قازىرگى ورنىڭىز:قازىنامالار » تولىق مازمۇن

ەسكەندىر زۇلقارنايىن

قوسىلعان ۋاقىت:2016-02-13كورىلىمى:加载中

ءبىسمىللا دەپ قولىما قالام الدىم،
كىتاپتان كورگەنىمنەن كەڭەس جازدىم.
«قيسا ءسىلامبيادا» بايانداعان
قۇراندا دا اتى بار ۇلىق جاننىڭ.


ەسكەندىر زۇلقارنايىن پاتشا بولعان،
عىلىمعا، پاراساتقا ابدەن تولعان.
جەردىڭ ءجۇزىن جەكە ءوزىم بيلەسەم دەپ
ءبىر ساتكە ارىلماعان اسقاق ويدان.


ۇستازى ارىستوتەل عالىم بولعان،
ەسكەندىر ونان وقىپ دارىن بولعان.
ون ءتورت جاستا وتىرىپ التىن تاققا،
مىڭ جىل جاساپ كەتسەم دەپ بايىم قىلعان.


ويلاعان مىڭ جاس جاساپ وتسەم - اۋ دەپ،
مىڭ جىلداي پاتشا بولىپ كەتسەم - اۋ دەپ.
جاراتقان بەرسە ويلاعان تىلەگىمدى
كوكسەگەن ارمانىما جەتسەم - اۋ دەپ.


عالامنىڭ ون سەگىز مىڭ ءتىلىن بىلگەن،
بەت كەلگەنىن جەر قىلىپ سۇرىندىرگەن.
ايبارىنان الدىنان جاۋ دا شىقپاي
جاۋلارى جالپۋىشتاپ ءتورىن بەرگەن.
بىلگەنىن ارىستوتەل ول دا بىلگەن،
ۇستازىنان ۇيرەنىپ ونەر سۇيگەن.
توبەسىنە بىتكەن قوس مۇيىزىنەن
زۇلقارنايىن − قوس ءمۇيىز دەسىپ جۇرگەن.


ءمۇيىزىن جاسىراتىن قالايىقتان،
بولسا دا توبەسىندە جارالىستان.
شاشىن العان ادامنىڭ باسىن الىپ،
ساقتاناتىن داقپىرتى تارالىستان.


ويتكەنى تۇسىندە ونىڭ ايان بولعان،
ەل بىلسە ءوز عۇمىرى قاران بولعان.
ەل بىلمەسە حاۋىپ جوق ومىرىنە
ءمۇيىز سونان كوڭىلىنە قاياۋ بولعان.


سونان شاشىن ەكى ەلى وسىرەتىن،
سويتسە ءولۋشى ازايىپ كەشىگەتىن.
شاشى ەكى ەلى وسكەندە العان جاننىڭ
باسى دا سول ارادا كەسىلەتىن.


ەسكەندىرگە مۇنداي حال اۋىر تيگەن،
اينالاسىن جىبەرگەن تارىلتۋمەن.
سونان تىلەپ اللادان مىڭ جىل عۇمىر
شاشتارازدى قۇتقارماق ءزابىر تيگەن.


مىڭ جىلدىق اللا وزىنە عۇمىر بەرسە،
شاشتارازدار ولمەي - اق جۇرە بەرسە.
مىڭ جىل بيلەپ دۇنيەنى سالتاناتپەن،
سايران ساپ، ساۋىق قۇرىپ داۋرەن سۇرسە.
وسىنى ويلاپ سۇرادى ۇستازىنان،
ادام، پەرى، باعىنعان قۇستارىنان.
قايتسەم جەتەم كۇتكەن بۇل مۇراتىما
ءبىر جوبا كورسەت دەگەن تۇسپالىنان.


ۇستازى وعان مۇنى اللا بىلەت دەگەن،
شاكىرتىنە اتالىق نيەتپەنەن.
كەزىگە الساڭ بۇيرىق بوپ قىزىرعا سەن،
سول ورىندار دەگەن شىن تىلەكپەنەن...


بولسا دا ءار پەندەنىڭ تالعامى كوپ،
بولماعان ءسىرا ءبىرى ارمانى جوق.
قانشا مىقتى بولسا دا ۇزاق جاساپ،
ەشكىم دە ماڭگى - باقي قالعانى جوق.


ءپانيدىڭ بولماي قالماس بارلارى جوق،
جاساعانمەن جالعاننىڭ تارلانى بوپ.
اللا بىلەر ايتقانىم قۇران ءسوزى،
ولمەي ءتىرى ەش پەندە قالعانى جوق.


تىلەگەن ول ەسكەندىر ۇزاق ءومىر،
بىلمەگەن سۇم دۇنيەدەن تيا كوڭىل.
تىلەگى كەزىگۋ بوپ قىزىرمەنەن
جۇرەگىن تۇيرەگەندەي بولدى شوگىر.


ءبىر كۇنى جابىرايىل ايتتى كەلىپ،
بەردى دەپ ەسكەندىرگە اللاسى ەرىك.
قىزىرعا جولىعۋعا نەسىپ قىلدىم،
جولىقسىن ءنىل داريادان ىزدەپ كەلىپ.
ەسكەندىر قىزىردى ىزدەپ شىقتى جولعا،
كەزىكسەم دەپ اۋليەگە وسى جولدا.
ءبىر اللا رۇقسات قىلىپ ءناسىپ ەتىپ،
كەزىكتى قىزىرعا كەپ نىلدەن سوندا.


قىزىرعا سالەم بەرىپ امانداستى،
اللا تىلەك بەرگەن سوڭ ايتتى ءداتتى:
− مىڭ جاسايتىن دۇنيەدە ءدارى بار ما،
اۋىرمايتىن، ولمەيتىن شاراپاتتى؟!


− ءبىر سۋ بار دۇنيەدە شاراپاتتى،
قاردان سۋىق، سۇتتەن اق، بالدان ءتاتتى.
قاپ تاۋىنىڭ سىرتىندا بولۋشى ەدى، −
دەپ قىزىر نۇسقاپ قويدى شىعىس جاقتى.


− ىشكەن ادام ول سۋدان مىڭ جاسايدى،
كورسەتەيىن ءابۋحايات سۋ بار جايدى.
اللا ءوزى ءناسىپ قىلسا بارايىق، − دەپ
دۇعا وقىپ قىزىر سوندا قولىن جايدى.


ءجۇردى بۇلار سۋدى ىزدەپ قىزىر باستاپ،
ءناسىپ قىلسا سول سۋدى اللا ساقتاپ.
وسى سۋدىڭ باسىنا جەتتى بۇلار،
قاپ تاۋىنان ءتۇستى دە جالعىز اتتاپ.


اتى ەكەن وسى سۋدىڭ ءابۋحايات،
جاقىن كەلدى بۇل سۋعا بۇلار تاياپ.
سۋ باسىندا وتىرعان قالىڭ ادام،
الدىڭعىسى جاساپتى مىڭعا تاياپ.
ءتىرى وتىر ورنىنان تۇرا المايدى،
مويىنىن وڭدى - سولدى بۇرا المايدى.
ۇستىلەرىنە ءشوپ شىعىپ قىنا بىتكەن،
اياق باسىپ ادامشا جۇرە المايدى.


ارەڭ عانا تىلدەرى كەلەر سوزگە،
كەيى مىڭعا كەلدىم دەر، كەيى جۇزگە.
ناقتى جاسىن ايتادى سۇراساڭىز،
قۇلاق سالىپ تىڭدامايت باسقا سوزگە.


مۇنىڭ ءبارى جاس تىلەپ كەلگەن ادام،
باسا المايدى تۇرەگەپ جالعىز قادام.
مۇنى كورىپ ەسكەندىر شوشىپ كەتتى:
− ايتىڭىز دەپ بۇل قالاي، قىزىر بابام!


− ادامداردا بىلسەڭىز اعاتتىق كوپ،
بۇل سۋدى مۇندا ىشۋگە رۇقسات جوق.
اپتىعىپ سۋ باسىندا ىشەر بولساڭ،
تارتىلىپ مىنالارداي بولاسىڭ ءشوپ.


اپتىق كوڭىل ادامنىڭ قاتاسى كوپ،
راقاتتىڭ قاشان دا جاپاسى كوپ.
قاپ تاۋىنان ارى اسىپ بارعاننان سوڭ،
قايتىپ ىشسەڭ، ءويتىپ ءىش وقاسى جوق.


مىنا وتىرعان پەندەلەر كەلە ىشكەن،
كۇپىر كوڭىل قۋعان سوڭ كەۋدەسى ىسكەن.
شىن تىلەگەن عۇمىرىن اللا بەرىپ،
اپتىق پيعىل ازابىن مۇندا كۇتكەن.
«سابىر ءتۇبى سارى التىن» سابىر كۇت سەن،
سۋدان قۇيىپ الىپ قايت ءبىر ىدىسپەن.
قاپ تاۋىنان اس ارى ۇيىڭە بار،
سوندا بولار راقاتى ۇيىڭدە ىشسەڭ!..


ءبىسمىللا دەپ ەسكەندىر سۋدان الدى،
سۋسىن قۇيعان جانىندا تورسىق بار - دى.
قاپ تاۋىنان قايتا اسىپ كەلدى داعى،
تىنىعىپ ءبىر ورماندا دەمىن الدى.


قىزىر اكەپ تۇسىرگەن تۇسەسىڭ دەپ،
ايتقانىمدى بۇلجىتپاي ەتەسىڭ دەپ.
دەمىڭدى الىپ العان سوڭ از تىنىعىپ
تۇرعاندا مىنا سۋدى ىشەسىڭ دەپ.


سۋىن ءىلىپ اعاشقا قالدى جاتىپ،
كوزى ءىلىنىپ كەتىپتى سىلە قاتىپ.
سۋىن كەلىپ ءبىر قۇزعىن جارىپ كەتتى،
تۇمسىعىمەن تورسىعىن تىلە تارتىپ.


ويانا ساپ قاراسا كوزىن اشىپ،
ىلگەن اعاش قالىپتى جاسىل تارتىپ.
تورسىق ءتۇبى تەسىلىپ سۋ قالماعان
ەسكەندىردى وي باستى سانسىراتىپ.


ىلگەن اعاش − سامىرسىن، اققانى − ارشا،
بۇيىرعان بۇل سۋعا امال قانشا؟!
ماڭگى جاسىل اعاشتار وسى ەكەن،
قۋارمايتىن اعاش جوق مۇنان باسقا.
وكىنىپ وتىرعاندا قىزىر كەلدى،
جاي - كۇيىن ەسكەندىردىڭ كوزى كوردى.
ەسكەندىر قايتا بارسام دەپ وتىرعان،
ول ءبىراق تابا المايدى جۇرگەن جولدى.


قىزىر ونى كوز تاڭىپ جەتەلەگەن،
جەرمەن ەمەس اسپانمەن توتەلەگەن.
سۋ بار جەردىڭ كولەمى شاعىن قوبى
تابۋ قيىن ونى ىزدەپ جەكە كەلگەن.


سول داعدارىس كەزىندە قىزىر كەلدى،
ارسالاڭداپ ەسكەندىر جۇرەلەدى.
− ايرىلدىم سۋدان، تاقسىر، تاعى اپەر! − دەپ،
ەسكەندىر قول قۋسىرىپ تۇرەگەلدى.


ءبىلىپ كەلىپ قىزىر شىن جايدى كوردى،
اللا ءامىرى بولعان سوڭ سىنادى ەردى.
− ەكى تىلەك جۇرمەيدى زورلانعانمەن،
ەندى ول سۋ تابىلماس سىزگە دەدى.


ەكى بارماق اللادان رۇقسات جوق،
بۇيىرماعان نارسەگە جانە امال جوق.
جەتى جىلدان سوڭ تاعى كەزىگەم، − دەپ
قاس قاعىمدا كەتتى ول شىن عايىپ بوپ.


ەسكەندىر دۇعا وقىپ جالبارىندى،
قىزىردى ىزدەپ بولدى ول البارىندى.
تۇرما دەپ جاسىرىنىپ سىناعالى
كوپ قاراپ اينالاسىن مايدا قىلدى.
بىلگەن سوڭ شىن كەتكەنىن جىلادى ەندى،
سوندا دا اللاسىنان سۇرادى ەندى.
بولماسقا بولات بولىپ بەكيىن دەپ،
ەلىنە بەتىن تۇزەپ بۇرادى ەندى.


بۇيىرتپادى - اۋ سۋدى دەپ پاتشا قۇداي،
ورالدى ول ورداسىنا جىلاي - جىلاي.
اللا ىسىنە قىلاتىن امالى جوق،
سابىر قىلدى ەسكەندىر مۇنان بىلاي.


كىم بەرسە ەسكەندىردىڭ شاشىن الىپ،
ارتىنان وتىردى ول باسىن قاعىپ.
شاشتارازدى سول مەزەت ولتىرمەسە،
ولىمنەن وزىنە بار ۇلكەن حاۋىپ.


ولمەسە شاشتارازدىڭ ءىشى كەبەر،
ءىشى كەۋىپ شىدامسىز عازاپ كورەر.
ايتپاسا قوس ءمۇيىزىن كورگەندىگىن،
جارىلىپ ءىشى - قارنى تاعى دا ولەر.


شاشتارازى ولمەسە پاتشا ولەدى،
قۇتىلماستاي ءولىمنىڭ بۇل كەزەگى.
ءوز جانى ءۇشىن ەسكەندىر جازىقتى ەتىپ،
شاشىن العان جانداردى قىرا بەردى.


جەتى جىلدى وتكىزىپ ۇمىتپەنەن،
كەزىگۋدەن قىزىرعا ۇمىتتەنگەن.
ءومىرىنىڭ بۇل حاۋپى بولسا ايىعار،
توقتاتپاق بەيۋازداردى قىرىپ كەلگەن.
ۋاعدا قىلعان ۋاقىت ءساتى تولىپ،
(ەسكەندىر كۇتكەن ەدى تاقىت بولىپ).
زىرىلداپ كوزەلىڭە كەلدى جەتىپ،
قىزىر ايتقان بەلگىلى ۋاقىت تولىپ.


قىزىر شىقتى الدىنان، سالەم بەردى،
− ۋاعالايكۇمىسسالام، بالام، دەدى.
ەندىگى ايتار ماقساتىڭ نەمەنە ەدى
اللا بەرسە قاجەتىڭ تابام دەدى.


− ماقساتىم سول تاعى دا مىڭ جاساعان،
اتەي ىزدەپ، تاقسىرىم، كەلدىم ساعان.
بولماعاندا ءبىر مىڭ جىل پاتشا بولسام،
ءناسىپ قىلسا بۇيىرىپ حاق تاعالام.


− ارنايى كەلىپ ەم دەپ اتەي سوعان، −
جونەلدى تاعى دا ەرتىپ قىزىر باباڭ.
ءنىل داريانىڭ استىندا ءبىر ۇن بار ەد،
مىڭ جاسايتىن ءبىر توقاش جەگەن ادام.


نىلگە جەتتى ەكەۋى ءولىپ - تالىپ،
قىزىر سالىپ بەرەدى ۇننان الىپ.
− مۇنى اپارىپ پىسىرىپ جە، − دەيدى دە
ەسكەندىردى قايتاردى جولعا سالىپ.


تاعى ءبىر كەزىكسەڭ دەپ ايتا المادى،
پاتشا ءتىلىن قىزىر دا قايتارمادى.
بۇرىلىپ ارتىنا جالت قاراعاندا،
قىزىر عايىپ بولىپتى بايقالمادى.
مىڭ جاسايتىن ءدارى دەپ كوڭىلىن بايتىپ،
ءبىر توقاشتاي ۇن الىپ كەلدى قايتىپ.
ۋازىرىندە بار ەدى جاقسى قاتىن
جاقسى پىسىر دەپ بەردى سوعان ايتىپ.


كەرەمەتىن ايەلگە ايتپاي بەردى،
ايتسا وزگەرىپ كەتەر دەپ ءىستىڭ ءجونى.
مىڭ جاساۋدىڭ ءدارىسىن ءىشىپ الماق،
تابىلعان سوڭ كەزگەندە مۇنىڭ ەمى.


ءۋازىردىڭ ايەلى نانىن جاپقان،
نان جاپپاققا تاندىرعا وتىن جاققان.
قاداعالاپ بار ناننىڭ بابىن بايقاپ،
ساقتانىپ وتىر ەدى قىزعان وتتان.


پاتشا نانى نانىنا ۇقسامادى،
تەز قىزارىپ قارايىپ قوقتانادى.
سىرتى كۇيىك ال ءىشى دۇمبىلەزدەۋ
باسىپ كورسە بىلپىلداق بوستاۋ ەدى.


مۇنى قالاي پاتشاعا اپارماقشى،
كۇلدى كومەش اپارسا باس الماقشى.
سونان تالداپ ءوزىنىڭ ناندارىنان
پىسقانىن اپاردى ول اسا جاقسى.


بۇل ايەل جۇرگەندە نان، اس قامىندا،
جوق ەدى ماڭايىندا باسقا ادام دا.
ۇنەمى جۇرەتىن ءبىر جەتىم بار - دى،
كيىز كەپەش كيەتىن باستارىنا.
كۇيمەگەن نان جەمەگەن ول ءبىر عارىپ،
تۇراتىن ەل نان جاپقان جەرگە بارىپ.
كۇيگەن ناندى ول قاتىن لاقتىرعاندا،
ەسىك جاقتان ول تازشا العان قاعىپ...


پاتشا كورىپ اق ناندى اقىرادى،
ناندى جاپقان ايەلدى شاقىرادى.
− ءوزىم بەرگەن ۇنىمنىڭ نانى قايدا
تاپپاعان جازاعا اۋىر تارتىلادى.


شاقىرعان سوڭ ول قاتىن قايتا كەلدى،
شىندىعىن الديارلاپ ايتا كەلدى:
− قوڭىر تارتىپ كۇيگەن سوڭ لاقتىرىپ ەم،
قايتا بارىپ قارايىن ءدال سول جەردى.


قايتا بارسا تۇك تە جوق ورنىندا،
ءوزى تۇر عوي تاپپادى سىنىعىن دا.
ەسكەندىر ول ايەلدى قويا بەردى،
تۇرعان سوڭ ءىستىڭ ناعىز شىندىعىندا.


بۇيىرماعان نارسە دەپ سابىر ەتتى،
سويتسە دە جەتىم، تازدىڭ قورلىعى ءوتتى.
بۇيىرتتى دەپ بەيساۋات قايىرشىعا،
كىنالاۋعا بولاما قۇدىرەتتى؟!


سول ءۇشىن دە ەسكەندىر سابىر قىلدى،
كونبەك بولىپ بۇيرىققا تانىدى ۇلگى.
بەيۋازداردىڭ قانى دا قارىز عوي دەپ
قىزمەتىن قىلعاندى قادىر قىلدى.
دەپ وزىنە ءبىر توقتاۋ سالعان ەدى،
سول كەزدە شاشى دا ءوسىپ قالعان ەدى.
باسقا ادامنىڭ ىڭعايى بولماعان سوڭ
ءۋازىر ۇلى شاشىن كەپ العان ەدى.


بار ەدى ءۋازىرىنىڭ ءبىر بالاسى،
كەلگەن كەز ون التىعا جاس شاماسى.
سول بالانى جاساۋىل الىپ كەلدى،
نۇرلى ءجۇزدى قيىلعان قالام قاسى.


جەر استىندا سارايعا الىپ ءتۇستى،
اللادان سوڭ ادامعا پاتشا كۇشتى.
پاتشانىڭ شاشىن الىپ بولعاننان سوڭ،
شوشىنعان ول بالانىڭ زارەسى ۇشتى.


بالا تۇردى دىرىلدەپ يمان ايتىپ،
شىعا الماسىن بىلگەندەي سىرتقا قايتىپ.
پاتشاسىنا جالىندى ولتىرتپە دەپ،
پاتشا ايتادى: − مەن ولەم قويساڭ ايتىپ.


− ايتپايمىن مۇنى ەشكىمگە، پاتشا اتام،
ىستەگەن سىزگە باسقا جوق قوي قاتام.
جاس جانىمدى، قاسىقتاي قانىمدى قي،
ايتپاسقا ءبىر اللاعا ۋادە ايتام.


ءۇش قايتارا ۇستادى ول پاتشا قولىن،
ايتپاسىما ءبىر اللا بولسىن پورىم.
دەگەن سوڭ ول بالانى قويا بەردى،
− ايتپاساڭ تەك امان بول، بولسىن جولىڭ!
پاتشا ولتىرمەي بوساتتى بالانى اياپ،
تۇرعانداي پاتشاعا بۇل اجال تاياپ.
ال، بالا ءىشى كەۋىپ تىنشي الماي،
شاھاردان ارەڭ شىقتى شىبىن جاندى اپ.


شاھاردان شىعا قاشتى قىرعا تامان،
ادامعا ەستىرتپەن دەپ كەلسە شامام.
اللا اتىمەن ۋادە بەرگەن ەدى
قيامەتتەن قورىقتى ايتسا بولار جامان.


ايتسا ءىشى بالانىڭ باسىلعانداي،
ايتپاسا جىنى اسپانعا شاشىلعانداي.
قارىنىن قازانداي قىپ تاۋعا شىقتى،
بولادى بۇل ءىسىنىڭ ارتى قانداي!


ايتىپ قويسا قورقادى ءبىر اللادان،
وقىمىستى بالا ەدى ەمەس نادان.
ال، ايتپاسقا شىبىن جان قويار ەمەس،
قيىن بولىپ قينالدى تىنىس العان.


ەلگە ەستىرتپەن دەپ ويلاپ تاۋعا شىققان،
سول يەندە بالانى اجال قىسقان.
اللاعا دا، پاتشاعا كۇنالى جان
بولاتىنىن ول بالا ەندى ۇققان.


سونان قايتىپ پاتشاعا بارماق بولدى،
باسىن السا − اق ءولىم الماق بولدى.
ەكى اياعىن باسا الماي ساندىراقتاپ
تاۋ باسىندا تىرايىپ قالماق بولدى.
كوندى ولىمگە سول جەردە يمان ايتىپ،
ءتاتتى جانىن، قىرشىنىن قيار قايتىپ.
ەزۋىنە كەپ تۇرعان ءبىر قۋرايعا،
قىسىلعاننان جان - دارمەن جىبەردى ايتىپ.


قۋرايدىڭ قۋىسىنا سىبىرلادى،
ءىشى دەرەۋ باسىلدى بۇزىلمادى.
امان - ەسەن ساۋىعىپ كەتىپ قالدى،
قۋراي كىمگە ايتپاق دەپ بۇرىلمادى.


سول بويىمەن شاھارعا ول كەتتى قايتىپ،
قۋراي جاتىر شىرقاتىپ ولەڭ ايتىپ.
«ءمۇيىزى بار ەسكەندىر پاتشانىڭ» دەپ
كۇيگە قوسىپ ايتادى اشىق - اشىق.


ءبىر - ەكى ادام كەلەدى ساي قۇلداعان،
ءان تارتۋدان بۇل قۋراي جاڭىلماعان.
شىرىلداعان بۇل جەردە نەمەنە دەپ
الگى ەكى ادام بۇرىلدى سوعان تامان.


شوشىپ قالدى ەكەۋى توقتاي قالىپ،
سىبىزعىداي قۋراي تۇر انگە سالىپ.
ەسكەندىردە قوس ءمۇيىز بار ەكەن دەپ
ول ەكەۋى وتىردى از توقتالىپ.


بولعان ول ەسكەندىر − زۇلقارنايىن،
ارتىق باقتىڭ بىلدىرەر بۇل نىسايىن.
ولجالىعا ءمۇيىز دە شىعار دەگەن
سونان قالعان بولار بۇل بولجال دايىم.
ەسكەندىر ناشارلادى يمان ايتىپ،
ۋازىرلەرى جينالدى اسىپ - ساسىپ.
ايتاتۇعىن وسيەت، ارىز سۇراپ
شۋىلداسىپ جىلايدى بەتىن باسىپ.


− نەنى ايتام وسيەت قىپ ەلىم دەيدى،
شىبىن جان شىعارىندا بەزىلدەيدى.
دۇنيەنى پاتشا بولىپ بيلەسەم دە
جيىرما توعىز جاسىمدا ءولىم كەلدى.


دۇنيەنى شاھار ەتىپ قۇرماقشى ەدىم،
ءبارىن دە ءوزىم بيلەپ تۇرماقشى ەدىم.
وربىتپەي جاۋىزدىقتى جاپان تۇزگە،
تاعىنى تارتىپكە ساپ تيماقشى ەدىم.


تىلەدىم مىڭ جىل جاساپ تۇرايىن دەپ،
پاتشالىق سالتاناتتى قۇرايىن دەپ.
سول ءۇشىن شاش العاندى شاۋىپ تۇردىم،
ويلاعام جوق حالىقتى قىرايىن دەپ.


انتقا سەنىپ بوساتتىم جاس بالانى،
ويلاعام جوق سول ماعان قاس بولادى.
ايتارىم سول قالايىق الدانباڭدار
دەپ قالىپ مىنا دۇنيە دوس بولادى.


بۇل عالامعا مەن پاتشا بولىپ ەدىم،
راحاتپەن بايلىققا تولىپ ەدىم.
وسيەتىم ايتاتىن ولگەن كەزدە،
تىك قالادى سوزىلىپ قولىم مەنىڭ.
قاراتپاس پەندەنى بۇل اجال دەيدى،
سالىڭدار وسيەتىمە نازار دەيدى.
قولىم جىقپاي جەرلەمە سۇيەگىمدى،
ءبىر ادام ءپاتۋاسىن تابار دەيدى.


وسىنى ايتىپ ەسكەندىر توقتاپ قالدى،
اۋزىنا تاۋىپتەرى سۋسىن سالدى.
حالقىنا كوزىن قاداپ امانداسىپ
بايانسىز سۇم جالعاننان دۇنيە سالدى.


تىك قالدى وڭ جاق قولى ساۋساق جازىپ،
قويمادى ەل قول جىعىلماي جەردى قازىپ.
جينادى دۇنيەنىڭ بىلگىشتەرىن
تاپپادى بىردە - ءبىرى قايران قالىپ.


ارالاتتى حالىقتى نەشە كۇندەي،
ساندالدى ەلدىڭ ءبارى ءمانىن بىلمەي.
نەلەر عالىم، بىلگىشتەر تابا المايدى،
باسىن شايقاپ قويادى قولىن سەرمەي.


ساندالىپ سارايىنا قايتا ورالدى،
ارىلتىپ جاۋاپ تاپپاي بۇكىل ماڭدى.
ءبىر قاپ تەزەك كوتەرگەن تازشا بالا
قارسى كەپ جول ۇستىنەن سۇراي قالدى.


اقىردى بىرەۋ وعان:
− پاسىق نادان،
سەنەن زورلار جۇمىس بۇل تابا الماعان.
تەزەگىڭدى تەز اپار قوجاڭ ۇرسار،
ءتۇسىپ قاپ پا بىلگىشتىك ەندى ساعان؟!
− نە نارسە؟ − دەدى بالا، − تاپپايتۇعىن،
جاقسىعا ايتىپ جامانعا ايتپايتۇعىن.
كارىگە ايتىپ جاستارعا نەگە ايتپايسىڭ
نەمەنە قىلىعىم بار جاقپايتۇعىن؟!


− سابىر، − دەدى ءبىر ۇلكەن ادام تۇرىپ، −
جاس تا بولسا ءبىر بالا قالسىن ۇعىپ.
پاتشام ءوزى ءبىر ادام تابات دەگەن
ايتپاعان پالەنشە دەپ ۇعىندىرىپ.


مىناۋ پاتشا ەسكەندىر زۇلقارنايىن،
مەن ونىڭ باس ءۋازىرى بولعان جانمىن.
جيىرما توعىز جاسىندا دۇنيە سالدى،
پاتشامنان ايرىلعان مەن ءىشىم جالىن.


ون سەگىز مىڭ عالامنىڭ ءبارىن بىلگەن،
پاتشا ەدى ول ۇكىم قىپ پەرى مىنگەن.
جيىرما توعىز جاسىندا دۇنيە سالدى،
بۇل ءپاني وتە شىعار كىمدە - كىمنەن.


سوزدى ول قولىن كوتەرىپ جان شىعاردا،
پانيدەن رىزدىعى تاۋسىلاردا.
ءپاتۋاسىن ءبىر ادام تاپقان زامان،
قولىم تۇسسە جەرلە دەپ ايتتى ماعان.


قولىم تۇسپەي جەرلەمە دەگەن ەدى،
ارالاتتىق ەردى ىزدەپ تالاي جەردى.
ءمانىسىن كىم تاپسا دا قول تۇسپەكشى
كوككە سوزعان نە دەپ تۇر وسى قولى؟!
نە دەپ تۇردى بىلمەدىك مۇنىڭ ءمانى،
ول تابىلسا شەشىلمەك پاتشا ارمانى.
تاپساڭ بالا سويلەشى قول نە دەپ تۇر،
قولى ءتۇسىپ جەرلەنسىن ءشارىپ ءتانى.


سوندا بالا سويلەدى شىعىپ العا:
− بۇعان تۇك تە قاجەتسىز اقىل - ايلا.
تاڭ قالارلىق ءىس ەمەس تابىلمايتىن،
ەلدى جيساڭ مەن تابام وسى جايدا.


ون سەگىز مىڭ عالامنان بىردەن كەلسىن،
بارلىعىنىڭ بۇل ءىستى كوزى كورسىن.
بارلىعى كەپ كوز كورىپ ۇققاندارىن
عيبىرات قىلىپ ەلىنە ايتىپ بەرسىن!


تۇس - تۇسقا حابار سالدى ەل جيىلسىن دەپ،
الەمگە شاراپاتى ءبىلىنسىن دەپ.
التىن تاقىت مايداندا تۋىن تىگىپ
سەكسەن مىڭ جان جيىلدى پەرى - جىن بوپ.


ادام - پەرى تەڭىز بوپ جايقالادى،
جان - جانۋار كەرنەگەن ساي - سالانى.
ەسكەندىردىڭ سۇيەگىن العان قويىپ
تازشا بالا تاق ءمىنىپ شالقايادى.


ەل قايران ەسكەندىردىڭ قولىن كورىپ،
جانى جوق نە دەمەكىشى جاتقان ولىك.
الاقانىن كەڭ جايىپ پاتشا جاتىر،
امال نە ءتىل بايلانعان، جارىق ءسونىپ.
− شەك كەلتىرگەن بولمايدى قۇدىرەتكە،
ۇقتىرا ايتايىن ءمانىسىن دەدى كوپكە.
قاراڭدارشى، قولىمدا نەمەنە بار،
نەنى اكەتتىم دەيدى قول اقىرەتكە.


ءومىر ىزدەپ تالاي جەر باسپادىم با،
ويلادىم با ولەم دەپ جاس شاعىمدا.
نە اكەتىپ بارامىن اقىرەتكە،
اكەتەرلىك مەن التىن تاپپادىم با؟!


مەندە بايلىق، بيلىك تە بولمادى ما،
نەندەي پايدا تيگىزدى ول جانىما.
يمانىڭ − ادامدىعىڭ بويدا قالار،
بۇل دۇنيە تىم بايانسىز قاس قاعىمدا.


ولگەن ادام اقىرەتكە تۇك تە المايسىڭ،
تىرشىلىكتە تىربانىپ كۇن الدايسىڭ.
قۇلشىلىق قىل اللاعا تىرلىگىڭدە،
ماڭگىگە بۇل ومىردە تۇرا المايسىڭ.


يەسى قۇدىرەتتىڭ اللا كۇشتى،
جارانلار، مۇنىڭ ءمانىن شىنايى ۇقشى.
«اقىرەتكە دۇنيەدەن تۇك المايدى»،
دەگەن كەزدە قولى كەپ جانعا ءتۇستى.


بۇل تازشا جەتىم ەدى اناسى ولگەن،
ءۇش جاسىندا جەتىم قاپ ميحىنات كورگەن.
اسقان تاماق، كۇلشە نان كۇيىگىن جەپ
اللا قۋات بەرگەن سوڭ ءومىر سۇرگەن.
ەسكەندىر جەمەك ناندى وسى جەگەن،
دۇنيەدەن وسى مىڭ جىل عۇمىر كورگەن.
ۇلىقپان حاكىم دەگەن جان وسى كىسى
كەيىنىرەك پاتشا بوپ داۋرەن سۇرگەن.


مىڭ جاساتقان سول ناننىڭ شاراپاتى،
ۇلىقپاننىڭ عالامعا ماشھۇر اتى.
ءومىر سۋىن ىشكەن سوڭ قۇزعىن دا مىڭ
جاس جاسايتىن بولىپتى عالاماتتى.


جاسىل ارشا، سامىرسىن جازى - قىسى،
بولعانى دا وسى ءبىر سۋدىڭ ءىسى.
كىتاپتاردان انىقتاپ قاراساڭىز،
دالەلىن دە كورەسىز بىلگەن كىسى...


تۇبىنە بۇل جالعاننىڭ كىم بار جەتكەن،
ەسكەندىر زۇلقارنايىن پاتشا دا وتكەن.
بولسىن دەپ بىلگەندەرگە ءبىر عيبىرات،
كىتاپتان مۇنى اقىت جازىپ كەتكەن.
دۇعا قىل قولىڭ جايىپ وقىعان جان،
ەركىڭدە ءويتىپ - ءبۇيتىپ تاعى سوكسەڭ.



评论加载中...

copyright © 2016 苏ICP备15062819号-1

哈萨克族伟大的思想家、阿肯-阿合提.乌鲁木基的网站 Tel:18792514428