قازىرگى ورنىڭىز:قازىنامالار » تولىق مازمۇن

سۇلەيمەن مەن سامۇرىق جايلى حيكايا

قوسىلعان ۋاقىت:2016-02-13كورىلىمى:加载中

ءبىر كەڭەس جازباق بولىپ قالام الدىم،
كىتابي بۇل كەڭەستى حاتقا سالدىم.
سۇلەيمەن پايعامباردىڭ زامانىندا،
بولىپ وتكەن ءبىر ءىستى ەسىمە الدىم.


كەزىندە ول سۇلەيمەن پاتشا بولعان،
الەمگە − ادام، اڭ - قۇس، پەرى تولعان.
بارلىعىن تەڭ باسقارىپ، باعىندىرىپ،
وزدەرىن باسقاراتىن فورىم قويعان.


پايعامبارلىق، پاتشالىق بىردەي قونعان،
الەمدە ءتورت پايعامبار انىق بولعان.
ەسكەندىر زۇلقارنايىن، ءداۋىت جانە
سۇلەيمەن، مۇقامەتپەن تورتەۋ بولعان.


ەڭ سوڭعى پايعامبارىم نۇرمۇقامەت،
ەكى جاھان ءسارۋارى ءپىر مۇقامەت.
تىلەيمىن ءبىر وزىڭنەن شىن شاپاعات
اعاتتىعىم بولسا ودان تەز قۇتقار دەپ.


التاي كەرەي اقىنى اقىت اتىم،
ءوزىم ولسەم بەلگى بوپ قالسىن حاتىم.
كوگەداي حان ەلىنىڭ جۇراعاتى
اباق كەرەي مولقى ەلى مەنىڭ زاتىم.


مولقىدا ماشان تابى زاتىم كەرەي،
جىگىتتەر نە بولامىز اللا دەمەي.
پايعامبارلار ىستەرىن ولەڭ قىلسام،
ول نازىمىم بولماي ما ماعان مەرەي.


سۇلەيمەن پايعامبارىم پاتشا بولعان،
ادام، پەرى، ۇشقان قۇس، اڭعا تولعان.
باسقارىپ بارىنە ءوزى ءامىر ەتكەن،
بولماعان ءوز تۇسىندا ونان سىرت جان.


*          *          *


ءبىسمىللا دەپ قالامدى الدىم قولعا،
جاراتقان ءبىز پاقىردى ءوزىڭ وڭدا.
پايعامباردى، پاتشانى جازباق بولدى،
باستاي گور جاپپار يەم تۋرا جولعا.


بىرەۋدى قادىر اللا بار قىلادى،
كەڭشىلىك مال مەن باسقا پار قىلادى.
بىرەۋگە باس بەرسە دە داۋلەت بەرمەي،
ىشەر اس، مىنەر اتقا زار قىلادى.


باي بالاسى ءبىر كەزدە كەدەي بولسا،
جالشىلىق قىزمەتتى ار قىلادى.
ناعىز كەدەي ەڭبەككە ارىن توگىپ،
وزىنە قاجەتتىنى بار قىلادى.
بۇل ميراس اتامىزدان قالىپ ەدى،
بۇل ءپاني اقيرەتتىڭ سالىعى ەدى.
عالامعا پاتشا بولعان سۇلەيمەن دە
جاپاندا قىرىق كۇن جاياۋ قالىپ ەدى.


ءبىر اللا سۇلەيمەنگە جۇزىك بەرگەن،
ول جۇزىك شار الەمنىڭ سىرىن بىلگەن.
سۇلەيمەن قاق پايعامبار ۋاعىز ايتسا،
مۇز جۇرەكتەر بالبىراپ ەري بەرگەن.


سۇلەيمەن اللا ءامىرىن ماعلۇم ەتتى،
− پەندەلەردىڭ ءبىلىمى، عۇمىرى شەكتى دەپتى.
ءامىرىنسىز اللانىڭ قوسىلمايتىن
شىعىس - باتىس ادامى دا بولار جۇپتى.


− اللانىڭ قۇدىرەتى سونداي كۇشتى،
وعان بوگەت بولا الماس ەشبىر مىقتى.
شىعىس - باتىس ەلدەرى جاندارىنىڭ،
ۇل - قىزى بولادى ەندى جۇپتى.


بۇل ءسوزدى ادام، پەرى، قۇسقا ايتتى،
ۇعىندىرىپ ۇقتىرىپ قىسقا ايتتى.
مۇنى ەستىگەن سامۇرۇق ۇعىنا الماي
جيىنعا كىرمەگەن كوپ قۇسقا ايتىپتى.
«شىعىس - باتىس اراسىن كوڭىلگە الار،
قاناتسىز ادام بۇعان قايتىپ بارار.
بۇل ءسوزى سۇلەيمەننىڭ ارتىق بولدى - اۋ،
ۇيلەسىمدى ايتسا دا جانعا جاعار».
دەگەن ويىن سامۇرۇق قۇسقا جايار،
بۇل سوزگە بارشا قۇستار قايران قالار.
وسى ءسوزدى ەستىگەن حان سۇلەيمەن،
سامۇرۇققا رەنجىپ اشۋلانار:


− تاۋبە قىل، ەي، سامۇرۇق، جالعىز حاققا،
كۇنانىڭ كوبىرەگى ءتىل مەن جاقتا.
باق بەرسە اللا جەتىم قالعان جاس بالا دا
مىنەدى اقىرىندا التىن تاققا.


سامۇرۇق بۇل سوزدەرگە سەنە المادى،
ويلادى بۇل پاتشانىڭ ەلدى الداۋى.
باتىس حانىنىڭ قىزىن مەن شىعىسقا اكەپ،
ۇيامدا ۇستاپ ون جىلداي سىنايىن دا.


ۇكى ايتتى: − بۇل سامۇرۇق كۇشتى ەدى،
ويعا العانىن ىستەيتىن مىقتى دەدى.
بەيشارا عازەز جاستار قوسىلمايدى - اۋ،
ەسىنە مۇنىڭ قالاي ءتۇستى دەدى.


سونىمەن بۇل ءماجىلىس كەتتى تاراپ،
باقىلاپ سامۇرۇقتى ۇكى شىراق.
سۇلەيمەن سامۇرۇققا اشۋمەنەن
كورمەكشى بولدى ونى ون جىل سىناپ.


اشۋمەن سامۇرۇق قۇس ۇزاق ۇشتى،
قىز تۇرعان ماعۇرۇپقا كەلىپ ءتۇستى.
باقشا ويناپ جۇرگەن بالا قىزدى
الدى دا مۇشۇرۇقتاعى ۇياسىنا بارىپ ءتۇستى.
جوعالدى پاتشا قىزى زىم - زيا بوپ،
باقشاعا قۇلىپتاۋلى كىرگەن جان جوق.
پەرى اكەتتى دەپ قاۋىم بايلاۋ قىلدى،
بولماسا بۇل باقشاعا كىرگەن جان جوق.


پاتشانىڭ بۇيرىعىمەن ەل ىزدەدى،
قالانى، تاۋ - دالانى دا، تەڭىزدەردى.
كوردىم، ءبىلدىم دەگەن ءبىر جان شىقپادى،
ءجىپ ۇشىن ساباقتايتىن نەگىزدەرى.


تابا الماي ەل داعدارىپ تۇڭىلەدى،
حانىم دا قايعىلاندى، ەڭىرەدى.
پاتشا دا بۇيرىق شاشىپ وڭ - سولىنا،
تىزەسىن اشۋ جۇتىپ كەمىرەدى.


سونىمەن قىز دەرەگى عايىپ بولدى،
سامۇرۇق قىزى ۇيىنە الىپ كەلدى.
مۇحيتتىڭ ورتاسىندا بايتەرەكتە،
ۇياسىنا سالدى دا باعىپ كەلدى.


جەم تاسىدى سامۇرۇق جەمىستەردەن،
ەت اكەلدى ۇستاعان كيىكتەردەن.
ءبارى دە وت كورمەگەن شيكى نارسە،
كۇن قاقتاعان ۇيادا يىستەنگەن.


حانىشا قىز قايعىلاندى، قاپالاندى،
ساعىندىم دەپ سارايدى، اتا - انامدى.
استى تەڭىز، ءۇستى كوك ۇيا عانا
بوي جازىپ ەركىن ءجۇرىپ جاتا المادى.
سۇلەيمەن پايعامبار ناق ايتىپ ەدى،
بۇيرىعى دەپ اللانىڭ بار تىلەۋى.
شىعىس - باتىس حانىشاسى، حانزاداسى
جۇپتى بوپ باس قۇرايتىن شارتى كەلدى.


بار ەدى - اۋ ءبىر پاتشانىڭ جالعىز ۇلى،
ارتىق تۋعان پەندەدەن قىزىل گۇلى.
ون بەستە وتاۋ بولار جاسقا كەلگەن،
ءتۇس كورەتىن عاجايىپ ءار كۇن ءتۇنى.


ءتۇس كوردى ءبىر كۇن تۇندە ۇيىقتاپ جاتىپ،
تۇسىندە مول قىزىققا قالدى باتىپ.
عازىم دەگەن شاھاردا ساراي كوردى
سىرلاعان اشەكەيلەپ تاڭىرقارلىق.


سارايدان ءبىر قىز كوردى تۋعان ايداي،
كورگەن جان قاتىپ قالار كوزىن الماي.
ويانىپ كوزىن اشسا ەشنارسە جوق،
جىلايدى ونى قايتا ءبىر كورە الماي.


ويلادى: «ول قىز دا پىسىپ ەر جەتىپتى،
كوپ شىعار وعان عاشىق ەلدە ءتىپتى.
ايلانسام سونىڭ ءبىرى قاعىپ كەتەر،
قىز تيمەي وتىرا ما ەرگە ءتىپتى.


ونان دا مەن قادامدى تەزدەتەيىن،
ايلانباي مۇنداعى ەلگە تەز كەتەيىن».
جول قامىنا التىن مەن گاۋھار الىپ،
اتتانىپ جالعىز كەتتى بۇل كەسەلىڭ.
باعدارى تۇستە كورگەن شاھار جاعى،
بار - جوعى انىق ەمەس ونىڭ تاعى.
ايتەۋىر ءتۇس ەلەس باستاپ كەلەد،
اقىرى قالاي بولار ءىستىڭ ناعى.


دامىلسىز كۇن - ءتۇن ءجۇرىپ كەلە جاتىر،
ۇمىتىپ ۇيقى، تاماقتى الگى باتىر.
الىستان كورىندى ءبىر شاھار قىلپى،
اراسى جازىق ەكەن ميداي تاتىر.


تۇلپارعا قامشى باسىپ ەكپىندەپ،
جاقىنداپ سول شاھارعا كەلدى جەتىپ.
شاھاردىڭ سىرتىن وراپ اققان داريا،
كورگەن جان جىعىلعانداي ەسى كەتىپ.


قايران بوپ اققان سۋدى جاعالادى،
جانناتقا وزەن بويىن باعالادى.
بارام دەپ بۇل شاھارعا قايدان ءوتىپ،
ويعا ساپ ءاربىر ءىستى سارالادى.


بايقاسا وزەن ەمەس تەڭىزسىندى،
ساقتاعانداي تەڭىز، شاھار نە ءبىر سىردى.
بارماسا بۇل شاھارعا سۋدان ءوتىپ،
اشىلماي قالاتىنداي كوڭىل سىرى.


كەزىكتى ءبىر كەمەگە بايلاپ قويعان،
سيارداي بەس - التى ادام سايلاپ قويعان.
ۇستىنىڭ راشاتكالى قاقپاعى بار،
جەل سوقسا جامىلسىن دەپ ويلاپ قويعان.
كەمەگە ول حانزادا شىعىپ الدى،
بارايىن دەپ شاھارعا جولعا سالدى.
كوز جەتپەس ول تەڭىزدىڭ ار جاعىنا،
كەمەنى تاۋەكەل دەپ ايداعان - دى.


كەمەگە تۇلپاردى دا الدى بايلاپ،
شاھارعا بارايىن دەپ ساۋىق سايلاپ.
اللانىڭ عايىبىنا شارا بار ما،
جونەلدى داۋىل تۇرىپ كەمەنى ايداپ.


بەس كۇندەي سوققان داۋىل باسىلمادى،
عاشىعى قايدا قالدى − اسىل جارى.
ءوز بەتىممەن شىقتىم دەپ رۇحساتسىز،
حانزادا ەندى قايعىرىپ اھىلادى.


اتا - اناما جايىمدى بىلدىرمەدىم،
قىزىقپەن اتا - انامدى كۇلدىرمەدىم.
سىرىن بىلمەي قۇمارتىپ قىز سىرتىنا،
ناپسىگە ەرىپ جانىمدى كۇيدىرگەنىم.


حانزادا قايعىردى ويلاپ قاتەلىگىن،
ساعىندى ۇيىندەگى شات ءومىرىن.
ساداقا دەپ اللا ءۇشىن اتىن سويىپ،
بالىقتار مەن قۇستارعا ءتىلدى كورىم.


جەل تىنىپ، كەمە ارالعا توقتاپ قالدى،
بولسا دا يەن ارالدىق بايلىق ماڭى.
مەرۋەرت - مارجان بار ەكەن التىن - كۇمىس،
حانزادا ونان تالاي ساۋعات الدى.
كەمەسىن بايلاپ قويىپ سىرتقا شىقتى،
جاس بولسا دا ىسىلعان جولعا مىقتى.
زيانكەس جانۋارلار كەزىگەر دەپ،
نايزا، قىلىش، ساداعىن الىپ شىقتى.


جاعالاپ ارالشانى كەلە جاتىر،
سۋدان ءبىر ساعىم كورىپ قىزىقتاپتى.
تۇسىندە كورگەنىندەي ءبىر سۇلۋ قىز،
سۋ ىشىندە بۇرالىپ بيگە باستى.


حانزادا جار قاباققا جاقىندادى،
ەكى ساعىم قوسىلىپ جارقىلدادى.
بايتەرەكتىڭ باسىنداعى ۇياسىنان،
قىز شىعىپ حانزادانى شاقىرادى.


قىز ايتتى: − ەي، ادامزات، كەلدىڭ قايدان؟
كەتىپ ەم ادام كورمەي مەن تالايدان.
قىزى ەدىم ءبىر پاتشانىڭ الپەشتەگەن،
سامۇرۇق قۇس تۇرمىسىمدى قىلعان ويران.


سامۇرۇق مەنى اكەلىپ باققان ەدى،
اتا - انام سامۇرۇققا نە قىپ ەدى.
سونان بەرى بەس - التى جىل بولدى عوي،
كوز جاسىم كول بولىپ اعىپ ەدى.


كورمەدىم سودان بەرى ادام پەندە،
بۇل كۇندى تىلەمەن مەن ەش پەندەگە.
ەي، ادامزات، مەنى اياپ سابىرلىق قىل،
سەن كەلگەنىڭ ساعىنىش ماعان ەمگە.
حانزادا ءوز جاعدايىن قىلدى بايان،
− قۇدايىم تۇسىمە ءبىر بەردى ايان.
تۇستە كورگەن سۇلۋعا عاشىق بولىپ،
كەلگەن جايىم ناق وسى تاڭىرگە ايان.


قىز ايتتى: − مەن ۇيادان تۇسە المايمىن،
سەن دە ۇياعا شىعۋعا كەلمەس ءالىڭ.
ەگەردە سامۇرۇق قۇس كەلىپ قالسا،
شاشىلار بەيشارا بوپ سەنىڭ قانىڭ.


كەۋدەنىڭ بىرىنە سەن كىرىپ الساڭ،
سامۇرۇق كەلگەندە مەن قولقا سالسام.
اڭعال قۇس ۇياعا ونى الىپ شىعار،
سەن مەنىڭ وسى ايتقان ءتىلىمدى الساڭ.


حانزادا كەۋدەلەردى قاراپ كوردى،
ءسولى كەپكەن كەۋدەنى الىپ كەلدى.
دايىنداپ قارۋلارىن ساقتىق قىلىپ،
ىشىنە سول كەۋدەنىڭ بارىپ كىردى.


پەندەگە ارنە قىلۋ حاقتان ەكەن،
ىشىندە ءبىر كەۋدەنىڭ جاتقان ەكەن.
قىز بايقۇس ۇيادان وعان تاماق تاسىپ،
نەشە كۇن حانزادانى باققان ەكەن.


ءبىر كۇن سامۇرۇق قۇس كەلدى جەتىپ،
سوقتىرىپ قاناتىنان جەل ەكپىندەتىپ.
قىز ايتتى سامۇرۇققا: − ەل ساعىنىپ
ولەرمەن بوپ جاتىرمىن باعام كەتىپ.
سەن مەنى ەش جازىقسىز جابىرلەدىڭ،
پىسى اس جەمەي، شيكىنىڭ ءبارىن جەدىم.
كۇن قاقتاپ، بوران سوعىپ، جاڭبىر قۇيىپ،
مەن مىناۋ تىرشىلىكتىڭ ءزارىن كوردىم.


كەۋدەنىڭ ءبىرىن اپەر كەپكەنىنەن،
ءۇي جاساپ پانالايىن شەكپەنىممەن.
سۋماقى قارعا - قۇزعىن كەلمەس بولسىن،
داڭعىرلاتىپ كەۋدەنى تەپكەنىمەن.


سامۇرۇق اياق سوزىپ الىپ بەردى،
شىنىندا قىز بايقۇستى عارىپ كوردى،
ىشىندە نە جاتقانىن قايدان ءبىلسىن،
ول قىزدى التى جىلداي باعىپ كەلدى.


سامۇرۇق ۇشىپ كەتتى امانداسىپ،
جىگىتتى قىز كورەدى ەندى كەۋدەنى اشىپ.
كورگەن سوڭ ەكى اسىل زات ءبىرىن - ءبىرى،
ازىراق جاتىپ قالدى قۇشاقتاسىپ.


*            *            *


سونىمەن تاعى ەكى - ءۇش جىل وتە شىقتى،
سامۇرۇق بولىپ جۇردى سەرتكە مىقتى.
قىز - جىگىت جۇبايلاسىپ ۇلدى بولىپ،
ەلى - جۇرتىن ساعىنىپ وراي كۇتتى.


ون جىلدى ۋادە قىلعان سامۇرۇققا،
نەكەسىن ماشۇرۇق پەن ماعۇرىپقا.
ورىندارلىق ۋادەسىن جاريا ەتتى،
جينال دەپ الەمدەگى بارلىق قۇسقا.


− ەي، سامۇرۇق، ۋاعدالى كەزىڭ ءبىتتى،
اللاعا قارسىلىق قىپ بولدىڭ كۇپتى.
ەگەر سەن قىزدى تازا باعا الماساڭ
دەي بەرگىن باسىمنان بۇل باعىم ۇشتى.


بارلىق جان ۋاعدادا تۇرۋ كەرەك،
ۋاعدا يمان نۇرى ەكەنىن ءبىلۋ كەرەك.
سامۇرۇق قىزدى الىپ كەل تەزدەن بارىپ،
ادىلەتتى الەمگە ايقىن قىلۋ كەرەك.


سامۇرۇق ۇشىپ ۇياداعى قىزعا كەلدى،
كەلدى دە وعان قۋانىپ جاۋلىعىن بەردى.
اپارسام سەنى قازىر سۇلەيمەنگە
كورەسىڭ بۇگىن كەشتە ەلدى دەدى.


كەۋدەگە الگى قىزدى سالىپ الدى،
بالالى جىگىتى وندا تاعى باردى.
سۇلەيمەننىڭ الدىنا ول كەۋدەدەن
ءۇش ادام شىعا كەلىپ اڭىرادى.


سۇلەيمەن مۇنى كورىپ جارلىق قىلدى،
سامۇرۇق اللاعا شىن تارلىق قىلدى.
اتىڭ قالسىن الەمنەن عايىپ بول دەپ
ۇكىم كەستى اللاعا ايىپتىنى.


اتى بار سامۇرۇقتىڭ زاتى جوق بوپ،
وسەكشى ۇكىگە دە قۇستار ءوش بوپ.
تىنىم بەرمەي قۋالاپ جۇرەدى ەكەن
جارىقتا كوزى كورمەي كۇنام كەش دەپ.


اللانىڭ ايانى ەكەن سۇلەيمەنگە،
شىعىس - باتىس ۇل - قىزى ءدال سول جەردە.
قوسىلىپ جۇپتى بولار دەگەن سوزگە،
سامۇرۇق قارسى بولىپ شىققان ەلگە.


ءىسى ەكەن ەكى عاشىق باسىپ وتكەن،
سامۇرۇق سوزگە ەرىپ ۇكىم ەتكەن.
ۇكى كۇندىز كورمەيدى كۇنالى بوپ،
سامۇرۇق قاپ تاۋىنان اسىپ كەتكەن.



评论加载中...

copyright © 2016 苏ICP备15062819号-1

哈萨克族伟大的思想家、阿肯-阿合提.乌鲁木基的网站 Tel:18792514428