قازىرگى ورنىڭىز:قازىنامالار » تولىق مازمۇن

تاكاپپار پاتشا

قوسىلعان ۋاقىت:2016-02-13كورىلىمى:加载中

ءبىر كەڭەس ورالدى ويعا بايانداۋعا،
پەندە جوق ماڭگى جاسار جارالعاندا.
قۇزعىن دا جاساعانمەن مىڭ سان جاستى
عۇمىردى ۇلگىرمەيدى ءتامامداۋعا.
بار قۇداي جاراتقان جوق ەشكىمدى دە،
بار بايلىقتى جيىپ اپ سارالاۋعا.
بايقاساق پەندەلەر بار سونداي وبىر،
تويمايتىن بايلىق، باققا بەرگەن اللا.
تۇك بىتسە قالتىرايدى جىلان دەيتىن
بۇرىنعى بابالاردان قالعان ساۋعا.
اسقانعا دا كەزىگەر توسقان دەگەن
حالىقتىڭ ماتەلى دە بار عوي سوندا.
جازباق بولدىم عيبىرات سوندايلاردان،
پاتشانى تاكاپپارلىق تۇسكەن ويعا.
جارانلار، بۇل سوزىمدە عيبىرات بولسا
تولعانىپ ءار بىرەۋىڭ ءوزىڭدى ويلا.

اۋەلى اللا اتىڭا قىلدىم قۇربان،
جان بەرىپ قۇلدىق قىل دەپ ەتتىڭ پارمان.
ايتايىن كىتاپتان ناق كورگەن ءىستى
تاپتى دەپ ويلاماڭدار مۇنى قايدان.
شات بالاسى شىكاتتاي قازىنا جيساڭ،
ول دا سونىڭ قولىندا ەمەس تۇرعان.
مال - دۇنيە ارتىڭنان ىلەسپەيدى،
ىلەسەرى ەڭبەگىڭ ەلگە قىلعان.
جەردە قالماس جاقسىلىق ومىردەگى،
باياندى باقيلىق ءىس تازا يمان.
كۇنىندە تاڭلا ماحشار قور بولارسىڭ
جولىنان قۇلشىلىقتىڭ مويىن بۇرعان.
ەي، قۇلىم، الدىما نە اكەلدىڭ دەپ
بار قۇداي قازى بولىپ ساۋال قۇرعان.
مالدى ايداپ پاتشا بولىپ وتسەڭ داعى
ول كۇندە ەشبىرەۋى بولماس قورعان.
يمان جولداس بوپ ساعان ىلەسەتىن
بۇل دۇنيەدە جاساعان تاۋبەڭ قىلعان.

بۇل دۇنيە وپاسى جوق اقىر توزار،
كەي پەندە وتىرىك سويلەپ ءدىنىن بۇزار.
ايرانعا تويىپ العان نادان بايدىڭ
اق ماي مەن بال باۋىرساققا ءناپسى قوزار.
ناپسىگە ەرىپ نامۇرتشا سەمىرگەن جان
بولماي ما قاي - قاشان دا حالىققا وجار.
جالشىسىن جابىرلەيتىن قاتىگەزدەر
قاسىرەت ۋىن ءىشىپ كوڭىلى سولار.
بيلەيتىن جەردىڭ ءجۇزىن پاتشا بولساڭ
بولماسا ادىلدىگىڭ ەلىڭ توزار.
قاراكوك جەتى اتاڭنان بولساڭ داعى
وزىڭنەن ادال وتكەن قۇلىڭ وزار.
وت جاعىپ، سۋ تاسىعان قۇل مەن كۇڭىڭ،
الدىڭنان وتە شىعار سالماي نازار.
قىل شايناپ، جالعىز ءتۇيىر تارى جۇتساڭ،
ءبارىن دە پەرىشتەلەر حاتقا سىزار.

ءتىلىڭنىڭ بۇرىس ايتقان جازاسى دەپ
قارماقتاپ پەرىشتەلەر تىلدەن سوزار.
كەدەي تۇرىپ كەسىرلى ءىس ىستەسەڭ
كۇنانىڭ وت كۇپىسى جانىڭدى ورار.

ايتپاق ەم عيبىراتقا استامداردى،
سول ويمەن بۇل كەڭەسىم باستالعان - دى.
جاماعات قۇلاق سالىپ تىڭداساڭىز
ايتايىن تاكاپپار مەن اسقانداردى.

شىكات پاتشا بولعان - دى داۋلەتى كوپ،
تاسىعان دۇنيەدە مەن - اق قوي دەپ.
اسىل بۇيىم، مال - مۇلىك، جيھازدارىن
جەتى ىقىلىم جەرىنەن جيناعان كەپ.

ول ۋاقىتتا پاتشا جوق ودان وتكەن،
اتاعى جەتى ىقىلىمعا كامال جەتكەن.
كورسەتپەي جىلى شىراي ەش ادامعا
قاھارلى سۋىق جۇزبەن ۇكىم ەتكەن.

تاكاپپار ەش ادام جوق بۇدان اسقان،
عارىپ، پاقىر، ءمۇساپىر كورمەي قاشقان.
تۇرعان سوڭ قولى جەتىپ، داڭقى تۇلەپ
پاتشا جوق قارسىلاسىپ كوڭىلىن باسقان.

پاتشا بولدى جان ەدى ۇلىقسىعان،
بايلىعى اۋماققا ارەڭ سيىپ تۇرعان.
ماستانىپ داۋلەتىنە شالقىپ - تاسىپ
اۋەيى سەرۋەنگە، اڭعا شىعىپ تۇرعان.
بەك، سۇلتان، ءبي - ماناپتاي شەندىلەرىن
جيدىرىپ اي، اپتالاپ ساۋىق قۇرعان.
تارتتىرىپ سىرناي، كەرناي ساۋىقشىلعا
ءانشى، كۇيشى، اقىننىڭ ءبارىن جيعان.

وسىلاي شىعارماققا الەمگە اتاق،
كونبەگەنگە كورسەتپەك بولىپ شاتاق.
اڭعا شىعىپ ارتتىرماق سالتاناتىن
جاپاننىڭ قوڭىر، جىرتقىش اڭىن ماتاپ.
اتىنا دا التىننان بىلەزىك ساپ
ەر تۇرمانىن ىنجۋدەن جاساتتى اتاپ.
پارلاپ ءمىنىپ جەر باسپاس ارعىماقتى
دىڭگەگى التىن، جىبەك شاتىر الدى جاساپ.
پاتشالىق كيىپ الدى شەندى تونىن،
جىبەك كەستە، التىندى زەرلى تونىن.
التىن ساباق، گاۋھار كوز قىناپتالعان
قىلىشى - اق سۋىرعانداي ەلدىڭ كوزىن.

جانىنا ەرگەن ءۋازىر، ماناپتارى،
نەلەر جايساڭ ونەرپاز - ساياقتارى.
شار الەمدى شاڭداتتى قالىڭ قولى
دۇرلىكتىرىپ حالىقتى الاپتاعى.

كوڭىلىن سايتان ەلتىپ ماقتان الدى،
وزىنە - ءوزى تاڭ بوپ قايران قالدى.
جۇزىندە دۇنيەنىڭ مەن سىقىلدى
بولعان جان بار ما ەكەن دەپ ويىنا الدى.
ۇمىتىپ جاراتقاندى، جان قازاسىن
تارىداي دەپ ويلادى بالقان تاۋدى.
ەسىرگەندە ەسىنەن كەتتى شىعىپ
ومىرلىگە قاتەر دە قازا بارى.

وسىلايشا لەك - لەك بوپ جۇرگەن ساۋلاپ،
جاڭعىرعان سىرناي - كەرناي جالپاق اۋماق.
الدىنان قارسى بەتتەر جاندى قويىپ
كولدەنەڭنەن كىسى جوق تۇرعان بارلاپ.
كوردى مە باسقالارى كورمەدى مە
ءبىر مىسكىن كەلە جاتىر ومىراۋلاپ.
الدىنان ادام ەمەس اڭ دا وتپەگەن
پاتشانىڭ كەتتى بۇعان قانى قايناپ.
تەكتەمەي - اق شابايىن باسىن مۇنىڭ
دەپ ويلاپ قىلىشىن تەز الماق سايلاپ.
قوزعالا الماي قولى دا قالدى قاتىپ
بىرەۋ اتەي قويعانداي مىقتاپ بايلاپ.
ايعايلاۋعا داۋىسى شىقپاي قويدى
جەلكەسىنەن باسقانداي تاۋداي سالماق.

ول مىسكىن جالبىر توندى تاياۋ كەلدى،
پاتشاعا تۇڭعىش بۇل جان قارسى كەلدى.
قارسى ەمەس كولدەنەڭدەپ جان شىقپاعان −
پاتشاعا ول الدىنان كەپ سالەم بەردى.

سالەمىن ول مىسكىننىڭ پاتشا المادى،
جان ەكەن دەپ مەنسىنىپ كوز سالمادى.
بىلاي تۇر دەپ ايتۋعا نوكەرلەرى
زارەسى ۇشىپ، سەسكەنىپ ايتا المادى.
پاتشا ەدى ءتىرى جاندى مەنسىنبەگەن،
مىسكىنگە ءتىل قاتپادى كىمسىڭ دەگەن.
پاتشانىڭ شىلبىرىن ول ۇستاي الدى
ايباتىنان كىم ەدى تۇيسىنبەگەن؟!


بۇل مىسكىن پاتشاعا ىمداپ سويلە دەدى،
ەستىرتىپ مىنا جالپاق ەلگە دەدى.
قانشا ەكەن قۇدىرەتىڭ حالىق كورسىن
كانەكي كۇشىڭ جەتسە تەرگە دەدى.

− دەپ ەدىم سالتاناتىم جۇرتىم كورسىن،
يمەنىپ ايبارىمنان كۇي تىلەسىن.
سەسكەنبەي قاھارىمنان قارسى كەلىپ
سەن ماعان سەس كورسەتەر، كىم دەپ تۇرسىڭ؟!

− حۇپ بىلەمىن، پاتشاسىڭ شىكات دەگەن،
پاتشانى كەيدە مىسكىن ۇتات دەگەن.
ايتارلىق ءبىر تاپسىرما ارىزىم بار
حالىڭدى بىلەيىن دەپ مۇرسات بەرگەم.

− كوپ پاتشادان جوعارى ءوزىم ۇلىق،
بايقاسام ءبىر سورلىسىڭ ءتۇسىڭ سۋىق.
بولسا دا نە ارىزىڭ، ەي، مىسكىنىم،
قايتقاندا وردامىزعا كەلىپ جولىق.

− ايتپاعىم ارىز ەمەس جاسىرىن سىر،
ءبىر ۇلكەن پاتشانىڭ ءپارمانى دۇر.
ايتامىن قۇلاعىڭا ءبىر اۋىز ءسوز
ەي پاتشام، شالقاقتاماي موينىڭدى بۇر.
اسىعىس نە بولدى دەپ وسى عۇرلى،
پاتشا تىڭداعالى مويىن بۇردى.
«ياپىرىم - اۋ، نەندەي عاجاپ ءىس بولدى» دەپ
اينالا نوكەرلەرى قاراپ تۇردى.

تىڭداۋعا مويىن بۇردى پاتشا ءوزى،
مىسكىننىڭ تۇل بويىندا ەكى كوزى.
جۇرەگىن قاق جارىلتىپ قاھارىمەن
مىسكىننىڭ مىناۋ بولدى ايتقان ءسوزى:

− مەنى ءوزىڭ كىم دەپ تۇرسىڭ انىقتاپ ءبىل،
بىلسەڭ حالىڭ كەلمەيدى سويلەۋگە ءتىل.
مال - مۇلكىڭدى يەسىز قالدىراتىن،
قاتىنىڭدى تۇل قىلار مەن عازىرايىل!

پاتشا مۇنى ەستىپ جامان ساستى،
شىعاردى كوڭىلىندەگى داۋلەت ماستى.
− قوشتاسىپ ءۇي ىشىمە، ارتىمدى وڭاپ
الايىن رۇقسات بەر! − دەپ توكتى جاستى.

− جانىڭا پايداسى جوق بۇل نالىستىڭ،
بىلمەيسىڭ بۇرىن نەگە جول الىسىن.
تابانىڭدى قوزعاۋعا رۇقسات جوق
تۇگەسىلدى ولشەۋلى دەم الىسىڭ!

سەن بۇرىن ەش قۇلشىلىق قىلماعانسىڭ،
اسقاقتاپ دۇنيە - مۇلىك جيناعانسىڭ.
ۇمىتىپ ءبىر اللاعا قۇلدىعىڭدى
تەك ءوزىڭ دۇنيەگە سيماعانسىڭ!
نىساپسىز جان دۇنيەگە تويعان ەمەس،
وعان راقىم ەشقاشان بولعان ەمەس.
ءبىر پەندەگە راقىم قىلماعان ەڭ
ساعان دا ەندى ەش پەندە بولسىن دەمەس.

سول جەردە ەستەن شىقتى رۇقسات سۇراۋ،
حال كەتتى سويلەمەككە قۇرى جىلاۋ.
ساناۋلى عۇمىر ءبىتتى، ءوتتى ءپاني
بولماسا باس اۋىرىپ تيمەي تۇماۋ.

اينالا نوكەرلەرى قاراپ تۇردى،
پاتشاسى ءتۇسى قاشىپ سيقىن بۇزدى.
شىعارا الماي اياعىن ۇزەڭگىدەن
قوش دەۋگە ءتىلى كەلمەي جانىن ءۇزدى.

ەجەلدەن سولاي بولماق تاعدىر ءىسى،
بۇزىلدى ات ۇستىندە حاننىڭ ءتۇسى.
قاس قاققانشا پاتشانىڭ جانىن الىپ
كوزدەن عايىپ بولىپتى مىسكىن «كىسى».

پاتشانىڭ ات ۇستىندە جانىن الدى،
ات ۇستىندە اڭقيىپ قاتىپ قالدى.
ولمەستەي بوپ جيناعان دۇنيە - مۇلىك
ءبىرى ەرمەي ارتىندا ءبارى قالدى.

مال - مۇلكى ەرگەنى جوق كەيىنىنەن،
جولىقتى مۇنداي ىسكە پەيىلىنەن.
تاۋبەسىز، تاۋفيقسىز، دۇنيەقور
تاكاپپار نە تابىلدى زەيىنىڭنەن؟!
بار ەدى نە سياقتى تاۋىپتەرى،
وندا بار، مۇندا كەلدەي الىپ كەلى.
ءجۇز ەمەس جۇزدەن دە ارتىق جاسايسىڭ دەپ
دارىلەپ سىلاپ - سيپاپ باعىپ كەلدى.

جاساپتى ول وتىز جەتى انىعىندا،
سول بولار جازىلعانى تالىعىندا.
اللا ءامىرىن تاۋىپتەر قالاي ءبىلسىن
ايتپاعان اجال تۇر عوي حاۋىبىن دا.

كەلمەگى اجالىڭنىڭ حاقىلى دا،
تۇرمايدى قازا كەلسە اقىلىڭ دا.
پاڭسىنعان زور پاتشانىڭ حالى مىناۋ
ويلاشى، نە بوپ كەتتى اقىرىندا؟!

پايعامبار، اۋليەلەر ءوتتى دەيدى،
جول سالىپ ۇمبەتىنە كەتتى دەيدى.
تاريحىن شىكات پاتشا قيسا قىلىپ
پاقىر اقىت عيبىرات ەتتى دەيدى.

ويلاپ ءجۇر جەتتىم دەمە ولەرىڭدى،
اللانىڭ اماناتىن بەرەرىڭدى.
ماستانبا ءپاني دۇنيە قىزىعىنا
وندايعا مىناۋ عيبىرات بەرەر ۇلگى.

1908 - جىل


评论加载中...

copyright © 2016 苏ICP备15062819号-1

哈萨克族伟大的思想家、阿肯-阿合提.乌鲁木基的网站 Tel:18792514428