قازىرگى ورنىڭىز:تۇسىنىكتەمە » تولىق مازمۇن

تۇسىنىكتەر

قوسىلعان ۋاقىت:2016-02-02كورىلىمى:加载中

ا

1. ابۋحايات (پارسىشا) ــ ابىھايات دەپ تە ايتىلادى. اب ــ سۋ، ھايات (حايات) ــ تىرشىلىك، ءومىر، تىرلىك سۋى ولمەستىڭ سۋى دەگەن ماعىنادا. بۇل ءسوز وزدەسۋى بويىنشا ابۇلحايات بولىپ الىندى.
2. ايات (ارابشا) ــ قۇران سۇرەلەرىنىڭ ءبىر شۋماعى.
3. اقىليا (ارابشا) ــ اقىل، كەڭەس، ناقىلدىق ءتالىم.
4. امانتۇبەللاھي (ارابشا) ــ اۋەلى اللاعا سەندىم (يمان كەلتىردىم).
5. ان (ارابشا) ــ قازىر، دەرەۋ.
6. افعان (ارابشا) ــ نالا، ويباي، زار.
7. ازىلدە (ارابشا) ــ ومىرلىك، ماڭگىلىك.
8. ءالميساق (ارابشا) ــ ەجەلگى دەگەن ءسوز. ءدىني اڭىزداردا ايتىلۋىنشا: اللاتاعالا ادام پايعامپاردى توپىراقتان جاراتقان سوڭ، ونىڭ بەلىنەن ادام ءناسىلىن ءوربىتىپتى، ادام اتانىڭ سول العاشقى ناسىلدەرىنەن اللا: «مەن سەندەردىڭ جاراتۋشىلارىڭمىن با، جوق پا؟» دەپ سۇراعاندا، ولار: «ارينە، ءبىزدىڭ جاراتۋشىمىزسىز» ــ دەپ جاۋاپ بەرگەن. وسى سەرت ءالميساق دەپ اتالعان. ءالميساق ءسوزى قازىر تىلىمىزدە اتام (ادام اتا) زامانىنان بەرگى، ەجەلگى دەگەن ۇعىمدا قولدانىلادى.
9. ءامىرماعۇرپ (ارابشا) ــ ۇندەۋ، بۇيىرۋ. (ادا ەتىلۋگە، ورىندالۋعا ءتيىستى ىستەر جونىندە) ءدىني ۇعىمدا بولسا شاريعات بۇيىرعان ىستەر دەگەن ماعىنادا.
10. انبيا (ارابشا) ــ ءنابي (حابارشى) دەگەن ءسوزدىڭ كوپشە ءتۇرى.
11. اركەن (ارابشا) ــ بەلگىلەمە، نورمالىلىق، سالماقتىلىق، تۇتاس تۇلعانىڭ قۇرامداس بولەگى.
12. اۋليا (اۋليە) (ارابشا) ــ ءۋالي دەگەننىڭ كوپشە ءتۇرى، تاڭىرگە جاقىنداۋشىلار دەگەن ماعىنادا.
13. ءاھىلى كىتاپ (اھلۋ كيتاپ، اھل كىتاپ) (ارابشا) ــ كىتاپ يەلەرى، كىتاپقا سيىنۋشىلار.

ب

14. باددال (ارابشا) ــ ازۋ، وزگەرۋ.
15. بالىق (كونە تۇرىكشە) ــ قالا، قالاشىق.
16. ءبادا (ارابشا) ــ ورىندى وي، پىكىر، سانالىلىق.
17. باندە (پارسىشا) ــ قۇل، ءدىني ۇعىمدا قۇدايدىڭ قۇلى دەگەن ماعىنادا.
18. ءباني يسىرايىل ــ يسىرايىلدىڭ ۇرپاعى.
19. ءباھىرا (ارابشا) ــ ءناپ، قۋات، ءنار، اسەر، ءلاززات.
20. بەيعيبىرات (پارسىشا) ــ بەي ــ بولىمسىزدىق جۇرناعى. عيبىرات، ءتالىم، ونەگە، ۇلگى. بەيعيبىرات ــ ءتالىمسىز، كورگەنسىز، ونەگەسىز، ۇلگىسىز.
21. بەريان (پارسىشا) ــ جانۋ، كۇيىپ ـ پىسۋ.
22. ءبي نىھايات (پارسىشا) ــ شەكسىز، شەگى جوق.
23. بيھايات (بيحايات) (پارسىشا) ــ ءبي ــ جوعارىداعى بەي مەن ۇقساس، ەمەس، جوق، بولماعان دەگەندەردى بىلدىرەتىن بولىمسىزدىق جۇرناعى. حايات (ھايات) (ارابشا) ءومىر، تىرشىلىك، بۇل جەردە بيايات ــ جانسىز، ءولى، ءتىرى ەمەس دەگەن ماعىنادا.
24. بيھۇش (پارسىشا) ــ ەستەن تانۋ، ەسىنەن ايىرىلۋ، ەسسىز قالۋ.

گ

25. گاريان (ارابشا) ــ جالاڭاش، اشىق.
26. گەريان (ارابشا) ــ جىلاۋ، ەڭىرەۋ.

ع

27. عابىري (ارابشا) ــ ەۋرەي.
28. عازىل (ارابشا) ــ (عازال) ءان، جىر.
29. عايار (پارسىشا) ــ الدامشى، سيقىر، ايلاكەر، تاقىس.
30. عايىش (ارابشا) ــ ءومىر.
31. عايش ـ عاشىرەت (ارابشا) ــ استا ـ توك، ۇلاسپالى، جاقسى جەپ، جاقسى ءىشۋ، ۇلدە مەن بۇلدەگە بولەنۋ. پارسىشا ءلاززات الۋ، قىزىقتاۋ.
32. عاقييات (ارابشا) ــ اۋرە بولۋ، قيىندىق كورۋ.
33. عالام عايىپ (ارابشا) ــ كوزگە كورىنبەيتىن، كوز جەتپەيتىن ءىس.
34. عاليا (ارابشا) ــ جولباسشى، كوسەم، جەتەكشى، ەل اعاسى.
35. عامال (ارابشا) ــ ءىس، قۇبىلىس، قيمىل.
36. عانيبەت (ارابشا) ــ ولجا، تابىس.
37. عار (پارسىشا) ــ ۇڭگىر، اپان.
38. عاراز (ارابشا) ــ ماقسات، بۇيىمتاي، اتەيى، ارنايى، بۇل جەردە تىلەۋلەس، جاقىن، ماقساتتاس دەگەن ماعىناسىندا.
39. عاربات (عۇربات) (ارابشا) ــ عارىپشىلىق.
40. عارىك (ارابشا) ــ باتۋ، شوگۋ (سۋعا)، قىرىلۋ.
41. عاسكەر (ارابشا) ــ اسكەر.
42. عافۋر (ارابشا) ــ كەشىرىم. قازىر تىلىمىزدە مۇنىڭ «ر» ءارپى ءتۇسىرىلىپ، عافۋ (عاپۋ) بولىپ ايتىلىپ ءجۇر.
43. عافىل (ارابشا) ــ الاڭعاسار، كوزسىز، وپىق جەگىش، قامسىز، ويسىز.
44. عۇد (ارابشا) ــ وسىمدىك، الويا.
45. عۇزىر (ارابشا) ــ كەشۋ، تىنىس بەرۋ، اياسىنا الۋ.
46. عۇسا (ارابشا) ــ قۇسا، قايعى.
47. عۇسىل (ارابشا) ــ شومىلۋ، سۋعا ءتۇسۋ، تازارۋ.

د

48. داعۋا (ارابشا) ــ داۋ، دابىرا.
49. دالدا (پارسىشا) ــ تىرەك.
50. ءدالايىلۇل عاقىليا (ارابشا) ــ اقىل ـ كەڭەستىك ۇندەۋلەر، عاقىليالىق ۇندەۋلەر.
51. دار (پارسىشا) ــ يە بولۋ، يەلىك ەتۋ.
52. داراح (تۇرىكشە) ــ ساباعى وزەكتى، كوپ جىلدىق اعاش تۇقىمداستاردىڭ ورتاق اتى، دىڭى، ساباعى.
53. دارحال (پارسىشا) ــ دەرەۋ، تەز، جىلدام.
54. ءدافىن (ارابشا) ــ كومۋ، جەرلەۋ.
55. ديانات (ارابشا) ــ پاكتىك، تۇزۋلىك، تۋراشىلدىق، جاساندىلىعى جوق.
56. ديار (پارسىشا) ــ جۇرت، مەكەن، جاي، ورىن.
57. ءدۇر (ارابشا) ــ مارجان، مونشاق، جىلتىراۋىق.
58. ءدىلبار (پارسىشا) ــ سۇيكىمدى، سۇيىكتى.

ە

59. ەجەتتەس (اججاتتاس) (ارابشا) ــ ءاججات ــ اۋىز جالاسۋ، ايتىلمايتىن، بىلىسپەيتىن ءىسى جوق، قالتارىس سىرى جوق جاندار. تەس (تاس) ارابشا ءسوز جاساۋشى (تۋدىرۋشى) جۇرناق. ءاججاتتاس ــ ىشەك ـ قارنى ارالاسىپ كەتكەن، سىرلاس، توننىڭ ىشكى باۋىنداي ادامدار.
60. ەجەن حان ــ موڭعۇل تىلىنەن كىرگەن ءسوز. شينجياڭ موڭعۇلدارى تىلىندە ezen بولىپ، شاحار تىلىندەjinê بولىپ ايتىلىپ، قازاق تىلىنەن ەجەن بولىپ وزدەسكەن، حان يەم، قۇرمەتتىم دەگەن ءسوز.

ج

61. جانان (پارسىشا) ــ سۇيىكتى، جان سۇيەر.
62. جاپپار حاق (ارابشا) ــ جاراتۋشى، قۇدىرەتتى، قادىرلى تۋدىرۋشى، ماجبۇرلەۋشى، بارشاعا كۇشى جەتەتىن، بارشانى ءوزى جاساۋشى.
63. جاھالات (ارابشا) ــ قاراڭعىلىق، ناداندىق، ساۋاتسىزدىق، بىلىمسىزدىك، توپاستىق.
64. جاھىل (ارابشا) ــ توڭمويىن، سىڭار ەزۋ، وپىق جەگىش، نادان.
65. جىعا (تۇرىكشە) ــ دۋلىعانىڭ ارتىن باستىرا، مويىندى وراپ، يىقتى جاۋىپ تۇراتىن سالپىنشاعى.

ز

66. زابۇر ــ ءتورت ۇلكەن ءدىني كىتاپتىڭ ءبىرى (تاۋرات، يىنجىل، زابۇر، قۇران). ءدىني ولەڭدەر جيناعى.
67. زاعىپىران (ارابشا) ــ سارى ءتۇستى، حوش ءيىستى، قىشقىل ءدامدى وسىمدىك. بۇل تىلىمىزدە ءوت سۇيىقتىعى قوسىلىپ سارعايىپ قۇسىلاتىن قۇسىقتى دا انىقتايدى.
68. زاعيىق (ارابشا) ــ ناشار، سۇيەنىشسىز، مۇگەدەك.
69. زالال (ارابشا) ــ كەمىتۋ، قورلاۋ، زيانداۋ.
70. زاۋال (ارابشا) ــ اپات بولۋ، جويىلۋ، قازاسى جەتۋ.
71. زاھار (پارسىشا) ــ ۋ.
72. زاھيىر (ارابشا) ــ ايقىن، اقيقات، انىق، اشكەرە. تىلىمىزگە زايىر، زايىرى بولىپ وزدەسىپ ءاسىلى، شىنى دەگەن ماعىنانى بەرىپ كەلەدى.
73. زەڭگى ــ زاڭگى دەپ ايتىلادى. دويىر، جابايى، جاۋىز، ادام جەيتىن قانقور.
74. زياپات (ارابشا) ــ قوناعاسى بەرۋ، قوناق ەتۋ، مەيمان قىلۋ.
75. زيپا (پارسىشا) ــ ءاسىلى زيفا. تىلىمىزگە زيپا بولىپ وزدەسكەن. كوركەم، سۇلۋ، سىمباتتى، نازىك.
ي

76. يقىلىم (كونە تۇركي ءتىلى) ــ بۇل ءسوز تىلىمىزگە ىقىلىم بولىپ وزدەسكەن. «جەتى ىقىلىم» دەپ كەلەدى. دۇنيەنىڭ شار تارابى، ادامزات قونىستانعان بارلىق ەلدى مەكەن، قۇرلىق، اۋماق دەگەن ماعىنادا.
77. يقتيمال (ارابشا) ــ جورۋ، مەجەلەۋ، جۇكتەۋ، كوتەرۋ.
78. يقىرام (ارابشا) ــ قۇرمەتتەۋ، سيلاۋ، قادىرلەۋ.
79. يقىرار (ارابشا) ــ مويىنداۋ، تانۋ، ۇستىنە الۋ.
80. يقىاراءىي (ارابشا) ــ وقى دەگەن ءسوز. بۇل قۇراننىڭ 30 ـ پاراسىنداعى ءبىر سۇرەنىڭ باسقى ءسوزى. بۇل سۇرە قۇران رەتتەلۋدە سوڭىنا قويىلعانىمەن، قۇران دۇنيەگە كەلگەندە ەڭ ءبىرىنشى سۇرە ەكەن.
81. يمان (ارابشا) ــ سەنىم، سەرت، ءىرادا.
82. يحان (ارابشا) ــ قايىر قىلۋ، جاقسىلىق جاساۋ، سەپتىك قىلۋ، قولعابىس تيگىزۋ.
83. ءيلاھي (ارابشا) ــ جاراتۋشى، جاساعان. (قۇدايدىڭ سيپاتىن بىلدىرەتىن ءسوز).
84. ءيجابات (ارابشا) ــ قابىل ەتۋ، قابىلداۋ.
85. ءيجازات (ارابشا) ــ رۇقسات بەرۋ، جول قويۋ.
86. ءيشارات (ارابشا) ــ ىم جاساۋ، مەڭزەۋ، نۇسقاۋ، سىلتەۋ.

ك

87. كالام (ارابشا) ــ جازۋ، حات، جازىلعان. (ادەتتە قۇراندى كالام ءشارىپ دەپ تە اتايدى).
88. كامىل (ارابشا) ــ تولىق، مۇلتىكسىز، تولىسقان، جەتىلگەن، قازىر تىلىمىزگە وزدەسىپ قولدانىلىپ جۇرگەن (كەمەل، كەمەلدى، كەمەلدەنۋ، ت، ب) دەگەن سوزدەر وسى كامىلدەن وزگەرىپ قالىپتاسقان.
89. كانعان (ارابشا) ــ پالەستيننىڭ بۇرىنعى اتى. بايىرعى شىعارمالارىمىزدىڭ كەيبىرەۋىندە حاننان دەپ تە قولدانىلادى.
90. كانيزەك (ارابشا) ــ كۇڭ، كۇتۋشى، تۇتقىن ايەل.
91. كاريم (ارابشا) ــ كەرەمەت، ەرەن، قۇرمەتتى، كۇن سيپاتتى، جومارت (ءدىني ۇعىمدا قۇدايدىڭ سيپاتى).
92. كاريما (ارابشا) ــ قۇدىرەتتى، كۇشتى، تەڭدەسسىز (قۇدايدىڭ سيپاتىنىڭ ءبىرى).
93. كاففازات (ارابشا) ــ ءىسلام ءدىنى زاڭىندا كۇنادان (قىلمىستان) ايىعۋ ءۇشىن بەرىلەتىن تولەم، ايىپ.
94. كەمەر (ارابشا) ــ اشەكەيلى، ورنەكتى سىرتتان بۋىناتىن بەلبەۋ.
95. كۋچەك (تۇرىكشە) ــ كىشىك دەپ تە ايتىلادى. ساراي ىشىندەگى جاتىن ءۇي، شاعىن ءۇي، ىقشام ءۇي.
96. كۇلزىم ــ جەر اتى، كۇلزىم دارياسى دەپ تە ايتىلادى. قىزىل تەڭىز.
97. كۇرسى (ارابشا) ــ ءاسىلى قۇراندى، كىتاپتى ۇستىنە قويىپ وقيتىن قوندىرعى (ورىندىق)، كىتاپ قوندىرعىسى. بۇل جەردە كىسى وتىرۋعا ارنالىپ جاسالعان ۇزىن ورىندىق مەڭزەلىپ وتىر.
98. كۇفىر (ارابشا) ــ كۇماندى، اعات، ءۇستىرت.
99. كىرەۋ (تۇرىكشە) ــ كىرەۋگە، پەردە، بۇكەنىش، جامىلشى.
ق

100. قادىراللا (ارابشا) ــ ەرەن كۇشتى، بارىنە دە قابىلەتتى قۇداي.
101. قاليپا (ارابشا) ــ ءىزباسار، ورىنباسار، ءىسلام ءدىنى بيلەۋشىلەرىنىڭ مۇقاممەت پايعامبار جولىن ۇستاپ مەملەكەت باسقارۋشىلارى. ءاسىلى مۇقاممەت پايعامباردان سوڭ ونىڭ ورنىنا ابۋباكىر، عۇمار (ومار)، عۇسىمان (وسپان)، عاليلار قاليپا بولعان. مۇنى مۇقاممەتتىڭ 4 قاليپاسى دەپ اتايدى. قازىردە اراب قاليپاسى قاتارلى قاليپالار بار.
102. قاناعات (ارابشا) ــ بولىسىنا، بارىنا رازى بولۋ، تويىمدىلىق جاساۋ، اران اشپاۋ دەگەن ماعىنادا. بۇل ءسوز تىلىمىزگە قاناعات كۇيىندە وزدەسكەن.
103. قاسام (ارابشا) ــ انت ەتۋ، سەرت بەرۋ، ۋادە بايلاۋ.
104.قاتينا ــ قاھيرا قالاسىنىڭ ەرتەدەگى قازاق قيسالارىنداعى اتالۋى.
105. قۇداياقىن (ارابشا) ــ قۇدايعا اقىلىمىن، ايتقان ءسوزىمنىڭ شىندىعى قۇداي الدىندا راس دەيتىن ءدىني انتتاسۋ سەرتىن بىلدىرەتىن ءسوز.
106. قۇددىس ــ يزىرايليانىڭ يەرۋسالىم ماڭىنداعى قالا اتى. قۇتتى، قاسيەتتى جەر دەگەن ماعىنادا.
107. قۇمىربۇلبۇل (ارابشا) ــ ەرەكشە سايرايتىن قۇس، بەرىلە، ۇزىلە، ىڭكارلانا، تامىلجىتا ۇزاق سايرايتىن بۇلبۇل.
108. قۇسا (ارابشا) ــ قاسىرەت قايعىسىن جەڭۋگە شاراسىزدانۋ، ەسە، كەگىن قايتارا الماي قامىرىعۋ، قۇسالانۋ.
ل

109. لاعىل (ارابشا) ــ قىزىل، (تۇنىق، جارقىراۋىق قىزىل).
110. لاپ (ارابشا) ــ ەرىن، (بايىرعى ادەبي تىلىمىزدە لەپ، لەۋ دەپ تە ايتىلادى).
111. لاتافات باحىري (ارابشا) ــ لاتافات ــ ءمۇلايىمدىلىق، مىنەزدىلىك، قۇلىقتىلىق ـ باحىري ــ بىرەۋدى ماداقتاۋعا بەرىلگەن جاناما ات.
112. لاتيىف (ارابشا) ــ مەيىرىمدى، مايدا، جۇمساق، ادەمى، جاعىمدى، كوركەم.
113. لاحات (ارابشا) ــ (لاحىت دەپ تە ايتىلادى) كور، قازىرگى تىلىمىزدە اقىم.
114. لاشكەر (ارابشا) ــ اسكەر، قوسىن، قول دەگەن ءسوز.

م

115. ماگىنىتىس (ارابشا) ــ ماگيبىت دەگەن سوزدەن شىققان، ءاسىلى ماعىناتىس بولىپ كەلەدى.
116. ماعيشات (ارابشا) ــ تىرلىك، تىرشىلىك.
117. ماعلۇم (ارابشا) ــ انىق، ايقىن، ءمالىم.
118. ماعلۇمات (ارابشا) ــ بىلگەن، انىقتالعان، يەلەنگەن نارسەلەر.
119. ماعۇم (ارابشا) ــ قايعى، رەنىش، تۇنجىراۋ.
120. ماعشۇق (ارابشا) ــ سۇيىكتى، عاشىق.
121. مايسارى (كونە قىپشاق ءتىلى) ــ سول جاق، سول قولباسى.
122. مايىل (ارابشا) ــ ىنتالى، پەيىل، بەيىم.
123. ماقرۇم (ارابشا) ــ ايرىلۋ، جۇرداي بولۋ، قۇرالاقان قالۋ.
124. ماقشار (ارابشا) ــ قيامەت كۇنى، قاراسات مايدانى بولاتىن كۇن، ءتۇپ قوتارىلاتىن كۇن.
125. مالعۇن (ارابشا) ــ لاعىنات تيگەن، جاۋىز، قارعىس اتقان، جەكسۇرىندىقتىڭ شەگىنە شىققان.
126. مارجان (ارابشا) ــ اسىل تاستان جاسالعان زەينەت، ءمولدىر، تۇنىق زاتتان جاسالعان اسەم بۇيىم، مونشاق.
127. مات (يندى ءتىلى) ــ توسىلۋ، توقتاۋ، توقىراۋ، تۇرالاۋ، وتىرىپ قالۋ، زاكۇت، شاحمات ويىنىنداعى شاحتىڭ (پاتشانىڭ) قامالىپ قولدى بولۋى، جۇرەر جول تابا الماي تۇتقىن بولۋى.
128.ماتام (ارابشا) ــ قايعى شەگۋ، ازا تۇتۋ.
129. ماۋرەنناھر (ارابشا) ــ داريا ارالىعى. تاريحتا سىر داريا مەن امۋر داريانىڭ ەكى اراسى.
130. ماۋسىم ــ اراب تىلىندەگى بايىرعى ماعىناسى ءار كەزدە قىزاتىن بازار مەزگىلى. ءبىزدىڭ تىلىمىزدە جىلدىڭ ءتورت مەزگىلىن ــ توقسانداردى جانە 6– ايدىڭ اتىن بىلدىرەدى.
131. ماح (پارسىشا) ــ اي.
132. ماحبۇس (ارابشا) ــ تۇتقىن.
133. ماحبىرات (ارابشا) ــ كەشىرۋ، جارىلقاۋ، راقىم ەتۋ.
134. ماحپي (ارابشا) ــ قۇپيا، جاسىرىن، استىرتىن.
135. ماعىريپات (ارابشا) ــ ءبىلىم، ونەر، اعارتۋ.
136. مادەت (ارابشا) ــ جاردەم، كومەك، قولداۋ.
137. ءمازلۇم (ارابشا) ــ زۇلۇمعا ۇشىراۋشى، جابىرلەنۋشى، ءالسىز ادام.
138. مايمەنە ــ (كونە قىپشاق ءتىلى) ــ وڭ جاق، وڭ جاق قولباسى.
139. ماككام (ارپشا) ــ مالىك پاتشا، زادا ــ بالا، پاتشانىڭ ۇلى، حانزدادا.
140. مالىكزادا (پارسىشا) ــ بەرىك، مىقتى، بەكەم.
141. ماملۇك (كونە قىپشاق ءتىلى) ــ مەنشىكتىلەر، تاۋەلدىلەر. موڭعۇل ۇستەمدەگى تۇسىندا ولاردىڭ ورتا ازيادان قولعا ءتۇسىرىپ مىسىر، يران سىقىلدى ەلدەرگە ساتقان ادامدارىن (قۇلدارىن) وسىلاي اتاعان.
142. ءمانزىل (ارابشا) ــ جەتەر جەر، نىسانا، كوركەم جەر، ورىن، تۇراق.
143. ءماۋلى جالەل (ارابشا) ــ ۇلى، قۇدىرەتتى قۇداي.
144. ءماۋلىم (ارابشا) ــ قوجا، يە، قۇداي.
145. ماشەك (اراپ ـ پارسى تىلدەرىندە ورتاق) ءيىس، لەپ.
146. مەدەن (موڭعۇلشا) ــ بولىمشە پوچتا ورنى.
147. ميحىراپ (ارابشا) ــ مەشىت تورىندەگى يمام تۇراتىن ورىن.
148. ميسىلى (ارابشا) ــ سياقتى، سىقىلدى، سونداي.
149. موھىرلەپ (ارابشا) ــ مورلەپ، تاڭبالاپ، بەلگىلەپ.
150. موقارراپ (ارابشا) ــ ۇقساس ورىن.
151. مۇقىم (ارابشا) ــ تۇراقتى، ورنىقتى.
152. مۇناپىق (ارابشا) ــ وڭباعان، ەكىبىتكەي،سەنىمىندە، سوزىندە تۇرمايتىن تۇراقسىز مۇقاممەت پايعامپار تۇسىندا وزدەرىن مۇسىلمانبىز دەپ اتاعاندارىمەن مۇسىلماندىق جولدارىن ۇستانباعاندار وسىلاي اتالعان.
153. مۇشتاق (ارابشا) ــ قۇمارتۋ، ساعىنۋ.
154. مۇباراك (ارابشا) ــ قۇتتى، قايىرلى.
155. ءمۇپتالا (ارابشا) ــ پالە ـ قالاعا جولىعۋ، كىرىپتار بولۋ.
156. مۇعيجيز (ارابشا) ــ ادام قولىنان كەلمەيتىن ىستەر، كەرەمەتتەر، تىلسىماتتار.
157. مۇدەت (ارابشا) ــ مەرزىم.
158. مۇراككاپ (ارابشا) ــ كۇردەلى، بىتىسقان، توعىسقان.
159. مۇراسسا (ارابشا) ــ جاۋشى، ەلشى، ۋاكىل، ءبىتمشى، كەلىستىرۋشى.
160. ءموشتاري (ارابشا) ــ جۇلدىز اتى، يۋپەتر.
161. ءموىمىن (ارابشا) ــ بۇقارا، حالىق، قۇدايعا سەنۋشى.
162. مىسكىن (ارابشا) ــ كۇنەلتەرلىك مالى جوق كەدەي، ناشار ادام. 
163. مىسۋاك (ارابشا) ــ ءتىس ىساتىن اعاش.

ن

164. ناجاس (ارابشا) ــ جيىركەنىشتى، لات نارسە.
165. ناجات (ارابشا) ــ قۇتىلۋ، قۇتقارىلۋ، جارىققا شىعۋ،
جول تابۋ.
166. نازنين (پارىسشا) ــ سىپايى، ادەمى، كوركەم.
167. نازىم (ارابشا) ــ تىزبە ولەڭ، جەلدىرمە جىر.
168. نازىر (ارابشا) ــ كونە تىلدە مىسالى دەگەن ءسوز. جاڭا تىلدە مەكەمە، مەڭگەرمە باستىعى، بۇل جەدە مىسالى دەگەن ماعىنادا كەلىپ تۇر.
169. ناقىس (ارابشا) ــ جەتەرسىز، كەمشىل.
170. ناقىش (ارابشا) ــ سۋرەت، اشەكەي، ويما.
171. ناقىليا (ارابشا) ــ اقىل ـ كەڭەس، ناقىلدىق تانىم.
172. نالا (ارابشا) ــ ەركەلەۋ، ماسايراۋ.
173. نامىرەت ــ ءدىني اڭىزداردا ىبىرايىم پايعامپاردى وتقا ورتەپ ولتىرمەك بولعان سيقىرشى، راقىمسىز پاتشا.
174. ءناپىل ناماز (ارابشا) ــ پارىز ەسەپتەلەتىن بەس نامازدىڭ رەت سانىنان سىرت، ەرەكشە قۇلشىلىق رەتىندە وقىلاتىن ناماز.
175. ءناسار (ارابشا) ــ قارا ءسوز، اڭگىمە، بايانداۋ.
176. ءناۋمۇز (ارابشا) ــ باقىتسىزدىققا ۇشىراتۋ، بەيشارالىق حالگە ءتۇسىرۋ.
177. ناھالى (ارابشا) ــ جارالۋى، ءبىتىمى، سيپاتى، تۇلعاسى.
178. ناشتار (ارابشا) ــ وپەراتسيا پىشاعى، اعىلەسكەي، جۇقا، ەپتى پىشاق.
179. نەكەن ــ شاندا ءبىر كەزىگەتىن، سيرەك ۇشىرايتىن، نەكەن ـ ساياق دەگەن قوس ءسوزدىڭ سىڭارى. بۇل جەردە ولەڭ ىرعاعى بويىنشا قىسقارتىلىپ الىنىپ وتىر.
180. نەشىك ــ بۇل ارادا نەدەن: جازدىق، شاراسىزدىقتان وسى حالگە تۇستىك دەگەن ماعىنادا.
181. نىعىمەت (ارابشا) ــ يگىلىك، باق.
182. نياز (پارسىشا) ــ قۇرباندىق، قايىر ـ ساداقا، تاساتتىق.
183. نيكار (ارابشا) ــ سۇلۋ، ارۋ.

و

(بۇل ءارىپ اراپشادا و، ءو، ۇ، ءۇ، ۋ ارىپتەرىنە جۇرەدى)
183. ۋاكۇتۇبيھي (ارابشا) ــ جانە ونىڭ (اللانىڭ) كىتاپتارىنا (سەندىم)
184. ۋاقپا (ارابشا) ــ تارتپا، شۇڭەت، توقىراۋ. بۇل ءسوز تىلىمىزگە وقپا بولىپ وزدەسكەن.
185. ۋاسۋاسا (ارابشا) ــ ازعىرۋ، ازدىرۋ.
186. ۋاقشي (پارسىشا) ــ جابايى، توپاس، نادان، جاۋىز.
187. ءۋاجىپ (ارابشا) ــ مىندەت. ءىسلام دىنىندە قۇدايدىڭ بۇيىرعانى پارىز؛ پايعامپاردىڭ بۇيىرعانى ءسۇننات؛ پاتشانىڭ (ول قاي دىندە بولسىن) بۇيىرعانى ءۋاجىپ (مىندەت).
188. ءۋازىن (ۋەزىن) (ارابشا) ــ ماقام، سارىن، قيسىن، اۋەن. بۇل جەردە ءسوز جۇيەسىنە، ىڭعايىنا دەگەن ۇعىمدا.
189. ولەماللا (ارابشا) ــ اللا بىلەدى (ءسوز تالاسقاندا ءسوزىنىڭ دۇرىستىعىنا سەندىرۋ ءۇشىن ايتىلادى).
190. ۇجدان (ارابشا) ــ جۇرەك. تىلىمىزدە قازىر نامىستى، جىگەرلى، جۇرەكتى دەگەن ماعىنادا قولدانىلادى.
191. ۇمبەت (ارابشا) ــ ءىسلام ءدىنى اتاۋى. مۇقاممەت پايعامپاردىڭ دىنىنە سەنگەن، باعىنعان ادامدار بۇقارا، جاماعات.
192. ۇقىق (ارابشا) ــ بىرەۋدىڭ ءبىر جۇمىستى ىستەۋدەگى نەمەسە ءبىر زاتتى يەلەنۋدەگى زاڭ قورعايتىن مۇددەسى.
193. ونەر ـ ساناعات ــ (ارابشا) ــ ونەر ـ كاسىپ.

پ

194. پاجىرا (ارابشا) ــ كەڭ، دارقان.
195. پازىل (ارابشا) ــ تالانتتى، ءبىلىمدى، عالىم، بىلگىر، قۇلىقتى.
196. پايىم (ارابشا) ــ ءاسىلى فايىم. تىلىمىزگە پايىم، بايىم بولىپ وزدەسكەن. بايىمداۋ، اڭعارۋ ماعىناسىندا.
197. پالاك (ارابشا) ــ اسپان دەنەلەرى. بيىكتەگىلەر.
198. پارساح (ارابشا) ــ ۇزىندىق ولشەمى. 6.24 كيلومەترلىك ۇزاقتىق جەر.
199. پاسىق (ارابشا) ــ كۇناكار، بۇزاقى، جولدان شىققان، حۇلىقسىز، جەزوكشە، ازعىنداعان.
200. ءپاندىناما (پارسىشا) ــ ۋاعىز، ءناسيحات.
201. ءپارۋاز (پارسىشا) ــ قانات قاعۋ، قالىقتاۋ، ۇشۋ، سامعاۋ.
202. ءپارۋار (پارسىشا) ــ تاربيەلەۋشى، قۋاتتاۋشى، كۇش بەرۋشى دەگەن ماعىنالاردا. كوبىنشە باسقا سوزدەرگە قوسىلىپ كەلەدى.
م: پارۋارديگار ــ جاساعان، جاراتقان، قۇداي.
203. پينھان (پارسىشا) ــ ىشتەي ــ قامىرىعۋ، كۇرسىنۋ، سىرىن (قايعىسىن) قۇپيا ۇستاۋ.

ر

204. راببي (ارابشا) ــ جاراتۋشى، قۇداي.
205. راحيما (ارابشا) ــ مەيرىمدى جاراتۋشى، قۇداي.
206. راۋا (ارابشا) ــ جارقىن ءجۇزدى جايناعان، جولى اشىق.
207. راپحات (ارابشا) ــ جوعارى مارتەبەلى، اتاقتى.
208. ءراسۇل (ارابشا) ــ ەلشى (اللانىڭ ەلشىسى)، پايعامپار.
209. ءراۋايات (ارابشا) ــ حابار ـ وشار، اڭىز، ەرتەك.
210. ءراۋيلار (ارابشا) ــ حابار ـ وشار جەتكىزۋشى، اڭگىمە ايتۋشى، ەرتەك ـ اڭىز ايتۋشى (تاراتۋشى)، ەرتەكشى.
211. ريسالا (ارابشا) ــ تاريحي ۇساق شىعارما، قولدانبا.
212. ريسالات (ارابشا) ــ قاسيەتتى ساپار، ەستە قالارلىق ساپار.
213. رۋم ــ قالا اتى. ۆيزانتيا (رۋم قالاسى).

س

214. ساباح (ارابشا) ــ تاڭ، تاڭەرتەڭ، الاڭ ـ ەلەڭ، تاڭ اتار شاق.
215. سادەپ (ارابشا) ــ سۇلۋ، مۇلتىكسىز (بۇتاقسىز)، ءتۇزۋ. ۇلۋ.
216. سادىق (ارابشا) ــ ادال، ادىلەتتى، شىن، شىنشىل.
217. سايياح (ارابشا) ــ جولاۋشى، ساياحاتشى.
218. سايحۇن ــ وزەن اتى. سىر دارياسى.
219. سانا (ارابشا) ــ بۇتا تۇقىمداس ءيىستى، قىزىل سارى وسىمدىك. قابىعى جانە جاپىراعى ءدارى. لاتىنشاchandana دەيدى. ساۋاتى اشىلماعان، نادان.
220. ساندال ــ ساندال اعاش. (وڭتۇستىك وڭىردە وسەتىن حوش ءيىستى اعاش) اعاشتان جاسالعان اياق كيىم. كوبىندە، تاقتاي اعاشقا تاسپا بەكىتىپ، كەيدە اعاشتى ىڭعىرۋلاپ ويىپ جاسايدى.
221. سارانديل ــ مەملەكەت اتى. حالقىمىزدىڭ بايىرعى قيسالارىندا جانە اڭىزدارىندا سايلون مەملەكەتىنڭ اتى ساراندال دەپ اتالعان.
222. سارگاردان (پارسىشا) ــ سەرگەلدەڭ.
223. سارۋي (پارسىشا) ــ سىمباتتى، كوركەم.
224. ساف (ارابشا) ــ تازا، پاك، قوسپاسىز.
225. ساحاۋات (ارابشا) ــ جومارتتىق، قولى اشىقتىق، بەرەگەندىك.
226. ساحيح (ارابشا) ــ دۇرىس، ءادىل.
227. سۇحبات (ارابشا) ــ اڭگىمەلەسۋ، كەڭەس دۇكەن قۇرۋ.
228. ءسۇبىحان (ارابشا) ــ كىرشىكسىز، پاك (قۇدايدىڭ سيپاتى).
229. سۇكت (ارابشا) ــ سۇكت ەتۋ، ءتىل ـ ءسوزسىز ىشتەن سيىنۋ، تاۋبا قىلۋ.
230. سۇلقى (ارابشا) ــ مىنەزى، قۇلقى، كورسەتكەن ءتالىمى، كەلىسىمى.
231. سۇم (موڭعۇلشا) ــ يۇان حاندىعى كەزىندەگى اۋدان دارەجەلى اكىمشىلىك بىرلىك. چيڭ حاندىعى كەزىندە ول اۋىل دارەجەلى بولعان. سۇمىن دەپ تە ايتىلادى.

ت

232. تاعات ــ (تاقات) (ارابشا) ــ بويسۇنۋ، شىدامدىلىق جاساۋ، تاباندىلىق ەتۋ، سابىر ساقتاۋ.
233. تاعليمات (ارابشا) ــ وقۋ ــ ۇلگى، ءبىلىم بەرۋ، جورەلگى كورسەتۋ.
234. تاعىلىم (ارابشا) ــ ءتالىم، تاربيە.
235. تاعىريف (ارابشا) ــ اللانى تانۋ، ءتۇسىنۋ، شەشۋى، جورۋى.
236. تاق (ارابشا) ــ (تاحىت) ورىندىق، ورىن، تاق.
237. تالىح (ارابشا) ــ جۇلدىزى، ماڭدايىنا جازىلعانى، تاعدىرى جازۋلى تاقتاي (دىندىك ۇعىم). بالناما، جولىعۋ، كەزدەسۋ.
238. تامام (ارابشا) ــ تاۋسىلۋ، اياقتاۋ، سارقىلۋ، ءبىتۋ.
239. تاماشا (ارابشا) ــ اسەم، كورىكتى، سالتاناتتى، كوركەم، تاماشا.
240.
241. تاراۋىق (ارابشا) ــ ورازا كەزىندە ىڭىردە وقىلاتىن ناماز.
242. تاۋاب (ارابشا) ــ اينالۋ. ءدىني ۇعىمدا، كوبىندە، مەكەنى اينالۋدى مەڭزەيدى.
243. تاۋحىمەت (ارابشا) ــ قورلاۋ، قارالاۋ، ازاپتاۋ.
244. تاحيىق (ارابشا) ــ انىق، شىن.
245. ءتابابات (ارابشا) ــ ەمشىلىك، دارىگەرلىك، تامىرشىلىق.
246. تاباراك (ارابشا) ــ بەرەكەلى، ىرعىنىنان سارقىت بەرۋ.
247. ءتابىر (ارابشا) ــ شارا، ايلا، امال.
248. ءتابيىپ (پررسىشا) ــ دارىگەر، تامىرشى، ەمشى.
249. ءتاج (ارابشا) ــ مارتەبە، شەندىك باس كيىم، پاتشالىق ءتاج.
250.تاكىلىپ (ارابشا) ــ ۇسىنىس ەتۋ، شاقىرۋ.
251. تاستيىق (ارابشا) ــ راستاۋ، بەكىتۋ، تۇجىرىمداۋ.
252. ءتاسىلىم (ارابشا) ــ تاپسىرۋ، تىزە بۇگۋ، باس ءيۋ، ىرقىنا كونۋ، تىزگىن بەرۋ.
253. تاسۋەر (ارابشا) ــ ءتاسۋىر بولىپ تا ايتىلادى. سۋرەتتەۋ، ناقىشىنا كەلتىرىپ جازۋ.
254. ءتاسىر (ارابشا) ــ ءاسىلى ءىز تاستاۋ، داق قالدىرۋ دەگەن ءسوز. قازىر، كوبىندە، كەسىر جاساۋ، ناشار ىقپال ەتۋ، جامان ات قالدىرۋعا قاراتىلادى.
255. ءتاۋبا (ارابشا) ــ وتكەنىنە وكىنىپ، ونى قايتالاماۋعا سەرت جاساۋ، سەنىم بىلدىرۋ (قۇدايعا).
256. ءتافتىش (ارابشا) ــ (تاپتەش بوپ تا كەلەدى) تەكسەرۋ جاساۋ، تالداۋ جۇرگىزۋ، قۋزاۋ، اداقتاۋ.
257. تاشميىق (ارابشا) ــ ءدىندارلاردىڭ زىكىرىن سانايتىن تىزبەلى مونشاعى.

ف

258. فاعفۋرچىن (ارابشا) ــ داڭىقتى، ۇلى، ايگىلى جەڭىمپاز، سالتاناتتى، جۇڭگو.
259. فازىل(ارابشا) ــ قايىرىم، شاپاعات.
260. فالەك (ارابشا) ــ اسپان الەمى، جازمىش، جارالىم.
261. فاراعات (ارابشا) ــ كەڭىستىك.
262. فارياد (ارابشا) ــ ايعايلاۋ، وزانداۋ، زارلانۋ، سيىنۋ.
263. فاتيحا (ارابشا) ــ قۇرانداعى الحامدۇ سۇرەسىنىڭ اتى، العاشقى، تۇڭعىش، باستاما دەگەن اۋىسپالى ماعىناسى بار.
264. فاحري (ارابشا) ــ بىرەۋدى ماقتاۋعا (سيلاۋعا) بەرىلگەن جاناما ات.
265. فاھىم (ارابشا) ــ زەرەك، اڭعارىمدى، اڭعارىم.
266. فىراق (پارسىشا) ــ قام ـ قايعى.
267. فىراق وتى ــ ايرىلۋدىڭ جاراسى، كۇيىگى

ح

268. حاديىس (ارابشا) ــ پايعامبار ءسوزى، جاڭا حابار، جاڭا ءسوز.
269. حاجام (ارابشا) ــ قان الىپ ەمدەۋ، قورتىندى.
270. حازار (پارسىشا) ــ حۇزىر، بۇلبۇل.
271. حالال (ارابشا) ــ الال، ەرىكتى، تازا.
272. حامدۇنا (ارابشا) ــ ەسكى ءدىني اڭىزدارداعى مايمىل قالاسىنىڭ اتى.
273. حامدۇسىنا (ارابشا) ــ ءتاۋبا ءۇيىرۋ، شۇكىرشىلىك ەتۋ، جاراتۋشىعا عانا ءتان ماداق. سينۋ، جالبارىنۋ.
274. حار (ارابشا) ــ قور، حار.
275. حارام (ارابشا) ــ كوركەم، ادەمى، سۇيىكتى (كوبىنەسە ايەلدەرگە قاراتىلادى). ارام، لاس (ءىشىپ ـ جەمگە قاراتىلادى).
276. حاراپ (ارابشا) ــ بۇلدىرۋ، جويۋ، ويرانداۋ، شاعۋ، قۇرتۋ، باتۋ، شوگۋ.
277. حاريب (ارابشا) ــ جىبەك.
278. حاريز (ارابشا) ــ تورعىن، تورعىن ـ تورقا.
279. حاسىل (ارابشا) ــ ءتان ناتيجە، بولعان، مەنشىكتى.
280. حاستە (پارسىشا) ــ اۋرۋ، سىرقات، ناۋقاس.
281. حافيا (ارابشا) ــ قۇپيا، جاسىرىن، توساتتان، كەزدەيسوق.
282. حاشارات (ارابشا) ــ ۇساق جاندىكتەر (ھەشارات) كەزدەيسوق، توساتتان.
283. حيلاپ (حيلاف) (ارابشا) ــ قارسى، قاراما ـ قارسى، قيعاش.
284. حيۋاس ــ كاسپي تەڭىزىنىڭ بايىرعى اتى.
285. حور (ارابشا) ــ ازات، ەركىن.
286. حوجىرا (ارابشا) ــ بولمە، شاعىن ءۇي، باسپانا.
287. حۇملا (ارابشا) ــ ەكىقابات، جۇكتى بولۋ.
288. حۇسىني (ارابشا) ــ ادەمى، كوركەم.

ھ

289. ھازار (پارسىشا) ــ بۇلبۇل قۇس.
290. ھالەك (ارابشا) ــ اپاتقا جولىعۋ، قۇرىپ جوعالۋ، باتۋ، شوگۋ.
291. ھارۇن ــ حارۇن ( اا رۇن) دەپ تە ايتىلادى. ءدىني اڭىزداردا ايتىلۋىنشا كاتولىك ءدىنىنىڭ پايعامبارى مۇسانىڭ تۋىسى، ول كاتولىك ءدىنىن قابىلداماي، سيقىرلىق ونەرى ارقىل مۇسامەن قارسىلاسىپ ءجۇرىپ ءنىل وزەنىنە باتىق ولگەن.
292. ھيدايات (ارابشا) ــ تۋرا جول، توسەلگەن جول.
293. ھيلالا (ارابشا) ــ جاڭا تۋعان اي.
294. ھممەت (ارابشا) ــ ءىلتيپات، پەيىل، ىنتا.
295. ھۇدان لىلمۇتتا قيناللازينا (ارابشا) ــ قۇراننىڭ ەكىنشى سۇرەسىندەگى ايات، ماعىناسى «تۋرا جول كۇنادان پاك بولعاندىكى» دەگەن ءسوز.

ش

296. شام (ارابشا) ــ ① كەش، كۇن باتار شاق. ② قازاقشا ــ شام، ماي شام، كارەسىن شام ــ ياعىني قاراڭعىلىقتا جارىق تۇسىرگىش، جالىندى ــ الاۋلى زات.
297. شارعى (ارابشا) ــ شاريعات، ءدىني ەرەجە. بۇل جەردە «شارعىسىز عامال شالقىسا» دەپ ەرەجەسىز، جوسىنسىز، زاڭسىز، جويداقسىز ءىس تۋىلىپ تاراتىلسادا ۇزاققا بارا المايدى دەمەكشى.
298. شاھيت (ارابشا) ــ (شايىت) قۇربان (ءدىن جولىندا) بولۋ، ءولۋ.
399. شاھۋات (ارابشا) ــ ءتان قۇمارلىعى، جىنىس ىنتىقتىعى.
400. شەجىرە (ارابشا) ــ تارالىپ ءوسۋ تاريحى، رۋدىڭ، اتا ـ بابانىڭ تارالىپ ءوسۋ بارىسى، جانە ونداعى باستى وقيعالار.

جيناپ بەرگەندەر:
جەتەي مۇقاش ۇلى، اقات مولداش ۇلى، باعدات نايمانباي ۇلى، عازەز اقىت ۇلى، قوسپاي ءداۋىت ۇلى، قاپاس اسەيىن ۇلى، قابدوللا جونەۋبايەۆ، قاليبەك ماناپ ۇلى، شامەن يسا ۇلى، قىزىربەك راحىمەتوللين، تۇركىستان، شايمۇرات نىعمەتجان ۇلى، زىليمان، قابىكەن ءماۋىلقان ۇلى، جۇماقان قۇرمانعالي ۇلى، احىمەتبەك كىرىشبايەۆ، قاليوللا نۇرتازا ۇلى، اۋەلقان قالي ۇلى، گۇلزادا قۇددىس قىزى، ءنابي ءماسالي ۇلى، قازىم المەن ۇلى، ءجۇنىس سىماعۇل ۇلى، ەرقاۋان رايىمباي ۇلى، ءناسي سادۋاقاس ۇلى، قىزىر الداجار ۇلى، مالىك سۇلەيمەن ۇلى، عازەز مالىك ۇلى، تۇرسىن جولىمبەت قىزى، اعزاي ۇعىس ۇلى، امەت موللا، مۇستاپا ابدىراحمان ۇلى، جانەتقان نۇردىباي ۇلى ت. ب.


评论加载中...

copyright © 2016 苏ICP备15062819号-1

哈萨克族伟大的思想家、阿肯-阿合提.乌鲁木基的网站 Tel:18792514428