءبارىن ءوزىم بىلەم دەپ تالتاقتاعان.
ادەپ، اركەن*، وبال مەن ساۋاپ بار دەپ
سونداي جاس كورىنەمە ار ساقتاعان؟!


6


بايلار ءجۇر قورعالاتىپ بىتكەن مالىن،
شەتكە شىقسا اڭدىپ جەر، بولما زالىم.
نازارىن تالاپتى ەرلەر مالعا ساتىپ
توگەدى سەركەش ـ قويعا بەتتىڭ ارىن.
قيۋاسىزدىڭ قيۋىن ابدەن تاۋىپ،
ۇستىنە تاستاي بەرەر شوقتى جالىن.
«ەلدى الىپ، ەدىلدى الىپ ەسىرەدى»،
اياماي سارىپ قىلعان سوڭ بويدا بارىن.
ءىسىپ ـ كەپكەن شابارمان كەزكەلگەندە
تىڭداماس ەش ادامنىڭ قايعى ـ زارىن.
سۇم ـ سۇرقيا، قۋ، پىسىق اتانباققا
قۇمارلانىپ كەتتىڭ عوي، كوبىڭ جانىم.
ءسۇيتىپ ءجۇرىپ ءسۇرىنىپ، تايىپ كەيىپ
قاماققادا تۇسەدى ونداي زالىم.
سەنىپ جۇرگەن سەنىمدى سيى كەتىپ،
ەرىپ جۇرگەن ۇرادى ـ اي ءبىر ـ اق سانىن.


7


دوستان دا، دۇسپاننان دا قايتتى كوڭىل،
جۇرەك سىناپ دوس تاپپاق ەمەس جەڭىل.
ءۇمىتىڭ ءبىر قۇدايدان بولا بەرسىن
قورلىق كورمەي جۇرسەڭىز سوعان سەمىر.
پايدا ءۇشىن بۇگىن تاڭدا بىرەۋ جولداس،
باستان جىعا قيسايسا و دا بولماس.
«مۇنان مەنىڭ قاي جانىم اياۋلى دەپ»
كىم باسىڭا مايداندا بولار قورعاش؟!


ۇرلىق ـ قارلىق قازاقتا جۇرتتىڭ ءسوزى،
باس قوسقان ءبىر جەرىندە بولسا كەزى.
ءتۇزۋ سوزگە قيعاشتاپ قىرىن كەلىپ
جەلكەسىنىڭ ۇستايدى تاعى بەزى.
وعان سەرىك ءبىر كۇشتى سۇيەۋ بولىپ
الگى جەكە بولمايدى تاعى دا ءوزى.


داۋ قۇمار، ءسوز ۇقپايتىن قيسىق ـ قىڭىر،
ادەتى بار: تاسا ءسوز، ىبىر ـ سىبىر.
اقىلداسىپ جان سەرىك بولعان دوسىڭ
ونىڭ دا بولماي قويماس ەرنى جىبىر.
دوسىڭ قيعاش، دۇشپانىڭ كۇشتى بولسا
دارمەنىڭ جوق بويىڭدا بولماس قىبىر.


ەستىلەر دە ەسىنەن اداسىپ ءجۇر،
كوپ ەستىلەر ازعانعا جاناسىپ ءجۇر.
«الا جىلان، اش باقا كۇپىلدەكتەر»
ەستىلەرمەن شار سالىپ تالاسىپ ءجۇر.
اق پەن قارا جارىسقان زامان بولىپ،
قارا جاعى اق جاعىن ساناسىپ ءجۇر.
ءادىل جاندار قارنى اشىپ حاق جاعىنا
حالىق قانداي بولار دەپ جانى اشىپ ءجۇر.
بىلگىشتەرى قيسايىپ قىڭىر جاققا،
مىنانداي دەپ تاپقانى قاراسىپ ءجۇر.
نە بولساڭدار سول بول دەپ قويا بەرسەڭ
كەيى ءولىپ، كەيى باسىن قاناتىپ ءجۇر.


بۇل شاقتا بەرەكە مەن بىرلىك قايدا،
جيىلىپ قوناتۇعىن بايتاق سايدا؟
كۇز كۇزەۋىڭ قىرجىڭمەن وتە شىعىپ
قىستاۋىڭدا ءبىر جاڭجال بولار پايدا.
ۇلكەننەن ىنساپ كەتىپ، جاستان ۇيات،
سۇرامشاقتار شىعادى ءتىلى مايدا.
بەرمەسەڭ ءبىر پالەگە تاعى قالدىڭ،
ءبىر كەسەل تيگىزبەكشى جۇرسەڭ جايدا.
سالەم ــ بورىش، ءسوز ــ قۋلىق زامان كەلىپ
امان ءجۇرۋ ءبىر مۇشكىل وسىندايدا.


8


«اداسقاننىڭ الدى ءجون، ارتى سوقپاق،»
سوندا بىلەر باسىنا تيسە سوقپاق.
بايسىنىپ، باتىرسىنىپ، بىلەرمەنسىپ
«استە جوق كەسەلدى ىستەن بيتتەي قورىقپاق.»


تيىم جوق، تيىلۋ جوق، ار ـ ۇيات جوق،
تۇرادى كەسەل سالماي نەگە توقتاپ.
ءبىر قىناما شاپاندى مىقىندانىپ
سوقتىعىپ، بىرگە ءتيىپ، ءبىردى بوقتاپ.
ءتىلدى جالداپ، مومىندى الداپ كەتسە
الاتۇعىن دارمەن جوق ونى جوقتاپ.
قيسىق ەتىك، تار شاپان سىلاڭداعان،
ەڭكەيىپ جاي شارۋانى قىلا الماعان.
ءوز ۇيىندە ىشسە دە ارپا كوجە
كىسى ۇيىندە اس سىناپ بۇراڭداعان.
پاندەنىڭ كوز جاسى مەن مۇرىن بوعى
جيسا دا كەنەۋى جوق قۇرالماعان.
ەل كەزىپ، كەسەل ىزدەپ، سىپسىڭ قاعىپ
ادامشا شارۋا قىلىپ تۇرا الماعان.
سىبىرلاپ، ىشتەن ءوتىپ، سىرتتان شىققان
ەگەردە بىرەۋ كورسە سىر الماعان.
اقتان تىلەر، اق مومىن بولماعان سوڭ
وندايدان ەش جاقسىلىق شىعا الماعان.


9


«بۇل داۋرەن بوزبالالىق كەمدى كۇنگە،»
قارتايماستاي بولايىق، ءسىرا، مۇلدە.
جاس بۋىنى ۋايىمسىز، كوكىرەگى زور
ەسەنى جىبەرمەيمىز، ءسىرا، كىمگە؟!


جاس تالاپ ولەڭ ايتىپ، انگە سالماق،
بىرەۋدى قالجىڭ قىلىپ مازاققا الماق.
سىڭار ەزۋ جىلقىشا ءبۇيىر تارتىپ
قىرىنداپ قىزدى اۋىلعا جاقىن بارماق.
شىن سۇيگەنى شاھۋاتتان مەيىر الماق،
شاقتى كۇن ويلاعانىن قىلىپ قالماق.
سۇيسەڭ ءسۇي بىرەۋدى ءسۇي، تاڭداپ ءجۇرىپ
كورسە قىزار، كۇندە اسىق بولما جارباق.


جاستىقتا ءبىر كۇلگەنىڭ ءبىر بادالىق،
ويلاي ما جاس بۋىنان قۇر قالالىق.
ونىڭ دا ۋاقىتى بار، اپاتى بار
ءۇيىر بولىپ قالماڭىز تىم قادالىپ.
اقىر، ءتۇبى وسىنىڭ قانداي بولماق،
اقىلىڭمەن بايقاشى وي سالارلىق؟!


مال ىزدە، اقىل ىزدە ونان داعى،
باعىپ ال مالىڭ بولدى قوراڭداعى.
اڭ ىزدە ساياحات قىپ قىرعا شىعىپ
اتىپ ال ارقار كورسەڭ جونامداعى.


اۋەلى ونەر ىزدە قولدان كەلسە،
تۇگەمەيتىن ازىق سول ءتاڭىرىم بەرسە.
ونەرىڭ اشكەرە بوپ ارتتا قالسا
اتىڭ ولمەي قالادى ءتانىڭ ولسە.


جاستىقتا كيىم كيىپ، توي بارىسپاق،
ءان سالماق، جاعالاسپاق، اۋدارىسپاق.
اركىمنىڭ ءوز تالابى ءوز بويىندا
ءوزى تەڭدى قۇربىدان كىم قالىسپاق.
ەر قورعانى ــ ۋايىم، ەسى بارعا،
قورلىعى بۇل دۇنيەنىڭ قولى تارعا.
«”ەھە ـ ەھەگە“ەلىرمە، بوز بالالار»
بۇل بەس كۇندىك ءبىر مايدان ەر سىنارعا.


سالىنبا ەر قۇمارلىق قىلساڭ داعى،
الدىڭدا دايار تۇرعان بار سالماعى.
تەرەڭ وي، ءتيىستى اقىل ءبارىن باسىپ
ازدىراتىن ىرتاڭ مەن جىرتاڭداعى.


كۇنى بار اسەم ـ سالدىق توقتايتۇعىن،
جاس مىنەز جاس ومىرگە ۇقسايتۇعىن.
از ءومىردىڭ ءوزىنىڭ حۇكىمى بار،
بولا ما وتكەن كۇندى جوقتايتۇعىن؟


جارلىلىق، جالتاڭ كوزدىك جالىنىشتى،
ەلگە كوزىن تەلمىرتكەن جازى ـ قىسى.
جالقاۋلىق يكىمى جوق، سۇيكىمى جوق
جاتىپ ىشەر اس بولسا جانعا تىنىشتى.


باسىندا اتاسى ايىتپاس ءتيىمدى اقىل،
تەرىسىن اعايىنى دەسە ماقۇل.
ساندىراقتاپ جىعىلىپ، تۇرىپ ـ ءجۇرىپ
جاڭا باسقان بالاداي اپىل ـ تاپىل.
ءبىر زارلىلىق ارتىندا تارتتىرماي ما،
قايران ءومىر قالجىڭمەن ءوتتى عاپىل.
وي تارازى، اقىل مەن ميزامعا ساپ
جىگىتتەر، ءومىر زايا بولما جاھيل!


بوز بالا بولاما ەكەن ءسوز ۇعاتىن،
عاپىلدىقتان اقىلعا تەز شىعاتىن.
جاقسى اتانىڭ بالاسى تارتسا نەتتى
«جاقسى ايعىر دا بيە جوق ات تۋاتىن.»


10


جىگىتتەر، ويىن ارزان، كۇلكى قيىن،
ادامنىڭ بىلمەك قىمبات جايى ـ كۇيىن.
شىن كۇلەرلىك دوس تاپساڭ مۇڭداسا بەر
بولماسىن جۇرەگىڭە ىركۋ ـ ءتۇيىن.


كەيبىرەۋ تىڭدار ءسوزدى ايتقانىڭشا،
كەيبىرەۋ ۇعىپ تىڭدار قايتقانىڭشا.
ءسوزدىڭ ءتۇبىن ويلايتىن كەيبىرەۋ بار
اركىم اقىل ويلايدى تاپقانىنشا.


شىن كوڭىلمەن بولسا ەكەن مۇڭداسقانىڭ،
حاق جۇرەكپەن بولسا ەكەن سىرلاسقانىڭ.
سىرىڭدى سىرتقا شاشىپ ارتىڭدى اشسا
نە بولماق دوستىق قىلىپ شىنداسقانىڭ؟!


باس قوسىپ بىرگە جۇرسەڭ كۇتىسىپ ءجۇر،
اقىلدى بىرگە قىلىپ ءبىتىسىپ ءجۇر.
الال ويىن، تازا اقىل، جىلى سوزبەن
قالجىڭمەن زەيىنىڭدى ءتۇرتىسىپ ءجۇر.


جات جانىنان ءتۇڭىلسىن سيلاسقاندا،
ءبىرىڭدى ءبىرىڭ قورعا شىنداسقاندا.
عايبات، وسەك، كىنادان تاپ ـ تازا بول
الدە كىمشە كۇڭكىل قىلما قىر اسقاندا.
ءتۇزۋ ءسوز ءبىر ـ بىرىڭە اقىل بولىپ
كوز جاسىڭ ساۋاپ بولسىن جىلاسقاندا.


جىگىتتەر، ويناس ىسكە بولما ءۇيىر،
ساسىقتان جيىركەنبەس مالدا سيىر.
تاڭداپ تاۋىپ، ەپپەن ءجۇر سونداداعى
ءار بىرەۋگە ۇرىنىپ بولما شيىر.


بەتى قىزىل، سۇلۋ دەپ قىزىپ كەتپە،
قىز قىرىم دەپ كۇناعا ءجۇزىپ كەتپە.
سونداداعى لايىقتى ورىنى بار
ار ـ ۇيات، ابيىردى بۇزىپ كەتپە.


«ايەل جاقسى بولمايدى كوركىمەنەن،»
ەرجىگىت ءاتۋارلى سەرتىمەنەن.
تۇبىندە، ءتۇپتى جۇرەك، قىلىقتى وزار
كورسەقىزار جۇرگەنمەن اركىممەنەن.


جەڭسىكقوي، كورسەقىزار تەز توزادى،
كورگەنگە كوڭىل، شىركىن، بوي سوزادى.
جۇرەك تولقىن، كوڭىلدىڭ تامىرىن بىلگەن
اقىرىندا اقىلدى سول وزادى.


جار كوڭىلىنە قىلادى جانىن پيدا،
ارتىن كۇتەر ادامى جۇرسە قىردا.
ءشۇ، دەگەندە بەت سۇلۋ بولساداعى
مىنەز سۇلۋ ارتىلار جىلدان ـ جىلعا.


قىزىل بولسا قىلىقتى بولسىن مىنەز،
كەرىم ـ كەربەز ويناستان تازا كىناز.
ورنىن كۇتىپ، ويىننان تازا بولسىن
ەرى عايىپ بولاتىن بولسا ءبىر كەز.


ەرى سوگەر ءىس قىلماس ۇيدە جوقتا،
ميحىناتقا سابىر قىلار جانعا شوقتا.
ار ـ ۇياتتى، اقىلدى، تازا جارعا
جىگىتتەر، قاناعات قىپ سەن دە توقتا!


قاتىندا بولسا مىنەز، ەرى اقىلدى،
تانىسا الىس پەنەن ھام جاقىندى.
«مايىسقان بەينە گۇلدەي تولىقسىعان»
قاياۋسىز ەر مەن قاتىن جاراسىمدى.


باي قىزى جاساۋلى دەپ بولما قۇمار،
كەدەي قىزى ارزان دەپ تاقپا تۇمار.
«ارى بار، اقىلى بار، ۇياتى بار»
قىلىقتى قىز العاننىڭ كوڭىلى تىنار.
ۇيىڭە تاتۋ قۇربىڭ كەلگەنىندە،
سازدانباي، قاباق شىتپاي كورگەنىندە.
ەرى سۇيگەن ادامدى و دا كۇتىپ
اق كوڭىلمەن بولسا ادال ەرگە مۇلدە.


مىنەزى ول قۇربىڭنىڭ بولسىن ءتاۋىر،
سي كىسىمىسىپ شەندەنىپ، بولماسا اۋىر.
قاتىنىڭمەن جىرتىڭداپ، كوزىڭدى الداپ
سىر العىزىپ قىلماسىن سەنى جاۋىر.


كەي قۇربى بۇگىن تاتۋ ەرتەڭ اراز،
تىلەۋى، جاقىندىعى الۋ عاراز.
جۇرەگىندە قاياۋ جوق، قاستىعى جوق
قاجىماس، قايتا اينىماس قايران ساباز.


ەندىگى جاس ىزدەگەنى مال مەن پايدا،
ەڭبەكپەن تەرىن ساتىپ ىزدەۋ قايدا؟
«ءمالىش ساۋدا سەكىلدى كۇلكى ساتىپ»
بوسقا وتىرىپ مال تاپپاق وسىندايدا.
ءيا بولماسا جورتادى كۇن ـ ءتۇن قاتىپ
تەنتىرەپ، مال بەكىتىپ ءاربىر سايدا.


سونداداعى ارانى تويا المايدى،
جەسەم دەگەن ادەتىن قويا المايدى.
«اسىق ۇتىس سەكىلدى الىس ـ بەرىس»
ءتىرى جان بۇل عاپىلەتتەن ويانبايدى.
«ءبىرى كويتكە تالاسىپ، ءبىرى ارام قىپ»
توبەلەسكەن، تالاسقان قوپالام قىپ.
باسى تاتۋ، اياعى ساتۋ بولىپ
ارازداسىپ، ايرىلىپ كەتەر قاڭعىپ.


جاس بالا كورگەن جەردە اسىپ ـ ساسىپ،
تاتۋ بولا قالادى قۇشاقتاسىپ.
ويىن تارقار كەزىندە ۇرىس سالىپ
توبەلەسىپ ۇيىنە كەتەر قاشىپ.


بىرەۋى سوندا ۇيىنە بارسا جىلاپ،
اتا ـ اناسى بۇرقىلداپ ءسوزىن سۇراپ.
ويىنى، تاتۋلىعى قايدا كەتتى
ءتۇبى زايا بولدى عوي، ويلا، شىراق.


جامان تاتۋ ور قازار ءوز باسىڭا،
ءبىر بەل اسسا قاراماس كوز جاسىڭا.
«ارى بار، ۇياتى بار ۇلكەنگە سىن»
كوز سالار زامان ىڭعاي تۇرماسىنا.


ىنساپ، اقىل، ار، ۇيات ءبىر باستاعى،
ءبارى تۇگەل بىرەۋدە تۇرماس تاعى.
بۇل تورتەۋى بىرەۋدە جيىلعان جان
كەلىسىمسىز ەش مىنەز قىلماس تاعى.
ىنساپ، اقىل، ار، ۇيات بىتپەگەن جان
وڭاي ەمەس وزىنەن قىر اسپاعى.
11


بازارعا اركىم بارىپ الار كەرەك،
الاتىنى تابىلار بولەك ـ بولەك.
بىرەۋ اسىل الادى، بىرەۋ جاسىق
كەيبىرەۋى جۇرەدى تەك ەنتەلەپ.


بىرەۋ قىمبات الادى، بىرەۋ ارزان،
بىرەۋى مىس الادى، بىرەۋ مارجان.
اركىم ءوزى سۇيگەنىن تاڭداپ الار
نە الدىڭ دەپ كىم سۇرار سونشا جاننان.


ويلاساڭ ءومىر ــ ساۋدا، دۇنيە ــ بازار،
الدانعان بايىپتاماي جىلدام ازار.
ساۋداسى تۇگەسىلىپ قايتقانى سول
حابارسىز كەلىپ قالسا جازعان اجال.


قايران مال، قايران بازار، زايا بولعان،
قىرسىقتى بۇل جالعاندا بولمادى وڭعان.
پايدا تۇگىل كەسەلدى زيان تارتىپ،
تۇگەسىلمەس بەينەت بوپ قايعى تولعان.


ۇقتىڭ عوي مىناۋ ايىتقان بازار جايىن،
دەمەڭىز ىزدەگەنىم تۇرار دايىن.
الدامشى عايار* دۇنيە ءوزىڭدى الداپ
جاقپاسىن جۇرەك كوزگە عاپىلات مايىن.
بۇل ءسوزىم نە ۇعىلار، نە ۇعىلماس،
توپاستار ارعى ءتۇبىن پايىم قىلماس.
جەردە بەكەر قالمايدى تەسىك مونشاق
بىرەۋدەن بىرەۋ الار بەكەر تۇرماس.


«ءيت مارجاندى نە قىلسىن» دەگەن ءسوز بار،
بىلمەسكە جاقسى ـ جامان ءبارى ءبىر باس.
شامدانباي ـ اق ءسوزىمدى ۇق، شىراقتارىم،
بارىڭە ماعىلۇم قىلماي كوڭىلىم تىنباس.


12


«...بەس نارسەدەن قاشىق بول،
بەس نارسەگە اسىق بول،»
ءناسيحاتىم جاستارعا.
وتىرىك، وسەك، ەرىنشەك،
ورىنسىز شاشپاق مالدى تەك،
ارتىق سويلەپ ماقتانۋ
كوڭىلىڭ مۇنى كورسىن جەك.
تالابىڭدى ەل كورەر
ول ماقتانۋ نەگە سەپ.
جاراماس مىنەز وسىلار
ۇعىپ ال جانىم ءبىر ـ بىرلەپ.
تالاپتىنى ەل تابار،
تالاپ نۇرىن ەل جاعار،
سەن تاپقاندى ەل تابار
سۇراماي تانىر بۇل كىم دەپ.
وي مەن ەڭبەك، قاناعات،
راقىم، تالاپ ال قالاپ.
بەس اسىل ءىس وسىلار
ۇقتىرايىن پارشالاپ.


قاناعات قارىن تويعىزار،
اراندى ارتىق قويعىزار،
راقىم ـ شاپاعات كوڭىلدى،
ادامدى تاتۋ بولعىزار.
وي ويلانىپ ءىس قىلسا،
اقىلدى ميعا قونعىزار.
تالاپتى بولىپ تالپىنباق،
تەڭ قۇربىدان وزعىزار،
ەرىنبەي ەڭبەك قىلساڭىز،
قولىڭدى شىڭعا سوزعىزار.


اتىنان بۇرىن ءوزىن ۇق،
مۇنى جازعان ادامنىڭ.
«كوسەم دە وتكەن نە ءدۇلدۇل»
ون سەگىز مىڭ عالامنىڭ.
«شەشەن دە وتكەن نە بۇلبۇل»
ءوتىپ جاتقان زاماننىڭ.


قاراڭعىدا قالعان جۇرت،
مۇنشا نەگە قامالدىڭ؟
ءسوز ۇقپايتىن وڭشەڭ قىرت
ءتۇزۋدى نەگە شام الدىڭ.
تارازىعا ءسوزدى سال،
ءتۇزۋ بولسا ءسوزىمدى ال،
قيسىق بولسا تاستاي سال،
جاقتىرماساڭ ءوزىڭ ءبىل،
ساسىپ كەتسە ءتاتتى بال.


«اقىماق كوپ، اقىلدى از.»
كوپ ايتتى دەپ بولما ءماز،
«جاقىنىم ايتتى دەي كورمە»
سوزىندە بولسا اقاۋ ـ ءداز.


«ناداندىقپەن كىم ايتسا»
ءتۇپسىز سوزگە ەرمەڭىز.
كوڭىلىڭە قونباس ءسوز بولسا
شىنىن كورمەي سەنبەڭىز.
سىلدىر ءسوزدى نادانعا،
مولدىرەتكەن ادامعا،
جۇرەك ـ كوڭىل بەرمەڭىز.
«اقساقال ايتتى، باي ايتتى»
ءبي ايتتى ما كىم ايتتى،
ايتقانىنا كونبەڭىز.
ءسوزدى ولشەۋگە الىڭىز،
ۋازىنگە* ءادىل سالىڭىز.


«ايات، حاديس ەمەس قوي،
كۇپىر بولدىڭ دەمەس قوي.»
قانشا قارسى كەلسەڭ دە
وسى كۇنگى كەڭەس قوي.
13


جاز شىلدەسى بولعاندا جاقسى جايلاۋ،
كوك ورايعا ەل قونىپ بيە بايلاۋ.
بايشەشەك، كوك جاپىراق، شالعىن ءوسىپ
اعاشتا كوكەك پەنەن بۇلبۇل سايراۋ.


كۇركىرەپ تاسىعان سۋ قۇيىپ جاتقان،
شالعىندا قالىڭ جىلقى ۇيىپ جاتقان.
ات ـ ايعىر مەن بيەلەر ءبۇيىر قاعىپ،
سۋدا تۇرىپ قۇيرىعىن شىپىلداتقان.
قۇلىن ـ تاي اراسىندا كىسىنەسىپ
شاپقىلاسىپ بۇلتىڭداپ ءشۇلدىر قاققان.
ۇيرەك ـ قاز ۇشىپ تۇرسا سىمپىلداعان،
مەرگەندەر اڭدىپ جۇرسە جىلتىلداعان.
قىز ـ كەلىنشەك ءۇي تىگىپ ازىلدەسىپ،
بۇرالا باسىپ بۋىنى بىلقىلداعان.
قاعىلەز جاستاۋ اتىن اتەي ءمىنىپ
باي كەلەر اياڭشىلى جىلپىلداعان.
سالتاناتتى، ساۋلەتتى باي ءۇيىنىڭ
سارى جەز ساماۋرىنى بۇرقىلداعان.


قۇيدىرىپ ساباسىنان سارى قىمىز،
سۋ قوسپاعان ناق سۇتتەن ابدەن نىعىز.
كىلەم جايىپ قويدىرىپ ورتاسىنا
اۋىل كىسى جابىلا كەلەر تىعىز.
جاسى ۇلكەندەر كەڭەسىپ ءوزى جەكە،
زامانداستار ايتىسىپ ءبىر كەلەكە.
ەلدىڭ قامىن ويلاعان ۇلىق زاتلار،
ورتاعا ساپ ايتادى شىن بەرەكە.
دەنىڭ تازا، باسىڭ بوس، ەلىڭ امان،
بولسا وسىلار ەمەس پە ءبىر مەرەكە...


14


رۇشديادا* وقىپ ءجۇر،
شاندا قازاق بالاسى.
«جاڭا ءوسپىرىم، كوك ءورىم،
بەينە قولدىڭ سالاسى».
وقىماسا شىن عىلىم
بولادى نەگىز شالاسى.
بالام عىلىم ءبىلدى دەپ
«قۋانار اتا ـ اناسى».
بىرىنەن ءبىرى ارتىلماق،
ءبارىنىڭ كانە تالاسى.
شەندى بولىپ جۇرمەكتە
نيەتىن بايقاپ قاراشى.
ءبىر نيەتپەن تىلەكتەس
بولا المايدى اراسى.
عاداۋات*، حۇسۇت* كىنامەن،
كوڭىلدەن كەتپەس جاراسى.
ەلگە پايدا تيگىزبەك،
بولسا نەتتى ساناسى.
ءىستى ىلگەرى جۇرگىزبەك
بىلمەگەندى بىلگىزبەك،
ەلدىڭ باسشى داناسى.
بۇرىننان جۇردىك كەمدىكتە
باسىڭنىڭ تولماي باعاسى.
جەتەمىن دەسەك تەڭدىكتە
جىرتىعىن تاۋىپ جاماشى.
اقىل ايتىپ وي سالعان
جاسى جوق بولسا بوي سالعان،
كىمگە كەلەر شاماسى.
ۇمتىلىپ ەلگە تەڭەلسە،
ءىسى ىلگەرى جونەلسە،
جىرتىلماس جۇرتتىڭ جاعاسى.


15


«سابىرسىز، ارسىز، ەرىنشەك»،
كورسەقىزار ولجاكوس
«سورلى قازاق سول ءۇشىن»
تۇزەلە الماي بولدىڭ ءۇش.
«التى باقان الا اۋىز»
پارتيامەن ءومىرى ەش.


ءبىرىن ـ ءبىرى كورە الماي،
جاقسىسىنا ەرە الماي.
جاقىنىن جالعان مىنەگەن
تاتۋلىقپەن جۇرمەگەن.
قوي دەگەندە ءتىل الماي،
ار ـ ۇياتتى بىلە الماي،
ءار شاتاققا ۇرىنعان
جونىنە ءتۇزۋ جۇرە الماي.
سەكىرىپ شىعىپ كەتەم دەپ،
ءبىر ـ اق قارعىپ جەتەم دەپ.
ەگەسىپ ابدەن سازدانسام
اۋىل شاۋىپ كەتەم دەپ.
مەرتىگىپ تالاي شالدىعار
وردان قارعىپ وتەم دەپ.


ەرلىگى توقتار ۇرلىققا،
بىلگىشى توقتار سۇمدىققا.
ساندىراقتاپ، ساندالىپ
ءسوزى شىقپاس شىندىققا.
قوي دەسەڭىز قومپاڭدار،
شىنىمەن توقتاپ تۇردىق پا؟
شىعىنعا باتىپ، مال تارتىپ
ءتۇزۋىن قيسىق جالتارتىپ
ءبىز وسىنداي قىلدىق پا؟!
ايدالار دا، بايلانار
ءوزى قىلعان سۇمدىققا.
جارىماس تا جالشىماس،
ۇرلىق ءتۇبى قورلىقتا.
ءوزى مۇنداي بولعاندا،
شىعا ما ءسوزى بۇلدىققا.
كىسى اقىنان مال تاپپاق
وسىمەن، جۇرتىم وڭدىق پا؟!
قىزمەتى جوق شارۋاسىز،
عىلىمى جوق ءپارۋاسىز.
ءومىرىن بوسقا وتكىزىپ
ار ـ ۇياتىن كەتكىزىپ.
«ەل قىدىرىپ اس ءىشىپ»
كەزۋدى ابدەن جەتكىزىپ.


ءوزىنىڭ باسىن تاماقتاپ،
اۋىل كەزىپ سالاقتاپ.
بالا ـ شاعا، ۇرعاشى
اشتىقپەن كۇنىن وتكىزەر
جاراپ، قاتىپ، جالاقتاپ.


ەڭبەگى جوق، ەركە بوپ،
قۋ، زالىمعا سەركە بوپ.
«پىسىق» اتقا ءماز بولىپ
بەكەر شىنسىز ناز بولىپ.
ءبىر اۋىز ءسوز كەز بولسا
كوگەرىپ بەتى ساز بولىپ.
پارتيالىق جوق بولسا
حارەكەتى از بولىپ.
پارتيا بولسا تالتاڭداپ،
ماڭ ـ ماڭ باسىپ الشاڭداپ
مامىرلاعان قاز بولىپ.


«ءبىر كۇن ءۇشىن دوس بولىپ،»
ءبىر تويعانعا حوش بولىپ.
ءبىر كۇن كوڭىلىن تاپپاساڭ
قازىر تۋرا ءوش بولىپ.
دەم الماي شاۋىپ قالاعا،
ارازدىق سالىپ اراعا.
وتىرىك ارىز كوپ سالىپ،
باسىڭدى قويار جالاعا.
اق اعاشتى كۇيەلەپ
ۇرىندىرماق قاراعا.
«سىبىردان باسقا سىرى جوق»،
بۇركىتتەن ارى پاراعا.
«شارۋاعا قىرى جوق»
العانى تاعى اس بولماي
ەڭبەگى كەتەر دالاعا.


«قۋ ءناپسىسىن تيا الماي»،
جابال جۇرتقا سيا الماي،
اراق ىشپەي ماس بولىپ،
بىرەۋلەرگە قاس بولىپ،
نەشە ءمىنى شىقسا دا
ەلى ـ جۇرتتان ۇيالماي.


ءوز ۇيىندە جابىرقاپ،
كىسى ۇيىندە شاڭىرقاپ.
بىرەۋدى كورسە قىلجاقتاپ
«قالجىڭشىلسىپ ىرجىڭداپ.»
«كىسى ۇيىندە كۇي تاڭداپ»
ءوز ۇيىندە سىرداڭداپ.
توپ جيىلار كەز بولسا،
ءبىر شولاقپەن تىرتاڭداپ.
اۋقاتى بار تۋعانعا
تەز وكپەلەپ بۇرتاڭداپ.
«اقىلى بار كىسىنى»
عايباتتايدى مۇقاتىپ.
اراسىنا دوس ـ جاردىڭ
وت جاعادى تۇتاتىپ.
قىسى قاتتىراق جىل كەلسە
بەس قاراسىن جۇتاتىپ.


شارۋا باقتىڭ دۇشپانى،
كەسەلدى «پىسىق» مولايدى.
كۇشىك يتتەي شاۋىلدەپ
الدى ـ ارتىڭدى ورايدى.
ەلدە زالىم كوبەيىپ
ۇرىلار تاماق سۇرايدى.
«قۋ تىلمەنەن قۇتىرتىپ»
ەرتكەن سوڭ الداۋ وڭاي ـ دى.
بىرەۋگە بىرەۋ ءدۇت بەرۋ
زاماننىڭ ءتۇرى سولاي ـ دى.


«قۇرىتۋعا تايايدى»
قىزمەت قىلعان ادامىن.
ءبىر الدايدى كۇن سايىن
بىلگەن سوڭ جۋاس ـ نادانىن.
ءوزى وڭباعان انتۇرعان
ويلاڭىزشى بىلە مە
بىرەۋدىڭ جاقسى ـ جامانىن؟!


قياناتپەن كۇن وتكەن،
قاراڭعىمەن ءدىل وتكەن.
«حاراكاتى ارەكەت»
«كىمگە ويلايدى بەرەكەت؟»
زامانانىڭ حالقىنا
ءتۇستى ـ اۋ سونداي پالەكەت!


شىندىق بولماس سوزىندە
بۇلدىق بولماس وزىندە.
ارتىندا ۇيات بار دەمەس
ءبار كورگەنى كوزىندە.


جالعان ەمەس، جارانلار،
ءسوز تۇبىنە قاراڭدار.
قيانات، ۇرلىق، وتىرىك
بۇل زاماندا مول تۇرىپ
بايقاساڭىز، جىگىتتەر،
ءدال وسىنداي جامان بار.


16


«بوتەن ەلدە بار بولسا،»
ەجەتدەس، سىرلاس تاتۋىڭ.
ءارى ـ بەرى ايقاسقان
الىس ـ بەرىس ساتۋىڭ.
سەن جاقسى دا مەن جاقسى
قونىپ، ءتۇسىپ ـ جاتۋىڭ،


نىساپسىز بولسا ول قيماس
تاتۋلىق قالار جايىنا.
ءوزى كورگەن سىر ـ سيپات
ايانا ما تايىنا.


قويمانى ءوزى كورسەتىپ
اشىپ بەرەر جاۋىڭا.
پالەن سىرىڭ سولاي دەپ
قالارسىڭ ايعاق، داۋىنا.
ەسە الماق تۇگىل شۇكىر قىل،
دەنىڭنىڭ قالعان ساۋىنا.


جەلىككەن جاۋ كەز بولسا،
سەن جاعىڭنان ءسوز بولسا،
جاۋىڭدى ماقتاپ ەلىرتىپ،
دۇسپاننىڭ كوڭىلىن سەمىرتىپ،
سىرىڭدى اشىپ بايان قىپ،
ءسوز قاقپانىن ءدايار قىپ.
دۇشپانىڭدى قوزدىرىپ،
ءتوندىرىپ موينىن سوزدىرىپ.
جول مىناۋ دەپ كورسەتىپ،
مەن سەندىك دەپ سەرت ەتىپ،
ەلىكتىرىپ ەرسىتىپ،
كۇندەستىگىن ءورشىتىپ،
ەسىكتى اشىپ كىرگىزىپ
بىتىراتپاي ما توزدىرىپ.


ەسكى دوسقا كەز كەلسە،
ەسەپسىز انت كوپ ءىشىپ.
«سىر العالى ايتتىم دەپ»
ارۋاق قۇداي دەپ ءىشىپ.
«جاۋىڭدى الداپ قايتتىم دەپ،»
وزىمەنەن كەلىسىپ،
«قۇدايدان قورىقپاي انتۇرعان»
يمان ءجۇزىن توزدىرعان،
اۋىزدان قاسام بەرىسىپ.
«كەلىپ ـ كەتىپ كوپ ءجۇرىپ»
مەن قيماسىڭ دەپ ءجۇرىپ.
دۇشپاندىعىن وتكىزەر،
كۇي ـ ءسانىڭدى كەتكىزەر.
بەتىڭە ۋدى سەپكىزەر.
وتىرىك ايتىپ بۇراڭداپ
انت ايتىپ، قۇداي، قۇرانداپ.
ەتتەن ءوتىپ سۇيەككە
جۇلىنىڭا جەتكىزەر.


كەسەلدى بولار بايقاساڭ،
جاقسىعا بىتكەن تۋعاندار.
بۋىمەنەن جاقسىنىڭ
ءبارى ءبوسىپ قورتاڭدار.
«جاۋ جاعادان العان كۇن»
ءبىلىمسىپ ءبارى سۋماڭدار.
دۇشمان كەلسە قامالاپ
ءبارى الگىنى تابالاپ
يتتەي ۇرەر سۇم قارلار.
«جاۋ كوپ بولسا باسىڭدا،
ءبىرى قالماس قاسىڭدا».
سىرداڭ تارتىپ قاشادى،
سەنەن جامان ساسادى.
جەتەكتەسەڭ تابانداپ،
جاسىرىن سىرتتان جامانداپ،
سىرىڭدى جاۋعا اشادى.


«جالبارىنىپ كۇن كورىپ»
جاقسىنىڭ ءىسىن ءمىن كورىپ.
سىر سۇراپ دۇشمان الداسا
ءبىر جولاتا شىن كورىپ.


تۋىسقانعا كەكتەنەر،
جاس بالاداي وكپەلەر،
انشەيىندە باتىر ـ اق
توپ الدىندا قالتىراق.
كەلەر ـ كەتەر ەستە جوق
سويلەي بەرەر تانتىراپ.


جاقىنىم دەپ مال سالماي،
«جاۋدى كورىپ جان سالماي»
«اۋىر مەنەن جەڭىلدىڭ»
اراسىنان وتپەك ـــ تى
ەپتەپ ءجۇرىپ قالتاڭداي.
اركىمدە بار تۋىسقان،
كەسەلدى، كەكشىل، كىنامشىل.
وزىڭە پەيىل بۇرمايتىن
ءىشىن تارتقان ءبىر ءانشىل.
اعايىن ارا ءسوز كەلسە،
ءبىر قالىسقا كەز كەلسە،
سول قالىستىڭ ءبارى ءوڭشىل.
تەڭگەرەتىن ءىسىڭدى
شىن تاپپاساڭ كىسىڭدى
بۇگىنگى ادام ءھام شامشىل.
بەرەكەسىز تۋىسقان،
جاقسى بولساڭ جۋىسقان.
باسىڭا ءبىر ءىس كەلسە
ءبىر سىلتاۋمەن سۋىسقان.


وكپە، ارازىم قاتتى دەپ،
قىلىعى ماعان باتتى دەپ.
كىرجىڭدەپ، كەكەپ يمەنەر
مىنەزىنەن تاپتى دەپ.


وڭالسا اگار ءىسىڭىز،
اركىمگە كەرەك ءتۇسىڭىز.
«ءار جەردەن ـ اق كوبەيەر»
مالدى، باتىر كىسىڭىز.
جاقپاعاندى ۇرۋعا،
بەلسەنگەندى قىرۋعا.
ۇيىندە بىرەۋ سويلەسە
سوعان ءبىر ۇكىم قىلۋعا.
سونداي تۋعان كوبەيەر،
ونان پايدا نە كەلەر؟!
اقىلىن ونىڭ الساڭىز
نادانمەن ءىسىڭ تەڭەلەر.
الماساڭ، ەگەر، اقىلىن
تەرىس قاراپ جونەلەر.
بۇل اراسىن ءتاپتىش قىل
ءوز شاماڭشا ءتۇزۋ تۇر
اقىلعا تولىق كەمەلەر.
تۋىسقان بار عوي اركىمدە
قايسىسى پايدا تار كۇندە؟
«كۇن اشىقتا موينىڭدا،
كۇن جاۋعاندا قوينىڭدا»
قورعالاپ كىرەر قار كۇندە.


«جاقسىعا بىتكەن اعايىن»
كورىپ ءجۇرمىز تالايىن.
ءوز ۇيىندە سارتىلداپ،
 اقىرا سويلەپ ارسىلداپ،
قىسىلشاڭ جەر كەز كەلسە
سويلەي الماس قالتىلداپ.
«ەركىن جەردە ىزاقور»
تومىرىق كەلەر شارتىلداق.
قالجىڭ ءسوزى زورلىقتا،
اۋىز ءسوزى قورلىقتا.
كەكشىل كىنام ۇيىندە
مۇنداي ءسوز ەستىر بولدىق پا؟!
قىرت، ماقتانشاق ھام پاڭداۋ،
اتا قۋىپ جەر تاڭداۋ.
تەكاپپارلىق مىنەزبەن
باسقا جانعا ءسوز سالماۋ.
«بىرەۋگە وكتەم ءىس قىلسا»
بىلگەنىن ايتسا ءتىل الماۋ.


بىرەۋدەن ەسە العاندا،
ويلايدى ءوز كۇشىم دەپ.
الا الماي ەگەر قۇر قالسا،
جاقسىنىڭ قىلعان ءىسى دەپ.
سۇراۋسىز كەتتىم مەن ءوزىم
سوزۋعا كەلمەي كۇشىم دەپ.


كەڭشىلىك كەلسە گۇجىلدەر،
باعاناعى جاقسىنى ــ
مەنەن اۋلاق تۇرسىن دەپ
قىلارى بولسا قىلسىن دەپ.


ءىس قىلساڭ وعان ارسىز سەن،
ءىس قىلماساڭ حالسىز سەن.
تۋىسقانىڭ شالقايسا
جولداسىڭ جوق جارسىز سەن.
بۋىمەن سونىڭ ءىس بىتەر.
ونى بايقاپ بىلمەيدى ــ
ساياسى دەپ جاقسىنىڭ،
شۇكىرلىكپەن جۇرمەيدى.
ءبىر كەزىندە تەرىس قىپ
جاقسىنىڭ اتىن كىرلەيدى.
قازان بۇزار ءۇي تەنتەك،
مىنەزى شالكەس ءجوپ ـ جونتەك.
شامدانىپ تاعى ۇرسادى
قىلدىڭ دەسە سەن تەنتەك.


جاقسىعا بىتكەن اعايىن،
ادەپتى بولسا جارايدى.
تامىلجىپ جۇمساق بوپ تۇرسا
اركىم كەلىپ جانايدى.


سايالى اعاش ـ بايتەرەك
ماۋەلەپ ءوسىپ تارايدى،
تىگىنشى پىشسە كيىمدى
شەبەرلەر جاماۋ جامايدى.


داۋكەس ەلدىڭ مىنەزى،
جالىقپاس بولار قالادان.
«بۇلت الا بوپ، جەر شالا»
ايىقپاس بولدى پالەدەن.
ءتامام ەل ءيت بوپ كەتە مە
شوقپار ىزدەپ دالادان؟!
ىشكەنى ماس، جەگەنى توق،
ۋايىم ايتار بىرەۋ جوق.
قويىڭدار دەپ ارادان.


كەلەلى كەڭەس بولدى عوي،
ەل سىبىرمەن كوڭىلى توق،
«ەل ىشىندە ءبىتىمشى»
اقىسىن تۇگەل الۋ جوق.
الا المايتىن ءمانىسى،
قاراعا قاراي بار ءىسى.
ەل جامايتىن بيلەر از
بەرگەلى بولدى تانىسى.


وڭاشا بارىپ جولىعار،
ءبيدىڭ قولى مولىعار.
سول سەبەپتى، جارانلار،
كەلەلى كەڭەس جويىلار.


ورىس سيەز قىلدىرسا،
ەل قورعايدى بولىسىن.
ستارشىن مەن اش بيلەر
جەپ ازايتار تولىسىن.
اقى الامىن دەگەندەر
ءۇمىت ءۇزىپ بيىنەن
ىزدەپ تابار ۇرىسىن.


«قىزىعى كەتكەن ەل باعىپ،
قيسىنى كەتكەن ءسوز باعىپ»
وسىنداي مىنەز، پيعىلدان
روسسياداعى قالىڭ ەل
تاستاپ كەتتى قونىسىن!


بەرەكە قىلىپ باس قوسسا،
نامىسقا شابار ەرلەر بار.
ەلدىڭ قامىن ويلايتىن،
ارىستان اسىل شىرلەر* بار؟!
عامال* قىلعان قۇرانمەن
بۇل كۇندە قانداي جەرلەر بار؟!


شارعىسىز عامال شالقىسا،
ۇزاي الماس الىسقا،
ءتۇبى تاياز بولعان سوڭ
تۇسە المايدى جارىسقا.
شاماڭشا عانا ءىس ىستە
ءتۇپ اسىلمەن الىسپا!


ءتۇبى تاياز نارسەدە
جاتقا قارار بەت بارما؟
اسىل نەگىزى بولماسا
جالىنباي تۇرار ك... بار ما؟
تەمىرگە اعاش پار ەمەس
ءونىمسىز ىسكە شەك سالما!


تيىمسىز ەلدىڭ بەلگىسى،
كوپ بولار پىسىق، زەرەگى.
ءبىرىن ـ ءبىرى كورە الماي،
ەلگە جاۋاپ بەرە الماي،
بىتە المايدى كەرەگى
نەگە كەرەك زەرەگى؟!


ساپىرىپ مالىن قازاقتىڭ،
ءبارىن كورىپ ازاپتىڭ.
پايداسى نە، ويلاشى
ءبىر ـ بىرەۋىن قاجاقتىڭ؟
وزىنەن شىققان جاقسىلار ــ
توقتاي الماي، ورىنى ــ
ۇياسى بولدى مازاقتىڭ.


قونىسى جاقىن بوتەن ەل،
اقى الا الماي زارىعىپ.
ءارى ـ بەرى كوپ ءجۇرىپ،
ابدەن شارشاپ تارىعىپ.
توقتاۋلى جاۋاپ الا الماي
ەسى كەتەر جالىعىپ.


ساۋداگەر كەتەر ساندالىپ،
اقى الا الماي زارلانىپ.
زورلىق كورىپ بۇرالقى
ءار ـ بىرىنە جالبارىپ.


بارىمتا، ۇرلىق، زورلىقپەن،
قابىرعا قىلار مولدىقپەن،
ەل تەنتەگىن تيا الماي
ءبي بەرەكە قىلا الماي،
كۇنى وتەدى قورلىقپەن.


«نانىمى جوق، انتى بار»،
«ەلمىن دەگەن سالتى بار»،
بۇل زامانعى بيلەردىڭ
ءدال وسىنداي حالقى بار.
17


ولشەۋگە اقىل الىنسا،
تارازىعا سالىنسا.
وقىعان عىلىم ارتىلار
تاپپاعانىڭ تابىلسا.


نادان سوندا نادان ـ اق،
جول جونىنەن جاڭىلسا.
دەپ جۇرسە مەن ادام ـ اق
موللاعا اقىر جالىنسا.


جالىنباي نەتەر بىلمەيدى،
سوقىر ءتۇزۋ جۇرمەيدى.
شارگەز مىنەز، قيقار ءسوز
عىلىمدىنى مىندەيدى.
عىلىم كورسە قالشاڭداپ،
ەركىنە قويساڭ ارساڭداپ،
ءار جاقسىنى كۇندەيدى.


اقىلى بولماس تاتىمدى،
ادەبى بولماس جاتىمدى.
اۋىز سوزبەن ارانداپ
الالداپ جۇرمەس قاتىندى.


«اۋزىڭ، اتاڭ، ەنەڭ» دەپ،
«قۇتىلماس ءبارى مەنەن» دەپ.
تۇندە الال دەپ قۇشاقتاپ
«ءدال مەنىكى دەنەڭ» دەپ.


ءىسى ءجون بە، تەرىس پە؟
سويلەسە كەتەر كەرىسكە.
تەلمىرىپ، تىلەپ، ىزدەنىپ
جەتىم بالا كوزدەنىپ
سوم مەن تيىن بەرىسكە.


«ءيت كورگەن ەشكى كوزدەنىپ،
ەلىرمە جىندى سوزدەنىپ».
ءوزى جونگە كەلمەيدى
اقىل ايتساڭ بەزدەنىپ.
ۇلگىسىز، شىركىن، جاسىنان
بار ونەرى كەزبەلىك.
ءوزى بولار بىلگىشتەۋ،
كىسىگە بولار كۇلگىشتەۋ.
شابارمان بولىپ شاپقىلاپ
ءمىن تاۋىپ سوزدەن ىلگىشتەۋ.


بۇلىقسىپ، بۇلدانىپ،
اشۋ قىسىپ سۇرلانىپ.
قولى بىلەر ناشارعا
ويران سالار جىندانىپ.
شابارمان ءتۇسكەن ناشار ءۇي،
زار يلەيدى مۇڭدانىپ.
سوندايلاردان كەساپات
حالىققا ءتيدى سومدانىپ.
18


سىرتىم ساۋ، ءىشىم ولىكتەي،
مۇشەم مىقتى بەرىكتەي.
بۇگىن دوس ەرتەڭ جاۋ بولىپ
شاپتىعادى دەمىكپەي.


ءوز ۇيىندە وتىرسا،
كۇركىرەيدى وزەندەي.
سىر ـ سيپاتىن بىلمەگىڭ
اتتى اساتىن كەزەڭدەي.


اناۋ كۇنى جۇمساق ەڭ،
بۇل مىنەزىڭ بەزەردەي.
ءبىر كۇن ـ اق مۇنداي بولدىڭ با
جانىڭ كۇيىپ كەزەرمەي؟


جايدارى ەڭ جاندى ەرىتكەن،
ءبىر باسىڭا ءباردى ەرتكەن.
دارحان مىنەز، جاقسى ءسوز
قۇتقارعانداي سان دەرتتەن.


قاباعىڭ بۇگىن سالىڭقى،
ءسوزىڭ جامان تالىڭقى.
بۇل مىنەزىڭ كورگەندە
كوڭىلىم جامان قالىڭقى.
ۇرلىق پەنەن قۋلىقتى،
باۋ كەسكەندەي سۇمدىقتى.
الارىڭدا التاۋ از
بەرەردە بەسەۋ قىزىقتى.


«توپ بولعاندا كورەسىڭ»
داۋ ـ جاڭجال مەن بۇزىقتى.
اياعىندا سوندايلار
ەل اقىسى قانداي بار
كوپتەن كورەر قىلىقتى.


ويتە بەرمە، شىراعىم،
سالشى بەرى قۇلاعىڭ.
قايتىپ كىرەر ەسىكتى
قاتتى سەرپىپ تاستاما
اقىرى مۇندا تۇراعىڭ.


«جەتىلسەڭ دە، جەتسەڭ دە»
جەكە دارا كەتسەڭ دە
كەرەك كۇنى بولماي ما
كوز سالماي بۇگىن وتسەڭ دە.


19


ءتايجى، بولىس مەن بولدىم،
شىعىنداتىپ مالىمدى.
اياۋلى اسىل نارسەمدى
تىعىنداپ ەلگە بارىمدى.
سوندا دا كۇشتىم بىلەدى
ءسوزىم ەمەس الىمدى.
باسىمدى يزەپ شىبىنداپ،
بار ءدانىمدى شىعىنداپ،
بولمادى مۇنىم جاعىمدى.


كۇشتىنىڭ ءسوزىن ۇعارمىن،
قىرىنداپ قانا امالسىز.
سيەز دەسە جۇرەگىم،
زۋىلدار، قايتىپ جاعارسىز؟
«سىرتقىلارعا سىر بەرمەي»
قىسىلامىن جىمىڭداپ،
تۇك بىلمەگەن حابارسىز.


تىك تۇياق كۇنىم سويىتسەدە،
وكىمدەدىم قارباڭداپ.
بار بيلەردى جيعىزدىم
بەرەكە قىل دەپ جارباڭداپ.
ات، تۇيە ساي، ءۇي جاقسى
ءجۇرىس بولسا ال قامداپ.
«قايراتتانىپ حالقىما»
ءسوز سويلەيمىن دارباڭداپ.
«قايراتتىسىپ، قامقورسىپ»،
بەكىنىپ كور دەپ جان قارماپ.
وسىدان امان كەتەرمىن
ەلدىڭ قاقىن وتەرمىن.
باس ـ اياعىم ءبۇتىن دەپ
ۇلىق الدىنا جەتەرمىن.
ۇلىققا بارىپ ماقتايمىن،
ەل دە جاقسى، مەن جاقسى.
نەلىكتەن مەنى سۇيەدى
ەل ىقىلاسى بەك جاقسى.
ەل شايقالماي تۇرۋعا،
بەرەكە ـ بىرلىك قىلۋعا
اقىلىن ۇلىق سەن تاپشى!؟
«ءوز ەلىمە ايتامىن».
ۇلىققا پەيىل بەرمەدىم.
باياعى ءسوز سىنداردا
ايتۋدى ماقۇل كورمەدىم.
كادىكتى جەردە سوندا دا
ۇلىققا ىمداپ سەرمەدىم.


ءسوز كوبەيدى ۇلعايىپ،
ايتپاسام دا جىلمايىپ،
ماقتاننىڭ ارتى كورىنىپ
امان قالماق ءبىر عايىپ.
ءارى ـ بەرى تارتىسىپ،
بار ـ جوق اقى ايتىسىپ،
بۇرىنعى سوزدە تۇرمايىق.
«قازاقتى جەگەن قايراتتى ەر»،
ءسۇرىندى بوسقا جىعىلىپ.
«ءىسى ارامى جەڭىلدى»
نوقتاعا باسى سىعىلىپ.
«قايراۋى جەتكەن قاتتى ءبي»
قايىرىلماي كەتتى سوعىلىپ.
شاماڭ كەلسە قۇلاقتاپ
جىق دەگەنىن ۇعىنىپ.
سۋىرىپ الدى كەيبىرەۋ،
ءوز مالىم بولدى دەگەندى.
«اقىلى جاندار قامالاپ»
بۇرىنعى الىپ جەگەندى.
ارىزشىلار كوبەيىپ،
ايتىپ جاتىر انىعىن،
ايتپاي بەكەر نە ەكەن ـــ دى.


اقىلى جاندار كوپ تۇرىپ،
اقى الۋعا ەپ قىلىپ.
دىمىن قۇرتىپ بايقۇستىڭ
ەرنىن جامان كەپتىرىپ.
قايتسىن بايقۇس دەمەيدى ـ اي،
قۇرعاتىپ تەرىن جازعاننىڭ
ءبىر جاقسىلىق سەپ قىلىپ.


«ءارلى ـ بەرلى دالپىلداپ»،
«كۇن باتقانشا شابامىن».
ۇلىققا جەتسىن ارىز دەپ
ايعاي، دابىل قاعامىن.
ەكى ەتەگىم جالپىلداپ،
ۇزىندى كۇن سالپىلداپ.
تەگىندە مىنەز بەلگىلى
كومەكتى قايدان تابامىن؟!


«پىسىقتىڭ كوبى بۇعىپ ءجۇر»
سىرتتان قۇلاق تىگىپ ءجۇر.
بىرىمەن ءبىرى ۇشتاسىپ
ارتقا سوياۋ سۇعىپ ءجۇر.


بايقاپ جاتىر كوپ پىسىق،
ۇلىق باردا قىرت قىسىپ.
قوينىم كەتىپ جالپىلداپ
ومىراۋ اشىق، كۇن ىستىق.
ات كوتىن جاۋىپ ەتەگىم،
ەسىمدە بار تەنتەگىم.
وسىنىم قاتەر وزىمە
انىق قۋسا ءسوز تەگىن.


ەلى ءتۇزۋ بيلەر ءجۇر،
قارقىلداپ كۇلىپ جىلى ءجۇز،
«ءۇنى بولەك سارتىلداپ»
ماڭ ـ ماڭ باسىپ جازى ـ كۇز.
بۇقاراسى ءيىلىپ ــ
ادەپپەن سويلەپ بەينە قىز.
«جاننىڭ ءبارى جات بولسا،
سۇرىنسەڭ ءماز بوپ شات بولسا،
ونداي ەلدەن ءۇمىت ءۇز.
سويتسە دە مىنەز وزىمدە،
ەكى مىنەز سوزىمدە.
«مومىندىق كۇشتى ەكەنىن»،
قولعا زامان تيگەن كۇن،
بايقامايمىن كەزىندە.
«سيەزدەن سوڭ ەلىمدى»
سوندا دا قۇراپ المايمىن.
اۋەلدە ارتىم بوس، شىركىن
كۇشتىگە بەتتەپ بارمايمىن.
«جۋاندى قويىپ جۋاستى»،
كەز ـ كەزىندە قارمايمىن.
جەكەدەگى مىنەزدى،
ۇلىق باردا سالمايمىن.
وزىمە ەرىك تيگەندە،
وڭاشادا جۇرگەندە.
جان ـ جاعىما قارانىپ
تەرگەۋشى جوعىن بىلگەندە.


«كاكۇر ـ شۇكىر، كور ـ جەردى»،
كورىم پايدا كورەمىن.
ەپتەپ جەيتىن ەلتىرى
كەزى كەلسە تونەمىن.
«مىناۋ ادام تەنتەك دەپ»
ەش كىسىنى سىرت تەپپەي،
ءسوز جىلۋىن بەرەمىن،
ءبوز جىلۋىن كورەمىن.
بۇل مىنەزىم تۇرعاندا
ۇلىق سايلاۋ قىلعاندا،
وزىمە قايدان سەنەمىن؟!


«قۇراستىرىپ سەپتەيمىن»
«وزىمدىك بول دەپ ەل جيىپ».
تەگىندە ۇلىق اتاقتى
كەتە المايمىن مەن قيىپ.
«بۇزاقىنىڭ بۇلىگىن»
الا المايمىن مەن تيىپ.
«سۇيەگىم جاسىق، بۋىن بوس»
ۇستاي الماي تەڭ قىلىپ.
«ءبىراز عانا ايلام بار»
سونىمەن ەلدى جىم قىلىپ.


«ايلام قۇرسىن بىلەمىن»
ۇلىقتىق جولدىڭ تارلىعىن.
مۇندا ءبىر سيەز كورىنسە
وندا ءبىر سۇراۋ بارلىعىن.
ۇرى ـ قارعا سەرىك بوپ،
نە بولارىن بىلمەيمىن،
كەڭشىلىك ايىتقان جارلىعىم.


ۇرى ـ قار سەرىك بولا ما،
باسقا سايلاۋ كەلگەندە.
زۇلىمدىق كورگەن مومىندار،
جابىلا ارىز بەرگەندە؟
كورگەنىم الگى ويلاشى
داۋ قامالاپ كەرگەندە.
ءوز باسىما سوت ءتۇسىپ،
جاماندىعىم جەڭگەندە.
كاتەرلى ءىس كوبەيدى،
داۋ باسىما تونگەندە.
«بۇل كۇنىمە ءبىر كۇنى،
بولامىن عوي دەيمىن زار»
قاتتى ءبىر سايلاۋ كورگەندە!


اقىل ايتار اعايىن،
قايلاسىن قايتىپ تابايىن؟
مىنا ەلدى ۇستاۋ بەك جۇمىس،
سوگىس قىلماي قۇتقارساڭ،
مەن مالىمدى باعايىن.


ماعان سەرىك تەنتەكتەر،
ماقۇل ەمەس ءجون تەكتەر.
تىربىنعان بوپ وسىلار
قاعاز بەرىپ ەلپەكتەر.
ءارى ـ بەرى پىسىقسىپ
ءورلى ـ قىرلى سەلتەكتەر.
قاعاز بەرىپ قارمانىپ،
اياعىندا ساندالىپ ـــ
ءۇتىر ـ تەتىر كەرتەكتەر.


باسىم سوتقا اينالىپ،
جاماندىق اتتى بايلانىپ.
ۇلىقتىقتان جاي قالىپ
ەندى ءبىر سوت كەلگەندە ـــ
نە بولامىن سايلانىپ؟
زالىمدىق جولى قارايىپ،
ۇلىقتىق جولى تارايىپ.
وتىرىك قاعاز باسقا سوت،
ءوز ءسوزى ايعاق وزىنە،
قۇتىلىپ قايدا بارايىق!؟


اق قاعازدى قارالاپ،
ءوزىمدى ءوزىم جارالاپ.
قۇتىلام دەپ تۇتىلىپ
دوس كۇلىپ، دۇسپان تابالاپ.
بۇرىنعى قىلمىس مىنەزىم،
جان ـ جاعىمنان قامالاپ.
سىرداڭ تارتىپ، سىرت بەرەر
جۇرگەننىڭ ءبارى جاعالاپ.
تەمىر كوزدى تور مەنى،
بايقاپ قارا تۇر ما ەدى،
ءىستىڭ ارتىن شامالاپ.


20


ءماز بولادى ۇلىقتار
حۇكۇمەت ءسوزىن قوستاسا.
نە دەگەنىن ۇناتىپ،
ايتقان ءسوزىن توسپاسا.
ۇنەمى جاقسى بولاما
ءبىر كۇنگى ءىس ۇقساسا؟
وتكەن كۇنىن قۋالار،
ۇھىلەپ ءجۇرىپ جوعالار،
باعى قايتىپ توقتاسا.
ءدىن ـ دۇنيانى سارىپ قىپ،
وقالى كيىم تولا ما؟
از عانا كۇنگى كوز بوياۋ
ءتۇبى مەدەۋ بولار ما؟
اقىل كوزبەن قاراساڭ،
كوز بوياۋعا جولاما!
اۋرە بولىپ از كۇنگە،
ءوزىڭدى ـ ءوزىڭ توناما!
ءبىر تاتتىگە قۋانىپ،
جاس بالاداي ۋانىپ،
سونىمەن باقىت قونا ما؟!


وسى كۇنگى كوز بوياۋ،
بايقاساڭىز ءار ءىستى.
ارعى ءتۇبى ءبىر باتپاق،
ويمەن كورسەڭ بار ءىستى.
بىرەۋدەن بىرەۋ وزام دەپ
ىلگەرى مويىن سوزام دەپ
دۇنيا حالقى جارىستى.


جارىسقانى نە دەسەڭ،
قىزا كەلىپ الىستى،
ماقسۇتتارىن تانىستى.
كەيبىرەۋ ويىن الىستى،
كەيبىرى جەتپەي قالىستى،
كەيبىرەۋى نالىستى.
ەكى جارتى بىرىگىپ
بەرەكە قىلىپ تانىستى.
سەن دە بايقاپ جولعا ءتۇس
قويىپ قيعاش شالىستى.
ءوز شاماڭشا قۇر تۇرما،
شاماسىزعا ۇمتىلما،
ورىنسىز قۋىپ نامىستى.


سونداي جانعا كۇلەدى،
عايبات قىلىپ جۇرەدى.
سىرتتان بايقاپ، كوز سالىپ
جاي ـ شاماسىن بىلەدى.


ءوزىنىڭ ارتىن اشتى دەپ،
سىرىن سىرتقا شاشتى دەپ،
ماسقارا بولىپ حالىققا
ابدەن قارا باستى دەپ.
كوز بوياۋعا قىزىقپا،
كوڭىل قويما بۇزىققا.
توقتاساڭىز ازبايسىز
شىندىققا جازعان سىزدىققا.
قور بولماستى ويلاساڭ
شىن تۇپتىگە سەن توقتا.


قىز ەمەس، سەن، ويلاشى،
جىلتىراۋىق تاعاتىن.
بەس ـ ون نادان ءۇن قوسسا
بولدىم ـ اق دەپ ناناتىن.
ءبىر كۇنگىگە ءماز بولىپ،
وعان كۇلمىڭ قاعاتىن.
سيەز ماعان قۇرىلسا،
بار ما بىرگە شاباتىن؟
ەلىرتكەنگە ءماز بولىپ،
تۇپكى نەگىز از بولىپ،
پايداڭ قايسى تاباتىن؟!
ويلاپ ـ ويلاپ ءىس قىلشى
ادىلەتكە جاعاتىن.


باسىڭا ءتۇزۋ باراتىن،
قالعانىڭا جاعاتىن؛
ارتىڭدا ميراس قالاتىن
ە، دەگەنگە ەلىرمەي
بايقاپ ءىس قىل، تالاپكەر،
ءىسىڭدى بايقاپ اعاتىن!


21


ءسوز شىعارسا ءبىلىمدى،
ونى كورسىن عىلىمدى.
تالاپتى وعان كوز سالىپ
بايقاسىن سىر مەن ءتۇرىڭدى.


جۇرەگى اشىق، كوڭىلى اينا،
سوزگە ۇعىمدى ءتىل سايرا.
«ءوز ونەرى تۇر تاياۋ»
تەز ۇعىپ پاھىم قىلماي ما!؟
«ابىلەت باسقان ەرلەر مە؟»
ءسوزدى ءبىلىپ تىڭداي مە!؟
اقىلعا جۋىق كەلمەستەن
ايىتقانىڭا كونبەستەن
كەكىرەيىپ تۇرماي ما؟!


«ايتشى، ايتىشى» دەپ ەمىنىپ،
ۇققىش جانسىپ تەبىنىپ.
ۇقپاي جاتىپ كەيىندەپ
جالىعىپ كەتەر شەگىنىپ.
جۇرەگىنە ءسوز قونباي
ول شەگىندى نە ءبىلىپ؟
«سۇلۋ قىزبەن يا باتىر،
بولماعان سوڭ ءتاڭىر العىر»
شىعا بەرەر ەرىگىپ.


وتىرسا ۇقپاي ول قالعىر،
اقىل ۇقپاس قان جاۋعىر،
تاسقا پايدا تيگىزبەس
جاۋعانمەنەن كوپ جاڭبىر.
اۋەلدە زەردە بەرمەگەن،
ءسوز كادىرىن كورمەگەن،
بولا ما سوعان وي سالعىر؟!


جاتىمدى سوزگە جاقسىنىڭ،
جان قۇلاعى ەريدى.
جان داۋاسى جاقسى ءسوز
ونان نەگە جەريدى؟!
«دەرتتى ىشىنە ەم كورىپ»
كوڭىلدىڭ شەرى كەميدى.
ايتقان سايىن جازىلىپ
بويى بالقىپ كەڭيدى.


ءسوز ۇقپايتىن ەسەكتەر،
وي، ءتاڭىر ـ اي، دىكەكتەر.
بولسا قۋلىق، وسەكتەر
ءبىرىن ـ ءبىرى جەتەكتەر.
ايتقان ءسوزدى ۇقپايتىن،
ارىسقا سويلەپ شىقپايتىن،
قايتەيىن جۋان كەسەكتەر.


22


ساۋلەڭ بولسا كوڭىلدە،
وسى ءسوزدى ويلاپ باق.
جارىق ساۋلە قاي جاقتا،
تالاپ قىلىپ ىزدەپ تاپ.


ۇمىتىلماساڭ ەرتەرەك،
وتەر جاستىق ۇعار شاق.
وكىنىپ جۇرگەن شالدار كوپ
جاس كۇنىندە عاپىل قاپ.


ءومىر باسى يگەن جاق،
ەكى باسىن ءيىلتىپ
ۇستاعان اللا جالعىز حاق.
جاقشا يىلگەن قىڭىر جول،
قۇلايتۇعىن جەرىڭ مول،
قۇلاپ كەتپەي كوزىڭە باق.


«يمامسىزدىق نامازدا»،
قىزىلباس سالعان جول بولەك،
بولەك وقىپ نامازىن،
قويىپ ساجدە قىلاتىن،
ماڭدايىنا تاس كەرەك.


بەرەكەلى بولعان ەل،
باق ـ داۋلەتى قونعان ەل،
ارۋاعىنان ايدىنىپ
سوقتىعا الماس توزعان ەل.


جايلاۋى كوگال گۇل بولىپ،
بايتاق جازىق بەل بولىپ،
«جاپىراعى جايقالىپ»
ايدىندى شالقار كول بولىپ.


«بەرەكەسى كەتكەن ەل»،
باسىنا زاۋال جەتكەن ەل،
بىتىراپ كەلىپ توزادى،
جان ـ جاعىنا سوزادى.
بىرىنە ءبىرى ءمىن ەتىپ،
الا كوزبەن كۇن وتىپ
ەرەگەس ـ ەگەس قوزادى.
بۇل بىرىگىپ جۇرەمە،
جاقىندىعىن بىلەمە،
تىلەۋى باسقا دۇلداراز
بەرەكە سوعان كىرەمە.


توزىپ كەتەر بىلىنبەي،
ەل اتىنا ىلىنبەي،
باق قايتقان سوڭ باسىنان
قويار ما داۋعا سۇرىنبەي.


ايدىنى بار حالىقتىڭ،
قادىرلى بولار ۇلىعى،
ايتقان ءسوزى ماقۇل بوپ
الىستان تۇسەر قۇرىعى.


تۇزىككە ۇستاپ سەزىلەر
قيسىق تا بولسا قىلىعى.
شەتكە شىقسا پىسىقسىپ
ءبارى التىننىڭ سىنىعى.
ايدىنى جوق حالىقتىڭ،
وڭالمايدى تۇرۋى.
ايدىن كەتسە، مال كەتسە،
تۇزەلەتىن حال كەتسە،
سول ەمەسپە قۇرۋى.


ويلاڭدار، جانىم، بەرەكە،
بولما جۇرتقا كەلەكە.
ايتقانىنا ەل كونسە،
ءسوزى ءتۇزۋ ءجون كەلسە،
جاقسىعا سول مەرەكە.


23


ءتۇرىڭدى جان قۋانسىن كورسەت بەرى،
بويدى اكەتىپ بارادى ءىشتىڭ شەرى.
«بىرگە جاققان بىرەۋگە جاقپاۋشى ەدى»
ءتىرى جان جاقتىرادى كورگەن سەنى.
ماحابباتپەن ەت جۇرەك قوزعالعاندا،
بويدى جىلتار اۋىزدان شىققان دەمى.


عاشىقتىق ەستى جەڭەر، بويىڭدى الار،
بەزگەكتەي قالتىراتىپ اۋرۋ سالار.
ءۇمىت ۇزسە بوي توقتار جۇرەك سۋىپ،
دامەلەنسە ورتەنىپ كۇيىپ جانار.
جاس جۇرەكتىڭ ماقسۇتىن تەرگەگەنىم،
بۇل ءسوزىم قىزبا جۇرەك جاسقا جاعار.


24


قاجىماس دوس ەلدە جوق،
قۋارماس ءشوپ جەردە جوق.
جان جۇرەگى ازعاندا
سەرتتە تۇرار پەندە جوق.
جاقسىلىق ۇمىت بولادى،
ءبىر جاڭىلساڭ جاقپايسىڭ.
باسى جۇمىر پەندەسىن
جاڭىلماي قالاي ساقتاسىن؟!
ارتىڭنان كۇڭكىل وسەك قىپ
بۇرىنعى بەتتى تاپپايسىڭ.
پايداسىنان ءۇمىت ءۇر
نە بولدى ساعان دەگەنگە ـــ
ءسوز سۇراۋعا باتپايسىڭ.


كىمگە دوستىق ەتسەم دە،
قاي بيىككە جەتسەم دە.
بايقاپ، شارلاپ قاراسام،
ەسەپ قىلىپ ساناسام،
ءتۇبى بولدى كەيىستەي
قۇر دالاعا بەرىستەي.


جاۋ قوجاڭداپ بۇرتيار،
ءبىر كۇن قالساڭ كەلىسپەي.
«دوس قۇبىلىپ اۋرە ەتەر»
ءبىر جول قالساڭ بەرىسپەي.
مىڭ كۇن دوسىڭ ءبىر كۇن جاۋ،
بەرمەگەن كۇنى سەنىسپەي،
بەرگەنشە بولماي دەنى ساۋ
كەتكەن ـ اۋ سول كورىسپەي.


«كىمى تەنتەك، كىمدە ايىپ»،
ايتەۋىر كەتەر قىلجايىپ.
مىڭ كۇن دوستىق ءبىر كۇن جوق
كۇلە المايسىڭ ىرجايىپ.
وسىنداي بولسا زامانا،
سىرىن بىلمەي، جىگىتتەر،
ەشكىمگە دوستىق قىلمايىق.


ءتورىن بايقاپ، سىرتىن ءتۇي،
«سيلاسارلىق تەكتىنىڭ».
سيلاسىپ پايدا تيەر مە
«كۇندە ءوزىمشىل ەپتىنىڭ».


دوستىعى بولسا العاندا،
ماقسۇتى بولسا جالعاندا،
اينالعان ءومىر بەك شىعىن.


25


(قوس اياق سوزدەر)


باي ازايىپ
تاڭعاجايىپ
بەرەكە توزدى اجارلى.
ەلدەگى ەرلەر ـــ
جەمەڭگەرلەر
ەندى نەنى قاجايدى؟
ءجون بە، كەم بە،
ارتىق پا، تەڭ بە،
كىم تەكسەرىپ قارايدى؟
ۇرىسسا ۇكىمەت،
قيىن عوي بەكىمەك
قورقىپ كوزى الايدى.
ءوز ۇيىندە ۇلىق
يتشە ءۇرىپ
ءسوز سويلەيدى ارتىلا.
بايقاماس ءوزىن ءبىلىپ،
كادىرى سىنىپ،
قاراماس ءوز جالقىنا.
ءوز حالىن بىلە الماي،
جونىمەن جۇرە الماي،
«جۇرتقا شابار تالپىنا.»
ەشنارسەنى تانىماعان
سوزىنە جارىماعان
كەلمەگەن سوڭ قىرپىنا.
«پالە سالىپ»
ورىنسىز الىپ
اڭدىعانى ەلى عوي.
مالىن بەرىپ
جالىنىپ ءولىپ
بۇلار دا ءسويتىپ ەدى عوي.
ەمىرەنبەي،
ەلگە بەرمەي،
تاپقانىن ءوزى جەدى عوي.
بىرلىگىم كەتىپ،
سەرتىم ءوتىپ،
ءىسىم تۇسپەس دەدى عوي.
بۇرىنعى وتكەن كۇن
ونى ويلايتىن كىم؟
جانىڭدى ساقتا، ەندى قوي!
«ەلىڭ الا،»
ۇستاعانى شالا،
كومەگىڭ بارما تايعاندا؟
ءومىر ءوتىپ
كوڭىل كەتىپ
كىم تابىلار بارعاندا؟
«جاس قۇربى،
جانى تۇرعى»
نەڭ كەتەدى نانعاندا.
ەل كەرەك دەپ
ءسوز دەرەكتەپ
انىعىن ەكشەپ العاندا
«پەيىلى شيكى ــ
اقىلى كۇيكى ــ
وسى ما جۇرتىم جالعاندا؟!


26


ءوتتى جالىن،
ەم تاپپاي جانىم
كەۋدەگە قايعى تولدى عوي.
«سىرلاسا الماي،
ءسوز اشا الماي»
وسى ۋايىم بولدى عوي.
«بوسقا ۇيالىپ»
ايىتپاسقا قينالىپ
ءبىر وتىرعان سورلى عوي.
«كىمدى كورسەم
مەن سونان»
«تۇرا قاشتىم
جالما ـ جان.»
نەگە دەسەڭ
ارسىز شەشەن
مۇڭ ايتار كىسى قالماعان.
كيىم ـ تاماق
ۇيقىلى قاباق
كەرەك ـ تى ەكەن ويلاسام.
«جاس جۇرەگىم»
ناق تىلەگىم
قابىل دا بولماس زورلاسام.


جاي تابا الماي
مال باعا الماي
ياپىرىم!
ءتاڭىرىم وڭدا
جاقسى جولعا
اقىرىن!»
ءجونىن بىلمەي
ءتۇزۋ جۇرمەي
باسقارىلماي اقىنىم.
باستان باعىڭ
تايعان شاعىڭ
الىستايدى جاقىنىڭ.


جاپىراعى تەپەكتىڭ
«جامىرايدى
سوقسا جەل».
اۋرە باسىم،
كوز جاسىم
تىنباي اعىپ
بولدى سەل.
ءيىلدى مويىن
مەنىڭ ويىم
نە بولادى قايران ەل!
وسى قايعىم
مەنىڭ ايىبىم
تەزىنەن ويلاپ تولدى دەرت.
كەيدە مۇزداپ
كەيدە سىزداپ
بولدىم ءورت.
اقىلدى الماي
ايتپاي قالماي
قايران اقىل
ايتقان سەرت!
27


ىلگەرى كەلدىك جاسقا ەندى،
ىلىندىك جامباس، باسقا ەندى.
ەندىگى مەكەن قازعان كور
جالتاقتاپ بايقۇس قاشپا ەندى.
تاۋەكەل ەد، بەت تۇزە
قۇدايىڭ قۋات، ساسپا ەندى.


بۇل نۇسقانى جازعاندا،
قاعازعا ورنەك سالعاندا،
الپىس التى جاسىم بار
تۋعانىم جىلان جىلى ەدى.
ءبىر قىس وتسە ارادا 
الپىس جەتى كىرەدى.
ونان ارى جىل كەتسە
الپىس سەگىز قايداسىڭ،
بىلە الماي زيان ـ پايداسىن
حاۋپىم قۇلاق تۇرەدى.
ساقتايگور، ساقتا، قۇدايىم،
ساقتاساڭ بولماس ۋايىم،
زاتىڭ تازا ءبىر ەدى.


بۋىنى جوق قىزىل ءتىل،
بولساڭ جارار شىپ ـ شىنشىل.
شالدار ايتقان ءناسيحات
بوز بالالار قۇلاققا ءىل.
مىڭ توعىز ءجۇز وتىز ءتورت
مۇنى جازدىم وسى جىل.
ءبىر مىڭ ءۇش ءجۇز ەلۋ ءۇش
ھىجىريا تاريح مۇنى ءبىل.


ءومىردىڭ ءورىن تاۋىسىپ،
«بىلىمسىزبەن الىسىپ»،
بۇل شاماعا كەلگەنشە،
«ورشەلەنىپ ولگەنشە»
نادانمەنەن جارىسىپ
شىقتىق بەلگە قارىسىپ.


جارىسساڭ كەيىن قالادى،
موينىنا ءمىنىن الادى.
بايقاماساڭ ازدان سوڭ
وگدەپ ەسىپ بارادى.
جۇرەگى بوتەن قاشقانعا
كىم بۇعالىق سالادى؟!
ءبىر كەزىندە اقىرىپ،
ءبىر كەزىندە باقىرىپ
جىگەرىڭ شارشاپ تالادى.


ەندى اياڭدا، جەلمەڭىز،
بوسقا شارشاي بەرمەڭىز.
ءومىرىڭ بولسا ءسوز نۇسقا،
ارتقا ميراس سەن تاستا،
بىلىنبەي جاتىپ ولمەڭىز.
ەل قايعىسى دەرت قىسىپ،
ەلگە ىزا بوپ ءورت قىسىپ.
جازىپ تا قالام كەي ءسوزدى
زاپىرانداي كەك قۇسىپ...


ايتۋعا كوڭىل تەبىرەنىپ،
جوق بولماسام جەرگە ەنىپ.
سوندا كەرەك بۇل ءسوزىم
سويلەي المان مەن كەلىپ.


قۇتىلايىن قارىزدان،
ءامىر ماعۇرىپ* پارىزدان.
ايتپادىڭ دەگەن تەرگەۋدەن
ءتاڭىر الدىندا ارىزدان.


بوتەن جەرگە كەتپەسەڭ،
ماجىرات* ساپار ەتپەسەڭ،
ەل ىشىندە جۇرگەندە،
مىنەزىن كورىپ بىلگەندە،
قالايشا سۇكىت* ەتەسىڭ.
نەگە ۇندەمەي كەتەسىڭ،
بايقۇس اقىت كوزدەپ ال
قۇتىلار جەردىڭ توتەسىن.


اۋرە بولعان ول اباي،
توبىقتى تۋعان ەلىمەن.
ول دا كەيىپ كەتىپتى
جۇرگىزە الماي جونىمەن.
ءبىر جاعىندا جاۋى كوپ،
ءبىر جاعىندا داۋى كوپ،
وكسىپ جىلاپ ءوتتى عوي،
قارا قازاق قامىن جەپ.
مەن دە الىستىم سەنىمەن،
ساناڭا سارىق ەمىڭمەن.
ويلاڭىزشى، بۇل قازاق
ۇشادى كىمنىڭ دەمىمەن.


ۇشپاسا، ەگەر، ۇقسىن دا،
ۇقسا قىرعا شىقسىن دا.
ۇقپايمىن دەپ بەزدەنسە
قۇلاققا ماقتا تىقسىن دا.


دۇنيە بولدى توڭكەرىس،
قارماندى باسقا ەل تەپ ـ تەگىس،
بەكەر قاراپ جاتپا دەپ
ەلگە قىلدىم كوپ سوگىس.


ايتقان سايىن شالقالاپ،
جەلىگىپ قالدى مال تالاپ.
اۋلەكى، ارسىز اپتىقتى
كىم كوندىرەر بالتالاپ.
تويعاندار قارنى تەز سولدى
شىقسادا شەرتىپ القالاپ.


تويىپ ەڭ باتىر، تويىپ ەڭ،
بەت كەلگەندى جويىپ ەڭ.
تيگەن جەردى ويىپ ەڭ،
ءتىل العاندى قويىپ ەڭ.
سونىڭ ءبارى بويىڭدا
وڭدىرماستاي بولىپ ەڭ.


اپتىقتىڭ باتىر اپتىقتىڭ،
ايتقان سوزگە شاپتىقتىڭ.
ۋاعىندا جەتپەي اشىعىپ
تويعان قارنىڭ باسىلىپ
بۇرسەڭ قاعىپ قاقتىقتىڭ.


ۇلكەن ـ كىشى ءبارىڭنىڭ،
تىلەگى دەپ كارىنىڭ،
ويلانار كەزىڭ بولدى عوي
شارقىن بارلاپ ءالىڭنىڭ.
سىرىن اشتىم زالىمنىڭ...


28


جازعىتۇرى قار كەتىپ بالقيدى جەر،
ماۋجىراپ سىزى ءجىبىپ بولادى ـ اۋ تەر.
«ماساتىداي قۇلپىرىپ جەردىڭ ءجۇزى»
جان ـ جانۋاردى قوزعاعان پارۋارديگەر.
كۇننىڭ كوزى ەلجىرەپ اتا ـ اناداي،
كۇنشۋاققا بەتىڭدى توسە دە بەر.


جازدىڭ كوركى بولادى جىلدىڭ قۇسى،
جايراڭداسىپ ويناسقان جاس كۇلكىسى.
«كوردەن جاڭا تۇرعانداي كەمپىر مەن شال»
جالباڭداسار كورىنسە ءوز تۇرعىسى.


قىرداعى ەل ويداعى ەلمەن ارالاسار،
كۇلىمدەسىپ، كورىسىپ امانداسار.
قىس شارۋادان جاستاردىڭ موينى بوساپ
سىبىرلاسىپ، سىرلاسىپ ماۋقىن باسار.


تۇيە بوزداپ، قوي قوزداپ شۋىلداعان،
قۇس ءان سالىپ بار الاپ دۋىلداعان.
اعاش گۇلدەپ مايىسىپ ءوڭى كىرىپ
سامال شىقسا ىرعالىپ شۋىلداعان.


سۋ اعادى بۇراڭداپ سىلدىر قاعىپ،
ماۋجىراپ ۋاقىت زامان جانعا باعىپ.
كول جاعالار مامىرلار قاز بەن قۋلار
اۋلاماي اڭپاز جىگىت تۇرار ناعىپ.


ۇشقىر اتپەن تاستاعان جانتالاسىپ،
جارق ـ جۇرق ەتەر داۋىلپاز قۇسقا ۇلاسىپ،
«قۇس قاتارلاپ بايلاعان قانجىعاعا»
جاس جابىسىپ ناز قىلار الا قاشىپ.


قىز ـ كەلىنشەك كيىنەر جاقسى كيىم،
گۇل ـ بايشەشەك كەلتىرەر جەردىڭ كۇيىن.
«قىردا تورعاي سايراسا، سايدا بۇلبۇل»
ايدىن كولگە قۇس تولىپ بولار جيىن...
29


«زامان اقىر جاستارى،
قوسىلماس ەشبىر باستارى».
بىرىنە قاستىق قىلۋعا
اياماستان ۇرۋعا
«قوينىنا تىققان تاستارى».


اق ـ يمانىن ساۋدالاپ،
قولقا قىلار داۋ قالاپ.
ەڭبەك قىپ ەتى اۋىرتپاي
قۋ تىلىمەن ساۋعالاپ.


ءونىمسىز داۋعا سويلەسىپ،
ەپتەپ ماعان بەر دەسىپ.
ەر جىگىتكە لايىقتى
مايدانعا تۇسسە بەلدەسىپ.
«سيىرشا تويسا ماس بولىپ»،
تاعى وزىڭە قاس بولىپ،
سۇيكەنەدى تەڭدەسىپ.


جايدارى كەلەر كۇلمىڭدەپ،
انشەيىن ءوزىم ءجۇردىم دەپ.
ءبىر ءسوز ايتساڭ شوشقاشا
قورس ەتەدى گۇرىلدەپ.
كەكەپ قاعىپ سەكەكتەپ،
ەپتەپ اقى جەسەك دەپ.
كوردىڭ بە دەپ الگىنى
شىعا بەرە وسەكتەپ.


30


..................................
..................................
قايعىڭىز قىس، ءجۇزىڭىز جاز سەكىلدى،
كورگەندە ءماز بولامىن ءبىر كەنەلىپ.


كۇلكىڭىز جۇرەك جىلتىپ بويدى الادى،
داۋىسىڭ بەينە بۇلبۇل ءان سالادى.
كىسىمسىپ، دۇلدازار بوپ بۇراڭدايسىڭ
ويلاشى، وبالىما كىم قالادى؟!


مال تۇگىل بايلاپ ءجۇرمىن مەن باسىمدى،
ءيىسىڭ گۇلدەي اڭقىپ بۋ شاشىلدى.
كۇن نۇرىنا ۇقساعان ءراۋشان ءجۇزىڭ
بوي بالقىتىپ قۇماردى تاعى اسىردى.


ماقتاعانمەن قىزىل ءتىل تۇگەل جەتپەس،
مەن قۇمار، سەن راقىمسىز تۇگىڭ كەتپەس.
جان شارباتى ءلاززاتى ءوز بويىڭدا
تەڭەلىپ بىتپەگەندەي ساعان تەڭدەس.
سۇننەتى پايعامپاردىڭ سۇلۋ سۇيمەك،
عاشىقلىقتىڭ اسەرى جۇرەك كۇيمەك.
بۇزىلماس، بۇزىلمايتىن جۇرەك كەرەك
ءبارى جالعان بىرەۋگە تارتساڭ يمەك.


ورتەنگەن جۇرەگىمە كورگەنىم سەپ،
سارعايدىم عاشىقلىقتىڭ قايعىسىن جەپ.
ءار جەردە عاشىق ادام كوپ ـ اق شىعار
بولمايدى ەشقايسىسى ءبىر ساعان ءدوپ.


جۇرەگىم دۇرسىلدەيدى ءسوز ايتا الماي،
نازدانىپ تىنىشىمدى الما ءسوز قايتارماي.
قاسقايىپ قارسى قاراپ كۇلگەنىڭدە
قاراپ تۇرىپ قالامىن دەم تارتا الماي.


تۇلا بويدى شىمىرەنىتكەن عاشىق قۇمار،
بولار ما ەم عالالدىقپەن ۇمار ـ جۇمار.
قوسىلىپ عاشىق جارمەن داۋرەن ءسۇرىپ
جارالى جان كوڭىلىم قاشان تىنار.


بويدى ىسىتىپ ـ سۋىتقان كوڭىل ءىسى،
دۇنيەسىن ۇمىتار قۇمار كىسى.
كوڭىل قايىتپاي جۇرەگى سەنبەي جۇرسە
عاشىقتىق ۇميىلمايتىن ءبىر بەلگىسى.


31
قايعى شىعار ويىمنان،
ىزا شىعار بويىمنان.
«قايعى مەن ىزا قىسقان سوڭ»
ءتىل ادەبى قويىلعان.
اۋرە سارساڭ زامانىم،
ايتپاسقا بولماس امالىم.
زامانا حالقى مىنەزى
ادەپتىڭ بۇزدى قامالىن.


قايىرىلىپ قايتا قاراسام،
«ات مىنىمەن شابا الماس،»
دۇنيەنى باسىم شايقاساڭ.
ءومىرىن وتكەن تابا الماس.
سەندەردە بايقاپ عيبىرات ال،
قايعىلى، قارتاڭ بولدىق شال،
الپىسقا كەلگەن زامانداس!


عيبىرات الىپ ويلاساق،
ىنساپ، ويدى جويماساق.
تىرشىلىكپەن پايدا جوق
وكىنبەگەن قايدا جوق
ەسەر ـ ەسىرىك بولماساق.


داۋلەتكە بىتپەس اقىل ـ وي،
كەلبەتكە بىتپەس جىلقى ـ قوي،
«بولىمسىز قۇلىق، تويىمسىز»
كەلىسىمسىر نارسە عوي.
ءىشى جاۋ بوپ، سىرتىمەن ـــ
قىزمەت قىلسا ويدان جوي.
سىرتتان تىلەۋ تىلەسە،
ىقىلاسىنا ابدەن توي.
ءبىر پايداسى تيمەسە،
اقىلىڭمەن جۇرمەسە،
نەگە كەرك تۇرعان بوي.


جەل بەتكە شىقسىن دەمەسە،
كەڭشىلىكتە تۋعانىڭ.
تارشىلىقتا تايقاسا
كادىرسىز قىرمەت قىلعانىڭ.
ءوز تۋعانىن تانىماي،
الاشتىق قىپ جانىم ـ اي،
ءتاڭىردىڭ ءسۇيتىپ ۇرعانىن.


سيلاسا ەلىڭ اعام دەپ،
ارالاساڭ شاماڭ كەپ.
اعايىننىڭ قىزمەتىن
كىم ايتادى جامان دەپ.
«قىزىق پەنەن تىنىشتىققا»
اينالادى تامام كوپ.
كەڭشىلىك قازاق كورەر مە
كەلەشەك عاسىر زامان كوپ؟!


ءان سالسا بىرەۋ قاڭقىلداپ،
ات جارىسسا جارقىلداپ.
«تەبىنىسىپ قامالار»
بىرىنە ءبىرى جاقىنداپ.
ءتۇزۋ بول، جانىم دەسەڭىز،
قارسى كەلەر ساقىلداپ.
«سىرداڭ تارتىپ قاشادى»
ارتىنان قۋساڭ تاقىمداپ.
قۇرىقتاپ ونى كىم ۇستار
قاشا بەرسە تارپىلداپ؟


بايقاساڭىز ەل جايىن،
تەكسەرسەڭىز داپ ـ دايىن.
كەيبىرەۋى تورىپ ءجۇر
جەردە كورگەن ءبىر جايىن.


«كەيبىرەۋى زاكۇنشىك»
ارىزعا جاقسا سىر ـ مايىن.
«كەيبىرى بىرگە قول بەرگەن»
اۋىز ءتاۋبا مول بەرگەن،
ءىشى زالىم سۇمىرايدىڭ.


«كەيبىرى قاجىعا بارىپ ءجۇر»
قولىنا ءتاسپيىق الىپ ءجۇر،
«بولماسا دا قاج پارىز»،
ات ـ اتاقتى الىپ ءجۇر.
داۋعا شەبەر سونداي ـ اق
جۇرتتىڭ كوڭىلى قالىپ ءجۇر.


كەيبىرەۋى بۋرىل شاش،
اعارىپ كەلەد قارا باس،
داۋ كورىنسە ەلىرتىپ
جاستى سۇيرەپ الا قاش.
تاي ـ تالاس تۇسسە جاستارعا،
اقىل ايتىپ باسقارما.
ۇرلىق، وتىرىك ىسكە ساپ
ايتقان ءسوزىڭ «اش قالما».
وسىنشاعا كەلدى جاس
قۇدايدان قورقىپ جاسقانبا.
قوي، بۋرىل شاش، ءتاۋبا قىل
توسقان بولار اسقانعا.


قىلدىرىپ ۇرى جان ـ جاققا،
ءتۇزۋ ايتپاي قالجاقتا.
ويداعى ماقسات نەمەنە
قاي ورىندا قالماقتا.
ەندى قانشا كۇنىڭ بار،
ءومىرىڭدى سالماقتا.
ارتىڭ تاياز، ءومىر از
ءناپسىڭ نەنى الماقتا.
جاسايتىن بولساڭ قايتا ءومىر
سوندا ۇمتىلىپ جارباقتا.
ەندىگى بايگە باسىڭا،
قايىرلى ءومىر ـ جاسىڭا،
قۇدايعا ءتۇزۋ بارماقتا!


32


بويى بۇلعاق،
ءسوزى سىرعاق،
بەرمەن كوڭىل مەن سوعان. 
بەتتى جاۋىپ
ءبىر جول تاۋىپ
قۇتىلارمىن مەن ونان.
ءوزىنىڭ ويى،
تۇلا بويى،
سونداي پەندە ءمىنى جوق.
تۇزدە سىرلى،
ۇيدە كىرلى،
تۇزدەگىنىڭ ءبىرى جوق.
مالىن سۇراپ،
اقىلىن قۇراپ،
ولارداي اعا ـ ءىنى جوق.
بايدى جاۋلاپ،
ادامدى اۋلاپ،
جاي جۇرەتىن كۇنى جوق.
ءسوز قىدىرتىپ،
ەل قۇتىرتىپ،
جۇرەكتە يمان، ءدىنى جوق.
ارىن ساتىپ،
بۇتىپ ـ شاتىپ،
ون ءسوزدىڭ ءبىر شىنى جوق.
كەدەيى مىقتى،
كەسەلدى شىقتى،
بەرەدى دەرسىڭ كىم كومەك؟
باي قورقىپ بۇقتى،
وعان نە جۇقتى،
تويعىزىپ كىمدى جەمدەمەك.
الىسسا جىقتى،
سوياۋىن سۇقتى،
جانىم دەپ قارنىن تويعىزساڭ،
جالاڭاش شىقتى،
كەۋدەلى مىقتى،
ءوزىڭ ءبىل ونى قويعىزساڭ.
ەل قاعىنىپ،
مال سابىلىپ،
ۇرلىق ـ وتىرىك كوبەيىپ.
بايى قاشقاق،
ءبيى اسقاق،
كوزى كوككە شەلەيىپ.
«اقى بەرگەن»،
اقىلعا كونگەن،
كىسى بار ما كورەيىك.
«اققا تارتقان»
اقىل ايتقان
اعا بار ما ەرەيىك؟!
سيلاسار،
سىرلاسار،
سوعان تاتىر جان بار ما؟
«سىپىرا باتىر،
پالە شاقىر».
ءتۇزۋ جۇرمەي اڭعارعا.
سۋ جۇقپاس،
ءسوز ۇقپاس،
جەلبۋاز بولدى ساندالما.
الداسا بەرىپ،
ايتسا كونىپ،
ەندى ءوزىن جالدار مالدارعا.
باسىنان وتكەن،
كوزدەرى جەتكەن،
شەك قىلما ەكى شالدارعا.
اباي مەن اقىت،
بىتكەن سوڭ ۋاقىت،
كەلەتىن قايتا حال بارما.


33


ۋايىم تالابىڭدى شابانداتار،
كوزىنەن بەينەت ءومىردى جامانداتار.
سىرتىڭدى ناشارلاتىپ، اجارىڭدى اپ،
جەكە جەردە جانىڭا جامان باتار.


ءبىر قايعى ءجۇز قايعىعا قوزعاۋ سالار،
ويلاساڭ ءار قايعىنى جۇرەك تالار،
كۇننىڭ بەتىن قورشاعان بۇلت سەكىلدى
اجارىڭدى ازايتىپ بويىڭدى الار.


جادىراپ جۇرەك تۇرسا قايعى كەتىپ،
ۇمتىلار ءار نارسەگە تالاپ ەتىپ،
تىم قۇلداتىپ جىبەرمەس راقىم اللا
سابىر ويلا، زامانىڭ بولسا تەتىك.
قازاعا رازى، پالەگە سابىر كەرەك،
قۇدايدان كۇتىپ شىدار پاندە زەرەك.
تاردا كەڭدىك، ميحناتتا راحات بار
اينالىپ تۇرار دۇنيە ءبىر دوڭگەلەك.


قات ـ قابات كەلسە قايعى كەتەر شاماڭ،
ادامعا قىزىق داۋرەن ــ مال ـ باس امان.
مازاڭدى الىپ كۇڭكىلدەپ بەرەر زارار،
اعايىنىڭ كۇندەسشىل بولسا نادان.
سىرتىڭ ءبۇتىن، ءىشىڭدى ءتۇتىن قىلىپ،
ساۋ ەكەن وسى دەرتتەن قانداي ادام؟!


34


«كەڭەسكە جيىلسا،»
اقىرى انتپەن تارقار.
تۋا جاۋ بولماسا دا
ور قازۋعا تارتار.
جۇرەگىن سەندىرۋگە
انتتاسىن القار.
جۇرەكتىسىن كوندىرۋگە
كورسەتىپ جەپ بايقار.
جانىڭا ءبارىن توندىرۋگە
وسىنداي ەپتى جايقار.


از ادام شارشار،
«كونبەسكە ەبىنە.»
باسى ىڭعاي بيلەر
ءبىر كەلتىرەر جونىنە.


امال جوق كۇيىنەر،
ءبي ايتقان سوڭ كەمىنە.
تەڭدىك الىپ سۇيىنەر
اقشا تىققان جەڭىنە.
الگى ءسۇيتىپ ىلىنەر
كەزكەلگەن سوڭ ەمىنە.


بەرمەسە بيلەر ەگەسىپ،
ءبارىنىڭ ءسوزى دەمەسىپ.
ءسوزى پۇلسىز، ساراڭ، شىركىن
نە قىلادى تەڭەسىپ.


سەركەش بەرىپ،
تارتۋ قىلا كەلىپ،
قارىزعا تاي سۇراپ.
اسسا جەمەككە،
قالسا قارىز دەمەككە،
از عانا كۇن جاي سۇراپ.
سىرتتان كۇڭكىلدەپ
لايىق پا تۇرتىنبەك
ورىنى جوق قاي سۇراق.


سەركەش پۇلى ــ
تايدىڭ قۇنى.
بەرمەسە تايىن،
كورمەسكە دايىن،
ەندى قايتىپ مۇنى.


باي بايقۇس اڭقايار،
كەدەي ءبيى جانتايار،
وركەش پەنەن ساۋىرعا.
شەشەندەر جىرتاڭداپ،
باي قيقاڭداپ،
ماي جاققانداي جاۋىرعا.
شىن تۇبىنە قارار،
ويلاپ ەسكە الار،
تابىلاما بايقاساڭ
جەڭىل مەنەن اۋىرعا؟!


بۇعان قايعى قىلىپ بولا ما،
بىلمەسكە ءسوزىڭ تولا ما؟
ءبىراق وسى مىنەزدەن
ەلگە قۇت ـ بەرەكە قونا ما؟


شىداماعان تالاسار،
ەسەپتەسەر، ساناسار،
ارتىق سالعان قوراعا.
جىمقىرىپ كەلگەن،
جەۋىنە تونگەن،
كوزىن جۇمعان سوناعا.
جاقسى ـ جامان وزىندە،
جولىعىپ قالساڭ كەزىندە،
اۋلاق كەتىپ جولاما!
تالاسقانىڭ،
سونى كورىپ اداسقانىڭ.
ءتورت ـ بەس تەڭگە ـــ
ەلدى ساتقانىڭ،
وسىنىڭ ءجون بە؟


بىرلىكتى شايقاپ،
جۇرتتى جايقاپ،
ارتىق پا
كەم بە؟!
ون باسى بولسا قاتتى اراز،
ەل ءبۇلىنىپ ءدۇلداراز،
سوندايعا تەگىندە
سەنبە!


35


ءومىرىم تۇرعان قاراشا،
قارا شاشىم الاشا،
قاراشا ميسال الپىس بەس
ءسوز تىڭلاڭىز بالاشا.


جەلدى توقسان كەلدى كەز،
قاڭتار جاقىن كەلەر تەز.
قىستىڭ قامىن قىلماساڭ
جاز كورگەنىڭ نەسى ءسوز.
ءشوپ قۋراپ، كەلدى قاتتى قىس،
ول توقتاساڭ توقتار ما؟
«ارتتاعى مايدا كوڭىل ءجۇر»
قىس كۇنى جازعا ۇقسار ما؟
مايداعى قونىس ءىشى قار،
جاز دەپ سەنىپ بوس قالما!
«بايشەشەك قارعا ونەر مە،»
ماي بىزگە قايتىپ كەلەر مە؟
بەرەكە ـ بىرلەك بولماسا،
جۇرەككە كيكىل ورناسا،
ويلاساڭىز، جىگىتتەر،
ءتاڭىرىم تىلەك بەرەر مە؟


ماي كۇنىندەي جاستاردىڭ،
وسى كۇندە ءىشى مۇز.
سۋىق جۇرەك، سۇم كوڭىل
وسىلاردان ءۇمىت ءۇز.
جادىراعان جاز كوڭىل
جوق قوي جىلى جاز بەن كۇز.


«ىشىندە كىمنىڭ وتى بار»
قار جاۋسادا سونبەيتىن.
اقىلعا ولاق شولپى بار
ايتقان سوزگە كونبەيتىن.
تالپىنىپ ۇشار تالاپكەر
اجال جەتپەي ولمەيتىن.
ارانى اشىق جالاق بار
وزگەگە كوڭىل بەرمەيتىن.
شار تاراپقا كوز سالعان
الىسقا قولدى سەرمەيتىن.
اقىلسىزدان ءسوز قولقا
العانىنا جەمدەيتىن.
ءناسيحات ءسوز قۇلاققا
قابىل بولىپ ەنبەيتىن.


كەۋدەسى تولعا وي ـ قۋلىق،
ىشىندە تۇرار ءبىر سۇمدىق.
پايدا، ماقتان، ايت پەن توي
مۇنان قالسا ءبىر مۇڭدىق.


«الدادىم، ۇردىم، قىردىم دەپ»
بەت قاراماس قىلدىم دەپ.
الاتىن ەدى كەشىكپەي
مەن كولدەنەڭ تۇردىم دەپ.
مومىن دەگەن قورقاعىڭ،
قۋلىق قىلماس شورقاعىڭ
قۋ پىسىق دەگەن اتقا ءماز
ول ساۋاپقا ورتاعڭ.
ارسىز بولماي اتاق از
مومىنعا سۇقپاي قول تابىن.


36


زامانداس جاس ءوسپىرىم قىلدى قاپا،
سابىرى جوق، ايال جوق ارىن ساتا.
«تۇرلاۋ قىلىپ، ەشنارسە باسقارا الماي»
سەرمەندە، وڭكەي جىندى ەسى قاتا.
جاماندىق، جاقسىلىقتى ايىرا الماي،
تازا جاقسى جىگىت جوق كوبى شاتا.
ءدىن ءىسىن، دۇنيا ءىسىن پارىق قىلماي
بەكەر دەسەڭ مىناۋ دەپ اتىن اتا.


ارىن ساتىپ، انت ءىشىپ ىزدەگەنى،
اتتىڭ مايى، قوي مەن شاي كوزدەگەنى.
«ەڭبەگى جوق، ەپپەنەن مال تابام دەپ»
ايتشى كانە، ىنساپتان بەزبەگەنى؟!


بىرەۋدى وندا، بىرەۋدى مۇندا الداپ،
شىن ءسوزى جوق، وتىرىك جانىن جالداپ.
«التى جاقسى، ءجۇز جىلقى بولعان باسى»
قۇنان قارا بولادى ايتسام تالداپ.


37


«عاشىقتىڭ ءتىلى ءتىلسىز ءتىل،
كوزبەن كوردە ىشپەن ءبىل.»
سۇيىسەر جاستار بىلەدى
«مەيلىڭ ءيلان، مەيلىڭ كۇل.»


كىسى بار بۇعان وڭدايلى،
«قاپسىز ءبىلىپ سوندايدى».
پەيىلدى مۇنى جاس ۇعار
كەرەكسىز ىشكە قونبايدى.
بۇلاردى جازدىم بىلۋگە،
جاس كوڭىلىنە كىرۋگە،
كەرەكسىز كارى كۇلۋگە.
ءۇمىتىڭ بولسا قۇدايدان،
ەرتە قاشىپ مۇندايدان،
تالاپ قىل ءتۇزۋ جۇرۋگە.


قايعى مەن ۋايىم بۇل كىتاپ،
كوڭىل كەتەر تىم جۇتاپ.
قايعىعا قاتىق بولسىن دەپ
اتەيگە جازدىم ءبىر بۇلتاق.
جاستىقتىڭ ءجونى وسى دەپ
جارباڭداپ قىلما تىم تىرتاق.
اقىلدى قىزۋ بۇزدىرعان
توقتالماعان بۇل ءبىر شاق.


38


...قىزۋعا بويدى جەڭدىرمە،
جاماندى جاقىن توندىرمە.
قايراتپەنەن سابىر قىل
ءتاۋپيىق نۇرىن سوندىرمە.


شىدامدى، سابىر، قايراتتى،
ءناپسىنى اقىل بايلاپتى.
جاسىندا ءتاۋبا قىلعان ەر،
شايتانعا قاتتى ايباتتى.
ءار كۇنادان جيىلسا،
جاماندىقتان تيىلسا،
ءناپسىنى جەڭىپ مۇنداي ەر،
شايتاننىڭ سورىن قايناتتى.


اپيىن ـ اراق، ىشپەڭىز،
الال جولدى ىزدەڭىز،
ۇرلىق، ويناس ادەت قىپ
ءناپسى شايتان زۇلىمنىڭ،
الداۋىنا تۇسپەڭىز.


الداۋعا تۇسسەڭ ازعانىڭ،
كۇنالى بولىپ جازعانىڭ.
كور الدىندا كولبەڭدەپ
شايتان وردى قازعانىن.
قور بولمايتىن وي ويلا
وزىڭە كەرەك ءوز جانىڭ...


«اقىرىن ءجۇرىپ، انىق باس،»
انىقتاپ جۇرگەن تالىقپاس.
يماننىڭ ءدامىن شىن تاتقان،
قۇلشىلىقتان جالىقپاس...


39


«جۇرت بيلەمەك بولادى قايتسە جەڭىل»،
جۇرتى سۇيگەن نارسەگە قويسا كوڭىل.
«ءىشىڭ بەرىك، ناپسىگە تيۋ سالىپ»
پاڭسىما، جابداقسىماي، بولما جەڭىل.
دۇشپانىڭا بەرىك بول بەينە تەمىر،
دوسىڭا جايدارى بول، بولما جەمىر.
پارتيامەن كۇنى ءوتىپ، جۇرت بۇزىلسا
نەمەنە ۇلىقپىن دەپ وتكەن ءومىر؟!


ساسقانىڭدى كورسەتپەي ەشبىر جانعا،
ىرىسىمەن اقىلداس اندا ـ ساندا.
كەيبىرىن ءمىنىن تاۋىپ قورقىتىپ قوي
«بۇل ءىسىڭ بولماي ما دەپ ساعان تاڭبا».


كەيبىرىن كوڭىلدەندىر جاقىن تارتىپ،
كۇندەسسىز اعا بولسا اقىلى ارتىق.
نەعۇرلى ادىلەتپەن اققا تارتىپ
قيسىقتىق جامان جولعا بولما جانتىق.


ەل كوزىنە كورىنشى قايراتپەنەن،
اربىرەۋ تىكسىنگەندەي ايباتپەنەن.
اندا ـ ساندا قۇتىرعان ايدىن بولار
وفيسسەر ايدىندانار سالداتپەنەن.


جانە ساق بول ونىڭدى قىلما جيى،
جيى قىلساڭ كەتەدى باسىڭ سيى.
ولجاعا توق كىسى بول شوقىما بوق
ارتىن ويلا، باسىڭنىڭ بولسا ميى.
ءوزىڭ ءۇشىن ەلىڭدى وتقا سالما،
بار بولسىن دا ەلىڭنىڭ جايى ـ كۇيى.
نارسەسىن بۇقارانىڭ الما تارتىپ،
ارماندىنىڭ ءسوزىن قۋ، ءتۇبىن ارشىپ.
اۋىرلىعىن حالىقتىڭ كوتەرىپ باق
ۇستىڭە ۇيمەلەسە باسىپ ـ جانشىپ.


جات جەردە، جاداعايدا شارگەز سويلە،
تار جەردە تايپالۋدان تانا كورمە.
جاتتى ءۇرپيتىپ، قورقىتىپ ءوز ەلىڭدى
جابدىق قيىپ پايدا قىل ءاربىر جەرگە.


ۇستاعان بۇل جابدىعىڭ ەلگە پايدا،
سونان پايدا كورەرسىڭ ءاربىر جايدا.
بۇل پايدانى ويلاپ ءجۇر اسىل جاستار
ءبىراق مۇنى بىلەتىن حالىق پايدا؟!


40


تالاي ءسوزدى ايتىپ ەم بۇدان بۇرىن،
شوشىنىپ كورگەننەن سوڭ زامان ءتۇرىن.
ويلى ارلىلار ارلانىپ ـ قايراتتانىپ
«تۇزەل» دەپ تۇرتە مە دەپ ءبىرى ـ ءبىرىن.


وزگە جۇرتتان ءسوزى كوپ قازاق حالقى،
نە بولارىن بىلمەيدى ءىستىڭ ارتى.
«كوزدىڭ جاسى، جۇرەكتىڭ قانىمەنەن»
سوزگە سىنباس، كەجىرلىك ەسكى سالتى.
شالقاقتاماي ءسوز ۇقشى، ەلى ـ جۇرتىم،
ءسوزدىڭ ءىشىن ويلاپ كور، ۇقپا سىرتىن.
اڭگىمە، ولەڭ ەرمەك كۇن جۇباتۋ
ەرتەدەن قالعان ادەت ەسكى قىرتىڭ.


اداسىپ الاڭداما شىق جارىققا،
نەگىزگى اقىل قايدا تىڭدالىق تا.
عىلىم ىزدە، ەڭبەك قىل، تالاپ ويلا
ەڭ بولماسا مال باقشى شارۋالىققا.
وزگە حالىق نە ىستەپ نە قىلىپ تۇر
ءبىز داعى وي ويلانىپ قارمالىق تا!!!


41 


اش قارىن مايلى ەت جەمەي جۇبانبايدى،
توق قارىن ءدامدى ىزدەمەي تۇرا المايدى.
«ءبىر تويعان شالا بايلىق، دەگەن قازاق»
ەت كورسە ادەپ ـ ايال قىلا المايدى.


ەڭبەك جوق، حارەكەت جوق كەدەي حالىق،
تاماق كورسە دامەتەر كوزىن سالىپ.
«ەت پەن قىمىز سەكىلدى اس جوق دەيدى»
ءوزى سونى كورگەن سەڭ ءولىپ ـ تالىپ.


جاراسار جاقسى تاماق قىر جەرىندە،
ونان ارى ءدامدى جوق ءوز ەلىندە.
دەگەنمەن، قالادان دا قالاۋىڭشا
ءتاتتى ـ ءدامدى تابىلار كەزەگىندە.
«ءوز پۇلىڭمەن قالىڭ جوق كۇندە تويار،»
پۇلسىز تاماق موينىڭا مىندەت قويار.
بوسقا تاماق كوپ بەرىپ قاجىعان باي
ءبىر كۇنى ءتاتتى سوزبەن كوزىڭدى ويار.


حارەكەت جوق، كاسىپ جوق قولىڭ قىسقا،
ۇنەمى ەلدەن تاماق جەيسىڭ بوسقا.
ءبىر ـ ەكى كۇن تويعىزا تاماق بەرسە
ءبىر جۇمىسقا بۇيىرار ول ءبىر توسپا.


كاسىپ قىل، حارەكەت قىل، ىزدە مالدى،
جۇرت سيلاماي قوياما مالدى جاندى.
قارۋىڭنىڭ بارىندا حارەكەت قىل
قارتايعان سوڭ كىم سيلار كارتەڭ شالدى؟!


تاۋەكەلسىز، تالاپسىز مال كەلەرمە،
ەرىنشەككە باي ءبولىپ مال بەرەمە؟
«ەسەك ك... جۋساڭ دا مال تاپ» دەگەن
ءبىلىمدى ارتىن بىلگەن ار كورەمە؟


كەمىتپەس ەسەك ك... جۋعان باي دەپ،
ماقتايدى بۇ دا تولىق تۇرعان باي دەپ.
تويعىزىپ جىبەرسەڭىز تىم ـ اق جاقسى
كوتەرە جۇرتقا پايدا قىلعان باي دەپ.
جەتپەگەن سوڭ تارتىنىپ از بەرسەڭىز
كۇڭكىلدەر مىنا شىركىن قۇرىعانى ـ اي دەپ.
قۋلىق ـ سۇمدىق، ۇرلىقپەن مال كەتەدى،
سۇم ءناپسىڭدى تيا الماي ار كەتەدى.
مال كەتەر، مازاڭ كەتەر زيان شەگىپ
انت ءىشىپ وتىرىككە جان كەتەدى.


«اساعان ـ ۇرتتاعانعا جۇبانار ەز»
تويعان قارىن ءبىر كۇندە اشادى تەز.
ەڭبەك قىلماي تاپقان مال بەرەكەسىز
قار سۋىنداي سۋالار، مىنە وسى ءسوز!


ىقشامداپ كيىمى مەن مىنگەن اتىن،
جۇقتىرىپ جۇرگەن جەرگە كىر مەن تاتىن.
بۇراڭداپ جىلى ءجۇزىن اسقا ساتىپ
نەگىزسىز بايقاساڭىز ارعى زاتىن.


قالجىڭشىل، كۇلدىرگىشتەۋ، ءسوزى مايدا،
انتۇرعانعا حارەكەت ـ كاسىپ قايدا؟!
ءوز ۇيىنەن جيرەنگەن سۇمنان ساقتان
سونداي سۇمدار بار شىعار بۇل ماڭايدا.


42


بالالىق ءوتتى ءومىر جاس،
جىگتتىك كەلىپ قىلدى ماس.
ول ەكەۋى وتكەن سوڭ
كارىلىك كەلدى جانعا قاس.
بۇرىنعىدان ۇلگى بار،
قويسادا قۇداي
قويماس جاس،
بايانسىز ءومىر سونگەندەي
باياندىعا تونگەندەي
ەندى اياعىڭ اڭداپ باس.


ىلۋدە ويلاپ كىم بىلەر،
عاپىل وتكەن بۋرىل شاش.
بوتالى تۇيە سەكىلدى،
قورادان شىقپاي اينالىپ،
عامالدان بولما جالاڭاش.


43


ويلاساڭدار، جىگىتتەر،
ءتان ولەدى جان ولمەس.
دەنەدەن شىعىپ كەتكەن سوڭ
قايتا اينالىپ ول كەلمەس.


مەنى مەنەن سەنىكى،
ايرىلعانىن ەل بىلمەس.
مەن دەگەنىڭ جان بولار،
مەنىكى دەگەن ءتان بولار.
جان كەتكەن سوڭ بايقاڭىز،
تاندە قانداي ءسان بولار!؟
ەسىڭ بولسا ەستى، ءىنىم،
دۇنيەگە بويدى الدىرما.
اۋىپ كەتىپ وسەككە
اياعىڭدى شالدىرما.
عازاپقا كەتىپ تىنىش كۇنىڭ
ءوز كۇنىڭدى تالدىرما.


ارتىڭا ۇلگى ءسوز قالدىر،
ارتىڭ ءجۇرسىن تىرىدەي.
پالەنشەنىڭ ءسوزى دەپ ـــ
ءتىرى جاننىڭ بىرىندەي.
اتاقسىز بولسا حالقىندا،
ءسوز قالماسا ارتىندا،
ولگەن سوڭ قالار بىلىنبەي.


باقي كورەر ءپانيدىڭ،
قىلعان ءمىنىن قانشاسىن.
پەرىشتەلەر جازىپ تۇر
داپتەرگە ءتىزىپ بارشاسىن.
بايقاماي پەندە ازىپ تۇر
بىلە الماي ءىستىڭ تارتەسىن.
بويسالدىق قىلىپ ەلىرمە
بايقا ءمىنىن كەلتەسىن.
ءومىردى بوسقا وتكىزسەڭ
مۇڭىڭدى كىمگە ارتاسىڭ.
اقىرەت دوس بار، دۇنيە بوس،
بارىنە دە اقىل قوس.
دۇنيە بوعىن قۋعاننىڭ،
تۇگەل دەۋگە يمانىن،
اۋىز بارماس كوڭىل قوش.


44


مالدان باسقا مۇڭى جوق مالعا دوستىڭ،
ماحابباتى ءتاپ ـ تايار ارتى بوستىڭ.
تويعانىڭنان قالعاندى الاشقا اتا،
سەن قاشان تۋىسقانعا اقىل قوستىڭ؟
دۇنيەنىڭ شارۋاسىنا ابدەن سەنىپ
بارا كورەر بايگەنى ءبىر ـ اق توستىڭ.


مال جيادى ماقتانىپ كورىنۋگە،
پالەن باي، تۇگلەن باي دەپ ەلىرۋگە،
«ءوزى شوشقا وزگەنى ءيت دەپ ويلار»
سورپا سۋمەن سۇيەكتى كەمىرۋگە.


«بوعىنان جەپ بەرەدى التىن الساڭ»،
ءبىر كىردەن تازا بولماس اڭعارلاساڭ.
انىق الال مال قايدا بۇل عالامدا
مۇنى ويلاساڭ بولاسىڭ اۋرە ـ سارساڭ.


زەرەك بولساڭ ءسوزىمدى ۇق وسىنى ويلاپ،
پاندەگە قيىن نارسە عادات قويماق.
ءۇش نارسەدە ادامنىڭ قاسيەتى
«نۇرلى اقىل، جىلى جۇرەك، ىستىق قايرات.»
45


اتا ـ انا بار ما تاپتىرعان،
بالا بار ما جاقتىرعان.
تۋىسقان ـ تۋعان قۇربىلاس.
قىزىعى بارما تۇرعىلاس،
بەرەكە قىلىپ ساق تۇرعان؟


تولعان شاما بويدا جوق،
الدىڭعى جيىن ويدا جوق.
«ۇيقى مەن استان ءدام كەتىپ»
تۇلا بويدان ءسان كەتىپ،
جاستىق داۋرەن قولدا جوق.


باعاسى جوق باي بايلاق،
كەجىر سويلەر شارماياق،
جات قورانى كۇزەتىپ،
جاستىڭ اقىلىن تۇزەتىپ،
مازاڭدى الار ايعايلاپ.


سول كارى شال ساناسىز
قانشانى سۇيرەپ باراسىز!؟
........................
........................
46


.... ساعات دەگەن نارسە بار،
سوعىپ تۇرار شىقىلداپ.
سەكۋند ـ مينۋت وتكىزىپ
ۋاقىت سانار تىقىلداپ.
ۇرلانىپ ءوتىپ ومىردىڭ،
جايقارسىپ دۇنيە بىلقىلداپ.
بۋىن قۇرىپ دەمىنىڭ
سالداناسىن سىلقىلداپ.
ءبىر مينۋت ءبىر جان ومىرىندەي
وتە شىعار بۇرقىلداپ.
بايقاساڭ ساعات سىبدىرىن
ءومىردىڭ وتكەن حابارى.
كۇنى قاشان تولار دەپ
اجالدىڭ اڭدىپ باعارى.
ولشەۋلى كۇنىڭ تولعان سوڭ
باسىڭنىڭ بار ما تابارى؟!


47


.... «سوندا اقىن بەلىن بۋىنىپ»،
كوڭىل كىرىن جۋىنىپ.
«قىرانشا قاراپ قىرىمعا»
ءسوزدى نازىم قىلۋعا.
تارازىعا كوز سالار،
اقىل ـ ويعا ءسوز سالار،
قۋاتىن جيىپ بويىنا
«شيىرشىق اتار، تولعانار.»


نە كەلەدى ويىنا،
«مۇڭ مەن زاردى قولعا الار.»
ءتۇيىلىپ كەلگەن ءتۇيىن ءسوز.
ايتايىن دەسە قيىن ءسوز،
اشۋمەن ىزا قىسقان سوڭ
ءسىرا، كىمنەن قورعالار.


ادىلەت ـ اقىل شىنشىسى،
قۇلاعىن سالار تىڭشىسى.
ارعى ءتۇبىن تۇزەيتىن
عىلىم بولار سىنشىسى...


48


سۇم دۇنيە ەسكەرمەيسىڭ جاتىر توناپ،
از كۇنگى وپاسىزعا اركىم قوناق.
«الدى ءۇمىت، ارتى وكىنىش الدامشى ءومىر»
ويلاساڭ الدى ميحانات، ارتى شولاق.


الدانىپ تۇسەر پەندە سەر قۇمارعا،
باسىنان ساقتىق قىلساڭ زەڭ جۇمارعا.
قالاي كەلدىڭ دۇنيەگە سولاي ءولدىڭ
بۇل بەس كۇندىك ــ ءبىر مايدان ەر سىنارعا. 
بۇزىلمايتىن ءتاتتى جوق، ءدامى قايتار،
عيبىرات كوزبەن قاراعان ءتۇبىن بايقار.
تاتۋدى اراز، جاقىندى جات قىلارعا،
قاي قىزىعى تاتيدى ءومىر جايقار.


49


ولسەم ورنىم قارا جەر، توپىراق ــ كورپە،
وتكىر ءتىل سويلەي الماي بولار كەلتە.
تۇرلاۋسىز، توقتاۋى جوق ءومىر، شىركىن
بىرەۋگە كەش كەلەدى بىرەۋگە ەرتە.


«ماحاببات عاداۋاتپەن مايدانداسقان،»
ونەر، ءبىلىم، تالابىم قىلعان جاستان.
وتكەن ءىسىڭ ۇيقىدا ءتۇس سەكىلدى
«اساۋ جۇرەك اياعىن شالىس باسقان.»
«ورىن تاۋىپ ارتقىعا ءسوز بولماي ما»
اياعىن انىق باسپاي شالىس باسقان.


قارا جەر حاق جاراتقان كىرەر ءۇيىڭ،
قۇداي جاردام بەرمەسە جاۋاپ قيىن.
بۇل كۇندە ىزا، ول كۇندە جازا تارتسا
ەكى كۇيمەك ءبىر جانعا بولار ءتۇيىن.
ىزا بوپ قانىڭ قارا، جانىڭ جارا،
جىلاي بەر شىن يەڭە بولسا ميىڭ.
قۇداي ـ اۋ، ءوزىڭ ساقتا عارىپ قۇلىڭ،
جاۋاپقا وتكىر ايلا پاقىر ءتىلىم.
رىزۋان اكبار پازىلىڭنان① ءناسىپ بولىپ
يمانمەن حاتىم بولسىن ءومىر كۇنىم.


جىگىتتەر، جۇرەگىڭمەن تەرەڭ بويلا،
جۇمباق جان مۇنى جازعان ونى دا ويلا.
«سوقتىقپالى، سوقپاقسىز جەردە ءوستىم»
پارتيامەن كۇن ءوتتى كىنا قويما.


جاسىندا ادام البىرت، اڭعال جاستىق،
بىلە الماي نەدەن پايدا نەدەن قاستىق.
كوز جۇمىلىپ كەتكەنشە يەڭدى ويلا
دەمەڭدەر مىنادايمەن كەزەڭ استىق.


كۇنادان بويىڭدى تارت حاقتان قورقىپ،
بولماڭىز قيسىق ـ قىڭىر، ولپىق ـ سولپىق.
پايدالى ءىستى تارتىنباي تەز قىلىپ قال
ءجونى كەلىپ كەز كەلسە قويان قولتىق.


ءىشىم تولعان ۋ مەن ءورت سىرتىم جاقسى،
نە سەبەپتەن مۇنى ايىتتىم ءسوزىم تاپشى.
تۇك وندىرمەي كەتەرمىن مەن كەلمەسكە
قالعاندارىڭ قامىڭدى ويلاپ باقشى!..


50


«جۇرەكتە قايرات بولماسا»
ويانا ما جاتقان وي؟
«اقىلعا ساۋلە قونباسا»
حايۋان مالمەن قاتار قوي.


قايراتتان اقىل اسپاسا،
تەرەڭگە اياق باسپاسا،
ارتىق كەتىپ اعاتتاپ،
جاماندىققا جاعاتتاپ،
سەندەلەدى ماستارشا.
قارتتىڭ ويى شار تارتىپ،
بولا المايدى جاستارشا.
ءتان سۇيگەنىن بەرمەسەڭ،
جان شىداماس سابىر قىپ،
بەر دەگەنىن بەرسەڭىز
ادەت ەتەر تاعى قىپ.


«مالدا دا بار جان مەن ءتان،»
اقىلسىز جاننىڭ نەسى ءسان.
تەرەڭگە بەتتى قويماساڭ،
ەلگە پايدا بولماساڭ
بولامىسىڭ دۇزدەگى اڭ.


ادام قويدى اتىمدى،
نادان قىلدى حالقىمدى،
مۇڭىڭدى ايتىپ جالىنساڭ
اقىل بەرمەس تاتىمدى.
بارار جەر جوق، باسار تاۋ
وڭدا قۇداي ارتىمدى!..
51


توتىقۇستىڭ تۇسىندە،
كوگال سايدىڭ ىشىندە،
كوبەلەك گۋلەپ كولەيتتەپ
قونادى كوك ءشوپ ۇشىندە.


كۇز بولسا سولار بايشەشەك،
كوبەلەك ءولىپ جوعالار.
قۋارىپ قالار بار شەشەك،
كوكتەمسىز كۇي جوق وڭالار.


جان كەتكەن سوڭ ءتان سولاي،
ويلاساڭ ءومىر ءدال سولاي.
ءوز قولىڭنان كەتكەن سوڭ
شىنىن قۋساڭ مال سولاي.


عارىپ باسقا نە كەرەك،
اقىل ويلا، بول زەرەك.
حارەكەت قىل ءىشىپ ـ جەپ
تالاپ ويلا ءبىر بولەك.


ماحاببات قىل دوسىڭا،
وپىرىلما قاسىڭا.
سىرىن بىلمەي شوشىما،
ءتاتتى ءومىرىڭ وسىندا.
52


ءسوزى راس، ءوزى جالعىز پاتشا قۇداي،
بار ءسوزى بولادى راس دايىم ۇداي.
كوپ كىتاپ ءبىر اللادان كەلىپ ەدى،
ءتورت ۇلكەن كىتاپ ءسوزى كەلگەن ىڭعاي.


تاۋرات پەن ەنجىل، زابۇر، وسى قۇران،
بۇلارمەن مۇسىلماندىق دەگەن ۇران.
اللانى تانىتۋعا ءبارى بىردەي
ەش قيلاپ تابا المايسىز، ءسىرا مۇنان.


امانتۇ بەللاھي دەپ ايتتتىڭ يمان،
قۇداي ءبىر، قۇران شىن دەپ دىنگە ۇسىنعان.
ۋاكۇتۇبيھي دەگەن ءسوز نەگە كەلەر
كىسى قانشا وسىنى پارىق قىلعان.


«ادامزات كۇندە وزگەرەر، اللا وزگەرمەس»،
ءبىر زامان ءبىر زامانعا تۋرا كەلمەس.
بۇرىنعىعا كەيىنگى تۋرا كەلمەي
سول سەبەپتى جاھيلدەر سوزگە كونبەس.


وزگەرگەن شارۋا، مىنەز ءاربىر شاقتا،
پايعامپار پايدا بولعان ءاربىر تاپتا.
قاعيدا، شاريعاتى وزگەرسەدە
تاعىريق* اللا وزگەرمەس ەش ۋاقتا.
اللا وزگەرمەس ماقلۇقتار وزگەرەدى،
شاققا جاراي ءار حۇكۇم كەز كەلەدى.
ءدىندى بۇزىپ، ادامدى ازعىرۋعا
ۋاسۋاسىنا* شايتان مالعۇن ءسوز بەرەدى.


شايتانعا تەكاپپارلىق بولار جولداس،
كوڭىلىنە تەكاپپاردىڭ يمان قونباس.
يماننىڭ ارعى ءتۇبى ءبىر دەگەندى
ءاھىلى كيتاپ* بۇل ءسوزدى ىڭكار* قىلماس.
ءبىلىپ تۇرىپ جۋاندىق ەڭكەيتپەسە
عيبرات كوزبەن قاراساڭ تۇبىندە وڭباس.


ادامدى ماحابباتپەن جارتقان حاق،
دوستىعىن ءبىر اللانىڭ سەن دە ىزدەپ تاپ.
«ادامزاتتىڭ ءبارىن ءسۇي باۋىرىم دەپ»
ھام شاريعات جولىنا ۇمتىلىپ باق.


وسىمەنەن بولادى يمان تامام،
ويلاسىن دا تاراتسىن بىلەگەن ادام.
اللانىڭ دوسىن دوس كور، دۇسپانىن جەك
بۇل تاحقيقپەن* يمانىڭ بولار امان.


بۇعان قارسى اۋەسقوي پايدا ماقتان،
بۇلارعا ءۇيىر بولماي قاتتى ساقتان.
اۋەسقويلىق كۇناعا باتىرادى
جاقسىلىقتى جويادى ريا ـ ماقتان.
پايداكوستىك ىنساپتى كەتىرەدى،
ماقتانشاق ارتىق سويلەپ ەسىرەدى.
كورگەنگە كوزىن سالعان اۋەسقويلىق
اق جولمەن ار ـ ۇياتتى ولتىرەدى.
.......................
.......................
كوكىرەكتە يمان، كوڭىلىندە قۇداي بولسا
ايىرىلماس قايدا بولسا تىنىسىنان.


مۇناپيق* ناماز وقىپ قىلار تاعات،
قيسايىپ يتىقاتى كەتەر اعات.
شىر اينال دا تار ويلا ءبىر يماندى
قيسىق پەنەن قىڭىرعا بولما جاعات.


جۇرەكتەگى سىرىڭدى بىلەدى اللا،
مۇنى ويلاساڭ جاماندىق كوڭىلگە الما.
شىن حاققا راسپەنەن تالاسام دەپ
موينىڭا ۇلكەن كۇنا جۇكتەپ قالما.


ىشكى سىردى ساقتايتىن جۇرەك تەڭىز،
اقىل، قايرات بويىڭدا بولسا ەگىز.
جۇرەكتەگى قىزبالىق كەتكەننەن سوڭ
ءوزى ـ اق قايتىپ ازايار جەلىكپەڭىز.


جۇرەك وتى قىزدىرسا سابىر قىلماس،
قىزۋدا دا ولشەۋ بار ارتىق تۇرماس.
قىزۋ كەتسە باسقا ءتان بوسقا قالىپ...
مۇڭ مەن قايعى كارىلىك بولار سىرلاس.
53


قىزۋ، قىزبا، اسىل تاس جۇرەك ــ تەڭىز،
قىزبامەنەن قىزادى اسىل نەگىز.
ءومىردىڭ بار قىزىعى سول قىزۋمەن
قايرات پەن ىستىق جۇرەك بولادى ەگىز.


قاستىق، دوستىق كەلەدى جۇرەكتەگى،
ار ـ ۇياتتى اقىل ـ وي كۇزەتپەگى.
جۇرەكتەن قىزۋ قىزبا كەتكەننەن سوڭ
جەلىك كەتىپ ەندى الدىن تۇزەتپەگى.


جۇرەك وتى قىزدىرسا سابىر قىلماس،
قىزۋدا دا ولشەۋ بار ارتىق تۇرماس.
قىزۋ كەتسە باسقا ءتان بوسقا قالىپ
مۇڭ مەن قايعى، كارىلىك بولار سىرلاس.


«قارتاڭ تارتقان ادامنان وت ازايماق.»
تالابى تاپشى تارتار، جولى تايعاق....
بىتكەن ىسكە سىنشى كوپ دەگەندەيىن
اقىلشىڭ دا كوبەيەر تۇرعان سارناپ.


54


تالاپ قىل عىلىم بىلۋگە،
حالىق، جۇرت بوپ جۇرۋگە.
جۇرت ءۇشىن ىزدەپ عىلىمدى
قورلىقسىز ءومىر سۇرۋگە.
زاماننىڭ ءبىلىپ رەتىن
ەل قاتارعا كىرۋگە،
بىلمەسەڭ جۇرتتىڭ شاراسىن
موينىڭا دايار مىنۋگە.
باعى قايتقان اۋىلدان
ءيت تابىلماس ۇرۋگە.
ءبىلىمسىز تۋعان باۋىردان،
تابىلماس جاقسى ىلۋدە.
جالعان ەمەس شىن بولدىر
ەرىنىپ كەتىپ سۇرىنبە.
ىلگەرى تالاپ ەتە الماي،
ءونىمدى ىسكە جەتە الماي،
وكىنبە جاستار كۇنىندە.
تىرشىلىك عىلىم ىزدەپ شىق،
بوسقا ءشىرىپ بۇلىنبە.
ونبەس ىسكە الدانىپ،
بولىمسىزعا جالدانىپ،
ويلاشى، كەيىن كۇنىڭ نە؟


بۇرىنعىدان ۇلگى بار،
«تالاپتى ەرگە نۇر جاۋار».
ەرىنبەگەن ەكى اسار،
ەڭبەكپەنەن كوپكە سول جاعار.
جوق بولسا، ءتىپتى ونەرى
جالدانىپ ءجۇرىپ مال تابار.
الال ءجۇرىپ، الال تۇر
ءىسىڭ جاقسا قۇدايعا،
ادام قايتىپ ءمىن تاعار.
جاققان ىستەن ايىرىلما، 
جاقپاعانعا قايىرىلما،
الدىڭنان ءبىر ءىس كەز كەلسە
تۇرا جاسىپ مايىرىلما.


ءار تالاپتى سىناپ ءوت،
ءاربىرەۋىن ىستەپ كەت.
جۇرتقا سيماس ءىس قىلىپ،
ار ـ ۇياتقا بولما شەت.
سيىمسىز ءىسى تيىمسىز،
ىستەپ بولما قارا بەت.
جامان كەلسە ءبىلىمسىز،
ەپتەپ قاشىپ اۋلاق كەت.


بولىپ ءجۇر تازا جارىق ءجۇز،
ءوزىڭدى كۇزەت جازى ـ كۇز.
جىگىتتىڭ كوركى ــ ار، ىنساپ،
ىنساپسىزدان ءۇمىت ءۇز.


55


قاراعاي تاۋعا بىتەر، ويعا تەرەك،
ساي ـ سايدا ءارءتۇرلى اعاش نەشە بولەك.
جارالعان وسىمدىكتىڭ ءتۇرى باسقا
بۇلاردى پارىق قىلار اقىلى زەرەك.
تاۋدا بۇعى وسەدى، ويدا قۇلان،
تۇيەكيىك دالادا، تاۋدا بۇلان.
ءار جەردە ماقۇلۇقتىڭ ءتۇرى باسقا،
كۇشتىسىن قۇدىرەتتىڭ بايقا مۇنان.


ادام اتا توپىراعىن جەردەن العان،
اشتى ـ تۇشتى، اق ـ قارا رەڭى شالعان.
وسى كۇندە ادامزات ءار ءتۇستى بوپ
توپىراق ءنىلى بارىنە ميراس قالعان.


اسىل ـ جاسىق ادامنىڭ سۇيەك ءنىلى،
اللاعا جاعار جەرى سەنىم ءدىنى.
كەۋدەنى اقىلمەنەن تەكسى ارالاپ
سونان حابار بەرەتىن بەرگى ءتىلى.
عىلىم نۇرى جۇرەككە ابدەن قونسا
تالاپتانىپ ىزدەنەر كۇنى ـ ءتۇنى...


              1934 ـ جىل


评论加载中...

copyright © 2016 苏ICP备15062819号-1

哈萨克族伟大的思想家、阿肯-阿合提.乌鲁木基的网站 Tel:18792514428