قازىرگى ورنىڭىز:قيسالارى » تولىق مازمۇن

جانىبەك باتىر

قوسىلعان ۋاقىت:2016-02-02كورىلىمى:加载中

جازايىن بىسمىللا دەپ قيسا باستاپ،
كەرەيدىڭ ارۋاقتى ءبىر ەرىن جاتتاپ.
جاسىمنان ۇلكەندەردەن كوپ ەستىگەن
بۇل ءوزى حيكايا ەدى جازسا جاقسى ـ اق.

جانتەكەي سۇيىندىكتەن التى تارار،
التىدان تۋعان سارى رۋ بولار.
سارىدان بەگداۋلەت پەن بەرداۋلەت بوپ
بەرداۋلەتتەن تۋعان ءبىر باتىر ۇل بار.

دەيدى ەكەن ونىڭ اتىن ەر جانىبەك،
بۇل جايلى كەڭەس جازدىم ءبىر ءتاۋىر دەپ.
ول بۇدان ەكى ءجۇز جىل بۇرىن وتكەن
كوز كورگەن ءىسىم ەمەس ءدال قارىز دەپ.

جارزعانىم، ەستىگەنىم، اڭىز بولعان،
سونشا جىل ەل كەرەيگە ماڭىز بولعان.
سوكپەڭدەر مەن پاقىردى الدە نە دەپ
دەمەيمىن مۇنىڭ ءبارى تابىلدى ويدان.

ءبارى دە بولعان دەيدى بىلگەن قاۋىم،
بىلەكپەن، تىلىمەن دە ول تۇرگەن جاۋىن.
ات جالىن تارتقاننان ـ اق كوز جۇمعانشا
ەسىنەن شىعارماعان ەلدىڭ قامىن.
* * *

جانەكەڭ ون التىعا كەلگەن جاسى،
بۇلشىق ەتتى، بۋرا سان، زور تۇلعاسى.
جاۋىرىندى، يىقتى، قاس ـ قاباقتى
ەر جۇرەك باتىردىڭ بار نىشاناسى.

دەنەلى، ەڭگەزەردەي، سۇڭعاق بويلى،
كەۋدەلى، كەڭنەن تولعار، تەرەڭ ويلى.
كىشپەيىل، كەڭ مىنەزدى، كەشىرىمدى
تارىققاندا تابار ەر تۋرا جولدى.

تىلەگەن ەلىنە ەرەك بەرەكەنى،
تۇسىنگەن جاۋدان كەلەر ارەكەنى.
جەلبۋاز جەسىر سوزگە جان سەمىرىتپەس
تانىلعان جاسىنان ـ اق ەر ەكەنى.

تانىلىپ ءوزى تۋعان ەل ـ جۇرتىنا،
قوندىرىپ العاننان سوڭ ەلدى ىرقىنا.
سارى ءۇيسىن ناعاشىسىن ىزدەپ شىقتى
ءبىرى دەپ ءۇش جۇرتىمنىڭ شىدار سىنعا.

ناعاسىشى: دوسىمبەك، ءومىر دەگەن،
ءۇش جۇزگە تانىلعان ەر سەنىممەنەن.
دۋلىعا ساۋىت كيىپ، قىلىش اسىپ
ەل جاۋىن بەت قاراتپاي جەرگە يلەگەن.
بۇكپەگەن سايىستاردا ول تىزەسىن،
جان ەدى تەكتەپ ءماندى ءسوز بىلەتىن.
جەر شالعاي جالعىز قىزدان تۋعان ۇلدى
كۇتەتىن تۋار كەزدى ءبىر كورەتىن.

سەكسەنگە كەلىپ اتتان تۇسكەن كەزى،
اۋىلدان اتتاپ شىعىپ تۇستەنبەيدى.
تارايدى ءوز الدىنان ەلدىڭ ءىسى
تەبىر مەن تەنتەككە ءالى دە كۇش بەرمەيدى.

جانەكەڭ وسىلارعا بارماق بولدى،
ولاردان باتا، ءتالىم الماق بولدى.
كۇن تۋسا ەل باسىنا زاۋدەعالام
ارقا تۇتىپ، سالماعىن سالماق بولدى.

جانەكەڭ ناعاشىمدى كورەيىن دەپ،
ءبىر بارىپ امانداسىپ كەلەيىن دەپ.
جۇرگەندە جول جولداسقا كوبەش ەردى
«جالعىز جۇرمە مەن ەرتىپ جۇرەيىن» دەپ.

جول الدى ەكى ساباز دارا اتتانىپ،
توبىشاق تۇلپار ءمىنىپ قاناتتانىپ.
سەكىلدى جانەكەڭنىڭ تۇلەك ۇشىپ
قىرانداي جۇرگەن كەزى اياقتانىپ.

جانەكەڭ، كوبەش ەكەۋى،
وسىلاي ءجۇرىپ كەتەدى.
جۇرەر جولى تىم الىس،
ۋاقىت زىرلاپ وتەدى.
اتىن ەكى تاعالاپ
كيىمدى نەشە شەشەدى.
سىرىمالى كەپەشتەن
تۇگى تۇتام وتەدى.
اتى ارىقتاپ، ءوڭ توزىپ
تاۋ اسىپ، سۋ كەشەدى.
اي سەگىز كۇن جول ءجۇرىپ
سارى ۇيسىنگە جەتەدى.

ناعاشى تەگى تولىمدى،
دوسىمبەك پەن ءومىر ـ دى.
جيەنىم ىزدەپ كەلدى دەپ
كوڭىلى تولىپ سەمىردى.
جيەنىن كورىپ قۋانىپ
دوسىمبەك جىلاپ ەگىلدى.
ناعاشىسىن كورگەن سوڭ
جانىبەك بولدى كوڭىلدى.
ناعاشى جۇرتىڭ كىم ەدى دەپ،
سۇرايتىن بار تەگىڭدى.
بوگەنايلاپ بىلگىشتەر
ۇقساعان بايقار ءوڭىڭدى.

ناعاشى كوڭىلى قۋانادى،
جيەنىن بايقاپ سىنادى.
ەر جۇرەك باتىر بولار دەپ
جيەنگە كوڭىلى تىنادى.
ەرتۇلعالى كەلبەتى
دوسىمبەككە ۇنادى.
امان ـ سالەم جاۋابى،
سارى ۇيسىنگە ۇنادى.
سارى ءۇيسىننىڭ كىسىسى
سالەمگە كەلىپ شىعادى.
ارالاتىپ اۋىلدى
قادىرلەپ قوناق قىلادى.
مۇنىڭ ءبارىن سول ۇلى ەل
دوسىمبەك پەن ءومىردىڭ
قۇرمەتى دەپ ۇعادى.
سونداي شاقتا ءبىر جۇمىس
ەلدى قايران قىلادى.
جانىبەكتەن ءبىر كارى
«ۇرانىڭ كىم؟»ــ دەپ سۇرادى.
جانىبەك بۇعان ءسوز تاپپاي
ءمۇدىرىپ قالىپ تۇرادى.
«اباق كەرەي ەلى» دەپ
دوسىمبەك جاۋاپ قىلادى.
ۇرانسىز ەلدە بەرەكە
بولمايدى دەپ ۇعادى.
ەل باسىنا كۇن تۋسا
ۇرانداپ جاۋعا شىعادى.
ۇرانسىز بولسا اباق ەل
ونان دا ءبىر ۇل تۋادى.
كۇنى ەرتەڭ سونىڭ ەسىمىن
ەلى ۇران قىلادى.
سول ۇران ـ بويدىڭ تۇمارى،
سول ۇران ـ ويدىڭ شىراعى.
سول ۇران ـ بۇكىل حالىقتى
ءبىر توبەگە جيادى...

دەپ كاريا تولعايدى،
تولعاۋىندا بار قايعى.
جانىبەككە بۇل كەڭەس
جايما ـ شۋاق بولمايدى.
جانىن جەردەي ءبىر جەگى
ىشكەن اس بويعا قونبايدى.
قايران ەلدىڭ تۇڭلىگىن
قايتىپ قانا وڭدايدى!
تورعايداعى شيقىلاپ
شاقىرادى تورعايدى.
اتقا قونسا ايعايلاپ
اتى ۇران نەگە بولمايدى؟!
وسىنى ويلاپ تىقىرشىپ
تۇندە ۇيگە قونبايدى.
دالاعا توسەك سالعىزىپ
دالادا جاتىپ تولعايدى.
ءتۇنى بويى كوز ىلمەي
تۇسكە شەيىن تۇرمايدى.
ءبىر كۇنى تۇندە دوسىمبەك
جيەنىن جايشا بارلايدى.
تاڭعا جاقىن جانىنان 
كورەدى ەكى ارلاندى.
ءبىرى باس، ءبىرى اياقتان،
جانەكەڭدى اڭدايدى.
كوكبورى دارىپ جۇرگەنىن
دوسىمبەك ۇعىپ تاڭداندى...

جانەكەڭنىڭ تۇلعاسى،
ونسىز دا وعان ۇناعان.
ەكەۋ بولسا ءبىرى وسى،
ءبىرى بولسا ءوزى دەپ
دوسىمبەك، ءومىر سىناعان.
كەۋدەسى اسىل، بوكسەسى
جاسىق پا دەپ جىلاعان.
اقىلى اسقان ءدانىشپان،
ازۋلى كارى ارىستان،
دوسىمبەككە جيەننىڭ 
باسقا ءىسى تۇگەل ۇناعان.

جانىبەك سول جاز سەرۋەندەپ،
ناعاشى جۇرتتا تۇرادى.
كۇز باسىندا قايتسام دەپ
كوكبەستىنى سۇرادى.
كوك بەستىنى بەرۋگە
بالالارى قيمادى.
«بەرمەسەڭ دە الام» دەپ
جانىبەك جيەن تۋلادى.
«ءبىر تايعا تۇرماس جيەندى،
جيەن دەمە ناعاشى.
دوس ـ دۇسپانىڭ دەمەي مە
تاي قۇرلى جوق باعاسى.
وسى ءسوز جەتسە قۇلاققا
جاۋلاردىڭ قانار تاباسى...»

دەگەن كەزدە دوسىمبەك،
ۇلدارعا كەڭەس سالادى:
سىرتى تۇك، ءىشى بوق ءبىر تاي
جيەنگە شىنى جارادى.
بەرمەسەك مۇنداي ءبىر تايدى
ەلىنە نە دەپ بارادى.
كوك بەستىدەي جىلقىنىڭ
جەلىدە بارعوي بارانى.
سونىڭ ءبىرى كۇنى ەرتەڭ
جاقسى ات بولىپ جارايدى.
جيەن نازى قيىن ـ دى
تۇسكەن ەكەن جانارى.
بەرمەسەڭدەر قولىڭنان
ەلىڭدى ەرتەڭ شابادى.
كوكبورى دارىپ ءجۇر ەكەن
ەسەسىن ەلدەن الادى.
وسىنداي ەر مىنگەنگە،
كوك بەستى شىنى جاراسا
بولماعانى ارمانى.

دەپ دوسىمبەك كاريا،
شىن كوڭىلىن شەرتەدى.
بالاسىنىڭ كەنجەسى
سوزگە كونبەس ەركە ەدى.
سوعان تيگەن باسىرە
جىلقى ىشىندە سەرى ەدى.
ونى كۇشپەن زورلاسا
ول دا تۋلاپ كەتەدى.
اشۋلانىپ تۋلاسا
شورت سىناتىن مورت ەدى.
سونان قاتتى قينالىپ
كوڭىلىن وي ورتەدى.

«بالالارىم كونبەدى،
قولقاڭ ءبىر تاي بەرمەدى.
سارى ۇيسىنگە تۇلعا بوپ
دوسىمبەك قالاي كەلگەن ـ دى، ــ
دەپ كىنالاپ، جيەنىم،
سوگە كورمە،سەن مەنى.
تۇعىردان ءتۇسىپ وتىرمىن،
قۇرمەتتەيدى ەل مەنى.
ىشتەن شىققان ۇلدارىم،
قادىرىمدى بىلمەيدى.
ەل شەتىنە جاۋ كەلسە،
ات ەرتتەپ ولار مىنبەيدى.
اكەگە بالا تارتپاعان
بۇل زامان سونداي كۇن دەيدى.

اتتان ءتۇسىپ وتىرمىن،
تاعدىرىما كونگەلى.
الپىس جىلدىق جولداسىم
ساۋىتىمدى بەرگەلى.
قالقان، نايزا، قىلىشىم
ەسىڭە سالار شال مەنى.
«ات تۇياعىن تاي باسار»
اتا ءسوزى بار ما ەدى.
كوك بەستىنىڭ ءىنىسى
كوك قۇناندى ال ەندى.
وسى بولدى، قاراعىم،
ناعاشىڭنىڭ بەرگەنى.
رازى بوپ اتقا ءمىن،
ايتپايدى تەرىپ ەل مەنى.

كەلەر جىلى ابىلاي،
قول قۇراپ جورىق قىلماقشى.
جاۋىنا كەتكەن قازاقتىڭ
كەگىن قايتا قۋماقشى.
جار سالعان بارلىق قازاققا
وسىنداي ءبىر كۇن تۋماقشى.
جاراقتانىپ، جابدىنىپ،
وسىعان بارساڭ تىم جاقسى.
اباق تا جاتقان جالپاق ەل
جاۋىنا جاساق قۇرماقشى.

ون سەگىزگە شىعاسىڭ،
ءسوزىمدى ايتقان ۇعاسىڭ.
باتامدى بەردىم مەن ساعان
بەلدەسكەندى جىعارسىڭ.
بالكىم، وسى شايقاستا
ەل اۋزىنا شىعارسىڭ.
ارمانداعان مۇراتىڭ
قابىل بولار ۇعارسىڭ!»

قازاقتى ءۇش جىل بۇرىن جاۋى شاپقان،
قان توگىپ، مالدى جاۋلاپ ىقسىراتقان.
اينالىپ الا تاۋدى، ارقانى اسىپ
دايىندىق سوعان ابىلاي قۇرىپ جاتقان.

دوسىمبەك ۇقتىرعان سوڭ وسى جايدى،
بەرگەنىن ناعاشىنىڭ قابىل الدى.
ناعاشى كارىڭ توكپەي باتا بەر دەپ
جانەكەڭ شارت جۇگىنىپ قولىن جايدى.

باتا الىپ، سۋىت ءجۇرىپ ەلگە كەلدى،
اۋىلدان الىس شىعىپ جەر دە كوردى.
كەرەي ەل جاساق قۇرماي جاتقان ەل ەد
كوبى تايقىپ ءبىر ازى جونگە كەلدى.

كوك قۇنان قىس اينالىپ شىقتى دونەن،
قىسىردىڭ ءسۇتىن بەرىپ كۇتتى ەرەن.
قۇندىزداي ءجۇنى تۇلەپ، شوقتىعى ءوسىپ
الدى ـ ارتى دوڭگەلەنگەن بولدى بەرەن.

* * *
ابىلاي جارلىق شاشتى باتىر تورەڭ،
جيىلدى توڭىرەگىنە كوپ پەن كولەم.
ءۇش ءجۇزدىڭ اتقا قوندى بار ساڭلاعى
بەلگىسىز تىناتىنى ارتى نەمەن.
جوسىلعان جاراقتى ەرلەر دۇرمەك قۇردى،
ءبىر تولقىپ جۇرگەن جەرىن سۇردەك قىلدى.
كەرەيدەن بار شىققانى ون ەكى ادام
جانەكەڭ سولارمەن ءبىر جۇرمەك بولدى.

جانەكەڭ كوك دونەندى ءمىنىپ الدى،
ساۋىت ـ سايمان قۇرالىن ءىلىپ الدى.
ساۋىت كيىپ، سايلانىپ، جاراقتانىپ
سىرتىنا تۇگى شىعىپ ايباتتاندى.

ابىلاي باس قولباسى اسكەر باسى،
مولشەرى قىرىققا كەلگەن ونىڭ جاسى.
حان بولىپ، تاققا ءمىنىپ ۇكىم سۇرگەن
قازاقتىڭ سول تۇستاعى پاتشاسى.

جاي جاتقان ەلىن جاۋ كەپ شاۋىپ كەتكەن،
ەلىن جاۋلاپ، مالدارىن الىپ كەتكەن.
سول ءۇشىن بۇل جولى ول كەك الماقشى
جاساقتانىپ جاۋىنا بولىپ وكتەم.

قالىڭ قول ءجۇرىپ كەتتى الا تاۋعا،
ولجا الىپ كەلەمىز دەپ جۇرتقا ساۋعا.
كوتەرىپ ابىلايدىڭ التىن تۋىن
ۇران ساپ باتىرلارى كەتتى جاۋعا.

ابىلاي كوك اتتى ءبىر بالا كوردى،
انىقتاپ بايقاي الماي شالا كوردى.
جانەكەڭ كولدەنەڭدەپ ءوتىپ ەدى
ابىلاي كوزىن سالىپ قالا بەردى.
كوك اتى تۇلپار تەكتى جىلقى مە ەكەن،
بالانىڭ كورىنەدى سۇرقى بوتەن.
كوك اتتى كوكجال ءبورى مىنگەندەي ـ اق
ابىلاي ويعا باتتى بۇعان توتەن.

بار ەدى قوسىنىندا نەلەر مىقتى،
مىنگەنى وڭكەي ساڭلاق تىم ءجۇرىستى.
توپ ىشىندە سىرتىنان بايقاپ قالىپ
جانەكەڭ مەن دونەنگە كوزى ءتۇستى.

«ياپىر ـ اۋ، مىناۋ باتىر بولار ما ەكەن،
بولماسا ات ارىتار تومار مە ەكەن.
ءبىر سىناپ بۇگىن كەشتە كورەيىنشى
سىنىما باتىر بولىپ تولار ما ەكەن!»

دەپ ويلاپ ەكى باتىر شاقىرىپتى،
ولارعا بەردى ابىلاي تاپسىرىقتى.
بۇگىن كەش قونالقامىز اعاش بەيىت
دەپ سوندا ول ەكەۋىن جاسىرىپتى.

بالانى سول مولاعا جىبەرتەمىن،
مولادان وتىن ال دەپ ۇيرەتەمىن.
ارۋاق بوپ بارعاندا ونى شوشىتىڭدار
بايقايىق باتىر ما، ولەز مۇنىڭ تەگىن.

ەر بولسا تانىتار ول ەر ەكەنىن،
تالابى قامال بۇزار زور ەكەنىن.
جاۋدان ولجا الماققا بارا جاتسا
بارماي ـ اق، ءبىلىپ ءولسىن قور ەكەنىن.
ولجا ءۇشىن بالالىقپەن بارا جاتسا،
جاۋ ەمەس ءوز قولىڭمەن جايقاپ تاستا.
ءبىرىڭ ات، ءبىرىڭ ساۋىت ولجا الىڭدار
كوزىم ءتۇسىپ قالىپ ەد سول كوك اتقا...

قوس باتىر ەلدەن وزىپ كەتىپ قالدى،
باردى دا كورگە كىرىپ جاتىپ الدى.
اقشام سونە قالىڭ قول شەرۋ تارتقان
مولاعا تاياۋ جەرگە قونا قالدى.

قالىڭ قول ءتۇسىپ جاتىر سۋ بويىنا،
جارلىعى ابىلايدىڭ تۇر ويىندا.
قاتىباس كوپتى كورگەن وتاعاسى
جۇمسادى جانەكەڭدى ءبىر قيىنعا:

«ەي، بالام، سەنەن جاسى كورىنبەيدى،
جۇمسا دەپ تۇرعاندايسىڭ ءوزىڭ مەنى.
قىلتاناقسىز دالاعا تۇنەمەكپىز
حانعا ءبىر قىزمەت قىلار كەزىڭ كەلدى.

جولداعى اعاش بەيىت مولاعا بار،
قولىڭا مىقتىلاۋ ءبىر ارقان اپ ال.
حانعا ارناپ تاماق ىستەر وتىن اكەل،
وسىلاي قىزمەت قىلساڭ سوندا جارار.»

جانەكەڭ سول مولاعا جەتىپ باردى،
تۇسە قاپ كوك دونەندى بايلاي سالدى.
جۇگىنىپ وتىرا قاپ قۇران وقىپ
تۇردى داعى مولانى تالقاندادى.
قابىردان ەكى باتىر قارعىپ شىقتى،
ايعايلاپ كەڭ الەمدى تار قىپ، ءتىپتى.
«مولامدى نەگە بۇزىپ جاتىرسىڭ؟» دەپ
اق كەبىنمەن ۇمتىلىپ سالدى كۇشتى.

جانەكەڭ ول ەكەۋىن ۇستادى ەندى،
«حاقىڭدى قۇران وقىپ بەرگەم»، ـ دەدى.
«ولگەن ارۋاق سەن تۇگىل ءتىرى ابىلاي
ولگەلى اشتان وندا جاتىر» دەدى.

ءسۇيتتى دە، ول ەكەۋىن لاقتىردى،
كورمەدى تىربىنعانىن لاق قۇرلى.
وتىندى تەڭدەي قىلىپ وڭگەرىپ اپ
قوسقا اكەپ اتتىڭ باسىن ءبىر ـ اق بۇردى.

وسى العاش جانەكەڭنىڭ بايقالعانى،
جۇرەگىن قوس باتىردىڭ قايتارعانى.
جاس بالا ەكەۋمىزدى لاقتىردى دەپ
ارلانىپ ابىلايعا ولار ايتا المادى...

وزدەرى ابىلايدان تايساقتادى،
جۋىماي اۋلاق ءجۇرىپ جان ساقتادى.
باسقاعا بولعان ءىستى مالىمدەۋدەن
قورىندى، قورعالادى، ار ساقتادى. 

* * *
مول قوسىن الا تاۋدى ساعالادى،
تاۋ استى ورماندارىن سايالادى.
ءتۇن ءجۇردى كۇندىز جاتىپ، كەي شاقتاردا ــ
ىستىقتا سۋ بوي بويىنا پانالادى.

جانەكەڭ جاتسا جالاڭ جاتاتۇعىن،
ۇيقىعا ءۇش كۇن ـ ءۇش ءتۇن باتاتۇعىن.
قوسىننىڭ الدى ءجۇرىپ وتكەن كەزدە
ءتورت كۇندە ارتى ارەڭ اساتۇعىن.

جانەكەڭ قاتتى ۇيقىعا باتقان كەزدە،
دەمالىپ ءبىر ءتۇس كورىپ جاتقان كەزدە.
كەۋدەسىنەن ءبىر سۋىق ورلەپ كەلەد
جىلان كوردى ول كوزىن اشقان كەزدە.

قوزعالسا جىلان ونى شاعىپ الماق،
قوزعالماسا كىم بىلەر قايدا بارماق؟!
اۋزىن اشىپ جانەكەڭ جاتىپ ەدى
جىلان كىردى اۋىزعا ءىن دەپ بارلاپ.

ءدال وسى كەزدە باسىن ول قىرشىپ الدى،
يرەلەڭدەپ دەنەسى شورشىپ قالدى.
جانەكەڭ ونىڭ باسىن شايناپ بۇركىپ
جاڭعىرتىپ كۇلىپ كەتتى الاتاۋدى...

* * *
بۇل قوسىن الا تاۋدى بارلاي ءجۇردى،
الدى ـ ارتى ءبىر ـ بىرىنەن قالماي ءجۇردى.
جاقسى ات مىنگەن جايتاڭداپ توپ الدىندا
جابى مىنگەن كەيبىرى جانداي ءجۇردى.
جاكەڭنىڭ كوك دونەنى ارىنداعان،
اياڭىنا جەلىستى ات شالىنباعان.
سول ءۇشىن وزىپ كەلىپ ءبىر تۇبەككە
ەر جاكەڭ بەلىن شەشىپ دامىلداعان.

ءبىر جاتسا ءۇش كۇن، ءۇش ءتۇن ۇيىقتار شاعى
ول شاقتا سەزىنبەيدى ەشبىر جاندى.
جاتادى ءتورت بوربايى ءتورت جاعىندا
ۇستىنە لىپا جاپپاي ۇيىقتايد تاعى.

تاڭعى شاق ۇيقى ءتاتتى مەزگىل ەدى،
ءبىر كۇش كەپ جانەكەڭدى ەزگىلەدى.
ساسىق دەم قولقا جارىپ كەتىپ باراد
يلەكتەپ، دومالاتىپ جەز بۇرلەندى.

بايقاسا بالپاڭداعان ايۋ ەكەن،
بولعاندا دا عاجايىپ الىپ ەكەن.
«تۇرىستىق بەرمەي» كەلىپ تۇرتكىلەپ ءجۇر
اڭ بولسا دا سۇمىراي زالىم ەكەن.

جانەكەڭ تىنىس الماي جاتتى بىردەم،
ايۋ دا بۇل ويىنعا باتتى بىردەن.
الاڭسىز كەزىندە ءبىر اقىرىپ ەد
قارا ايۋ تاپجىلماستان قاتتى مۇردەم.

جانەكەڭ ونى كەلىپ سۇيرەپ كوردى،
وڭگەرىپ كوك دونەنگە جۇرمەك بولدى.
سول كەزدە ارتتان جەتكەن ءبىر توبىنا
ساۋعا ءۇشىن قانجىعاڭا ءىل دەپ بەردى.
ولارعا ايتتى: مەن مۇنى ۇرعانىم جوق،
تەرىسىنەن تەبىندەي جىرعانىم جوق.
ءبىر اقىرعان ۇنىمنەن شوشىپ ءولدى
ودان باسقا بۇعان قاس قىلعانىم جوق،ــ

دەدى دە كوك دونەنمەن ءجۇرىپ كەتتى،
جورىقتىڭ باعىتىنا بۇرىپ بەتتى.
سويعاندار قارا ايۋدىڭ ءىشىن جارىپ
ايتقانى بۇل بالانىڭ دۇرىس دەپتى.

* * *

اۋزىنا الا تاۋدىڭ قوسىن كەلدى،
دابىرسىز تاۋ ساعالاپ توسىن كەلدى.
سوعىستى ەرتەڭ ءسارى باستاماق بوپ
جاۋىنا ابىلاي حان حابار بەردى.

ابىلاي حابار بەردى حان سۋانعا،
كەلىپ تۇر قازاق قولى كەك العانعا.
قايتارسا بار شىعىندى ايىبىمەن
تيمەيمىز تىنىش بولار بىتكەن جانعا.

بولماسا تۇرىساتىن جەرگە كەلسىن،
ءجون ايتپاق ساۋىت كيگەن ەرگە جوسىن.
«ىسقىرىپ اتقان كيىكتە وبال ەمەس»
سۋان حان ەكىدەن ءبىر جونگە كونسىن.

دەگەندە سۋان قاتتى شيرىعىپتى،
سالام دەپ ابىلايعا قيعىلىقتى.
تاڭ اتا قالىڭ قولمەن قارسى شاۋىپ
الامىن دەپ جارلاپتى ءبىر بيىكتى.

تۇنىمەن جاۋدىڭ قولى جيىلىپتى،
كەيى اتتى، كەيى جاياۋ ءۇيىلىپتى.
كەيبىرى ۇيلەرىندە وتىرا الماي،
وردانىڭ ماڭىنا كەپ تىعىلىپتى.

سايلانعان قازاق قولى اتقا ءمىندى،
ساداق تارتىپ، نايزا ۇرىپ ساپقا كىردى.
كەك قۋىپ، كەزەنگەن قول تيسىن بە وڭاي
تاڭ اتا جاۋدىڭ قولىن قويداي قىردى.

جاۋلارى قامىن جاساپ بولماي جاتىپ،
قازاقتار قىرعىن سالدى ويبايلاتىپ.
جاۋى قاشىپ، ورىنىن قازاق باسىپ
وكتەم كۇشتى ءسات ـ ساعات تۇردى اڭداتىپ.

كۇن بويى سوعىس بولدى قيان كەسكى،
شاق كەلدى قوسىنعا دا تىنار كەشكى.
جاۋىنان قالىڭ مالدى ولجاعا الىپ
تىنىش كۇتتى قازاق قولى شىعار كەشتى.

* * *

بوزامىقتاپ تاڭ اتتى،
تاڭ استىنا قاراسا،
بۋداق ـ بۋداق شاڭ شىقتى،
شاڭ استىنا قاراسا،
قيساپسىز كوپ جاۋ شىقتى.
ارلاسىپ ەكى جاق
قىزىل قانعا مالشىقتى.

سادىر شىقتى بۇرقىراپ،
جوسىدى قان سىرقىراپ.
دولان جيرەن استىندا
وققا ىلگىزبەيد زىرقىراپ.

ون سەگىزدە جاسى بار،
وتاۋ ۇيدەي باسى بار.
قازاقتان بارعان ەرلەردى 
جەر قالمادى جاسىرار.

سادىر شىقتى اقىرىپ،
ارۋاعىن سۋداي ساپىرىپ.
قازاقتان بارعان باتىردىڭ
ايدادى ءبارىن جاپىرىپ.

نايزاسىن سىلتەپ ۇرىپ ءجۇر،
جۇرگەن جاعىن سىرىپ ءجۇر.
قارسى كەلگەن باتىردى
شىرپىداي كورمەي قىرىپ ءجۇر.

جاۋدىڭ قولى باستى عوي،
قازاقتىڭ قولى قاشتى عوي.
اقتاڭگەرگە وق ءتيىپ
ابىلاي حان جامان ساستى عوي.

جانەكەڭ ايتتى بارايىن،
نايزامدى قولعا الايىن.
سادىرمەنەن كەزىگىپ 
ءبىر شايقاسىپ قالايىن.
سادىردى جەر قۇشتىرىپ
دولان جيرەندى الايىن.
كوبەش:
توقتاي تۇرشى، وي، بالام،
ەمەس مىناۋ توي، بالام.
ءوزىڭ وقىس بولاسىڭ
بارما بۇعان قوي، بالام.
جانىبەك:
سادىرمەنەن الىسپاي،
اقسۇڭگىنى سالىسپاي،
ىزدەپ كەلگەن جاۋمەنەن
ءبىر شايقاسىپ قالىسپاي؛
تۇرعىنى الىپ اتىسپاي،
تۇرىستىق بەرمەي تاقىستاي،
بوسقا قايتسام ۇيات قوي
قىزىل قانعا باتىسپاي!..

قىلىش الدى قىنىنان،
ويىن ەمەس شىنىنان.
ءشۋ دەگەندە كوك دونەن
جۇمىرلاندى قىرىنان.

جانەكەڭنىڭ مىنگەنى،
بوكتەرگىلى كوك دونەن.
كەلە جاتسا سادىرعا
تۇرا قالدى كولدەنەڭ.
يتەلگىدەي ءىلىستى،
تۇرىكپەندەي تۇرىستى.
بۋرادايىن شايناستى،
بۇقادايىن تىرەستى.
ايعىردايىن الىسىپ
سارت ـ سۇرت ەتىپ قالىستى.
ءبىرىنشى قارۋ جۇمسالىپ
شاشاقتى نايزا سالىستى.
دارىتپاي نايزا قاعىسىپ
اڭدىستى دا، الىستى.
جۇلقىسقان ەكى ارىستان
نامىسىنا قارىستى.
سادىر سوندا ىلگىزدى،
ەرلىگىن ەلگە بىلگىزدى.
شاۋىپ كەلىپ شانىشقاندا
كوك دونەننىڭ كوتىنە
جانىبەكتى مىنگىزدى.

ەرگە ءمىنىپ الادى،
اشۋمەن قايراتتانادى.
شۇرقىلتايىڭ وسى ـ اۋ دەپ 
سادىرعا نايزا سالادى.
سادىردى جەر قۇشتىرىپ،
دولان جيرەندى الادى.
ايباتتانىپ اتتانىپ
ايعايلاپ ۇران سالادى.
ءولتىردىم دەپ سادىردى
داۋىسى جەر جارادى.
* * *

دولان جيرەنگە مىنگەن سوڭ،
قوسىنعا تامان قايتادى.
ابىلاي جاياۋ جۇرگەنىن
جانەكەڭ كورىپ بايقادى.
كوك دونەندى قوسارلاپ
كولدەنەڭ اكەپ تارتادى.

حاننىڭ الدىن جانەكەڭ،
قوسارمەنەن ورادى.
دونەن دە بولسا ءمىنىڭ دەپ
حانعا تالاپ قويادى.
اتىنان ءتۇسىپ، قۇرمەتتەپ
اتتاندىرماق بولادى.

ءبىراق وعان ابىلاي،
باسىن ءبىر ـ اق شايقايدى.
قارانىڭ اتىن مىنبەيتىن،
قارانى تەڭى بىلمەيتىن
تورەنى جاكەڭ بايقايدى.
جول ـ جوسىن قۋار شاق ەمەس،
ەلدىڭ ءىشى تاعى ەمەس.
جاۋ ىشىندە جۇرگەندە
بۇلاي كەرگۋ باپ ەمەس.
مۇنى جاۋى سەزگەندە،
قاپتاپ ءبارى كەلمەي مە.
قازاقتىڭ حانى قولدى بوپ،
ياكي مەرت بوپ ءولدى دەپ،
قىلماي ما ەلدى شەرمەندە.
سونى ويلاعان جانەكەڭ،
ءامىر قىلدى ءزارى وكتەم
ابىلاي حاندى جوندەۋگە:

«مىناۋ اتقا مىنبەسەڭ،
مەنىمەن بىرگە جۇرمەسەڭ.
ءولتىرىپ جاۋىڭ كەتەد دەپ،
قازاقتى سايقى ەتەد دەپ،
مۇنداي قاران كۇن تۋسا،
سۇيەكتەن نامىس وتەد دەپ.
بۇل اتاققا قالمايمىن،
جاۋعا سەنى سالمايمىن.
جاۋعا سەنى بەرگەنشە،
ونداي قورلىق كورگەنشە،
قىلىشىمدى قاندايمىن!..»
دەپ جانىبەك شامداندى
قىلىشىنا قامداندى.
سۇرقىن كورگەن باتىردىڭ
حاندا تاقات قالمادى.

«سابىر باتىر، سابىر» دەپ،
دونەننىڭ جالىن تارتتى حان.
استىنا ات تيگەن سوڭ
قوسقا تامان تارتتى حان.
جانىبەك ونى قورعاشتاپ،
جەتكىزىپ سالدى قوسىنا.
«قاۋىمىڭ امان تۇرعاندا،ــ
دەدى حانعا، ــ شوشىما!»

سونى ايتىپ ەر جانەكەڭ جۇرە بەردى،
جاۋلارىن ىقسىراتىپ تۇرە بەردى.
اتتان باسقا ولجادان ويماق الماي
قوسقا كىردى بەل شەشىپ تۇنەگەلى.

* * *

ابىلاي قوسقا كەلىپ تىنىم الدى،
شاق قالدى جان الۋعا مىعىن جاۋى.
سول ءۇشىن ءوز ادامى قىلىش كەزەپ
قيۋعا دا از قالدى شىبىن جاندى.

ايتەۋىر نە بولسا دا بولدى اماندىق،
سەيىلدى باسقا تونگەن بۇل جاماندىق.
ات بەرىپ اراشالاپ الىپ شىققان
ەندىگى كەزەك بولدى سول بالانى ۇق.

مىنگەنى سول بالانىڭ دولان جيرەن،
اتى عوي ول كادىمگى سادىر مىنگەن.
سادىردى الىپ، ءوزىمدى قۇتقارعان سول
وڭ بولار سول بالانىڭ ءجونىن بىلگەن.

«ەي، شابارمان سەن قازىر اتىڭا ءمىن،
ساعان ءبىر ەرەك جۇمىس تاپسىرامىن.
كوك دونەندى مايداندا بەرگەن بىرەۋ
كەز كەلدى تاپسىراتىن ات، تۇرمانىن.

جەتەكتەپ كوك دونەندى بارىپ كەلشى،
يەسى بالاڭ جىگىت تاۋىپ كەلشى.
اتىڭدى حان قولىنان الىڭىز دەپ
شاقىرىپ ونى وسىندا الىپ كەلشى!»

جەتەكتەپ كوك دونەندى ول ارالادى،
جىلقىدا مۇنداي تۇلپار سانامالى.
ارالاپ قوس بىتكەندى جۇرگەنىندە
جانىبەك اتىن تانىپ جاعالادى.

ــ تانىساڭ حانعا بارىپ اتىڭدى ال،
بۇل جايلى حاننىڭ ساعان ايتارى بار.
ــ حانعا نەسىن بارامىن ءبىر تاي ءۇشىن
كەلمەدى دەپ حانىڭا بار دا ايتا سال!

بارمايمىن شاقىرسا دا حاننان نە الام،
نە ايتپاق شاقىرتقاندا حانىڭ ماعان،ــ
دەگەننەن سوڭ بار دەپ ەل ايتىپ ەدى
دەدى ول:
ــ وڭ تىزەسىن بەرسە بارام!

حان مەنىڭ ەلىم ءۇشىن تىزە بەرسىن،
ءوز باسىم ءبىر قۇرباندىق تۇزدە ولەتىن.
ەلىمنىڭ تەرەزەسى ەلمەن تەڭ بوپ
ءتۇتىنى كەز تۋسا ەكەن تۇزەلەتىن! ــ
دەگەن سوڭ شابارمانى كەتتى قايتىپ،
باتىردىڭ حانعا ارناعان ءسوزىن ايتىپ.
قالدىرماي تىلەگەنىن سويلەي بەردى
بۇلجىتپاي ايتقانىنىڭ ءبارىن ايتىپ.

حان ايتتى:
ــ نەگە ەرتپەي كەلدىڭ مۇندا،
ەرلىگىن كورسەتكەن ول وسى سىندا.
باتىرعا كىشىلىك قىپ ەرتىپ اكەل
سۇراعان وڭ تىزەمدى بەردىم شىندا.

اۋەلى ول سادىردى الدى جەكپە ـ جەكتە،
ونان سوڭ ەل قورعادى شىعىپ شەپكە.
ونى دەسەڭ حاۋىپتەن مەنى اپ شىقتى
وعاشتاۋ سويلەگەنى تۇرسا دا ەستە.

سول ءۇشىن ءوزىم بارسام كەرەك ەدى،
دەمەسىن باتىر مەنى ەلەمەدى.
وردانىڭ ءىسى مەنى بۇرىلتپادى،
ەرتەڭگى جۇمىستارى جەرەبەلى...

شابارمان جەتتى قايتا جەلدەي ۇشىپ،
تىزە بۇگىپ، ءتازىم قىپ جەردى قۇشىپ:
ــ حان ءوزى ءسىزدى كەلىپ كورمەك ەدى
بۇرىلتپادى وردانىڭ ءىسى قىسىپ.

ءوزىڭ ءجۇر، جولىڭ كىشى باتىر بالا،
تالابىڭ ورىندالدى ءساتىن سالا.
حان سىزگە وڭ تىزەسىن بەرمەك بولدى،
كەپ تۇرمىن سول حاباردى ايتۋعا دا.

ــ تىلەگىم ورىندالسا بارايىن دەپ،
حان بەرسە وڭ تىزەسىن الايىن دەپ.
اتىنا ءمىندى داعى ءجۇردى سولاي
كەزدەسىپ حان سيىنا قالايىن دەپ.

ورداعا تاياۋ كەلىپ اتتان ءتۇسىپ،
يبامەن حاننىڭ كەلىپ قولىن قۇشىپ ــ
قيسايىپ وڭ تىزەگە جاتا كەتتى
كەلگەندەي دىمى قۇرىپ، مۇرتتاي ۇشىپ.

جاتىپ اپ، ەلىن، ءجونىن باياندادى،
اباقتىڭ بار جايىنا ايالدادى.
ءبىرى دەپ التى ارىستىڭ تۇلەپ وسكەن
سول ورىنىن اپەر دەپ تامامدادى.

ابىلاي بۇل سوزدەرگە ماقۇل دەدى،
ــ بەردىم بۇل تىلەگىڭدى اقىر،ــ دەدى ــ
كەرەيدى ءوزىڭ جيىپ باسقارا بەر
ورداعا سۇيەنىش بوپ باتىر، ــ دەدى.

* * *
سول كەزدە حانعا اقىلشى،
تىلەنشى دەگەن ءبي ەدى.
بۇل جۇمىستىڭ ءجۇن ـ جايىن
ەلدەن ەستىپ بىلەدى.
جەردەن شىققان جەتىگەن
مىناۋ نەتكەن قۋ ەدى.
شىعا ساپ السا وڭ تىزە
ەرتەڭ ءبارىن تۇرەدى.
كەرەي دەگەن ازعانا ەل،
كوش سوڭىندا جۇرەدى.
ەتەكتەن كەلىپ ءتوستى الىپ
نەندەي وردا تىگەدى.
ءبىر قۋلىعى بولماسا
باسقا جوق پا تىلەگى.
بۇيتە بەرسە كارىبوزدىڭ
شايىلماي ما جۇرەگى.
ۋىعى جوق وردانىڭ
شاڭىراعىن نە تىرەيدى؟!
ەسىكتەن كىرە ەلەۋرەپ
ــ ابىلاي! ابىلاي! ــ دەپ ەدى.
سۇلاپ جاتقان تىزەڭدە
مىناۋىڭ كىم؟ ــ دەپ سوگەدى.

ابىلاي ونى اڭعاردى،
ايتقانىندا ءمان بار ـ دى.
باتىرعا قىلعان سيىمدى
قىزعاندى دەپ تاڭ قالدى!
ــ مۇنىڭ ءوزى سەرى عوي،
قامال بۇزعان ەرىم عوي.
تىلەنشى ءبي، نەڭ كەتتى؟
ەركەلەتكەن ءوزىم عوي!
قامال العان ەرىم عوي،
مىڭ كىسىلىك پەرىم عوي.
تىلەنشى ءبي، نەڭ كەتتى؟
ەركەلەتكەن ءوزىم عوي.
مۇنىڭ ءوزى كەرەيىم،
جاڭا تۋعان مەرەيىم.
جاس تا بولسا باس بولعان
جانىبەك اتتى ورەنىم.
بەرەرىم بۇعان كوپ ءالى،
ورنى دا مۇنىڭ جوعارى.
بۇزام دەمە، تىلەنشى
مەن ىستەگەن جورانى.
تىلەگىن بەردىم باتىردىڭ،
مايىن بەرەم اتىنىڭ.
اق تۋ بەرىم قولىنا
ەلىم دەگەن قاقىڭنىڭ.
وزىڭە بەردىم بەس قارۋ ــ
دۋلىعا، ساۋىت تاڭداپ ال.
ادالدىق ءۇشىن ءتوس قاعۋ
باتىردىڭ سەرتى حانعا ادال.

سيلارىم بۇعان كوپ ءالى،
قىزمەتى مۇنىڭ جاعارى!..
دەپ ابىلاي باتىردى
ۇشپاققا ءبىر شىعاردى.

سول كەزە تۇرىپ جانىبەك
كوتەرىپ باسىن الادى.
سويلەۋگە جىلدام وقتالىپ
نازارىن حانعا سالادى.
قانعا تولىپ كەتكەندەي
جالىن اتقان جانارى:
ــ رۇقسات بەرسەڭ حان تاقسىر،
ءبىر ءتىل قاتىپ قالايىن.
ءسوز كەزەگى كەپ ەدى
كەزەگىمدى الايىن!
ءوزىڭىز بەرگەن ورىن مەن 
باعاڭىزعا بولايىن.
ەلىم ءۇشىن، ءسىز ءۇشىن
ەسەيەيىن، سولايىن.
قورلىعى شەر بوپ كەتپەسىن
تىلەنشى دەگەن توماردىڭ!

دەپ باتىر تىلەنگەندە ابىلايدان،
تۇتانىپ كەتتى باتىر قوز بوپ جانعان.
ــ ال، ــ دەدى حان ابىلاي،ــ تىلەگىڭدى
باتىرىم، الدىڭا ءار كەز بوگەۋ سالمان.

جانىبەك:
ــ ەي، تىلەنشى، قۋ ارشام،
قايداسىڭ جاۋعا تۋ الساڭ؟

ەر بولساڭ وسى شايقاستا
قايداسىڭ قايرات شىعارساڭ؟!
جاۋىن جەڭىپ ەلىمنىڭ،
بوداۋىنا تەرىمنىڭ،
قالاۋىن الىپ كوڭىلدىڭ
تىزەسىنە حانىمنىڭ
نەڭ كەتتى سەنىڭ قۇلاسام!؟
ءجونىمدى مەنىڭ سۇراساڭ،
ون ەكى كەرەي ارىسپىن،
ازۋىم كەرە قارىسپىن.
تەزگە سالساڭ تۇزەلمەس،
اعاشتان شىققان شالىسپىن.
جىلقىدان تۋعان مۇكىسپىن،
نەگە كوپ ماعان بىتىستىڭ؟
پەندەدە جوق وشتىگىم،
قويدا قوڭىر توقتىمىن.
ەلىم ءۇشىن ايقاسقا
قۇرباندىق ءۇشىن كەپ تۇرمىن.
ەل يەسى حانىمنان
جەڭىلدى دەپ جاۋىڭىز،
قورعالدى دەپ تاۋىڭىز،
قايتتى دەپ ەلگە مالىڭىز،
قۋاندى دەپ كارىڭىز،
ۇلكەن ـ كىشى ءبارىڭىز،
ءشۇيىنشى سۇراپ كەپ تۇرمىن!

پىشاق سالما جەتەسىز،
قانسىراپ وندا كەتەسىز.
حان سوزىنە تالاسپا
تۋىلعان جانسىڭ نەكەسىز.

ءوز اكەڭدى سۇراساڭ،
بەكبولات دەگەن قۇل ەدى.
شەشەڭدى مەنەن سۇراساڭ
سارى ءۇيسىننىڭ كۇڭى ەدى.
ولجالاپ اكەپ دوسىمبەك
شۋ اياق كۇڭ عىپ ءجۇر ەدى.
تەڭىم دەپ تانىپ بەكبولات
ناعاشىمنان تىلەندى.
ساۋعاعا سوندا بەرگەن ـ دى
تۋىلعان ودان سەن دەدى.
سەن ماعان مۇندا سۇستانار،
حان الدى قايران جەر مە ەدى؟
بەرداۋلەت پەن دوسىمبەك
بەكبولاتپەن تەڭ بە ەدى!
جانىڭدى ساقتاپ تىلەنشى،
قىزدىرماستان سەن مەنى
جوعال مىنا وردادان
تۇرماساڭ قازىر ولگەلى!
ساقالىڭدى دەمەسەم،
سىباعاڭدى وتىرمىن،
سىلەيتىپ مەن بەرگەلى...

* * *

بۇل جولعى سوعىس سولاي تىنىپ ەدى،
كەك قۋعان قازاق جەڭىپ شىعىپ ەدى.
قايتارىپ شابىندىدا كەتكەن كەگىن
قازاقتار ولجاعا مال جيىپ ەدى.

ولجالى قوسىن قايتا كوشىپ ەدى،
ولجا مال جەرگە سيماي جوسىپ ەدى.
جانىبەك اۋلاق ءجۇردى مىنا ولجادان
جۇرەگى ءبىر سەبەپپەن شوشىپ ەدى.

جاعالاپ ءبىر وزەندى ەل كەپ قوندى،
ءبىر ـ ەر كۇن سول ارادا ەرۋ بولدى.
جانەكەڭ وزەن ورلەپ جۋىنباققا
تۇبىنە ءبىر بايتەرەك كەلىپ تۇردى.

وتىردى بەتى ـ قولىن جۋايىن دەپ،
شومىلىپ ءبىر تىنىعىپ شىعايىن دەپ.
قارۋىن شەشىپ اعاش باسىنا ىلسە
ءبىر قىز وتىر سۋعا ەندى قۇلايىن دەپ.

ول قىزعا جالت قارادى باتىر سوندا:
ــ ياپىر ـ اۋ، قالاي ءتۇستىڭ مۇنداي تورعا.
پەريزات سەكىلدىسىڭ كۇن تيمەگەن
جولىقتىڭ، قالقاتايىم، نەندەي زورعا!؟

ــ جاۋ شاپتى ەلىمىزدى جاقىن كۇندە،
بولمادى سونان بەرى تىنىم بىزگە.
جان ءتاتتى، جان ساعالاپ جالعىز ءوزىم
كەلىپ ەم وسى اراعا كەشە تۇندە.
ءجون بىلمەي، ءجون ايتۋعا بولماس ەدى،
اعات ءسوزدىڭ ورىنى تولماس ەدى.
ءجونىڭىزدى بىلگەن سوڭ ءجونىمدى ايتام
جاۋشىلىقتا ايەل ەر ولجاسى ەدى.

ــ بارەكەلدى، پەريزات، ءسوزى وكتەم،
ايتقىزدىڭ ـ اۋ اتىمدى نە ءبىر كۇشپەن.
مەنىڭ اتىم جانىبەك، ۇلتىم قازاق،
سىرلاسايىق پەريزات جەرگە تۇسسەڭ.

ــ جانىبەك بولساڭ ساعان ايتارىم بار،
قىلىش ءۇستى سەرت بەرەر جاي، شاعىم بار.
الدىمەن ۋادە بەرسەڭ سويلەسەمىن
بولماسا كەزىم ەمەس ەر ساعىنار.

ــ ۋا، بالە، پەريزاتىم، تىلەگىڭدى ال،
ەكى ايتسا ەردىڭ ءجۇزى بولماي ما قار؟!
وكىنبەن، نە تىلەسەڭ بەردىم ساعان
قالماسىن كوڭىلىڭدە زارەدەي زار.

ــ ەندەشە، ەر دەپ ۇعىپ سىرىمدى ايتام،
يمانداي ومىردەگى شىنىمدى ايتام.
ولىمگە بەكىنىپ ەم نەشە كۇندەي
تىرشىلىك قىمبات ەكەن سونى بايقايىم.

سۇيگەنىم سادىر ەدى ومىرلىگىم،
سەرت ەتكەن ءبىر كوتەرمەك ءومىر جۇگىن.
ول كەتتى ەلى ءۇشىن بولىپ قۇربان
مەن قالدىم تەپكىسىندە شوگىر كۇننىڭ.

سول ءۇشىن مەن تىرلىكتەن كەشىپ كەلگەم،
نە تاپپاق تالەيسىز جان نەسىپ كورگەن.
كەزىكتىڭ باق پەن سوردىڭ ءبىرى بوپ سەن
اۋەلى تىلەگىمە جوسىق بەرگىن.

سوعىستا ايەل ولجا جەڭگەن ءۇشىن،
كىم بۇزباق جەڭىمپازدىڭ مۇنداي كۇشىن.
بولارەم ەرگە سەرىك، ەزگە اقىلشى
زامانداس، جۇرەك ءسوزىم مۇنى ءتۇسىن.

قور قىلما قورعا تەلىپ جانىمدى ۇقساڭ،
بولايىن ماڭگى ادال جار مەنى قۇشساڭ.
قادىر بىلمەس تۇسكەنشە جان قولىنا
ريزامىن قارا جەر قازىر جۇتساڭ.

زورلاسا اتاعى زور الدە كىمدەر،
تىلەمەن ماعان ساتكە جاقسى كۇن بەر.
باسىمدى سول زاماتتار شاۋىپ تاستا
سالماي ـ اق ومىرىڭە قىرسىق شىدەر.

وكىنبەن ءوز جولىڭا جاندى بەرسەم،
جاسامان ەندى ءتىرى قاندى كورسەم.
قىلىش ءجۇزى سەرت بولسىن وسى ايتىلعان
تىرلىكتىڭ نەگە ءسانى اردى بەرسەم!
سەرتتەستى وسى سوزگە ەكەۋى دە،
اعاشتان قىز تولىقسىپ ءتۇستى جەرگە.
جانەكەڭ الاقانمەن قاعىپ الىپ
سۇلۋدى قۇشىرلانا قۇشتى بەلگە.

ەكەۋى قولتىقتاسىپ قوسقا كەلدى،
بۇلاردى قوسىن كوردى، دوس تا كوردى.
دەگەن سوڭ ەر جانىبەك قىز اكەلدى
ابىلاي كورەيىن دەپ قوسقا كىردى.

سۇلۋدى كورگەن جەردە كوزى تۇندى،
بولعانداي ءسات ساعاتتا ءوزى جىندى.
«ساۋعا باتىر، ساۋعا بەر بىزدەرگە!» دەپ
حان تورە قىزدى سۇراپ كوپ ءوتىندى.

«حان تاقسىر، مىڭى ءسىزدىڭ، ءبىرى ءبىزدىڭ،
سەرتى بار قىزعا بەرگەن ءىنىڭىزدىڭ.
بەرىپ ەم قىلىش ءۇستى قيىن ءبىر سەرت
جانىنا راقىم قىل سورلى قىزدىڭ.»

ــ ەي، باتىر، بىزگە ساۋعا بەرمەدىڭ بە،
حانىڭدى قىزدان ابزال كورمەدىڭ بە!
قولداعى شۇيكە باستىڭ ءسوزىن بۇلداپ
حانىڭدى كوپ الدىندا جەرلەدىڭ بە!؟

ــ الىڭىز، وي، حان ەكە، قالاساڭىز!
قالاۋلى كەرەگىڭە جاراسا قىز.
مەن وعان بەرگەن ءۇشىن باستا ءبىر سەرت
ايتىلعان البىرتتىقپەن اراشامىز،ــ

دەگەندە: «ءدات تاقسىر!» ــ دەپ قىز جۇگىندى،
سىلدىرلاپ شولپىلارى تەز بۇگىلدى.
ــ ءداتىڭدى ايت!ــ دەپ ابىلاي رۇقسات بەرە
ەل بولماس قىزدىڭ سيقى تەز ءبىلىندى.

ــ بەرسەڭ ايتتىم ءداتىمدى،
ەل ءبىلىپ قالسىن زاتىمدى.
ولجا دا بولسا ايەل زات
دوداعا سالما قاتىندى.
سۋعا دا ءتۇسىپ جوق بولماي
كەلىپپىن ەر دەپ باتىردى.
ونىڭ دا كۇنى ءدال قازىر
قىز مەنەن تومەن پاقىر ـ دى.
سەرتىنەن تايىپ ساعاتتا ـ اق
سالىنى ءتۇسىپ شاتىلدى.

مەرت بولىپ ەرىم سايىستا،
جەڭىلىپ ەلىم سوعىستا،
باسىمنان باعىم تايعان سوڭ
بارىپ ەم بىتقىل جىنىسقا.
ەلىمنەن قالسا ءبىر تۇعىر،
قوسىلىپ سوعان ءبىر عۇمىر،
تۋايىن ءبىر ۇل دەپ ەدىم،
اپەرەر ەلدىڭ كەزەگىن.
ەلىمنىڭ كەگىن الاتىن،
تابانعا جاۋىن سالاتىن،
باعايىن دەپ ەم ءبىر ۇلدى
سادىردىڭ جالعار ساناتىن.

جەتكىزبەي قۇداي تىلەككە،
قاسىرەت سالدى جۇرەككە.
قاسىرەت تابىن بويلاتىپ
جەتكىزدى عوي سۇيەككە.
توعايعا سونان كىرگەنمىن،
قۇتىلماسىمدى بىلگەنمىن.
جاستىعىمدى الا جاتپاققا
جانىمدى شىتقا تۇيگەنمىن.

سول كەزدە كەلدى جانىبەك،
دولان جيرەندى تانىپ ەك.
كەك الار كەزىم كەلدى دەپ
سول شاقتى ويلاپ تاۋىپ ەك.

باتىر اڭعال الدايىن،
كەش باتقانشا اربايىن.
تۇنگى تىنىش توسەكتە
قانجارىمدى قاندايىن.
سادىرىم ءۇشىن كەك السام
بولماس ەدى ارمانىم.
دەپ توسىپ ەم ءساتتى كەز
امالىم قانشا، الداندىم.
بەرگەن ءوزىڭ ءداتىمدى،
ءسوزىمدى ايتتىم اقىرعى.
سادىر ەردىڭ جوقتىعىن
وسىنداي ەزدەر ورتاسى
جۇرەگىمە باتىردى.
ەلى ءۇشىن مايداندا
جان بەرگەن سادىر باتىر ـ دى.
جوقتىعىڭ سەنىڭ وسىندا
كەتىردى ـ اۋ ەزگە حاقىڭدى.
نايزاڭنىڭ سابى سىنباسا
جاۋ مىنەر مە ەدى اتىڭدى،
قۇل قورلار ما ەدى زاتىمدى!؟ــ

دەپ زارلانىپ تۇرعاندا،
ابىلاي حان اقىردى:
ــ الدىرىپ ەردىڭ بەتىنەن
قويماڭدار مىنا قاتىندى.
سايىسىپ جەڭگەن سادىردى
قورلايسىڭ نەگە باتىردى!
بىلەتىن بولساڭ اقىلدى
بىلعايسىڭ نەگە اتىمدى؟!
مىناداي كوڭىلى ناجىسكە
بىلعاتپاڭدار شاتىردى.
سۇراعان ءداتىن بەرەر ەم،
سۇرامادى اقىرى.
قاستىققا باسىپ جامان قار
كەك الام دەپ شاتىلدى.
كەك الماقشى سىلقىمعا
ۇرىڭدار قىرىق قامشىنى!

دەگەندە ەر جانىبەك قىلىش الدى،
تەرەڭنەن قىز دا ىشقىنا تىنىس الدى.
جارق ەتتى الماس قىلىش جاي وتىنداي
قىز باسى بوساعاعا ءتۇسىپ قالدى.

ــ قوسايىن سادىرىڭا بارا بەرگىن،
كەلمەدى قىز جانىڭا جازا بەرگىم.
ەگەر، سەن جەر بەتىندە ءتىرى جۇرسەڭ
جوق ەكەن ەل مەن ەرگە مازا بەرگىڭ.

سۇلۋ قىز وسىلايشا قازا تاپتى،
باتىر دا، حان دا وعان جازا ارناپتى.
جانەكەڭ ابىلايدىڭ قوسىنا اكەپ
ساۋعاعا بەرىپ كەتتى دولان اتتى.

وسى ەكەن جانەكەڭنىڭ ساپارى العى،
ەرلىگى، ەگەر تاپقان شاتاعى الگى.
شىعىپتى ون ەكى رەت زور شايقاسقا
ءبارىن دە جاۋدان كەگىن قايتارادى.

جازبادىم مۇنىڭ ءبارىن قازىر ماقتاپ،
جازعانىم تەك بىرەۋى ءتاۋىر ناقتاپ.
ول كەزدە سىردا جۇرگەن كەرەي ەلىن
كەلىپتى جاكەڭ كەيىن التاي باستاپ.
جانەكەڭ سەكسەن جاستان اسقان ەكەن،
جاۋعا جەبىر بولىپتى، دوسقا كوسەم.
اق تۋى ۇرپاعىنا مۇرا بوپ ءجۇر
ءتاۋاپ قىل، ەرىم ونان نۇسقا كورسەڭ!

اتىڭنان اينالايىن ارۋاقتى ەرىم،
ءبىر كەڭەس ءوزىڭ جايلى تولعاپ كوردىم.
كۇي بولعان دونەنىندە كوك تۇلپارىڭ
«كارىبوز» بوپ كەلەدى ساڭلاپ پەرىم.

قازاققا قاپ تاۋىنداي قورعان بولدىڭ،
جاۋىڭا جاسىل تۇسەر زوردان بولدىڭ.
شايقاستا تىزەڭدى يمەي، داۋدا بەرمەي
ەلىڭدى التاي باستاپ وردان كەلدىڭ.

بار قازاق قاسيەتىڭدى ۇعار بولدى،
اتىڭدى اتاپ جاۋعا ەلىڭ شىعار بولدى.
شەشەندىگىڭ، ەرلىگىڭ سايكەس كەلىپ
ارۋاقتى اتىڭ ەلگە ۇران بولدى.

وسىمەن تامامدالدى جازعان حاتىم،
قازاققا ۇران بولعان باتىر اتىن.
دۇعا قىل مۇنى وقىعان جاماعاتتار
التاي كەرەي اقىنى اقىت اتىم.


评论加载中...

copyright © 2016 苏ICP备15062819号-1

哈萨克族伟大的思想家、阿肯-阿合提.乌鲁木基的网站 Tel:18792514428