قازىرگى ورنىڭىز:قيسالارى » تولىق مازمۇن

سەيىتباتتال عازى

قوسىلعان ۋاقىت:2016-02-22كورىلىمى:加载中

ءبىسمىللا حامدۇمە بەنەن ءسوز باستايلى،
اۋەلى اۋىزعا الىپ اللا ءجايلى.
ءىسىمىن ءبىر اللانىڭ جاددا ۇستاپ،
سيىنىپ پازىلىنا زار جىلايلى.

دىلىمىزگە حايىر ئىلھام سالعىل دەيلى،
تىلىمىزگە حايرۇلكالام بەرگىل دەيلى.
قادىر اللا بار ەتكەن جۇملامىزدى،
زار نالانى جالىنعان كورگىل دەيلى.

بار قىلعان بارشا عالام كۇللىمىزدى،
جاراتقان ءىنسان ەتىپ شۇكىر ءبىزدى.
جاراتتى مومىن قىلىپ تاعى ءبىزدى،
وتكىزەيىك شۇكىرمەن كۇنىمىزدى،

مۇسىلمان كاپىر جاراتتى قادىر ءوزى
پەندەسىنىڭ عيالىن بىلەر ءوزى.
قارسى بولعان پەندەنىڭ نە دۇر ءسوزى،
اللانىڭ قۇدىرەتىنە جەتپەس كوزى.

كەرەك ەمەس، باي كەدەي، ءبي بولعانى،
بارلىعىنا بولار حاق بۇيىرعانى.
اۋليە، انبيامەن سۇلتانداردى
وزىنە باعىندىرعان جۇملانى
ياد قىلىڭ ءبىر جاراتقان اللاڭىزدى،
بار ەتكەن ءبىر زاررادان بارشامىزدى.
بىلمەسەڭدەر ءبىلىپ ال ەي، جارانلار،
جوقتارىن بار قىپ جاراتقان بارشامىزدى،

مۇحاممەدتىڭ نۇرىنىڭ اسىلدىعىن
جاراتقاننىڭ نۇرىنان حاسىلدىعىن
بايان قىلعان سەنىمدى راۋيلار كوپ
ابزالدىعىن ءھام ونىڭ باسىمدىعىن.

ءوز نۇرىنان جاراتقان مۇحاممەدتى
سول سەبەپتەن عالامعا ءسارۋار ەتتى.
كىمدە - كىم دوسىت تۇتسا ول ءنابيدى،
جاھاننامنان ول حالاس بولار دەپتى.

اللا سۇيگەن پەندەنىڭ عالاماتى
ءار دايىم راسۇلگە ايتقان سالاۋاتى
سالات - سالام راسۇلىڭە ءمىناجاتى
جانە ايتامىن اۋليە ماناقبيىن
اسىرەسە قوجا احىمەت ياسساۋيدىڭ
بايان قىلدىم جانە دە اسحابلارنى
شاريعاتتى كامىل بىلگەن احبابلارىن
ماعفيرات سۇراپ كۇناعا تاۋبە قىلۋ

كوڭىلدەگى تىلەك پەن ماقسات ءبارى
قوجاسىنا جالىنعان قۇلدىڭ ءسوزى
قابىل قىلسا قوجاسى بىلەر ءوزى.
ۇمىتسىزدىك قاشان دا شايتان ءىسى
دەگەن ءوزى.

بايان ەتەم ءبىر عازيز اۋليەنى
لاقابى سەيىتباتتال دەگەن ەردى.
جاعفار ناق ءىسىمى اۋليەنىڭ
اترافقا ەرلىگىمەن ءماشھۇر ەدى.

اسىل، جاۋھار سوزدەرىن شاشقىم كەلدى،
عاۋامنىڭ كوڭىلدەرىن اشقىم كەلدى.
نە لاج كۇللى عاۋام اڭلامايدى،
اۋدارىپ قازاقشاعا باسقىم كەلدى.

وقىعاندار ءوزى وقىپ حوشلانادى،
عاۋاملار تۇسىنبەگەن بوس قالادى.
اراب، پارسى تىلىنەن تارجىمالاپ،
پاقىردىڭ ءتۇسىندىرۋ − حاس تالابى،

پاقىردىڭ اللا بولسىن ماداتكارى،
جازاتىنىم −ءبىر عازيز قىلماتلارى.
عاجۇعا دۇعادا بول ەي جارانلار
تۇزەگەي كوڭىلىمىزنى − عاففار عاني،
ۇقساڭىز سەيىتباتتال بالۋان ەدى.
ءار قيلى كەرەمەتى بولعان ەدى،
پايعامبار الدىن الا حابار بەرگەن
اترافلى كامىل تۋعان جاننان ەدى.

پايعامبارىم مادينا دە تۇرعان كەزى
ءناسيحات اسحاپلارعا قىلعان كەزى
ءبىر كۇنى جاماعاتتا مويىن بۇرىپ،
حاق راسۇل مىناۋ ەدى ايتقان ءسوزى.

جابىرايىل كەلمەگەلى ءۇش كۇن بولدى،
نە سەبەپ؟ ويلانامىن وڭدى - سولدى
كوڭىلدى كوتەرەيىن جابىرقاعان
سويلەڭدەر كورگەن ءىس پەن باسقان جولدى،

ورنىنان ءبىر ساحابا ۇشىپ تۇردى.
قول قۋسىرىپ الدىندا تاعزىم قىلدى،
اتى ەدى ساحابانىڭ عابدۇل ۋاھاپ.
تانىمايتىن ادام جوق ءماشھۇر ەردى،

كوپ ارالاپ، كوپ كەزگەن ادام ەدى،
كورگەندەرى سىرى كوپ عاجاپ ەدى.
باسىنان كوپتەگەن ءىس كەشكەندىكتەن،
بارلىعى اعا ورنىنا بالاپ ەدى.

سويلەۋگە حاق پايعامبار رۇقسات بەردى،
«ايت» دەدى كورگەنىڭدى «بىزگە ەندى».
باستان وتكەن حيكايات كەشىرمەسىن،
ىركىلمەي عابدۇل ۋاھاپ سويلەي بەردى.

«الدىڭا راسۋلۇللا كەلدىم» دەپتى،
«ءار تاراپقا جول شىعىپ كەزدىم» دەپتى.
جاھان كەزىپ ريمگە بارىپ ەدىم،
شاھارىن سايران قىلىپ كوردىم دەپتى.

شاھاردىڭ كوركەمدىگى عاجاپ − دەدى،
كورگەنىم ەمەس مەنىڭ عالات دەدى.
مۇسىلمانعا جەرى جوق جاعات دەدى،
سول ءبىر ەل ءىسلامعا كىرسە يگى ەد.

جولىمەن مۇسىلماندىق جۇرسە يگى ەد،
كوبەيىپ مۇسىلمانلار سان تاراپتان.
قادىرىن ءدىن ءىسلام بىلسە يگى ەد،
ءوز ءسوزىن ءسويتىپ ۋاھاپ تاماملادى.

ونان تەرەڭ ايتۋعا بارا المادى.
ورنىنا تاعزىم قىلىپ قايتا وتىردى،
ريمنىڭ بەرىك ەدى قامالدارى.
«ءىسلامعا ريم ەلى كىرسە يگى − ەد» دەپ،

راسۇلدىڭ كوڭىلى از الاڭدادى،
سول كەزدە جابىرايىل جەتىپ كەلدى.
فالاكتان نەشە قابات ءوتىپ كەلدى،
كوڭىلىڭىزدەن ءبىر قيال كەشتى قازىر.

سول قيالعا قۇدايىم جاۋاپ بەردى،
تۇبىندە ءىسلامعا كىرەدى ريم.
كۇنى بۇگىن كۇشەۋگە كەلمەس دەدى.
«ەكى ءجۇز جىل دەگەندە ءبىر ۇعلان،
تۋادى ەرعاليدىڭ ءاۋلادىنان،

قىلىشىن ءدىن ءىسلام قولعا الادى.
ماحامى مالاتيا شاھارىنان،
ناق ءىسىمى جاعفار ۇعلاننىڭ.
ءجۇزى نۇر، بويى ۇزىن حاق بالۋاننىڭ
تاۋرات، زابۇر، ءىنجىلدى جاتقا وقيدى.
حافيزى بولار تاعى ول قۇراننىڭ
لاقابى سەيىتباتتال كوپكە ءماشھۇر.

باسىن سۇيەر سۇرىنگەن جىعىلعاننىڭ،
قاتىگەز جاۋلارىنا جولبارىستاي.
اپتىگىن باسار جىن مەن جىبىرلاردىڭ،
داۋىسىنا ءىنسۋ-جىس قۇس ۇيىعان.

وقىعاندا تاۋرات پەن ءىنجىل، قۇران
جانۋارلار ءتىلىن ءبىلىپ سويلەسەدى.
ايبارى ەرعاليداي شاھياردان
باتىرلىعى قازىرەت حامزاعا ۇقساپ.

جالعىز ءجۇرىپ دۇنيەنى كەزەدى ول،
ادام جەتپەس جەرلەرمەن بەزەدى ول.
ديۋ - پەرى - جىنداردى بەتتەتپەيدى.
سان پاتشانىڭ سازايىن بەرەدى ول.

ريمدى − دە وسى ۇعۇل الار دەيدى،
حاق جولعا جەتى ىقىلىمدى سالار دەيدى،
كاليسانىڭ ورنىنا ماسجىد سالىپ،
ءدىن ستراعىن بارىنشا جانار دەيدى.

جابىرايىل وسىلايشا ايان قىلدى،
پايعامبار اسحابلارعا بايان قىلدى.
ساعىنىپ ساحابالار قۋانادى،
ريمگە ءدىن ستراعىن جاعار كۇندى.

جانە دە عابدۇل ۋاھاپ تۇرەگەلدى،
ياراسۇل ءبىر ءسوزىم بار سۇرار ەندى.
وسى جۇرگەن ادامنان كورەمە ەشكىم؟
كەلەر زامان باتىرى جاعفار ەردى.

سوندا تاعى جابىرايىل جەتىپ كەلدى،
جاۋابىنان سۇراۋدىڭ حابار بەردى.
ءسوز سۇراعان ساحابات كورەدى ونى،
كوپ عازاتتا بىرلىكتە بولار دەدى.

اللا ءامىرى سيپاڭىز ونىڭ باسىن،
ۇزاق قىلدى جاراتقان عۇمىر جاسىن.
جازىڭىز ءبىر قاعازعا بۇگىنگىنى،
شاشىنا مىقتاپ ءتۇيىپ بايلاپ السىن.

اللا ايانى، پايعامبار مۇعجيزاسىن
كەيىنگىلەر ۇعىنىپ حابار السىن.
ءبىرى قالماي ۋاقيعا باياندالسىن.
كاتىبىڭىز تۇگەلدەي جاتقا سالسىن،

جاۋىزدىق تالاي جاننان كورەر دەيدى.
باسىنا قيىندىق كۇن كەلەر دەيدى،
سىلتەسە دە تالاي جان وعان قىلىش،
قۇرمەتىندە سول حاتتىڭ جەڭەر دەيدى.

اۋزىنا عابدۇل ۋاھاپ تۇكىرىپ قوي،
جاعفارعا ول تاپسىرىپ بەرەر دەيدى.
جاعفار جۇتسا ەگەر ول تۇكىرىكتى،
حيكمەتتى جاھانداعى سەزەر دەيدى.

ول بىلمەيتىن دۇنيەدە ءتىل قالمايدى،
جاھاندى جالپاعىنان نە كەزەر دەيدى.
كەڭەيتىپ ءدىن ءىسلام دۇنيەسىن،
كورسەتەر تالاي جەرگە ونەر دەيدى.

قولىنا قازىرەت عالي قالام الدى،
سول كۇندى تاريح قىلىپ جاتقا جازدى.
ۇلكەن - كىشى ساحابا جامع بولىپ،
پەشەتتەپ بولعان ءىستى سوعان سالدى.

پايعامبار − عابدۇل ۋاھاپ تۇر دەپ ايتتى،
ءسوزى قۇلاعىڭدى ءتۇر دەپ ايتتى.
امانات سىلەكەيىم جاعفارعا،
اۋزىڭدا قالار سەنىڭ ءبىل دەپ ايتتى.

ورنىنان عابدۇل ۋاھاپ ءوستىپ تۇردى،
اۋزىن توسەپ راسۇلدىڭ لەبىن ءسۇيدى.
اۋزىنا حاق پايعامبار تۇكىرگەندە،
جۇتىلماي بوبەجىككە ءتۇيىن ءتۇيدى.
جانە دە عالي جازعان حاتتى بەردى،
جاعفارعا بىزدەن سالەم ايتقىن دەدى.
ءامىرى پايعامباردىڭ بولدى تامام،
اجالدان قالار دەيسىڭ كىمدەر امان.

پايعامبار ۋاقىتى جەتىپ دۇنيە سالدى،
ورنىنا ساپار شەكتى باقي عالام.
ەڭ اقىردا بارلىعى دۇنيە سالدى،
عابدۇل ۋاھاپ اسحاپتا جالعىز قالدى.

كوز كورگەن كوپ ساحابا كەتكەننەن سوڭ،
ساپارلاپ مالاتياعا جالعىز باردى.
تولعانشا ەكى ءجۇز جىل سوندا تۇردى،
ەسى - دەرتى جاعفارعا اۋىپ ءجۇردى.

ارالىقتا ەر عالي ناسىلىنەن،
رابيع اتتى ءدانىشپان ءبىر ەر تۋدى.
شاھارىنا مالاتيا جاتىپ بولدى،
ءوزى عالىم سويلەسە ناتىق بولدى.

كوپ ىسىنە بۇل ادام بولدى شەبەر،
كىشى پەيىل جاماعاتقا جاتتىق بولدى.
بۇل ادامنان جانە دە ءبىر ۇل تۋدى،
ىرىمدادى بولسىن دەپ عالي سىندى.

سوندىقتان اتىن جانە عالي قويدى،
بۇل عاليدان جانە دە ەكى ۇل تۋدى.
اتتارىن قويدى حاسەن، قۇسايىن دەپ،
ەر بولدى ەڭىرەگەن قۇسايىن بەك.

حاليفا بەلگىلەدى جاريالاپ،
عاسكەرگە بولسىن باسشى قۇسايىن دەپ،
قاسەنى سول شاھارعا بولدى جاتىپ،
قۇسايىنىڭ بولدى ەرەن قايراتى ارتىق.

رۇم قايسار قورىققاننان بەردى حاراج
تۇرعان سوڭ قۇسايىننىڭ قۋاتى ارتىپ،
جەتى ميل جەرگە قورعان ءۇي سالدىردى،
ءسايپىل سالىپ، كوپ حانداق جەر قازىردى.

سول قورعاننان وتپەۋگە قۇسايىنمەن،
توقتام قىلىپ، اراعا حات جازدىردى.
تاياسا اجال ۋاقىت بولار ءبىر ءىس،
توسۋعا ادام پەندە كەلمەيدى كۇش.

اڭ اۋلاۋ قۇسايىننىڭ عاداتى ەد،
سول عاداتپەن ءبىر كۇنى ىسقادى تىس.
الدىنان ءبىر تاماشا قاشتى كيىك،
تۇرا قۋدى كيىكتى كۇشىن جيىپ.

كيىك زىتىپ بارادى جۇلدىزشا اعىپ،
ءبىر ۇلكەن تاۋ عارىنا كەتتى كىرىپ.
عار ىشىنە كوز سالىپ قاراپ ەدى،
بايلاۋلى ەرتوقىمدى ءبىر ات كوردى.

ءبىر كۇرزى، ءبىر سۇنگىسى شانشۋلى تۇر،
ۇستىندە ەرتوقىمنىڭ عاجاپ جەرى.
بايلاۋلى ەر قاسىندا شىنجىرى تۇر،
ءبىر قورجىنى تاعى تۇر باسىپ بەلدى.

ات ءبىتىمى جىلقىدان ءتىپتى بولەك،
قىزىقتىرار قاراسا قانداي ەردى.
ءوڭ - ءتۇسى سارى التىنشا جالتىرايدى،
كورگەن جان ايباتىنان قالتىرايدى.
ءجۇرىپ كەتسە قانداي جان ويلاعانداي،
ۇستىنە شىداپ ونىڭ جان تۇرمايدى.
قۇسايىن ەر ءار تاراپقا نازار سالدى،
يەسى قايدا ەكەن دەپ اڭ - تاڭ قالدى.

ەش بەلگى بولماعانسوڭ اتقا كەلدى،
مىنبەك بولىپ ۇستاۋعا ول قامداندى.
ات سەكىرىپ ۇستاتپاي تەكپىلەدى،
جولاتپادى قاسىنا ەش بولمادى.

ءبىر ات ۇستاپ مىنۋگە شاماسىز بوپ،
قۇسايىن ەر جابىرقاپ ءبىر قورلاندى.
سول كەزدە عار ىشىنەن داۋىس شىقتى،
جاعفار قۇلاق سالىپ ول ءسوزدى ۇقتى.

− ەي جانۋار ءتاسىلىم بول وعان، − دەدى،
«جاعفارعا سول تاپسىرار سەنى ءتىپتى.
جاعفار ءدىن ءىسلام نۇرى بولار −
جاۋلاپ - اپ تالاي شاھار بولار مىقتى.

جان - جاعىنا قۇسايىن كوز سالسا دا،
جان كورىنبەي بوپ قالدى ءبىر كۇدىكتى.
وسىدان سوڭ قۇسايىن اتقا كەلدى،
تاپجىلماي ات ورنىندا تۇرىپ بەردى.

اتتى ۇستاپ جاراقتارعا كوز ساپ ەدى،
ءار قارۋعا جازىلعان حاتتى كوردى.
«كۇرزى، سۇنگى قازىرەت حامزانىكى
جاعفار جوقتاتپاس سول ەسىل ەردى».

ال قورجىنى ىسقاق ءنابي ميراسى ەدى،
مۇرا بوپ بۇگىنگى كۇن ساعان كەلدى،
سالساڭ دا دۇنيە مالىن تولماس دەپتى،
كوتەرسەڭ تاعى دا اۋىر بولماس دەپتى.

ىشىندە ادام اتا شاشى دا بار،
ول شاشپەن بايلانعاندار وڭباس دەپتى.
شاش شىنجىرعا ايلانار بايلاعاندا،
بايلاپ قويىپ العا ساپ ايداعاندا.

ءداۋىتتىڭ قىلىشى بار تاس كەسەدى،
مۇقتاج ەمەس ەشۋاقتا قايراعانعا.
ىسقاقتىڭ شىنجىرىنىڭ قاسيەتى،
جىن - شايتاننىڭ جولاماس كەپيەتى.

بايلانسا جىن - شايتان دا كەتە المايدى،
دەپ جازىلعان − شىنجىردىڭ وسيەتى.
ءالقيسا قۇسايىن عازى كوردى ءبارىن،
ات، قىلىش، نايزا، قورجىن، شىنجىرلارىن.

يەسى − ات پەن جاراق، جاعفار كىم؟
بىلە الماي بولىپ قالدى كوڭىلى جارىم،
سول جەردە قالعىپ كەتىپ اتتان ءتۇستى،
ەرىكسىز باسقاننان سوڭ ۇيقى كۇشتى.

تۇسىندە قىزىر ءنابي ايان بەرىپ،
باستان - اقىر ۇقتىردى بولار ءىستى.
جاعفار سەنىڭ ۇلىڭ تۋار دەيدى،
جاۋلارىن ءدىن ءىسلام قۋار دەيدى.

دوستىلارى ءدىن ءىسلام عالب بولىپ،
دۇشمانلارى زار ەڭىرەپ جىلار دەيدى.
ويانىپ ەر قۇسايىن تۇرەگەلدى،
كوڭىلىنە كورگەن سىرىن بۇگە كەلدى.
دارەت اپ شۇكىر ناماز وقىپ الىپ،
قۋانىپ اتقا ءمىنىپ ۇيگە كەلدى.

سونىمەن ءبىراز زامان كۇندەر ءوتتى،
باسىنان ماحابباتلى تۇندەر دە ءوتتى.
ايەلى قۇسايىننىڭ بولدى جۇكتى،
قۋانار ەر - ايەلگە كۇندەر جەتتى.

شاھارعا پاتشا ەدى ءامىر عۇمار،
قۇسايىن مەن قاشان دا بىرگە تۇرار.
ءبىرى ۇلىق، ءبىرى ساردار عاسكەر باسى،
عادەتى ەد اقىلداسىپ ءبىر ءىس قىلار،

وسىلاي ەكى باستى وتىرعاندا،
كوز تىكتى كەنەت ەسىك قاعىلعانعا.
كىرىپ كەلگەن تاۋابىل دەيتىن بالۋان،
سەزدىرمەستەن كەلگەنى ەشبىر جانعا.

قۇسايىننىڭ بۇل ەدى قايناعاسى،
ءوزى بالۋان بەدەل مەن بار باعاسى.
قۇلاعىنا قۇسايىننىڭ سىبىرلادى،
تۋعانىن شۇيىنشىلەپ ءبىر بالاسى.

ول نە ءىس دەپ سۇرادى عۇمار پاتشا،
شىراقتى كىم وشىرەر ءتاڭىر جاقسا.
ءبىر پەرزەنت كەپ قاپتى دۇنيەگە،
ءبىر ءىستىڭ جارار ول اللا قاقسا.

دەپ قۇسايىن جاۋاپتى بەردى وعان،
ءامىر عۇمار قۋاندى بۇعان ھامان.
قاراتتى ۇستۇرلاپقا عالىمدارىن،
بولار دەپ بۇل بالانى قانداي ادام.
كاۋاكب تالىعىنا نازار سالدى،
جۇلدىزىن بۇل بالانىڭ كوزى شالدى.
تالايىنا ەش ءبىر جان شاق كەلمەدى،
تەڭدەسى جوق ءار جاقتان بولىپ قالدى.

جاھاننىڭ بالۋانى − ۇعلىڭ بولار دەدى،
اتاعى جەر جۇزىنە تولار دەدى.
ءىسىمى جاعفار بولسىن ۇعىلىڭنىڭ،
باسىنا باقىت قۇسى قونار دەدى.

قۇسايىن ءبىر اللاعا شۇكىر قىلدى،
ەجەلدەن شۇكىرسىزدى كۇپىر ءبىلدى.
كوپ ادامعا ساحاۋات قايىر قىلىپ،
بالاسى ءۇشىن ويلانىپ پىكىر قىلدى.

قۇسايىن سونىمەنەن ۇشكە كەلدى،
كورەر كوزگە التى جاس ءبىر كەمەلدى.
كورگەندەر تاڭ قالۋشى − ەد جامالىنا،
بولسادا ءوزى ءسابي كىشكەنە ەردى.

جاعفار وسىلايشا وسە تۇرسىن،
كۇنسايىن كامالاتى جەتە تۇرسىن.
كەلەيىك ەندى ورالىپ قۇسايىنعا،
ءبىر كەڭەس ونان داعى وتە تۇرسىن.

قايعىلى ءبىر ايتاتىن ءسوزىم كەلدى،
قۇسايىندى بايان قىلار كەزىم كەلدى.
ءبىر كۇنى اڭ اۋلاۋعا شىعىپ ەدى،
شىققانى ماعمۋريا تارابى ەدى.

سول تاۋدان اڭعا شىعىپ قاراپ ەدى،
ارتىنان قاشقان كيىك تۋرا قۋدى.
اتى دا بابى كەلىپ جاراپ ەدى،
قىزىعىمەن كيىكتى قۋىپ كەتتى،
قاراماي الدى - ارتىنا قىزىپ كەتتى.
قاشقان كيىك بەزەكتەپ اسىپ - ساسىپ،
اراسىنا كوپ عاسكەر كىرىپ كەتتى.
مىھرايىل سول لاشكاردىڭ باسشىسى ەدى،
قايساردىڭ ەڭ سەنىمدى جاقسىسى ەدى.
جانە قاتىننىڭ اعاسى ەدى،
پاتشاعا قورعان بولعان ساق كىسى ەدى.

مىھرايىلدىڭ بۇل كيىك مۇلكىندە ەدى،
قاشقاندا مىھرايىلگە تۋرا كەلدى.
كىم ەكەن مۇنى قۋعان دەپ ويلادى،
تەرلەگەن سول كيىكتىڭ حالىن كوردى.
اشۋ قىسىپ سول جەردە ايعايلادى،
«قۋعان جاندى الدىما كەلتىر» دەدى.

«كەلمەسە ەگەر الدىما وڭايلىقشا،
راحىم قىلماي تاباندا ءولتىر» دەدى.
كوپ لاشكاردى جان - جاققا ايداپ سالدى،
كوردى ولار تاۋباسىنان جالعىز جاندى.

سەن قۋدىڭبا ۇلىقتىڭ كيىگىن دەپ،
عاسكەردىڭ ءباز ءبىرلارى وعان باردى.
«سەن قۋساڭ بىزبەن بىرگە جۇرگىن» دەدى،
ءامىرى مىھرايىلدىڭ بىلگىن دەدى.

بۇل كيىك سول سارداردىڭ مەنشىگىندە،
الدىندا ءوزىڭ جاۋاپ قىلعىن دەدى.
قۇسايىن وسىلارعا بەردى جاۋاپ،
− مەن ءجۇرمىن ءبىر ءوزىمدى مىڭعا بالاپ.

كيىگىن ماعان بەرسىن مىھرايىل،
كەپ تۇرمىن ءاز باسىممەن سۇراپ قالاپ.
مەنىڭ اتىم قۇسايىن ءبىلىپ قويسىن،
كەشىرگەم عۇمىرىمدا تالاي عازات.

ەگەر دە جونىمەنەن بەرە الماسا،
سالارمىن كەڭ باسىنا تالاي عازاپ.
مۇنى ەستىپ لاشكارلارى كەيىن قايتتى،
ەستىگەنىن ۇلىققا تۇگەل ايتتى.

«ءسوزىڭدى قانشا ايتساڭدا ەستىمەدى»،
دەپ ۇقتىردى ساردارعا بولعان جايتتى.
مىھرايىل، مىھران، شامساپ ۇشەۋ ەدى،
ءبىر تۋعان اعايىندى ءۇمىت ەر ەد.

ءبىر ىسكە اقىلداسسا كەڭەس قۇرىپ،
قۋاتتاپ ءبىرىن - ءبىرى كۇشەر ەدى.
− ەستۋشى - ەد قۇسايىندى «انىق بالۋان»،
قاراتقان بالۋانداردى الۋان - الۋان.

مىھرايىل − قۇسايىن دەپ ەستىگەندە،
بىلە الماي نە قىلارىن ەستەن تانعان.
مىھرايىل لاشكارىنا سويلەدى ءسوز،
قۇسايىنعا تۇيىقسىزدا بولىپپىز كەز.

جەكپە - جەككە ول ءسىرا الدىرمايدى،
جۇملا عاسكەر ورتاعا اپ قورشاڭدار تەز.
قۇسايىن عازى بۇل كۇندە عافل ەدى،
قۇرالدان قۇلان تازا تاقىر ەدى.

دۇشماننان قاشىپ كەتۋ نامىس قوي دەپ،
الىسپاق بولدى دارا باتىر ەدى،
تاۋەكەل ءيا اللا دەپ قارسى تۇردى.
الدىمەن تاكبىر ايتىپ سايعا قىلدى.

قۇسايىننىڭ قورقىنىشتى داۋىسىنان
ءبىر توبى كاپىرلەردىڭ بولدى جىندى.
قول سەرمەپ ارالاستى كاپىرلەرگە
مىسالى اش ارسىلان قويعا كىردى.

ولگەن ولىك ءۇيىلىپ بولدى توبە،
سەل قىلىپ اققان قاندى قويداي قىردى.
الىستى ءۇش كۇن، ءۇش ءتۇن اتتان تۇسپەي،
اجال كەلسە از عۇمىر كورگەن تۇستەي.

ورتاعا الدى قىرىق مىڭ قالىڭ لاشكار،
شاھيت بولدى وق تيىپ اقىرى ىشتەي.
امال نە شاھيت قىلدى كوپتىگىمەن،
اجال جەتسە باتىرلىق سەپتىگى نە.

قۇرالسىز قان مايداندا الىسسا دا
ويسىراتىپ جاۋلارىن كەتتى مۇلدە.
كوپ عاسكار اتىنا ونىڭ قايران قالدى،
جابىلىپ ۇستاماق بوپ ورتاعا الدى.

ۇستاتپاي قالىڭ قولعا كەتتى قاشىپ،
قان بولىپ مالاتياعا جەتىپ باردى.
بۇل ءىستى كىم قىلعانىن بىلە الماستان،
حالايىق ماتام تۇتىپ زار جىلادى.

ءبىر ادام وسى كەزدە جەتىپ كەلدى،
اتى ونىڭ ياحيا ءبىن ءمۇنزىر ەدى.
ماعمۋريادا قۇسايىن شاھيت بوپتى،
انىقتاپ كوزبەن كورىپ كەلدىم دەدى.
كورگەن مەن بىلگەنىنە ايالدادى،
مىھرايىلدىڭ ولتىرگەنىن باياندادى.
بارى ءبىلىپ قايعىردى ءاھاسۇ شاھار
جەتى كۇن قۇران وقىپ زار جىلادى.

حاليفاعا ءامير عۇمار قاعاز جازدى،
ماجىراسىن قۇسايىن عازى تامام جازدى.
حاليفا حاتتى كورىپ جىلاپ كەتتى،
ەستەن تانىپ كەتۋگە از - از قالدى.

جازادى قاتيادان حات حاليفا اعزام،
ويلاساق بايانى جوق مىنا جالعان
شاھيدلىك عاتا قىلسىن جاراتقان حاق
قاپىدا كەتتى ەسىل ەر بۇل ءبىر ارمان،

ساق بولىڭدار حاراكات قىلسا قايسار،
حابارلاڭدار ءبىر ءسوزىم سىزدەرگە ايتار.
ساقاداي ساي تۇرىڭدار وزدەرىڭ دە
قىبىر ەتسە تۇمسىققا سوق تا قايتار.

ءامىر عۇمار بۇل ءسوزدى ىشكە ءتۇيدى،
باسشىلارىن لاشكاردىڭ تۇگەل جيدى.
شارعاسكار قۇسايىننىڭ ورنىنا
كىم بولار ىستەتىڭدەر بۇگىن ميدى.

ۇعىلى جاعفار بولسا ءالى دە جاس،
تۇبىندە شارعاسكارلىك ءدال سوعان حاس.
ۋاقىتشا عابدۇسسالام بولا تۇرسىن،
دەپ توقتاتتى جاماعات عاسكارگە باس.

مۇنىمەنەن ءبىرقانشا زامان ءوتتى،
جاعفار ون ءۇش جاسقا كەلىپ جەتتى.
ءبىراق بويى كەم ەمەس قاي جىگىتتەن
وقۋعا بەردى جان بار نيەتتى.

ءبىتىردى تاۋرات، زابۇر، ءىنجىل، قۇران
حادىسىن پايعامباردىڭ قوستى بۇعان
عىلىمىنا ەش ءبىر ادام شاق كەلمەدى،
ءامىر عۇمار ارناۋلى حاتىپ قىلعان.

مۇنبارعا جاعفار عازى شىعىپ ەدى،
ازىراق ءامىر ماعرۇق قىلىپ ەدى.
اۋزىنا ءبىر قاراتتى جاماعاتتى
ماعىنالى ءسوزى اسەرلى تۇنىق ەدى.

كوڭىلى ەرىپ، جىلاماعان جان قالمادى،
بوي ۇرىپ دۇنيەگە الدانادى.
ۇيرەندى ءبىر جاعىنان جانە ونەردى
قىلىش، كۇرزى، نايزادا جان سالمادى.

ءبىراق داۋلەت باسىنان اۋىپ كەتتى،
داۋلەت - ءمانساپ ءبارىن دە بىردەي الىپ
عابدۇسسالام قاراماي تەنتىرەتتى،
اناسى وسىنى ايتىپ زار جىلادى.

كوزىنەن مونشاق - مونشاق جاس بۇلادى،
جاعفار سوندا «جىلاما انام» دەيدى −
«ءتىرى بولسام ورالار باق شىراعى»
− ءىنشاللا كۇللى عىلىم تاحسىل قىلدىم.

سالاحپازدىق ونەرىن تاعى ءبىلدىم
ىستەردى اكەم قىلعان مەن دە ىستەيمىن،
بولادى سوندا عانا كوڭىل تىندىم.

− اناسى سوندا اسىقپايىق بالام − دەيدى،
ءالى دە تەڭشەلگەن جوق شاماڭ دەيدى.
عابدۇسسالام ءوزى باي، يناباتتى
اميرگە جانە جاقىن ادام دەيدى.

سونىمەن سۇبحۇسادىق تاڭ دا تۋدى
جاعفار عازى ماسجىتكە بارىپ كىردى.
نامازدان بوسانعان سوڭ امىرىنەن،
سويلەۋگە رۇقسات سۇراپ جانە ۇلگىردى.

− ەي ءامير ساردار ەكەن مەنىڭ اتام،
جۇزىمە ايت ەگەر بولسا مەنىڭ قاتام.
اتامنىڭ ۋازيپاسىن وزىمە بەر،
كورسەتپەي قايراتىمدى قايتىپ جاتام!

بۇل ءسوزدى حالايىقلار ماقۇل كوردى،
قۋاتلاپ جاعفارعا اقىل بەردى.
ونەر، عىلىم جاعفاردا تولىق دەيدى،
«سايلاۋ كەرەك ساردار قىپ باتىر ەردى.

سول كەزدە عابدۇسسالام ءسوز الادى.
كىم ءمانساپتان ويلاساڭ بەزە الادى،
− ەي جاعفار اكەڭ باتىر بالۋان ەدى،
قاي كىسى اكەڭدەي بوپ توزە الادى.

الدىمەن جوقتاپ الشى اكەڭ قانىن،
ول ءوشتى مىھرايىلدىڭ العىل جانىن.
مىھرايىلدى شامساپپەنەن قوسا ءولتىر
بۇل ىسكە قايراتىڭنىڭ سالعىل بارىن.

وسىلاردى ىستەپ بولساڭ ءوز جايىندا
ءمانسابىڭ مەندە تۇرعان تۇر عوي دايىن.
ەگەردە قىلا الماساڭ بۇل ىستەردى،
بەكەرگە ءمانساپ بەرەر جوقتۇر جايىم.
حالايىق بولا قالدى ەكى تاراپ،
اياقسىز قالىپ قالدى بۇل ءسوز جايىن.

جاعفار ءوز ۇيىنە قايتىپ كەلدى،
كورگەنىن اناسىنا ايتىپ كەلدى.
ناعاشىسى تاۋابىل سول جەردە ەدى،
بولعان ءىستى وعان دا ايتىپ بەردى.

اناسى مەن تاۋابىل توقتاۋ ايتتى،
ۇقتىردى وتكەن - كەتكەن جۇملا جايىتتى.
مىھرايىل ءوزى بالۋان، ءوزى باتىر،
بۇل جايلى سابىر قىلىپ بول بايىپتى.

عاسكەر باسى تاعى دا ءوزى عايار،
لاشكارى كوپ قاپتاتىپ ءبىراق جايار.
قانشا ايتقانمەن جالعىزدىڭ اتى جالعىز،
قالىڭ قول قاپتاپ كەتسە كىمدى ايار.

جاعفار كونگەن بولدى كوزدەرىنشە،
توقتاتتى اقىل ايتىپ وزدەرىنشە.
جاعفاردىڭ كوڭىلى جاي تابار ەمەس،
جاھاندى ءبىر ارالاپ كەزبەيىنشە.


1 - جاعفاردىڭ مىھرايىل مەن شامساپتى ءولتىرىپ، ون بەس ادامنىڭ
باسىن كەسىپ اكەلگەنى تۋرالى

يا اللا ءسوز سويلەدى ءوزىڭ وڭدا،
كوڭىلىمە تاۋفىف بەرگىل حۇداۋاندا
باستاسام حامدۇمەنەن سالات مۇندا،
كوپ قىلعاي ساۋابىن ماحشار تاڭدا.

ون ءۇش جاستا باستاعان سەيىتباتتال،
ءمان - جايىن سوعىسىنىڭ ەندى اڭلا.
بولعاندا ءتۇن ورتاسى اتقا قوندى،
سىر ايتپاي جاعفار عازى ەشبىر جانعا.

تاۋەكەل يا اللا دەپ ءجۇرىپ كەتتى،
ءتۇن ىشىندە ءبىر سارايعا كەلىپ جەتتى.
ول سارايدان ءبىر راھبان قارسى شىعىپ،
مارحابا حوش كەلدىڭىز جاعفار دەپتى.

مۇباراك قۇتتى بولسىن جولىڭ دەيدى،
جەتىپتى ءار نارسەگە قولىڭ دەيدى.
جاعفار سوندا راھباننان جاۋاپ سۇراپ،
ءجونىڭىزدى ايتقانىڭ ورىن دەيدى.

مەن جاعفار ەكەنىمدى قايدان ءبىلدىڭ،
بىلە الماي وسى اراسىن تالا بوپ تۇرمىن.
مۇنان بۇرىن كورمەگەن جاندار ەدىك،
اتتانىپ ءبىر ماقساتپەن ساپار ءجۇرمىن.

− حۇسايىن عازى تۇسىمە كىردى مەنىڭ
كەرەمەتىن تاقسىردىڭ بۇگىن كوردىم.
بولادى جاعفار عازى مەنىڭ ۇعىلىم،
سىرتقا شىعىپ قارسى الار كەلدى كەزىڭ.

ماقساتى قانىن الماق اكەسىنىڭ،
جول كورسەت مۇسىلماندىق بولسا سەنىم.
قاقپاڭدى اش، الدىنان شىق، كەلدى قازىر،
دەپ ايان بەرگەننەن سوڭ شىعىپ ەدىم.

دەپ راھبان جاعفارعا ايتىپتى ءجونىن،
تارقاتقانداي بوپ قالدى ىشتەن شەرىن.
بۇل ىسكە جاعفار عازى قالدى قايران،
ءۇش ۇيىقتاسام ويىمدا جوق دەپ مەنىڭ.

راھبانمەن قۇشاقتاستى اتتان ءتۇسىپ،
جاعفاردى كىرگىزدى ۇيگە الىپ - ۇشىپ.
ۇيگە كىرە كيىمىن اۋىستىردى،
اتى شامماس راھباننىڭ سونداي پىسىق.

ەسىك اشىپ تاعى ءبىر ىشكە كىردى،
كەلگەندەي ءبىر مەشىتكە تۇسكە كىردى.
محراب، ءمىنبارى ءبارى دايىن،
كالام شارىف تورىندە تاعى تۇردى.

جۇملاسىردى ول راھبان باياندادى،
مۇسىلمان ەكەندىگىن اياندادى.
وقىدى بىرلىكتە ولار شۇكىرناماز،
يمام بوپ جاعفار عازى ايالدادى.

جاعفاردىڭ تىڭداعاندا قيرا اتىن،
ءدال مۇنداي ەستىمەپ ەد بىردە حاتىم.
ويىنا كەلدى راھبان − كۇن بولارما
قۇراندى بارشا جانعا تىڭداتتى.
ءوزى دە كوزگە جاس اپ ەرىپ كەتتى،
ءون - بويىن يمان نۇرى كەرىپ كەتتى.
ۇيىدى قۇران كارىم وقىلعاندا،
كۇپىرلىكتەن الىستاپ بەزىپ كەتتى.

ەكەۋى ءتۇن بويىنشا ءماجىلىس قۇردى،
راھبان دا مىھرايىلدى تانىستىردى.
ەگجەي - تەگجەي جاعفارعا بايان قىلدى،
بىلگەن - كورگەن قۇپيا بارلىق سىردى.

* * *

ەكەۋى ءماجىلىس قۇرىپ تۇرا تۇرسىن،
پاقىرىڭ مالاتيادان كەڭەس قۇرسىن.
جاعفار كەتىپ ارتىنان تاڭ دا اتتى،
ساپارىن ءبىر اللا ءوزى وڭدى قىلسىن.

ايتىلدى تاڭ نامازعا مەشىتتە ازان،
جيىلدى نامازعا جۇرت ءبارى تامام.
ىشىندە جاعفار عازى جوق بوپ شىقتى،
ءامىر عۇمار بوپ قالدى بۇعان الاڭ.

ءبىر ادام ونى جوقتاپ ۇيگە باردى،
اناسىنان بار ما؟ دەپ سۇراپ قالدى.
بولعاندا ءتۇن ورتاسى كەتكەن ۇيدەن،
دەپ اناسى ايتتى وعان بارلىق حالدى.

ءامىر عۇمار سول جەردە بۇيرىق قىلدى،
ىزدەڭدەر دەپ جاعفاردى كۇندىز - ءتۇنى.
ەكى ءجۇز اسكەر شىقسىن تەز ارادا
بىلمەيتىن جاس بالا ەد بارلىق سىردى.

جاعفار ەرعاليدىڭ يادىگارى ەد،
مۇمكىن ول جاۋعا تامان تەرىس ءجۇردى.
ىزدەدى ەكى جۇزدەي اسكەر شىعىپ
تابا الماي جاعفاردى قايتىپ كىردى.

* * *

كەلەيىك ەندى شامماس، جاعفارعا،
كەزدەستى سىردى بۇلار اعىتارعا.
ۋاعدا قىپ شامماسپەن جولعا شىقتى،
اللاعا تاۋەكەل دەپ باق سىنارعا.

مەن جاعفار ءبىر بيشارا باندە دەيدى،
سەنەن عايرى ەش بولماس ءزاررا دەيدى.
قۋات - جاردام بارلىعى ءبىر وزىڭنەن،
ءوزىڭ جاردەم بەرگەن جان كەمدەمەيدى.

القيسا، حاققا سەنىپ جونەلەدى،
الدىنان ءبىر سالت اتتى كورىنەدى.
ەرتۇرمان قارۋى التىن ءبارى دە ساي،
ول داعى كوپ ونەرگە شەبەر ەدى.

كەزىگىپ جاعفارعا ول كىمسىڭ دەدى،
ءجونىڭدى ايت نەمەنە ىزدەپ ءجۇرسىڭ دەدى.
اتىڭ كىم؟ قايدان كەلدىڭ؟ قايدا تارتتىڭ؟
ءجونىڭدى ايت كوڭىلىم مەنىڭ تىنسىن دەدى.

جاعفار سوندا وعان بەردى جاۋاپ،
كەلەمىن چىن ەلىنەن - ءرۇمدى قالاپ.
قانا ءتۇس اتىم مەنىڭ جولاۋشىمىن،
سالاحپازدىق ونەردى ەتىپ تالاپ.

جاعفارعا وسى ادام كوزىن سالدى،
كەلبەتىنە تاڭدانىپ قايران قالدى.
ايباتى ارىستانداي باتىر عوي دەپ،
ىشىنەن ءبىر تىكسىنىپ قورقىپ قالدى.

ەي جىگىت قۇتتى بولسىن جولىڭ دەيدى،
جاستارعا ونەر ىزدەۋ ورىن دەيدى.
بالۋانمىن اتىم شامساپ ءبىلىپ قويعىن،
سوزالماس ماعان ەشكىم قولىن دەيدى.

حاليفا مەنەن قورقىپ باعداتتاعى،
مۇمكىن ەمەس توسەككە تىنىش جاتپاعى.
تۇندە ۇيقىسىن ءتورت ءبولىپ الاڭدايدى،
ۇزاق سارتاڭ ءبىر قيىن تاڭ اتپاعى.

سالاحپازبىن دۇنيەگە اتىم شىققان
كوپ ونەردى ادام كوپ مەنەن ۇققان.
ۇيرەتەم ماعان ەرسەڭ ونەرىمدى،
بالۋان جوق ءرۇم قايساردا مەنى جىققان.

جاعفار سوندا ءسوز الىپ بىلاي دەيدى،
مەن سەنبەن ايتقانىڭا قۇلاي دەيدى.
ەڭ الدىمەن ەكەۋمىز سىناسالىق،
جەڭىپ كەتسەڭ بەتىڭە كىم ءاي دەيدى.

ءشامساپ مالعۇن سول كەزدە وڭدايلاندى،
جاعفاردى ۇرماق بولىپ ىڭعايلاندى.
كۇرزىسىن جاعفار ونىڭ الدى تارتىپ،
قول تەرىسى جابىسىپ ساپتا قالدى.

جاعفارعا ەندى كەزەك كەلدى ايلانىپ،
شامساپتى ۇرىپ ەدى وڭتايلانىپ.
تىك شانشىلىپ توبەمەن ءتۇستى جەرگە،
ۇرۋعا كەلمەي قالدى قايتا ايلانىپ.

كەۋدەسىنە جاعفار عازى ءمىنىپ الدى،
نىعارلاپ تۇرماستاي قىپ جىعىپ الدى.
كەڭىردەككە قانجارىن تاقاپ تۇرىپ،
يمان ايت دەپ مالعۇنعا تۇرىپ الدى.

اكەمدى سەن ولتىرگەن قاندى قولسىڭ،
جازاڭىز بۇل دۇنيەدە وسى بولسىن.
ايتپادى شامساپ مالعۇن سوندا دا يمان،
تەگى كاپىر بولعان سوڭ قايدان وڭسىن.

جاعفار ونىڭ باسىن الدى كەسىپ،
دەنەسىنە ءبىر شۇڭقىر بولدى بەسىك.
قورجىنعا كەسكەن باستى سالىپ الدى،
جازاسى شامساپ جەندەت بولدى نەشىك؟

اتقا ءمىندى جاعفار جاۋ جەڭىلدى،
تاعى الدىنان بۇلدىراپ تاۋ كورىندى.
جاقىنداپ تاۋعا نازار سالىپ ەدى،
ءبىر شاھار تاۋ ۇستىندە بار كورىندى.

جان - جاعى بۇل شاھاردىڭ قالىڭ شاتىر،
ماڭىندا شاتىر تىگىپ اسكەر جاتىر.
شەتتەپ كەپ ءبىر ادامنان ءتىل الىپ ەد،
شاھارى ماعمۋديا بولدى اقىر.

كوپ شاتىر مىھرايىل لاشكەرلەرى،
حازىرلىق كورىپ جاتىر عاسكەرلەرى.
ماقساتى − مالاتيا باسىپ الماق،
ولتىرمەك امىرلەرىن، ىسكەرلەرىن.
حالقىن قىرىپ شاھارىن حاراپ قىلماق،
مەشىتىن شاعىپ دىندەرىن مازاق قىلماق.
دەدى دە ءوز جونىنە كەتىپ قالدى،
ۇستالعان ءتىل بۇل جەردە قانشا تۇرماق.

جاعفار دا باسپالاپ ءتۇستى تاۋدان،
ءبىر جاقتان ساقتانىپ ءجۇر، قالىڭ جاۋدان.
ۇستىنەن ءبىر باقشانىڭ ءتۇسىپ قالدى،
ەگىلگەن ءتۇرلى جەمىس تاۋدان - باۋدان.

ورتاسىندا باقشانىڭ تاح پەن شاتىر،
زيناتتالعان ناقىشپەن الۋان - الۋان.
ۇيرەنشىكتى ات مىنگەن بولعاننان سوڭ،
قويا بەرىپ باقشاعا جاياۋلاعان.

تاڭىرقاپ تاققا ءوزى شىعىپ الدى،
قۇدىرەتشە سول تاحقا ۇيىقتاپ قالدى.
بۇل باقشا قاراستى ەدى مىھرايىلگە
كەلتىرمەۋشى - ەد ماڭىنا باسقا جاندى.

مىھرايىل سەيىلدەۋشى - ەد كۇنىندە كەپ،
قانشا بالۋان، باتىرىن ەرتىپ اكەپ.
عاداتىمەن تاعى دا قانشا اداممەن،
مىھرايىل سەيىلدەۋگە كەلىپ جەتەد.

قاراسا تاحتا بىرەۋ جاتىر ۇيىقتاپ،
ءوزى جاس، ءوزى سۇلۋ كوڭىلى شات.
بالقيدى تولعان ايداي نۇرى ونىڭ،
كورىنىپ تۇر بالالىق بەينەسى ناق.

كەلبەتى ءتىپتى بولەك باسقالاردان،
ءدال مۇنداي كەلمەگەندەي باسقا ادامزات.
بۇل ادام عارىپ پا ەكەن دەپ ويلايدى،
كورگەنسوڭ جات جۇرتتاعى جالعىز جاندى - اق.

ەشنارسەدەن حاۋىپ جوق ۇيىقتاپ جاتىر،
دەپ ويلايدى نەمەسە ءبىر حاس باتىر.
وياندى دابىرلاعان دىبىستى ەستىپ،
سالەم بەرە ورنىنان تۇردى اقىر.

ءرۇمنىڭ عاداتىنشا تۇردى ورنىندا،
قوزعالماي قاتىپ قالدى ءبىر ورىندا.
مىھرايىل سۇرادى ونان سەن كىمسىڭ؟ دەپ،
قاي جەرلىكسىڭ؟ باراسىڭ قايسى ورىنعا؟

جاعفار سوندا مەن چىننان كەلەم دەيدى،
جولاۋشىمىن ىزدەيمىن ونەر دەيدى.
ءسارجايىل اتىم مەنىڭ الىس جەرلىك،
قول ۇشىن ماعان قاي جان بەرەر دەيدى.

مىھرايىل كۇلىپ سوندا ءسوز سويلەدى،
تالابىڭ قۇتتى بولسىن دەپ سويلەدى.
مىھرايىل مەنىڭ اتىم − باتىر بالۋان،
جاھاندا ءوز تەڭدەسىن جوق سويلەدى.

قايساردىڭ لاشكارىنىڭ باسشىسى مەن،
ءجۇز قۇلىم بار − اتشىسى، قوشتىسىمەن.
ءبىر قۇلىم ءجۇز ادامنان جەڭىلمەيدى،
ونەرىن كورسەتەدى ناق كۇشىمەن.

ءبارى بالۋان جانە دە ءبارى شەبەر،
ءارقايسىسى كورسەتەر ءجۇز ءتۇرلى ونەر.
سول قۇلداردىڭ قوسىلساڭ قاتارىنا،
ماشىق قىپ ءار ءتۇرلى ونەر قولدان كەلەر.
بولاسىڭ ءوز قاسىمدا بۇعان كونسەڭ،
بار قۇلدان بيىك بولار سەنىڭ ەڭسەڭ.
جاعفاردا ماقۇل بولىپ باس يزەدى،
بولدى دەپ ءوز قاسىڭنان ورىن بەرسەڭ.

مىھرايىل بەك جۋانداپ ءسوز سويلەدى،
ەندەشە قاسىما كەل، وتىر دەيدى.
ىشەلىك الدىمەنەن اراق - شاراپ،
ارتى ونىڭ تاماشاسىز وتىلمەيدى.

جاعفار جانىنا كەپ وتىردى ونىڭ،
− ەي ساردار بولىپتى دەپ مەنىڭ جولىم
ءبىراق اراق ىشپەۋشى - ەم رەنجىمە.
اتاما انت بەرگەندەرىم − كورىم - كورىم.

ىشپەسەم دە ساقيلىق مەن قىلايىن،
كۇتۋگە قوناقتاردى بار ىڭعايىم.
دەدى دە كۇتۋشىگە شىعىپ الدى،
باسقالار ىشە بەردى سىپىرمايىم.

بارلىعى ماس بوپ قالدى اراق ءىشىپ،
ايرىلدى ەس - اقىلدان قۇسىپ - تىشىپ.
جاعفار ءبىر تەسىلىپ قاراپ ەدى،
مىھرايىلدىڭ قالدى وعان كوزى ءتۇسىپ.

كوزىنە ماس ادامنىڭ قىز كورىندى،
ناپسىگە ماستىقپەنەن تىم بەرىلدى.
قولىنان جاعفاردىڭ جەتەلەپ اپ،
يەندەۋ وڭاشا جەرگە كىردى.

مىھرايىل قولىن سوزدى ءناپسى بيلەپ،
جاعفار وعان قالاي باسىن يمەك.
جۇدىرىقپەن تاقىر قولتىقتان ءبىر ۇرىپ ەد،
مىھرايىل تىك شانشىلىپ قالدى كۇيرەپ.

كەۋدەسىنە جاعفار ءمىنىپ الدى،
ساقالىنان ءبىر تۇتار جۇلىپ الدى.
مىھرايىل سەن كىمسىڭ دەپ كوزىن اشتى،
تانىپ ال، جاعفار مەن دەپ تۇرىپ الدى.

اكەمنىڭ العالى كەلگەم قان قارىزىن،
جانىڭ تۇر القىمىڭدا بار ما ارىزىڭ.
يمان ايت شىن جۇرەكتەن جانىڭ قالسىن،
سەن قاپقان بالىعىسىڭ قارماعىمنىڭ.

باس تارتتى ول يماننان بۇيىرماعان،
ولسەدە كاپىرلىكتەن تيىلماعان.
جاعفار ونىڭ باسىن الدى كەسىپ،
ساقالدان ۇستاپ تۇرىپ سىعىمداعان.

ونانسوڭ قايتا كەلدى قالعاندارعا،
ەسى جوق، اقىلى جوق بالۋاندارعا.
ىرىكتەپ ەكى بالۋان شاقىردى ول،
مىھرايىل شاقىرعان سوڭ قالعان بار ما.

شىعارىپ اۋاشاعا قاقتى باسىن،
شىعارماي تيپىل قىلدى شىپ - شىرعاسىن.
شاقىردى جەتى دۇركىن ون ءتورت بالۋان،
ءبىر - بىرلەپ قىلدى ءبارىن جاننان قاسىم.

ون ءتورتىنىڭ ءبارىنىڭ باسىن كەستى،
كەلىستىرىپ اكە ءۇشىن الدى ءوشتى.
افلاحۇن دەگەن بالۋان ايتىپ يمان،
باسىن يگەنسوڭ قىلمىسىن ونىڭ كەشتى.
قورجىنعا ەلۋ ءبىر باستى سالىپ الدى،
التىن - كۇمىس جەتكەنىنشە الىپ الدى.
سىعاقتىڭ قورجىنىنىڭ قاسيەتىن،
بۇل جەردە جاعفار سۇلتان تانىپ الدى.

ەندى جاعفار تۇرمادى ات ىزدەدى،
ۇيرەنشىكتى ات شاقىرماي ءوزى كەلدى.
ءبىر اتقا كەرەك - جاراق زاتتاردى ارتىپ،
ءبىر اتقا افلاحۇن مىنەدى ەندى.

ءتۇن قاتىپ يا اللا دەپ ءجۇرىپ كەتتى،
ءۇش كۇندە مالاتياعا كەلىپ جەتتى.
بار ەدى جاعفاردىڭ ءتورت باقشاسى،
الدىمەن سول باقشاعا ەنىپ كەتتى.

افلاحۇندى اتتارىمەن سوندا قويدى،
كورسەتپەي تۇرا تۇرماق ءازىر بويدى.
باسپالاپ ءوزى ۇيگە كەلىپ ەدى،
زارلى ءۇنى اناسىنىڭ بۇزدى ويدى.

«يا اللا ءوزىڭ ەدىڭ قادىر سۇبحان
ايرىلدىم جالعىز قوزىم ۇعىلىمنان.
ارىستان مەن قاسقىرعا تۋرا باردى،
قالاما جاۋىزداردان ءبىر شىبىن جان.

مىڭمەن جالعىز الىسقان جالعىزىمسىڭ،
قالارما جازىم بولىپ ول قىزىل قان.
جالعىزعا ءوزىڭ جار بول جالعىز اللا،
بار نارسە تاسا بولماس تاعدىرىڭنان».

جاعفار سوندا شىداماي كىرىپ كەلدى،
حال - جايىن اناسىنىڭ ءبىلىپ كەلدى.
اياعىن اناسىنىڭ قۇشاقتادى،
بارمىسىڭ عازيز انا تىرىك دەدى.

اناسى ۇعىلىنىڭ ءسۇيدى كوزىن،
توگىلدى قۋانىش جاس بيلەپ سەزىم.
ۇستىنە تاۋابىل دا كىرىپ كەلدى،
باسسالدى جاعفاردى ەتپەي ءتوزىم.

شۋلاسىپ قۇشاقتاسىپ ماۋقىن باستى،
ەرىكسىز كوزدەرىنەن توكتى جاستى.
اياقتاپ امان - سالەم بولعاننان سوڭ،
اسىقپاي ءبىر - بىرىنەن ءجون سۇراستى.

جاعفار كورگەندەرىن قىلدى بايان،
ءمان - جايىن بەس، ون باستىڭ قىلدى ايان.
«افلاحۇن، ات پەنەن ون بەس باس باقشادا تۇر،
الدىم دەپ اكەم قانىن نەسىن جايام».

تاۋابىل قۋانعاننان جاعفار ەردى،
الدىنا ءامىر عۇمار الىپ كەلدى.
مىھرايىل شامساپ باسىن، ءبىرقانشاسىن،
اكەلگەنىن امىرگە ايتىپ بەردى.

ءامىردىڭ جانىندا ەدى جارانلارى،
راسپا دەپ ەستىگەندە الاڭدادى.
عابدۇسسالام ەستي ساپ ساق - ساق كۇلدى،
سەندىرمەك وتىرىكپەن قالاي جاندى.

مىھرايىل تاتۋشى ەدى ءدۇز جاعفارعا،
قارا باسىپ قالايشا اراندالدى.
اكەلگەنى ءبىر قويشى باسى شىعار،
دەيمىزبە ءىس ونىمەن تامامدالدى.
ءبىر تۇرىپ جاعفاردا ءبىر وتىرىپ،
دەگەنگە اشۋلاندى بۇل وتىرىك.
تاۋابىل الىپ كەلدى ون بەس باستى،
كورىڭدەر وتىرىكپە ەكەن دەپ زەكىرىپ.

ون بەس باستى مايدانعا جايىپ سالدى،
عابدۇسسالام اجارى تايىپ قالدى.
مىھرايىل، شامساپ باسى بەپ - بەلگىلى،
جيىلعان جۇرت ەكەۋىن تانىپ قالدى.

جاعفار − دەدى عابدۇسسالام بەرى قارا،
ءبىرتالاي ساردار بولدىڭ جەكە دارا.
ءبىراق ءىشىڭ تار بولدى اس سيمايتىن،
كىم بولدى، بۇگىن سۋايت ءدۇزى قارا.

ءامىر عۇمار عاسكەرگە قىلدى بۇيرىق،
ون بەس باستى كوشەگە قويسىن ءىلىپ.
قۇسايىن عازى قانىنا كەلگەن باستار،
كورگەندەر قويسىن بەتكە ءبىر تۇكىرىپ.

حات جازىپ حاليفاعا ماعلۇم قىلدى،
افلاحۇن وسى حاتتى الىپ ءجۇردى.
حاليفا حاتتى وقىپ بەك شاتلاندى،
جاعفاردىڭ ەرلىگىنە شۇكىر قىلدى.

عۇمارعا حاليفا اعزام جاۋاپ جازدى،
تاعى دا ىقىلىمدارعا قاعاز جازدى.
جاعفارعا مۇكاپاتلاپ تون جىبەردى،
ەرلىگى باس داپتەرگە قاعازدالدى.

قايسارعا ساق بولىڭدەر ەرەن دەدى،
ولشەمە ونىڭ كۇشىن تومەن ەدى.
قىبىر ەتسە تەز ماعان مالىمدەڭدەر،
جازاسىن كەلىستىرىپ بەرەم دەدى.


2 - جاعفاردىڭ اتى ماشھۇر بولىپ، قايساردىڭ ءجۇز مىڭ اسكەرىن ويرانداعانى تۋرالى

جاعفار ون ءۇش جاستا زاھىر بولعان،
ھام عايار، ھام ورەلى باتىر بولعان.
پايعامباردىڭ مۇعجيزا احبارىنىڭ،
پاش بولاتىن مىنەكي ۋاقىتى تولعان.

مىھرايىل، شامساپتىڭ باسى الىنعان،
كوپ بالۋاننىڭ باستارى قوسا الىنعان.
بىلمەگەن كىم العانىن، قالايشا العان،
باستارى قانداي جەرگە اپارىلعان.

عاسكەرلەرى ءبىلدى ونى كۇن شىققانداي،
قانى قاشىپ بوپ كەتتى تۇنشىققانداي.
حات جازىپ ماعلۇم قىلدى قايسارىنا،
بوپ قالدى كومەيىنە قۇم تىققانداي.

ەستىگەندە قايسار شاھ ەستەن تاندى،
تاعىنان شوشىعاننان قۇلاپ قالدى.
باسىنان ۇشىپ كەتتى التىن ءتاجى،
باسىن كەسكەن ولىكتەي سۇلاپ قالدى.
رۇمدىكتەر قىرىق كۇن زار جىلادى،
كىم سالدى، بۇل ويراندى بىلە المادى.

القيسا، ءار تاراپقا جانسىز سالدى،
جاعفاردىڭ قىرعانىنان حابار الدى.
«قالىپتى قۇسايىننان ءبىر ۇعلان،
وسى ەكەن ويران سالىپ ءبارىن قىرعان.
ءىسىمى − جاعفار عازى جاسى ون ۇشتە،
ەرلىگى اتاسىنان اسىپ تۋعان.
ەگەردە جەتسە شىن كامالاتقا،
تەڭ كەلمەس ەشكىم مۇنداي ازاماتقا.

حاراپ قىلار تامام رۇم داۋلەتىن،
كورىنىپ تۇر ءبىر ۇلكەن جامانات تا.
وسى باستان كورەيىك سونىڭ لاجىن،
شاعايىق وسى باستان ونىڭ تاعىن.

جويايىق سونىڭ كوزىن الدىمەنەن،
بولماسا ءبىر كۇندەردە ەتەر جازىم.
وسىلايشا رۇم قايسار اقىل قۇردى،
شاشپايىق دەيدى ءازىر ىشكى سىردى.

قايساردا ءتورت ۇل بار - ەد ءبارى ۇلىق،
بۇل جولدا كۇش شىعارىپ زىر جۇگىردى.
ءتورت ۇعلى بىردەي كەپ اتا دەدى،
عافۋ قىل بىزدە بولسا قاتا دەدى.

الايىق سان عاسكەردىڭ قانىن جوقتاپ،
رۇقسات قىل سوعىسايىق باتا دەدى.
قايساردىڭ كەنجە ۇلى رابىح اتتى،
سوعىسام دەپ جاعفارمەن كەلىپ جاتتى.

رابىحدى بارلىعىنا باسشى قىلىپ،
رۇم قايسار قىرىق مىڭ قول جۇمساپتى.
قىرىق جۇپ تاعى دا بار ناققارالار،
رابىحكە ەكى بالۋان تاعى قاتتى.

اتتارى ءبىر يانۇس، كىبىريانۇس،
باتىرلار كۇشى مىعىم قولى قاتتى.
ماععۋرياعا قالىڭ قول كەلىپ جەتتى،
باياعى شامماس پىرگە قۇرمەت ەتتى.

ول شامماس جاعفار عازى دوسى ەدى،
جاسىرىن مۇسىلمان - ەد ءوزى تەكتى.
مالاتيا ءامىرى عۇمار ەدى،
رابىحدىڭ بۇعان جازعان حاتى جەتتى.

كۇنا وتكىزدى عۇمىرى كەشىلمەيتىن،
قۇسايىن ۇعلى جاعفاردى بەرسىن دەپتى.
قايسار شاھ اشۋلاندى قاھارلانىپ،
حاليفاڭىز عوزىر قىپ كەلسىن دەپتى.

قان توككەن قىلمىسى ءۇشىن جاعفاردىڭ
حاراجعا جەتى جىلدىق كوشسىن دەپتى.
جاعفار باس قويسا ەگەر ءوزى بارىپ،
ءامىر عۇمار تىلەسە ھام جالبارىپ.

كۇناسىن قايسار پاتشا كەشىرەر - ەد،
ورايدى جىبەرمەسىن بارماي قالىپ.
ەگەردە كونبەسەڭدەر وسى شارتقا،
شاھارىڭدى تاپتايمىز باسىپ الىپ.

شاعامىز مەشىت پەنەن مەدرەسەڭدى،
ورتەيمىز كاعباڭدى وتقا جاعىپ.
ول حاتتى وقىپ كوردى ءامىر عۇمار،
ويلادى بۇل ءىس ەندى نەمەن تىنار.

كورگەنسوڭ قاپتاپ كەلگەن قالىڭ قولدى،
حالايىق تا شوشىنىپ قورقىپ ىعار.
عابدۇسسالام كەزەكتى ءسوزىن الدى،
(حاتتى كورىپ، قوش بولىپ قىبى قاندى.)
«ۇيىقتاپ جاتقان ايداعار − قايسار ەدى،
جاعفار بارىپ قۇيرىعىن باسىپ الدى.
ەندى بەرسىن جاۋابىن جالعىز ءوزى،
ونان باسقا كەڭەسەر نەسى قالدى».

رابىح جازعان قاعازدى قولىنا الىپ،
جاعفارعا اشۋمەنەن بەرە سالدى.
جاعفار جىرتا سالدى حاتتى كورىپ،
رابىحگە قايتا جاۋاپ قاعاز جازدى.

بۇل ءىستى ىستەگەن مەن جالعىز ءوزىم،
ەي رابىح وبال قىلما سەن بەيۋازدى.
ءىسىڭدى ماعان ىستە قولدان كەلگەن،
جازاسىن كوپ باتىردىڭ جالعىز بەرگەم.

قاشپايىن قارسى الدىڭا جالعىز بارام،
جالعىزدىققا جاعفار مۇلدەم كونگەن.
ەلشىلەر بۇل حاتتى الىپ قايتىپ كەتتى،
جاعفار ويداعىسىن ايتىپ كەتتى.

جاعفاردىڭ ىزا قىسقان قاھارىنان،
بۇل جەردەن عابدۇسسالام تايقىپ كەتتى.
جاعفار عازى اشۋمەن ۇيگە باردى،
ءتۇن جارىمى بولعاندا اتقا ەر سالدى.

قىلىش، نايزا، كۇرزىسىن تۇگەندەپ - اپ،
تاۋدان تاپقان سارى اتقا ءمىنىپ الدى.
يا اللا ءوزىڭ وڭدا جولىمدى دەپ،
مۇحاممەد مۇستافانى اۋىزعا الدى.
ەشكىمگە جالىنبادى جاردام سۇراپ،
جاۋىنا تايسانباستان جالعىز باردى.

* * *

تاڭ اتا ازانشىلار ازانداتتى،
مەشىتكە جاماعاتتار اعىپ جاتتى.
ىشىندە جاماعاتتىڭ جاعفار جوق،
ءامىر عۇمار قايدا؟ دەپ سۇراۋ ساپتى.

«ءتۇن جارىمى بولعاندا ۇيدەن كەتكەن»،
دەپ ۇيىنەن اناسى حابارلاپتى.
ءامىر عۇمار تەزدەتىپ ناماز قىلدى،
بوساي بەرە نامازدان ول قايعىردى.

ەر عاليدان قالعان ءبىر يادىگار - ەد،
قالىڭ جاۋعا جالعىز ول قارسى ءجۇردى.
عابدۇسسالام سىبانىپ سويلەر سوندا،
ەي ءامىر ول شىققان جوق عازات جولعا.

ءبىر باسىن الىپ قاشىپ كەتتى قاشىپ،
قالدىرىپ حالايىقتى قالىڭ سورعا.
تاۋابىل وسى جەردە ءازىر ەدى،
سىباعاسىن عابدۇسسالام دەرەۋ بەردى.

− قۇسايىن عازى ولگەلى ۇزىن بولدى،
قولىڭنان سونان بەرى نە ءىس كەلدى.
ەر شىقسا ءوز ورتاڭنان عايبات قىلىپ،
جاۋ كەلسە قويانداي بوپ وتىر بۇعىپ.

مىھرايىل، شامساپ باسىن كىم اكەلدى،
دۇشماننان كورگەن ەمەس حاۋىپ قىلىپ.
دەدى دە قارۋ الدى، اتىنا ءمىندى،
سوڭىنان جاعفاردىڭ و دا ءجۇردى.

جاعفارعا تۋىس جاقتان جاقىن ەدى،
جۇعدا عازى بالۋان دا جولعا كىردى.
ءتورت ۇعىلى بار ەدى ءبارى باتىر،
ولاردى دا بىرلىكتە الا ءجۇردى.

تاۋابىلگە ارتىنان جەتىسىپ - اپ،
اللاعا مىڭ ءمارتابا شۇكىر قىلدى.
جاعفار ىشتەي پىلان قۇرا بەردى،
ەڭ العاشقى كەزدەسكەن شامماس پىرگە
ەڭ الدىمەن ۇشقاسۋ تۋرا كەلدى.

شامماس ءپىر جاعفاردى قابىل قىلدى،
كەڭەسىپ ءبىر - بىرىنەن حال ۇعىندى.
مىھرايىل، شامساپ پەن ون بەس بالۋان،
الىنعانىن باستارى ەندى ءبىلدى.

جاعفار سوندا ءمان - جايدى باياندادى،
كوپ لاشكار كەلگەنىنە ايالدادى.
مالاتيا قورىقتى جۇرەكسىندى،
جالعىز كەلدىم، ەتە الماي ايال دەدى.

شامماس ايتتى − باۋىر ەتىم ۇعىلانىم،
ءبيحساپ − جاۋعا جالعىز بار ما جانىم،
سابىر قىلعىن ارتتاعى لاشكار كەلسىن
كوپ بولىپ ءبىراق جولدا قيمىلداعىن.

جاعفار عازى شامماسقا جاۋاپ بەردى،
قورقۋعا جالعىزبىن دەپ بولماس ەندى.
ءمىناجات دۇعاڭىزدان تاستاماعىن،
جالعىزعا جالعىز اللا جولداس دەدى،


سونى ايتتى دا اللا دەپ اتقا ءمىندى،
اسىنىپ بار قارۋىن نايزا - كۇرزى.
ءبىر ادام جاۋ جاعىنان شىعا كەلىپ،
جاعفارعا سەن كىمسىڭ دەپ سۇراق قىلدى.

جاعفار ايتتى عاسكەرىڭ نە ىزدەپ ءجۇر؛
سول ىزدەگەن ادامىڭ الدىڭدا تۇر.
سوندا ول ادام جاعفار سەنبە دەيدى،
شىنىڭدى ايت، سارقىلماي لاشكاردى قۇر.

جاعفار ايتتى − شۇھرەتكى ەلۋ ءبىر بالۋان،
مىھرايىل، شامسا بار باسىن العان.
قۇسايىن ءبىنو جاعفار مەنمىن ءسىرا،
كەلسەڭ كەلگە كەپ تۇرمىن عاپىل قالمان.

جاعفارعا دەيدى ول ادام تۇرسىڭ ءبوسىپ،
قورىقپايسىڭ قايسار شاھتان ءسىرا نەشىك.
سەن بولساڭ ەگەر جاعفار بۇگىن تاڭدا،
قۇتىلمايسىڭ ءدال بۇگىن ايتام كەسىپ.

سوندا جاعفار − اشۋمەن سالادى ۇران،
قايساردى لاشكارىمەن قويشا قىرام.
كاليسا، شىركەۋىڭنىڭ ءبارىن بۇزىپ،
ورنىنا مەدرەسە مەشىت قۇرام.

مالعۇن سوندا جاعفارعا اشۋلاندى،
قىلىشىن سۋىرىپ اپ ول قامداندى.
تانۇس رۇمى اتتى بالۋان ەدى،
ۇرۋعا جاعفاردى ىڭعايلاندى.

جاعفار عازى قىلىشىن قاعىپ قالدى،
سول قولتىعى استىنان شالىپ قالدى.
جارتى دەنە باسىمەن ۇشىپ ءتۇسىپ،
جانى ونىڭ جاھاننامعا بارىپ قالدى.

شامماس ءپىر تام باسىنان قاراپ تۇردى،
عالايكاعا ۋنۇللاھ دۇعا قىلدى،
جاۋ جاعى مۇنى كورىپ شۋلاپ كەتتى،
مايدانعا جۇمھۇر دەگەن باتىر كىردى.

ونى دا ەكى ءبولىپ تاستاي بەردى،
قالىڭ جاۋ ءۇستى - ۇستىنە ازا قىلدى.
رابىح سوندا اقىردى كبريانۇسقا،
«سەن بارىپ ءتىرى الىپ كەلە انا قۇلدى».

كبريانۇس اتى شىققان مىقتى بالۋان،
قولىنا ءبىر ءجۇز باتمان كۇرزى العان.
كەلدى دە جاعفارعا سىلتەپ قالدى،
جاعفار بۇعان قارسى تۇتتى قالقان.

ءبىر قىلىنا جاعفاردىڭ دارىمادى،
ءوزى جار بولعاننان سوڭ قادىر سۇبحان.
ەندى كەزەك جاعفارعا كەلگەنىندە،
شىقپادى مىقتى بالۋان ءبىر ۇرعاننان.

رابىح تاعى اشۋمەن قىلدى فاريات،
ورنىنا قالاي كەلسىن قىلسادا ارمان.
بۇيىردى ءبىر يانۇسقا سەن دە بار دەپ،
ءوز ىشىندە دەۋشى ەدى ءبىر قاھارمان.

مىسالى ەكى ارسىلان جاعالاسقان،
ءبىرىن - ءبىرى ۇرىپ ءجۇر اياماستان.
وسى كەزدە تاۋابىل جۇعدا كەلدى،
الىسىپ ءجۇر ەكى ەر قاراماستان.
قۇرال داۋىسى تيگەندە ءبىر - بىرىنە،
جاڭعىرىپ تۇر شاقىرلاپ تاۋ مەن اسپان.
ءتورت ۇعىلى جۇعدانىڭ بىرگە كەلدى،
اكەسىنەن ەكى ەلى ايرىلماستان.

اقىرىپ جاعفار عازى ايعاي سالدى،
كۇشىن جيا بويىنا قۋات الدى.
كامەرىنەن مالعۇننىڭ مىقتاپ ۇستاپ،
يا اللا دەپ اتىنان جۇلىپ الدى.

كۇشىن جيا جانە دە اسپانعا اتتى،
ايلانعاندا قىلىشپەن قايتا شاپتى.
ارىستانداي اقىرىپ كەلگەن باتىر،
ءبولىنىپ ەكى جەردە ءولىپ جاتتى.

مۇنى كورىپ تاۋابىل جۇعداعازى،
عالايكا عاۋنۇللا دەپ ناعرا شالدى.
ناعرانىڭ تاۋ جاڭعىرتقان داۋىسىنان،
جەر مەن كوك سىلكىنگەندەي بولىپ قالدى.

ءبىر جولدا ءتورت باتىردان ايرىلىپ،
قالىڭ جاۋ ەسى شىعىپ بەك ساندالدى.
ەندى جاۋ جەكپە - جەككە كەلە المادى،
ءبىرى − ءبىر، ەكىسى − ەكى ولە المادى.

جاعفار عازى ايعاي ساپ جەكە كىردى،
سوعىسپاۋعا ءدات قىلىپ توزە المادى.
تاۋابىل جۇعدا عازى جانە كىردى،
ءتورت بالاسى بىرلىكتە قىلىش ۇردى.
مىسالى جەتى قاسقىر مالعا تيگەن،
كۋسەتىپ قالىڭ جاۋدى قويشا قىردى.


* * *

سوعىسىپ تۇرا تۇرسىن بۇلار ەندى،
نەمەنەن مالاتيا تىنار ەندى.
عابدۇلۋاھاپ امىرگە ءوزى بارىپ،
− ەي، ءامىر ءسوز تىڭدا دەپ جىلار ەندى.

ءامىر عۇمار قۇلاق قوي ءسوزىم تىڭدا،
باسىڭ ساقتاپ وتىرسىڭ نەگە مۇندا.
قالىڭ جاۋ قاپتاپ كەلسە بۇل شاھارعا،
قويار دەپ ءوزىمدى امان وتىرسىز با.

موينىڭا جاھات پارىز بۇگىنگى كۇن،
جاعفاردىڭ نيەتى حاق، ەرلىگى شىن.
كۇففارعا جالعىز سالىپ قىزىق كورۋ،
اللاعا، حاق راسۇلگە قارسىلىق تىم.

اتتاندىر جاۋعا قارسى لاشكارىڭدى،
نە جەڭىپ، نە جەڭىلىپ سوعىسىپ تىن.
ءامىر عۇمار بۇل ءسوزدى ماقۇل كوردى،
لاشكارعا جيىلسىن دەپ بۇيرىق بەردى.
سوعىلىپ باراباندار نەشە ءمارتا،
بەس مىڭ لاشكار بارۋعا ازىرلەندى.

ءبىر مىڭعا باسشى بولدى عابدۇلۋاھاپ،
ءبىر مىڭعا عابدۇسسالام باسشى بولاد.
عالي ءىبىن ھاشىمدا ءبىر مىڭى بار،
ەكى مىڭىن ءامىر عۇمار الدى قالاپ.

ىركەس - تىركەس بۇلاردا قاتتى ءجۇردى،
عابدۇلۋاھاپ سوعىسقا كەلە كىردى.
عالي مەن عابدۇسسالام ودا قالماي،
كىرىپ كەتىپ سوعىسقا جاۋدى ءتۇردى.

ارتىنان ءامىر عۇمار جەتىپ كەلدى،
رابيق قايسار ونى كورىپ اھ - ۇھ دەدى.
احۋال بولىپ كەتتى مۇلدە باسقا،
بارلىق لاشكار ءبىر جولدا قاپتا دەدى.

سول كەزدە جۇملا عاسكەر ارالاستى،
ناعرا ساپ ەر جاعفار قامشى باستى.
ايعايىن جاعفاردىڭ ەستىمەپ - ەد،
كوپ ادام ەستەن تانىپ قاتتى ساستى.

ءمۇمىن ەر ەسىن جيىپ سوعىس قىلدى،
جاۋلاردى اتىپ - شاۋىپ قويشا قىردى.
جاعفار بارعان سايىن قايراتتاندى،
جاۋلارىن ناعرا ساپ تۇرە قۋدى.

جاۋلارىن قىرا بەردى باسا كوكتەي،
اتقان وق، شاپقان قىلىش ەشتەڭە ەتپەي.
رابىح قايسار كەز بولىپ قالعان ەدى،
لاقتىردى ات ۇستىنەن ورعان شوپتەي.

تاۋابىل مەن افلاحۇن بايلاپ الدى،
وسى جول كوپ لاشكاردى جايلاپ الدى.
قالىڭ قول تۇرا قاشتى مۇنى كورىپ،
ويلاپپا ەد ولار ءوستىپ جايلاناردى.

مۇسىلماندار ارتىنان قۋا بەردى،
كەز كەلگەنىن اياماي قىرا بەردى.
بەس مىڭ ادام ءاسىر بوپ قولعا ءتۇستى،
جاۋ جەڭىلىپ ءبىر شەتكە شىعا بەردى.
مۇسىلماندار شاشىلعان مالدى جيدى،
رابىحدىڭ شاتىرىنا كەلىپ كىردى.
عابدۇل ۋاھاپ، جاعفار، ءامىر عۇمار،
جۇعدا عازى، افلاحۇن بىرگە وتىردى،

افلاحۇنعا ءبىر قاراپ جاعفار عازى،
الىپ كەلگىن رابىحدى دەپ بۇيىردى.
رابىحدى الىپ كەلدى بايلاۋداعى،
جاعفار عازى قاسىنا وتىرعىزدى.

رابىحقا جاعفار عازى ۋاعىز ايتتى:
دۇنيە مەن اقيرەتتىڭ جايىن ايتتى.
يمان، ءىسلام جانە دە ۇجىماق، توزاق،
ءتۇسىندىرىپ حال - جايدىڭ ءبارىن ايتتى.

ءوزىڭدى - ءوزىڭ توزاققا سالما دەدى،
زۇلىماتتىڭ ىشىندە قالما دەدى.
باقىتتى دۇنيە اقيرەت كەرەك بولسا،
ىشىنەن ءدىن ءىسلام تالعا دەدى.

ۋاعىزى جاعفاردىڭ ەتتى اسەر،
ءتۇيىندى كەي ءبىر كەزدە ۋاعىز شەشەر.
ىقىلاسپەن يمان ايتىپ رابىح قايسار،
جاڭبىرى راحىمەتتىڭ قۇيدى نوسەر.

ارتىنان 5000 تۇتقىن ءمۇمىن بولدى،
ساپارى جاعفاردىڭ بولىپ جولدى.
5000 ادام ساناسا مۇسىلماننان،
ەكى ءجۇز شاھيت بوپتى وڭدى - سولدى.

لاشكاردىڭ كونە - جاڭا ءبارىن جيدى،
بارشاسى جاعفاردىڭ قولىن ءسۇيدى.
شامماس ءپىر قاراپ تۇرىپ تاۋ باسىنان،
بولعان ءىستىڭ ءبىر - بىردەن ءبارىن قويدى.

ورتاسىنا لاشكاردىڭ شامماس كەلدى،
بارشا كوپكە تاعزىم قىپ سالەم بەردى.
شامماستى باسقا ادامدار تانىمايتىن،
بۇل راھبان ءتىرى قالعان كىمدۇر دەدى.

جاعفار عازى ءمان - جايدى باياندادى،
كوبىرەك شامماس جونىندە ايالدادى،
يمانى بەرىك بارىڭنەن، حاق مۇسىلمان
دەپ ونى جاماعاتقا اياندادى.

جاماعات بۇل ءسوزدى ىشتەي ءبىلسىن دەدى،
پاش قىلماي ءبىلىپ ىشتەن تىنسىن دەدى.
جاسىرىن كۇففارلاردىڭ اراسىندا،
جانسىز بولىپ بۇل ادامدار تۇرسىن دەدى.


عابدۇلۋاھاپتىڭ جاعفارعا بايلانىستى سىردى اشىپ راسۋلۇللانىڭ
مۇعجيزاسىن جەتكىزگەنى

جارانلار، تىڭداڭىزدار ءبىر ءسوز كەلدى،
جاعفاردىڭ ءماشھۇر بولار كەزى ەدى ەندى.
ساحابا ءبىر ءسوزىم بار تىڭدا دەدى،
ايتايىن راسۋلۇللا مۇعجيزاسىن.

مۇمىنلەر جەڭىس تاۋىپ جيىلعاسىن،
− ءلابباي دەپ ءامىر عۇمار تۇردى ورنىنان.
«تىڭدايىق باسقا كەڭەس قۇرىلماسىن»
سالاۋاتپەن عابدۇلۋاھاپ ءسوز باستادى،

جاماعات بىرلىكتە ايتىپ ھام قوستادى.
باستادى ونان كەيىن سويلەر ءسوزىن،
كەم ايتىپ، ارتىق ايتىپ ءسوز قوسپادى.

مەن بۇرىن مادينالىك، مۇندا كەلدىم،
كەزىندە ءراسۇل اكرام ءجۇزىن كوردىم.
كوپ زامان ماجىلىسىندە بىرگە بولىپ
ەستۋگە ۋاعىزلارىن كوڭىل ءبولدىم.

ءبىر كۇنى جابىرايىل ءامين كەلدى،
جەتكىزەر اللا ءامىرىن ءبارىن دەدى.
ەكى ءجۇز جىلدا شىعار ءبىر ۇعلان،
ھام باتىر، ءارى بالۋان، عالىم دەدى.

مالاتيا شاھارى شىعار ورنى،
اتى جاعفار − ايتايىن ءنارىن دەدى.
حاق راسۇل بىزگە ايتقان بۇل حاباردى،
جاماعاتقا قاداپ تۇرىپ قوس جاناردى.

بولادى ۇزىن بويلى، كوركەم ءجۇزلى،
مەڭى بار وڭ بەتىندە ءنارلى - ارلى.
زامانىندا بولادى تەڭدەسى جوق،
بولادى دۇشمانى مەن كۇندەسى كوپ.

«بۇگىندى تاريح ەتىپ جازىپ - قوي دەپ»
ءتۇسىرتتى اق قاعازعا وشپەسىن دەپ.
سول حاتتى مەن عارىپكە بەرگەن ەدى،
بەرەد دەپ جاعفارعا سەنگەن ەدى.

باسقا ادام كورە المايدى سەن كورەسىڭ،
سوندىقتان قول بەرگەنىڭ ءجون دەپ ەدى.

سول سەبەپ مادينادان كەلدىم مۇندا،
جاعفاردى شۇكىر حۇدا كوردىم مۇندا.

عالامات ءراسۇل ايتقان ءبارى دە بار،
جاريا قىپ وسى حاتتى بەردىم مۇندا.
تاعى بار مەندە مۇنىڭ اماناتى،
كورىنەمە تاماعىمدا عالاماتى.

كوپشىلىك شۋىلدادى كورە سالا،
بار ەكەن تاماعىڭدا ءتۇيىن زاتى.
يا ۇعلىم جاعفار مۇندا كەلشى،
ءراسۇلدىڭ اماناتىن كوزبەن كورشى.

بۇل ءتۇيىن پايعامباردىڭ تۇكىرىگى،
اۋزىڭدى ماعان توسەپ اشىپ بەرشى.
سول جەردە جاعفار عازى تۇرەگەلدى،
اللانىڭ حيكماتىن كورگىل ەندى.

ەكى ءجۇز جىلدا تۇكىرىك قوزعالدى دا
اۋزىنا جاعفاردىڭ دەرەۋ ەندى.
سول جەردە جەتپىس ەكى ءتىلدى ءبىلدى،
اللانىڭ امىرىنە قايران قىلدى.

جاعفار بەردى ول حاتتى امىرىنە،
تاعىزىم قىپ ءامىر عۇمار حاتتى ءسۇيدى.
ول حاتتى ءامىر عۇمار باستاپ اشتى،
راسۇلگە سالات وقىپ حاسلاپ اشتى.

باسىندا حامدۇ - ءسانا ءبىر اللاعا،
جازىپتى پايعامبارعا سالاۋاتتى.
جازىلعان حازىرەت عالي قولىمەنەن،
تاۋاف قىپ بارلىق ادام ءسۇيىپ جاتتى.
ىشىندە ايتقان ءسوزى عابدۇلۋاھاپ،
جازىلعان تۇگەلىمەن ەش قالماپتى.
رۇم ەلى ستانبولدى وسى الادى،
وسى ءسوز حاقتان كەلگەن حابار دەپتى.

بۇل حاتقا سەنبەي كۇمان كەلتىرگەندەر،
وكىنىپ اقىرىندا قالار دەپتى.
بۇل سوزگە مۇسىلمانلار سەنسىن دەپتى،
سوڭىنان جاعفاردىڭ ەرسىن دەپتى.

جاعفاردى سۇيگەندى مەن سۇيەمىن،
سوندىقتان جاعفارعا كونسىن دەپتى.
عابدۇلۋاھاپ وسىلاي اشتى سىردى.
جاعفار ول شاعنيگە تاعزىم قىلدى.
بۇكىل حالىق قوزعالىپ، قويداي شۋلاپ
ۋاھاپ پەن جاعفاردىڭ قولىن ءسۇيدى،

حابارعا جاعفار ابدەن قانىپ الدى،
حاتتى الىپ تۇمار قىلىپ تاعىپ الدى.
كۇللى لاشكار مالاتياعا قايتادان كەپ،
ازىراق دەمىن الىپ، سايران سالدى.

جاعفار عازى تاقسىم قىلدى ولجا مالدى،
ولجانى توپ ورتاعا تۇگەل سالدى.
حاليفاعا جىبەردى ەكى ءجۇز ات،
جەتى تۇيە التىن - كۇمىس تاعى باردى.

جۇعدا عازى، رابيح پەن باردى الىپ،
جاعفاردىڭ ۋاقيعاسىن بەردى جازىپ.
حات، تۇكىرىك، حاق ءراسۇل اماناتى،
بارلىعى جازىلدى وعان باياندالىپ.
حاليفا ەڭ الدىمەن حاتتى وقىدى،
كوزىنە ءسۇرتتى حاتتى بەك شاتلانىپ،
جۇعدا عازى رابىحگە تون كيگىزدى.

ءوز الدىنا شاقىرىپ الىپ بارىپ،
عالي تۋى، حۇسايىن اق سالدەسىن
جىبەردى دۇشماندى ول قاق بولگەنسوڭ،
قىلىشىن حۇنافيا تاعى بەردى.

قايتەرسىڭ جاعفارعا باق بەرگەنسوڭ،
اتاسىنىڭ ورنىن بەرسىن دەپتى.
عابدۇسسالام بويسۇنىپ ەرسىن دەپتى،
قارىسپاي عابدۇسسالام ەندى بۇعان.

جاعفار نەنى ايتسادا كونسىن دەپتى.
ۋاقيعا وسىمەنەن تامام بولدى،
ءبىر شاتلىق مۇسىلمانعا زامان بولدى.
اللانىڭ جاردامىنىڭ ارقاسىندا،
بۇل جولى ءدىن مۇسىلمان امان بولدى.


قايساردىڭ ۇلىنىڭ تۇتقىن بولعانى جانە ونى قۇتقارام دەپ جاۋ لاشكارىنىڭ
ويران بولعانى تۋرالى

قاشقىندار قايسارعا كەپ زار جىلادى،
«باسىمىزعا قيامەت جار قۇلادى.
قىرىلدى اسكەرىمىز ەسەبى جوق،
ۇعىلىڭ رابىحداي نار قۇلادى.

قايسار سوندا مۇنى ەستىپ ەستەن تاندى،
باسىنان ءتاجىسى ۇشىپ ءتىلسىز قالدى.
ەسىن جيىپ اقىردى لاشكارىنا،
«نە كەرەك ءبويتىپ ءجۇرىپ الىپ جاندى،
كۇن - تۇنىمەن ۇيقىسىز ءنار تاتپادى.
ويلانىپ جانى راقات جاي تاپپادى،
جىندى بولعان حايۋانداي شىرايلانىپ،
ەش ادامعا سويلەسىپ ءتىل قاتپادى.

جيىلىپ ءۋازىر مەن بەك مۇندا كەلدى،
قايسارعا تاعزىم قىلىپ سالەم بەردى.
«ەلىڭ بار جەتى ىقىلىم ۇلان اسىر،
بارلىعىنىڭ لاشكارىن جيعىل دەيدى.

بارلىعى مالاتياعا بارسىن دەيدى،
شىپ - شىرعاسىن شىعارماي السىن دەيدى.
قالىڭ قول باسىم كۇشپەن بارا الماستان،
مۇشكىل بوپ قالار ءبىزدىڭ حال تىم دەيدى.

سونىمەن قاعاز جازدى اتىراپقا،
قالدىرماي الىس - جاقىن بارلىق جاققا.
ءاحمارتىرران ءبىر ىقىلىم ۇلىعى ەدى،
ادام - ەد ەرتە ىلىنگەن باتىرانقا.

قايساردىڭ اعاسىنىڭ ۇعىلى ەدى،
قايسارعا جاققان ونىڭ قىلىعى ەدى.
باس بولىپ ءجۇز مىڭ قولعا وسى شىقسىن،
پاتشانىڭ ءبىر ورنىقتى تۇعىرى ەدى.

قايساردىڭ ەكى ۇعىلى شامعۇن، شاماس،
400 مىڭ لاشكارىمەن و دا ءجۇردى.
سىرتىندا بالۋان الدى ەكى جۇزدەي،
مىقتىلار مولشەرلەگەن جۇزگە ءبىردى.

ميھران فاريد اشارجاديل باتىرى ەدى،
قايسارعا ءۋازىر بولعان جاقىنى ەدى.
قالىڭ قولمەن ىلەسە بۇ دا ءجۇردى،
اقىلشى بولۋعا ولار حاقىلى ەدى.

حابارشى ياحيا ءبىنۋ مانسۇر ەدى،
ءىسلامنىڭ جاۋعا سالعان جانسىزى ەدى.
كەلەد دەپ قايسار جاقتان 500 مىڭ قول،
ءامىر عۇمار ۇلىققا ول ءتىل بەردى.

جان - جاققا ءامىر عۇمار حابار قىلدى،
لاشكارلار اتىراپتان تەز جيىلدى.
12 مىڭ ناق بولدى اتتى اسكەرلەر،
جانە جاياۋ لاشكاردان ءۇش مىڭ ءجۇردى.

جاعفار ءبىر توبەگە شىعىپ ەدى،
جاۋلاردى قالىڭ نوكەر كوزى كوردى.
بەرگەيسىڭ ءوزىڭ جاردەم حاق تاعالا،
قۋاتى مۇسىلماننىڭ ءوزىڭ دەدى.

دەدى دە اتتان ءتۇسىپ ايىل تارتتى،
كورەيىن جالعىز كىرىپ ءوزىم دەدى.
ارتىنان ءتورت ۇلىمەن جۇعدا كەلىپ،
ەمەس بۇل اسىعارلىق كەزىڭ دەدى.

ىلە - شالا تاۋابىل تاعى كەلدى،
جاعفاردىڭ دايارلىعىن كوزى كوردى.
اسىقپا جاعفار عازى جالعىز بۇعان،
لاشكاردىڭ سانى شاعىن كورىنبەيدى.

دەپ بۇعان تۇرعانىندا اقىل بەرىپ،
ساحابا عابدۇلۋاھاپ جەتتى كەلىپ.
بۇل لاشكار بۇرىنعىعا ۇقسامايدى،
جيالىق الدىمەنەن كۇشتى بەرىك.
قونايىق وسى تاۋعا بۇگىن ءبىر كۇن،
الايىق اقىلداسىپ بۇگىن ءبىر ءتۇن.
توقتاتتى جاعفاردى اقىل ايتىپ،
سونىمەن قونىپ قالدى اسىقپاي تىم.

تاڭ اتا عابدۇلۋاھاپ سويلەيدى ءسوز،
جاۋمەنەن مايدانداسار كەلىپ تۇر كەز.
قازايىق وسى تاۋدان اۋەل حانداق،
اينالا تەرەڭ قازىپ بولايىق تەز.

ەكى ەسىك شىعارايىق ەكى جاقتان،
سۇرايىق نۇسىراتتى جاببار حاقتان.
دەگەنسوڭ جاعفار دا قوسىلدى وعان،
قول قويدى قالىڭ نوپەر تۇس - تۇس جاقتان.

* * *

تاعى دا ءسوز سويلەيىك سىزدەرگە ەندى،
قايسار ۇعىلى شامعۇنعا كەزەك كەلدى.
قاراتىپ مۇسىلمانعا ءبىر حات جازدى،
جۋانداپ كوڭىلىندەگى جازدى ءسوزدى.

جىبەردى وسى حاتتى ءبىر بالۋاننان،
اتى ءبىلتاس بالۋاننىڭ حاتتى العان.
قاسىنا قوسىپ ونىڭ قىرىق باتىر،
تاشكىللەپ ارالىققا كىسى سالعان.

ءامىر عۇمارعا بەردى ەلشى اكەپ حاتتى،
جابىرلاسىپ لاشكارلار وقىپ جاتتى.
ول حاتقا جازىلىپتى مىنا سوزدەر،
سوزدەرى جۇمساق ەمەس ءتىپتى قاتتى.

كارىم توگىپ مەن كەلدىم سىزگە دەپتى،
جاعفاردى ۇستاپ بەر بىزگە دەپتى.
جانە بەر «پايعامباردى كوردىم» دەگەن،
عابدۇلۋاھاپ كارىنى اسحاپ تەكتى.

جەتى جىلدىق بەرەسىڭ بىزگە حاراج،
ىستەيتىن بۇل ىستەردى ۋاقىتىڭ جەتتى.
ىستەمەسەڭ بۇلاردى تۇرىستىق بەر،
الارمىن كەلىستىرىپ مەن دە كەكتى.

جاعفار عازى حاتتى وقىپ تۇرەگەلدى،
بىلقاسقا تامان ادىمداپ جۇرە بەردى.
باردى دا قۇلاق - مۇرنىن الدى كەسىپ،
قىرىق ەلشىگە قىرىق بەلگى سىلە بەردى.

ايتاتىن شامعۇنىڭا ءسوزىم دەيدى،
بارامىن تاڭدى اتىرا ءوزىم دەيدى.
بارلىعىڭا سالامىن ءبىر ويراندى،
قايساردى كوگەندەيتىن كەزىم دەيدى.

ستانبولدى الامىن كۇشپەن تارتىپ،
شامعۇنىڭ شاتىماسىن بوسقا تانتىپ.
كاليساڭدى بۇزامىن تالقان قىلىپ،
بۇل سوزىمدە بولمايدى، ءتىپتى دە ارتىق.

ورنىنا مەدرەسە، مەشىت سالىپ،
ءدىن ءىسلام تۇرادى كەڭىپ - شالقىپ.
قان بولىپ بىلقاس ەلشى جونەلەدى،
شامعۇنعا بۇل حاباردى تەز بەرەدى.

شاعادى جابىر - جاپا كورگەندەرىن،
ايتىسىپ ءۇستى - ۇستىنە توبەلەدى.
مۇنى ەستىپ اشۋلاندى شامعۇن سوندا،
ۇيىقتاماي ۇردى سول كۇن تاڭدى تاڭعا.

تاڭ اتا بارابانىن شالدى داعى،
مايدانعا ءتىزدى اسكەرىن سوعىسقانعا.
ەكى جاق ساپ تۇزەدى ەكى جاققا،
جەڭگىزەر قاشان دا اللا قارانى اققا.

اۋەلى شىقپاق بولدى جەكپە - جەككە،
باسقاسى تۇرادى سول قۇرعان ساپتا.
ەڭ اۋەلى مۇسىلماننان جۇعدا شىقتى،
جيىرمانىڭ باسىن كەستى ىلعي مىقتى.

ەڭسەسى مۇسىلماننىڭ كوتەرىلدى،
كەلگەنىن ارت - ارتىنان كورگە تىقتى.
ەڭ اقىردا مۇشىرىكتەن ءىلياس شىقتى،
ول الىسىپ جۇعدانىڭ اتىن جىقتى.

جۇعدا ءىنىسى سۇلەيمەن شاۋىپ كەلىپ،
جۇعدانى قۇتقاردى، ءوزى شىقتى.
ءىلياستىڭ سۇلەيمەن كەستى باسىن،
كۇففارلاردىڭ اعىزدى قاندى جاسىن.

مۇشىرىكتەن فاريدون دەگەن باتىر،
الىستى سۇلەيمەنمەن جاننان - قاسىم.
كۇرزىمەن سۇلەيمەننىڭ اتىن جىقتى،
مالعۇن ەكەن تالايدا كۇشى باسىم.

ەكى ءىنىسى سۇلەيمەننىڭ الىپ كەتتى،
مۇسىلماننان ءبىر بالۋان كەلىپ جەتتى.
اتى ونىڭ عالي ءبىن ساعيت ەكەن،
فاريدۇننان وسى الدى كەتكەن كەكتى.
قىلىشپەن قاھارلانىپ ءبىر ۇرعاندا،
تاستادى ەكى ءبولىپ، قانىن توكتى.
ارت - ارتىنان كۇففاردان كەلە بەردى،
سىباعاسىن ەرعالي بەرە بەردى.

ساناپ تۇرىپ ءولتىردى جەتى ادامدى،
كەلگەنى جاۋ جاعىنىڭ ولە بەردى.
كەلگەننىڭ عالي كەتتى ءبارىن جىعا،
بارعان سايىن ەرلىكپەن العا شىعا.
مۇسىلماندار جاۋدىردى عاليگە العىس،
عالايكا عاۋنۇللاھ دەپ قىلدى دۇعا.


* * *

عاليگە شىقتى اقىرى احمەر تىرران،
كۇففارلاردا بالۋان جوق ارتىق مۇنان.
كۇركىرەپ مايدانعا ول كىردى داعى،
عاليگە بار كۇشىمەن كۇرزى ۇرعان.

قالقانىن پارا قىلىپ اتىن جىقتى،
ءبىر تەبىندى كورىنەد كاپىر ءتىپتى.
عاليدى قۇتقارىپ اپ عابدۇسسالام،
احمەرگە كەلسەڭ كەل دەپ ءوزى شىقتى.

ءبىر كەزەك ەكى باتىر جاعالاستى،
دەگەندەي ەكەۋى دە شامالاستى.
احمەردىڭ كۇرزىسىنەن سالام ەردىڭ،
قالقانى سىنىپ، اتى دا وماقاستى.

مايداننان شىعارىلدى عابدۇسسالام،
كورىنەد بارىنەن دە احمەر جامان.
ءبىر كۇندە جەڭىپ شىقتى قىرىق ادامدى،
نە مەرت قىپ، نە ءولتىرىپ قويمادى امان.

بۇل كۇنى احمەر تىرران جەڭىپ قايتتى،
كوڭىلى اسىپ، شاتىققا بوگىپ قايتتى.
جاعفاردى ەرتەڭ بايلاپ اكەلەم دەپ،
الدىنا شامعۇن باستىق كەلىپ ايتتى.

ماقتانىپ مۇشىرىكتەر اسىپ - تاستى،
ازىراق مۇسىلماندى قايعى باستى.
احمەرگە تون كيگىزىپ، مۇشىكتەر،
ۇستىنە ءىنجۋ - مارجان شاشۋ شاشتى.

جاعفاردىڭ ءدال وسى كۇن بارماعانى،
احمەردىڭ ءال - قۋاتىن پارلاعانى.
احمەردى مايدانعا جاۋ شىعارعانى،
بالۋاننىڭ مۇنان ارتىق قالماعانى.

ەرتەڭى سوعۇ سادىق تاڭ دا تۋدى،
لاشكارلار ەكى جاقتان اتقا ءمىندى.
ساحابا عابدۇلۋاھاپ مايدانعا كەپ،
قاسقايىپ جەكپە - جەككە و دا تۇردى.

«مەن كورگەم پايعامباردىڭ نۇرلى ءجۇزىن،
ەستىپ - ەم تالاي جەردە حادىس ءسوزىن.
كوپ جەردە كاپىرلەرمەن شايقاسىپ ەر،
ولسەم شاھيت، ولتىرسە عازى دۇرمىن».

مۇنى ەستىپ احمەر تىرران جەتىپ كەلدى،
سايىسۋعا ول ىشتەي بەكىپ كەلدى.
ەكەۋى ءبىر - بىرىنە كەزەك بەردى،
ءبىرىن - ءبىرى ءبىرتالاي شەكىپ كوردى.
اقىردا احمەر تىرران كۇرزى ۇردى،
قالقانىن عابدۇلۋاھاپ بىت - شىت قىلدى.
ات موينىنا سىلتەگەن كۇرزى ءتيىپ،
ءسۇرىنىپ وماقاسىپ ات جىعىلدى.

ساحابا عابدۇلۋاھاپ تۇرەگەلدى،
سول كەزدە ءامىر عۇمار ىلە كەلدى.
احمەردى الدان توسىپ ايلاندىرىپ،
ۋاھاپقا ەندى ءسىرا جىبەرمەدى.

كيگەن - ەد ءامىر عۇمار ۇلىق تونىن،
احمەر بىلمەك بولدى ونىڭ ءجونىن.
باستىسى مۇسىلماننىڭ مەن دۇر دەدى،
بولادى ءامىر عۇمار اتىم مەنىڭ.

− ولاي بولسا حوش كەلدىڭ ءامىر عۇمار،
كەز كەلدى ءبىرىمىز كەتىپ، ءبىرىمىز تۇرار.
ەكى ەر نايزالاستى ايانباستان،
دارىتپاي نايزالارىن مانىع قىلار.

قاپىدا احمەر كۇرزى سىلتەپ قالدى،
عۇماردىڭ ءوزىن ەمەس، اتىن شالدى.
جاياۋ قالعان عۇمارعا ايلانعاندا،
تۇتقيىل جاعفار عازى ايعاي سالدى.

قۇلاقتان ۇرەيلى ايعاي كەتتى ءوتىپ،
ءبىرقانشا ادام شوشىنىپ ەستەن تاندى.
قاراسا احمەر تىرران ارەدىكتە،
كوردى ول وزىنە ۇشقان ءبىر ادامدى.

ايعاي ساپ تۋرا وزىنە ۇشىپ كەلەد،
قاھارى قاتۋلانعان قىسىپ كەلەد.
اتىنىڭ جەرگە تيمەي تۇياقتارى،
جەردە ەمەس ءدال اسپاننان ءتۇسىپ كەلەد.

كورىندى كوزىنە ونىڭ كوك پەرىسى،
بوپ كەتتى تارىلعانداي ەندى ءورىسى.
وسى ورايدا قۇتىلدى ءامىر عۇمار،
بولعانداي ءبىر تارلىقتىڭ ءبىر كەنىشى.

احمەر ەسىن جيىپ كوزىن سالدى،
جاعفار ءبىر تولعان اي سىقىلداندى،
نەگە كەلدىڭ جاس ۇعلان مۇندا دەدى.
دەيسىڭ بە باسقا بالۋان قۇرىپ قالدى؟

سوندا جاعفار احمەرگە تىڭدا دەدى.
كەلىپ تۇر جاعفار عازى مۇندا دەدى،
ولتىرگەن مىھرايىل مەن شامسابىڭدى،
كىم ەدى؟ مەن بولماسام − جىن با؟ دەدى.

دەيدى ەكەن «بۇرىن ۇراد شوشىعاندار،
احمەر بۇرىن سىلتەپ سۇنگى ۇرار.
سۇنگىسىن قالقان ەمەس قامشى مەنەن،
ءبىر ۇرىپ جاعفار عازى بىت - شىت قىلار.

بەردى دە احمەرگە تاعى كەزەك،
جاعفار قول قارنىن توسەپ بەرەد.
كۇرزىمەن جاعفاردى ۇرسا داعى،
دارىتپاي ەش جەرىنە توتەپ بەرەد.

احمەر اشۋلاندى بۇعان قاتتى،
كۇرزى الىپ تاعى ۇرماق بوپ قول ۇزاتتى.
كۇرزىسىن تارتىپ الىپ سوندا جاعفار،
ۇرماستان كەزەپ تۇرىپ اسپانعا اتتى.
كۇرزىنى توسىپ الدى اڭدىپ تۇرىپ،
احمەرگە ساعات بولىپ ەندى قۇرىق.
− ەي احمەر، دايىندال دا، قالقانىڭ تۇت،
توتەپ بەر مەن كۇرزىمەن قالعاندا ۇرىپ.

دەدى دە احمەرگە سىلتەپ كۇرزى،
بەك كۇشەمەي احمەردى عاداتشا ۇردى.
قالقانى بولدى احمەر پارا - پارا،
يىعىنا سۇيكەي ءتيىپ ول جىعىلدى.

قان بولىپ اۋزى - مۇرنى تۇرا المادى،
جاعفارعا قاراپ مويىن بۇرا المادى.
جاعفار قايتا سويىل سىلتەمەدى،
اتىنىڭ باسىن تارتىپ تۇرا قالدى.

احمەرگە دۇشماندار ات اكەلدى،
ازىراق سىلتاۋسىراپ ءدات اكەلدى.
جاعفاردىڭ الدىنا كەپ احمەر تىرران،
دەيدى وعان ەرلىگىڭە بارەكەلدى.

قالىپتى ەندى كەش بوپ بۇگىنگى كۇن،
قاپىدا ارماندا بوپ مەن جەڭىلدىم.
ارمانسىز ەرتەڭ ەرتە ۇشقاسايىق،
ءبىر جولى ەي جاعفار كەڭدىك قىلىڭ.

جاعفار بۇعانداعى رۇقسات قىلدى،
لاشكارىنا ەكەۋى قايتا ءجۇردى.
جاعفار عازى قۇرساعى كەڭ بولسادا،
بولمادى باسقا مومىن تىم كوڭىلدى.



* * *

مومىنلەر ازان ايتتى دارەت الىپ،
كورگەن ەمەس قاي جەردە ناماز قالىپ.
جاعفار عازى نامازدا بولدى يمام،
قالعان ەمەس سوعىستا شارشاپ تالىپ.

نامازدان سوڭ تاماقپەن ماشعۇل بولدى،
جاعفاردىڭ ەرلىگىنە كوڭىلى تولدى.
جاعفار رۇمشە كيىم كيىپ الىپ،
اتقا ءمىندى نيەت قىپ تۇنگى جولدى.

ءبىر جەرگە كەپ ول اتىن قويا بەردى،
جاياۋلاپ جاۋ لاشكەرگە تۇندە كەلدى.
تانىمادى ەش ادام ونى تۇندە،
ادامىنداي ءوزىنىڭ ونى كوردى.

ەپتەپ باسىپ ول جاۋدى ارالادى،
قىمسىنبادى، ەش كىمگە قارامادى.
ءبىر شاتىردا بار ەكەن شامعۇن، شامماس،
سول ەدى ىزدەگەنى قاراعانى.

جانىندا احمەر تىرران التىن تاحتا،
جۇگىرتەر اڭگىمەسىن نەشە ساققا.
ءبىراققا ماقتاعانى جاعفار عازى،
كورمەدىم دەر مۇنداي ەر وسى شاقتا.

بالۋاندىقتا تەڭ بولماس ەشكىم وعان،
سۇلۋلىقتا جان وتپەس ءتىپتى دە ونان.
كەلبەتى مەن ءبىتىمى ءتىپتى بولەك،
يۇسف شاني ات قويدىم ەندى سوعان.

جاعفاردى دۇشمان دەمەي كوپ ماقتادى،
جاعفارعا بۇل جاھاننان تەڭ تاپپادى.
جاتسا، تۇرسا جاعفار بولدى ءسوزى،
اقىرى اتقا ءمىندى بۇل جاتپادى.

جاعفاردىڭ احمەر بولدى اڭدىعانى،
بىرگە ءجۇردى باقىلاپ اڭدىپ ونى.
اتىمەن ءبىر توبەدەن استى داعى،
ءبىر باقشاعا كىردى ول قاڭعىمادى.

كەلدى دە قويا بەردى باقشاعا اتىن،
قۇپيا ورىن سياقتى باقشادا تىم.
ورتاسىندا باقشانىڭ باسبالداق تۇر،
بار سياقتى ءبىر ادام باسقاراتىن.

احمەر بۇل باسقىشپەن ورلەدى ەپتەپ،
كىسى بارداي ءدال ونى باسسالاتىن.
ارتىنان جاعفار عازى و دا شىقتى،
كىسى ەمەس ول قورعانىپ جاسقاناتىن.

احمەر ءبىر شاتىرعا كەتتى كىرىپ،
جاعفار باقىلادى ونى ءبىلىپ.
ىشىندە ءبىر قىز وتىر تولعان ايداي،
احمەرگە تاعزىم قىلدى قىز ءيىلىپ.

قولدان ۇستاپ جوعارى قىز شىعاردى،
كەش كەلدىڭ نە سەبەپتى دەپ سۇرادى.
قاسىندا شامعۇن، شامماس وتىردىم مەن،
ولار دەدى قاسىنان كەش شىعاردى.

قىز ۇسىندى احمەرگە قولدان شاراپ،
باعىپ تۇر احمەرگە قىزدا قاراپ.
مەنى جەڭگەن جىگىتتىڭ قۇرمەتىنە،
دەپ تارتتى احمەردە ءسوزىن قاداپ.

مىنا سوزگە سول كەزدە قىز تاڭ قالدى،
− كىم جەڭەدى جاھاندا سىزدەي جاندى؟
كىم جەڭدى؟ ءسىرا كىمنەن سەن جەڭىلدىڭ؟
بايانداشى كانەكي سول بالۋاندى.

− ءبىر جىگىت قان مايداندا مەنى جەڭدى،
عۇمىرىمدا كورمەدىم ونداي ەردى.
ادامزاتتان اسىپتى كۇش - قۋاتى،
كورمەپ - ەم ەش ءبىر جىگىت ونداي ءوڭدى.

ەش انادان ءدال سونداي ۇعلان تۋماس،
ءوزى سۇلۋ، كەلبەتتى، ءبىر ۋىز جاس.
قالاي ايتسا ءدال ونىڭ سىر سيپاتىن،
تىلمەن ايتىپ جەتكىزۋ مۇمكىن بولماس.

دەي بەرگەندە جاعفار عازى كىرىپ،
احمەردىڭ احۋالىن ىشكە ءتۇيىپ.
ناعىپ جۇرگەن ادامسىڭ دەدى احمەر،
جۇرەمە ەكەن بەيساۋات سەندەي جىگىت.

− كىمگە حاسلاپ ءىشىپ ەڭ شارابىڭدى،
مايداندا دا قاندىرعان تالابىڭدى.
سول جىگىتىڭ كوكسەگەن مەن بولامىن،
دۋ قىپ جۇرگەن سوعىسىپ الاڭىمدى.

دۇشمان دەپ تانۋشى ەدىم بۇرىن سەنى،
بىلمەپپىن سۇيەرىڭدى سەنىڭ مەنى.
مۇسىلمان بول، باتىرىم، دىنگە كىرگىل،
دوس تۇتارمىن ماڭگىلىك ەرىم سەنى.
− احمەر قايدان تاپتىڭ تۇندە دەدى،
جاعفار مەن سەنىمەن بىرگە دەدى.
كىم قاشسا قۇتىلمايدى ءسىرا مەنەن،
تابارمىن ىزدەپ ءجۇرىپ مۇلدە دەدى.

احمەر سوندا قوش كەلدىڭ بىزگە دەدى،
ءبىر شارت قويام الدىمەن سىزگە دەدى.
كۇرەسىپ سىناسالىق كۇشىمىزدى،
مەن جىعىلسام كىرەيىن دىنگە دەدى.

ەگەردە جىعىپ كەتسەم الدا - جالدا،
قوسىلارما ەڭ سوندا سەن بىزگە دەدى.
جاعفار ايتتى − ۋاعدا عوي ءسوزىڭ دەدى،
تۇرامىسىڭ ۋاعداڭدا ءوزىڭ دەدى.

ەكەۋى كۇرەسەدى بەل ۇستاسىپ،
جاعفار − اۋەل كەزەك سەنىڭ دەدى.
قانشا قوزعاپ ورنىنان الا المادى،
ءادىس ويلاپ ەش اقىل تابالمادى.

قىز بولىسىپ ۇرماقشى بولعانىندا،
جاعفار قاتتى اقىرىپ ايعايلادى.
قىزدى قويىپ احمەر ەستەن تاندى،
جاعفار تىك كوتەرىپ، پەرىپ قالدى.

احمەر سول ۋاقتا اشتى كوزىن،
جاعفار كەۋدەسىنە ءمىنىپ الدى.
ۋاعداڭدا بارسىڭبا بالۋان دەدى،
يمان ايت ايتپاساڭىز جالعان دەدى.

ەگەردە ۋاعداڭدا تۇرا الماساڭ،
باسىڭدى وسى العانىم العان دەدى.
− ەي جاعفار ەرلىكتىڭ ءىسى وسىلاي،
ۋاعدانىڭ وپاسى بار ءدال وسىنداي.

مەنى بوسات، استىڭنان، تۇر ورنىڭنان،
يمان ۇيرەت قالاسا پاتشا قۇداي.
جاعفار عازى ورنىنان تۇرىپ كەتتى،
احمەر تۇرىپ ورنىنان تاعزىم ەتتى.

جاعفاردىڭ اياعىن قۇشىپ ءسۇيدى،
جاعفار وعان يمان ءتالقين ەتتى.
قىز قوسىلىپ مۇسىلمان بولدى بىرگە،
قالعانعا احمەر امان كۇلىپ كەتتى.

* * *

قايراتىن جاعفاردىڭ احمەر كوردى،
قولدان ۇستاپ شاتىرعا باستاپ كەلدى.
الدىنا ءتۇرلى - ءتۇستى تاعام قويىپ،
قىزمەت قىپ الدىندا اتشا جەلدى.

جاعفارعا احمەر ايتتى − كۇشىڭ قاتپال،
سوندىقتان سەنىڭ اتىڭ بولسىن باتتال.
حالايىققا وسى ءىسىم ماشھۇر بولدى،
اتالدى مۇنان كەيىن ءسايتباتتال.

سەنىڭ ءىسىمىڭ ەندەشە احمەر تىرران،
دەپ اتالسىن باستالىپ وسى جىلدان.
احمەر اتىڭ مۇنان سوڭ قالىپ قالسىن،
دەپ جاعفار ات قويدى ەندى بۇعان.

سوندا احمەر سويلەيدى − باتتال عازى،
بۇل ءتۇننىڭ كوبى كەشىپ قالدى ازى.
ەكەۋىمىز قايتايىق ورنىمىزعا،
ۋاعدامىزعا كۋا عوي ءتاڭىر - قازى.

بىلدىرمەيىك بۇل ءىستى ەش ءبىر جانعا،
بارالىق تاڭ اتقانسوڭ ءبىز مايدانعا.
سول جەردە مەن قالامىن جەڭىلگەن بوپ،
يمان ايتىپ ايلانام مۇسىلمانعا.

سونان كەيىن سالامىن مەن ويراندى،
مۇشىرىكتى بويايمىن قىزىل قانعا.
ماقۇل دەپ قايتىپ كەتتى سەيىتباتتال،
بولسا دەپ ءسوزىڭ راس اتار تاڭ دا.

ايتقانداي بۇل ءتۇن ءوتىپ تاڭ دا تۋدى،
لاشكەرى ەكى تاراپ ساپقا تۇردى.
مايدانعا سەيىتباتتال بارىپ ەدى،
احمەر جاۋ جاعىنان و دا كىردى.

بارسىڭبا ۋاعداڭدا ەي احمەر،
ەر جىگىتتىڭ بەلگىسى سوزدە تۇرار.
دەپ جاعفار احمەردان سۇراپ ەدى،
دەدى ول − ماس سوزىندە ءمان جوق شىعار.

وسى جول ەسەپ دەدى جەڭىپ الساڭ،
بولمايدى ءبىر الىسپاي بەكەر بارسام.
ەندەشە كورسەت دەدى ونەرىڭدى،
جاعفار اتىم ءوشسىن سەنەن قالسام.

احمەر ەڭ اۋەلى نايزا سالدى،
نايزاسىن سەيىتباتتال قاعىپ قالدى.
ۇزەڭگىگە شىرەنىپ قولىن سوزىپ،
احمەردى ات ۇستىنەن جۇلىپ الدى.
كۇش الىپ تاعى دا ءبىر لاقتىرعاندا،
احمەر جەتى قۇلاش جەرگە باردى.
ەندى ارمانىڭ جوق شىعار ەي احمەر،
دەپ بارىپ كەۋدەسىن ءمىنىپ الدى.

جالىندى جاعفارعا جانە احمەر،
ءمارت ادام بۇل كۇنامدى تاعى كەشەر.
ەي جاعفار تاعى ءبىر رەت كەش كۇنامدى،
بۇل جولعى بەرەر ۋاعدام ەمەس بەكەر.

باتتال عازى ەندى وعان سويلە دەدى،
احمەر تىرران ورنىنان تۇرەگەلدى.
جاعفاردىڭ اياعىنا باسىن قويىپ،
شىن كوڭىلدەن بۇل جولى ۋاعدا بەردى.

يمان ايتىپ، سول جەردە دىنگە كىردى،
بارلىعىن ءبىر اللانىڭ سوندا ءبىلدى.
مۇسىلماندار قۋانىپ قارسى الدى دا،
ءبىر اللاعا جالباردى، شۇكىر قىلدى.

احمەر تىرران رۇقسات سۇرادى ەندى،
قوسىنىنا ءوزىنىڭ كىرەدى ەندى.
جەكپە - جەككە كەلەدى قىرىق بالۋان،
سىباعاسىن ولاردىڭ بەرەدى ەندى.

مايدانعا ەندى ەشكىم شىعا المادى،
مۇسىلماندار شاتلانىپ ناعرا شالدى.
اش قاسقىرداي احمەر جالعىز كىردى،
قان جوسا قىپ دۇشماندى قىرىپ سالدى.

ارتىنان عابدۇلۋاھاپ، جوعدا عازى،
ويران سالا دۇشمانعا و دا باردى.
سول كەزدە باتتال عازى تۇرالمادى،
اقىرىپ ءبىر مايداندى جالعىز الدى.

ءامىر عۇمار عاسكەرگە بۇيرىق قىلدى،
ەكى جاق ءبىرىن - ءبىرى قويشا قىردى.
سول كەزدە باتتال عازى ءمىناجات قىپ،
كوڭىلىنە ءبىر بۇككەن تىلەك كىردى.

− ەي، جاراتقان ءبىر اللا قادىر سۇبحان،
باندەلەرىڭ ءبىر - ءبىرىن قويشا قىرعان.
بۇل سوعىسقا مەن سەبەپ بولىپ ەدىم،
مومىنلەرگە جاردام بەر ەندى جىلدام.

ءبىر قۋات مۇسىلمانعا بەرىلمەسە،
كوز جاسىنان قورقامىن كوڭىلى سىنعان.
سول كەزدە ءبىر كەرەمەت بوران شىعىپ،
كوزىنە دۇشمانداردىڭ قۇم قۇيىلعان.

مۇسىلماندار بوراننان امان بولدى،
حال - جايى مۇشىرىكتىڭ جامان بولدى.
قايداسىڭ دەپ رۇمگە قاشا بەردى،
جاقسىلىق مۇسىلمانعا زامان بولدى.

مومىندە قۋا بەردى ءۇش كۇن، ءۇش ءتۇن،
قالمادى جاۋ جاعىندا ءتىپتى نۇسقىن.
ءۇش كۇننەن سوڭ باس قوستى مۇسىلماندار،
جەتى مىڭى دۇشماننىڭ بولدى تۇتقىن.

رابىحگە مۇنىڭ ءبارى بولدى ءتاسلىم،
ولجا مال ورتاداعى بولدى تاقسيم.
بەستەن ءبىرىن تاپسىردى حاليفاعا،
قالعانىن ۇلەستىردى لاشكارگە شىن.
حاليفاعا ماعلۇم قىپ قاعاز جازدى،
جۇعدا عازى قاعازدى الىپ باردى.
حاليفا حاتتى وقىپ بەك حوش بولدى،
شام - شارىن، ىقىلىمدارعا حابارلادى،

بارلىعى جاعفارعا دۇعا قىلدى.
بۇل عالبا جاعفارعا ءتان دەپ ءبىلدى،
حاليفادان جۇعدا عازى شەن تون كيدى،
جاعفارعا قىمبات باعا زات ۇسىندى.

مالاتيا حالقى دا شاتتىق تاپتى،
دەدى ولار جاعفاردىڭ قولى جاقتى.
بايىدى فاحىرلارى اۋقاتتانىپ،
شۋلادى قورعايىق دەپ كەلگەن باقتى.


قايساردىڭ ءتورت ۇلى 500 مىڭ اسكەرمەن كەلىپ، سەيىتباتتالدان جەڭىلگەندىگى تۋرالى

راۋايات راۋيلەردىڭ كەلدى ءسوزى،
تىڭدارلىق قۇلاق بولسا كەلدى كەزى.
دوس سۇيىنسە، ءسۇيىنۋ دوستىڭ ءىسى،
دوس كۇيىنسە كۇيىنەر بىرلىكتە ءوزى.

قىس ءوتتى جاز ءپاسىلى جەتىپ كەلدى،
باتتال عازى سەيىلدەپ جەردى كوردى.
ءامىر عۇمار باتتالمەن بىرگە شىقتى،
بىرلىكتە تاماشالاپ سەيىلدەدى.

ءبىر سۋعا كەز بوپ قالدى اعىپ جاتقان،
باتتال عازى ءوتتى ودان وتكەل تاپقان.
باقشاعا سۋدان وتە ۇشىرايدى،
جەمىسى كوپ، ءتۇرلى گۇل شەشەك اتقان.
ورتاسىندا باقشانىڭ ءبىر ساراي تۇر،
ءمارمار تاستان ورنەكتەپ ويىپ شاپقان.
سارايعا باتتال عازى قاراي بەردى،
ءبىر كەلىسكەن ورىنعا بالاي بەردى.

قاباتىنا جوعارعى كوز ساپ ەدى،
تەرەزەدەن قاراعان قىزدى كوردى.
ەكى كوز ءبىر - بىرىنە ءتۇيىلىستى،
جامالىنا ول قىزدىڭ كوزى ءتۇستى.

ەكى جانار توعىسىپ ءبىر - بىرىنە،
عاشىق - ماعىشۇق بوپ قالدى ءىشتى - تىستى.
از ايالدا باتتال دا ءجۇرىپ كەتتى،
ىشىنە عاشىق وتى كىرىپ كەتتى.

كەلدى دە ءامىر عۇمار جەتەكشىگە،
كورگەنىن ەگجەي-تەگجەي بايان ەتتى.
جاھاندا كورمەدىم دەيدى ونداي قىزدى،
كورگەن جان عاشىق وتپەن بولار جىندى.

زىليحامەن ەكەۋى تۇرسا قاتار،
كىم سۇلۋ بولارلىعىن اللا ءبىلدى.
باستادى ءامىر عۇمار ءسوزدى ەندى،
ول سەنىڭ عاممىڭىزدىڭ قىزى دەدى.

مۇنى ەستىپ باتتال عازى كوڭىلى اۋدى،
ادەپ ساقتاپ بۇل جولى ۇندەمەدى.
قىزدىڭ دا بار ەدى ءبىر − ءسۇت اناسى،
كۇنى - ءتۇنى ايرىلمايتىن پارۋاناسى.

− ەي انا، ءبىر ءسوزىم بار قۇلاق سالشى،
عافۋ ەد حات بولسا بەر قاراشى.
ءبىر جىگىت كوردىم بۇگىن عاجاپ قىلشى،
ەسىمدى الىپ كەتتى ونىڭ ءتۇسى.

بار ما ەكەن بۇل دۇنيەدە تەڭدەسى ونىڭ،
عاشىق بوپ قالدىم سوعان، ءوزىڭ ءبىلشى.
بىلەمىسىڭ ءاي انا ونىڭ ءجونىن،
ءجونىن بىلسەم بولار - ەد ودا كورىم.

كىمنىڭ ۇلى، ول كىمنىڭ ناسىلىنەن،
ىشىمە كىرىپ كەتتى وتى مەنىڭ.
سول ۋاقتا بايان قىلدى قارت اناسى،
اتاڭنىڭ ءىنىسىنىڭ ول بالاسى.

قويىلعان ءىسىمى ونىڭ جاعفار ەدى،
باتتال دەپ اتايدى ونى اينالاسى.
بۇ جاھاننىڭ عالىمى، ءھام باتىرى،
دەسەك بۇلار زاماننىڭ ول ساراسى.

ول جانە حاليفانىڭ ءسار عاسكەرى،
قامدالار بايتۇلمالدان - بار الاسى.
مۇسىلمانعا ول ادام زور ءبىر قورعان،
سالىپ ءجۇر دۇشمانلارعا تالاي ويران.

ون جاسىندا جاتتاعان ءتورت كىتاپتى،
بۇعان دەيىن قانشا ءتىل ءبىلىپ بولعان.
ءدال قازىر ەلۋ ءبىر جاستا ونىڭ جاسى،
قايراتىمەن بولىپ ءجۇر عاسكەر باسى.

اقىلى مەن قايراتى تەڭ بولعانسوڭ،
جاس باسىنان جايىلعان شۇھراسى.
قىزدىڭ سوندا بۇزىلدى ءتىپتى ءتۇسى،
ورتەنىپ عاشىق وتپەن كۇيدى ءىشى.
دەدى وعان كارى اناسى ەبىن تاۋىپ،
ءمان - جايدى سول جىگىتكە ءبىر ءبىلدىرتتى.

ءالقيسا، بۇل قايعىمەن قىرىق كۇن ءوتتى،
سارىلىپ عاشىقتاردىڭ تىنىشى كەتتى.
ءبىر كۇنى ءامىر عۇمار ءتۇس كورىپتى،
تۇسىندە حاق پايعامبار بىلاي دەپتى.

جاعفارعا حاسەن موللا قىزىن بەرسىن،
تاعدىر سولاي بۇل ءىستى ماقۇل كورىستى.
قوسىلىپ ەكى عاشىق ءبىر - بىرىنە،
حۇتپا وقىتىپ ەكەۋى نەكەلەنسىن.

ويانىپ ءامىر عۇمار شۇكىر قىلدى،
ايان بەرىپ جاراتقان شىن ءبىلدىردى.
شاقىرتتى قىز اكەسى حاسەن ەردى،
احۋالدى كورگەن - بىلگەن ۇعىندىردى.

باتتالعا حاسەن قىزىن بەرمەك بولدى،
ءامىر عۇمار تۇسىنە كوڭىلى تولدى.
توي قىلىپ نەكە وقىتىپ، ەل شاقىرىپ،
قوسىلىپ ەكى عاشىق بولدى جولدى.

قۇماردان شىقتى بۇلار قوسىلىسىپ،
بەينە ءبىر ەكى جىبەك ەسىلىسىپ.
ءۇش ايداي باتتى بۇلار بۇل قىزىققا،
قۇشىسىپ، قۇشاقتاسىپ، كوسىلىسىپ.

ءبىر كۇنى باتتال عازى، ءامىر عۇمار،
وتىر ەد كەڭەس قۇرىپ قانىپ قۇمار.
ءبىر - ەكى ادام قاقپا قاقتى رۇقسات سۇراپ،
كىم ەكەن − ەسىك قاققان دەدى بۇلار؟
سويتسە ولار − ءىبىراھىم، ءمۇنزىر ەكەن.
كىرسىن دەستى حابار اپ كەلگەن شىعار،
مىنە بۇلار مۇسىلمان تىلشىلەرى،
ەكەۋىنەن باتتال، عۇمار حابار ۇعار.

* * *

سويلەدى ءمۇنزىر مەنەن ءىبىراھىم،
كۇففاردا بولدى پايدا سىبىرلار تىم.
بەس رەت ماعمۇرياعا 500 مىڭداي،
لاشكار كەپ، كۇشەپ كەتتى قىبىرلار تىم.

ءىبىراھىم ايتتى مەن كەلدىم ستامبولدان،
قايسارعا ستانبولدان بازى ميھران.
قايساردى ول ميھران كوپ قايرادى،
لاشكارىڭدى ءۇش رەت باتتال قىرعان.

ۇلىڭدى تۇتقىن ەتىپ باعىندىردى،
مۇسىلمان بولىپ كەتتى احمەر تىرران.
عارابلار بۇرىن از ەد كوپ بوپ الدى،
رۇمگە مەيلىنشە بۇلىك سالدى.

ءشوپ ەكەن كوپ بولسادا دەپ رۇمگە،
مازاقتاپ مەيلىنشە كۇلىپ الدى.
كۇشىن جيىپ ءبىر كۇنى باتتال كەلسە،
قىلادى سوندا حاراپ ءبىزدىڭ حالدى.

الدىن الا ەي پاتشا قامدانباساڭ،
بۇل كورگەنىڭ ءالى از دەپ تىنىپ الدى.
قايسار سوندا كوپ جىلاپ، جىرلايدى جىر،
جانىم جوق تاندە مەنىڭ سۇلدەرىم تۇر.

تاۋسىلىپ امال - ايلام، كۇش - قۋاتىم،
قۇرىعان، تۇرالاعان دىعدىرىم تۇر.
بار بولسا امال - ايلا، ادىستەرىڭ،
ايانباي ورتاعا ساپ ايتىڭدار ءبىر.

اسىرەسە، باتتالدىڭ قورلىعى ءوتتى،
كۋسەپ تۇر ءىشىم مەنىڭ بەرمەيمىن سىر.
باتتالدىڭ كىم ولتىرسە ءتاج - تاحتىمدى،
بەرەر - ەم باستا تۇرعان بار باقىتىمدى.

بار لاشكار مەن ءتورت ۇعىلىم ءبىراق بارسىن،
قالماسىن دەپ جەتى ىقىلىم ءبىراق تىندى.
سونىمەن تايار بولدى سانسىز قولدار،
لىق تولدى جاۋ قولىنا كۇرە جولدار.

الدى ونىڭ ەندى ءىلىندى ماعمۋرياعا،
قۇدايىم مۇسىلماندى ءوزىڭ وڭعار.
وسىلاي دەپ ەكى ءتىلشى باياندادى،
جەتكىزدى ەكى جاقتاپ ايانبادى.

باتتال مەن ءامىر عۇمار لاشكەر جيدى،
اتىراپلى دايىندىققا ايالدادى.
لاشكار سانى جيىرما مىڭعا تولدى،
ون ەكى مىڭ عاسكەرمەن جۇرمەك بولدى.

سەگىز مىڭىن شاھارعا قورعاۋشى قىپ،
باتتال عازى باستادى قالىڭ قولدى.
باتتالدىڭ قوساعىنىڭ اتى − زەينەپ،
تارتپاعان عۇمىرىندا ەش ءبىر بەينەت.

جارىنا باتتال عازى «قوش تۇر» دەدى،
ماحابباتلى ءبىز كوردىك از كۇن زەينەت.
سوندا زەينەپ باتتالعا جىلاي بەردى،
قيا الماي وعان تامان قۇلاي بەردى.

مەن دە بارىپ سەنىمەن بىرگە بولام،
دەپ باتتالدىڭ قۇلاعىن بۇراي بەردى.
توقتاۋ ايتىپ قاراماي باتتال كەتتى،
باياعى حانداق قازعان جەرگە كەتتى.

ءبىر كۇن، ءبىر ءتۇن ول جەردە ايال قىلدى،
ارتىنان زەينەپ سۇلۋ قۋىپ كەپتى.
اياعىنا باسىن قويىپ ءجۇزىن ءسۇرتىپ،
قىراق وتىڭ ورتەدى مەنى دەپتى.

ءبىر ورىن دايىنداتتى باتتال وعان،
وڭاشا ءبىر ورىندا قارار ەتتى.
تاڭ اتىپ ەرتەڭىندە كۇن دە شىقتى،
كەپ قالدى جاۋ لاشكارى قالىڭ ءتىپتى.

شامعۇن، شامماس باستاعان قالىڭ نوپەر،
كەلگەنىن جەر قايىسىپ بۇلار دا ۇقتى.
شامماستىڭ ءميلان رۇمى ءبىر بالۋانى،
مىڭ كىسىلىك ءبىر قوسىن جانعا العانى.

توبىنا مۇسىلماننىڭ قارسى ءجۇردى،
سولار عوي مۇسىلماننىڭ كوز سالعانى.
مۇسىلماننان احمەر تىرران، جۇعدا عازى،
ءجۇز كىسىمەن بۇلارعا قارسى باردى.

عابدۇلۋاھاپ، تاۋابىل، افلاحۇن بار،
احمەر تىرران جاقىنداپ ناعرا سالدى.
اش بورىدەي جاۋعا كەپ ارالاستى،
ءسۇرى قاشىپ، جاۋلاردى قارا باستى.
ءبىر جولدا جاۋدان ءولدى ءۇش ءجۇز ادام،
قالعاندارى ماجوۇح بوپ تۇرا قاشتى.
ءبىر قىلىن مۇسىلماننىڭ سىندىرمادى،
شامماسقا تۇرا قاشىپ ءميلان باردى.

مىڭ كىسى ءجۇز كىسىدەن جەڭىلدىڭ بە،
دەپ شامماس ءميلاندى ءبىر سىباپ الدى.
ءميلان ايتتى احمەر تىرران قانداي كىسى،
بۇل جولعى ءىس بارلىعى سونىڭ ءىسى.

كەشە عانا كەتتى عوي قاسىڭىزدان،
ءدال وعان جەتۋشى ەدى كىمنىڭ كۇشى؟
شەگىندى ەكى لاشكار قايتا قوندى،
مۇسىلماندار بولىپ تۇر اركەز جولدى.

سابۇح اتتى بالۋاندى قىرىق راھبانمەن،
شامماس تاعى جۇمسادى ءبىر توپ قولدى.
عۇمارعا ولار جازدى تاعى ءبىر حات،
باتتالدى ءتىرى بەردە، سەن تىنىش جات.

ءار جىلدا جانە دە بەر بىزگە حاراج،
بەرەيىك تىنىش قايتىپ، سىزدەرگە ءدات.
باتتال كورىپ بۇل حاتتى اشۋلاندى،
سابۇحتىڭ قۇلاق - مۇرنىن كەسىپ الدى.

قىرىق راھبان سورلىنى جانە ءولتىرىپ،
جاھاننامعا تەز بار دەپ جولعا سالدى.
− ەي سابۇح، شاماسىڭا تەزىنەن قايت،
باتتال قىلدى وسىلاي دەپ شاعىم ايت.

دىنگە كىرسىن اۋەلى كەلگەن قوسىن،
بولماسا، بولار تۇگەل وسى جول ءمايت.
رۇم حالقىن قىلارمىز تۇگەل حاراب،
كاليساسى بۇتىندەي وتقا جاناد.

ورنىنا مەدرەسە مەن مەشىت سالىپ،
ءدىن ءىسلامدى قىلامىز دۇمدە اباد.
وتالىپ سابۇح سورلى قايتىپ باردى،
شاماسقا باتتال ءسوزىن ايتىپ باردى.

مۇنى ەستىپ شاماس، شامعۇن قۇتى قاشتى،
بىلە الماي نە ىستەرىن تايقىپ قالدى.
شاماس ايتتى قايتايىق ەلىمىزگە،
كەلمەيدى ولار بوس قۇقاي سوزىمىزگە.

تىكتەسسەك تاعى كەلمەس شامامىزدا،
الدا تۇر شىن ماسقارا كەزىمىزدە.
اشۋمەن ءسوز سويلەدى شامعۇن سوندا:
قايتىپ ايتتىڭ بۇل ءسوزدى، شاماس وڭبا!

ەڭ الدىمەن اۋەلى سەنى ءولتىرىپ،
تۇسەيىن ونان كەيىن ءوزىم جولعا.
قايتقانشا ەلگە ءتىرى جامان اتپەن،
ولگەن جاقسى مايداندا ءتۇسىپ قولعا.

جۇرىڭدەر جۇملا عاسكەر تەز اتتانىپ،
ءبولىنسىن جاۋدى قورشاپ وڭ مەن سولعا.
جاۋ جاعىنان شىقپادى جەكپە - جەككە،
ارالاستى ەكى جاق تۇرعان شەپتە.

بولعانشا ءتۇن ورتاسى بولدى قىرعىن،
ۇشىرادى جاۋ جاعى قىرعىن ورتكە.
كەش بولدى ەكى عاسكەر كەيىن قوندى،
تاڭ تۋدى قايتا سوعىس مايدان بولدى.
مۇسىلماننان جۇعدا ۇلى مۇسا شىعىپ،
قولىنان قىرىق كاپىر بولدى قولدى.
جاۋ جاعىنان ءبىر باتىر − سىمبات شىقتى،
قىرىقتان كەيىن بۇلدانىپ قىمبات شىقتى.

مۇسا مەنەن ەكەۋى كوپ الىسىپ،
سىمباتتىڭ مۇسا ۇرىپ اتىن جىقتى.
ۇمتىلعاندا ەندى وعان باتىر مۇسا،
ءبىر ءداتىم بار دەدى وعان كوزىن قىسا.

بولايىن مەن مۇسىلمان ءبىر شارتىم بار،
كەلەيىن ادام باستاپ بەرسەڭ مۇرسا.
سوزگە سەنىپ سىمباتتى قويا بەردى،
الدادى بۇل جول سىمبات مۇسا ەردى.

ارتىنان تاريۇن اتتى بالۋان شىقتى،
سىباعاسىن مۇسا ونىڭ تاعى بەردى.
دەنەسىن ەكى ءبولدى، پارا قىلدى،
ءوز مىندەتىن ول تولىق ادا قىلدى.

ءامىر عۇمار، باتتالدار ونى كورىپ،
عالايكا عاۋنۇللاھ دەپ سادا قىلدى.
اۋىستى ەندى مۇسا بەسىنگە ەندى،
ورنىنا مۇحامەت ءبىنۋ عالي كەلدى.

سىمباتقا شاماس شىق دەپ بۇيىرادى،
نە ءولتىر، نە ءولىپ كەل − بارعىل دەيدى.
شاراسىز سىمبات مالعۇن قايتا باردى،
بەلبەۋگە ءتۇيىپ الىپ نامىس - اردى.

باستالعان سوڭ مۇحامەتتەن جەڭىلەتىن،
ءبىر بۇلتاققا تاعى دا سالا قالدى.
سوعىسايىن دەمەيمىن ەي مۇحاممەت،
ءبىر ءسوزىم بار ايتاتىن قىل مارحامەت.

ءىسلامعا كىرمەكشى نيەتىم بار،
باتتالعا بارىپ ءبىلدىر مارحامەت ەد.
مالعۇندى سوزگە سەنىپ قويا بەردى،
باتتالعا بۇل سوزىنەن حابار بەردى.

باتتال ايتتى: ول سەنى الداپ كەتتى،
«مايداننان تۇرا قاشىپ جونەلدى ەندى»
اياقتاپ بۇل كۇنگى ايقاس كۇن كەش بولدى،
ەكى لاشكار شەگىنىپ تاعى قوندى.

تاڭ اتا سوعىس مايدان قايتا اشىلىپ
ساپ بولدى ەكى لاشكار وڭدى - سولدى.
ەڭ الدىمەن مۇحاممەت تاعى كەلدى،
جالعانشى سىمبات قايدا كەلسىن دەدى.

قويان جۇرەك الدامشى − قورقاق ەكەن،
الدامشىلىق ەر ءىسى ەمەس ەندى،
شاماس بەتكە تۇكىردى مىنانى ەستىپ
سەنى ادام دەپ ءجۇرىپپىن مەن دە ەس قىپ.

مايداننان قاشىپ كەلدىڭ ەكى قايتا،
سوندىقتان قويدىڭ كوپتى وزىڭە ءوش قىپ.
جاۋ جاقتان كەلدى بالۋان انتاقى اتتى،
ۇستاستى مۇحامەتپەن بۇدا قاتتى.

كورسەتسە مايداندا شاماسىز بوپ،
مۇحاممەت انتاقىنىڭ باسىن شاپتى.
ءبىر ۇرعاننان قالمادى كۇرزىمەنەن،
دال - دۇل بولىپ بەت - اۋزى توپىراق قاپتى.
سوندا شاماس اقىردى سىمباتقا كەپ،
كوتەرگەسىڭ سەن ناعىپ باتىر اتتى.
مۇحاممەتكە وسى جول سەن باراسىڭ،
كۇناڭدى جۋ، موينىڭنان ءبىر تاراسىن.

نە جەڭەسىڭ نەمەسە جەڭىلەسىڭ،
جەڭىلسەڭ ءتىرى كەلمە، قان جالا شىن.
سونىمەن سىمبات كەلدى قان مايدانعا،
الىسقان بولدى ءبىراز قان مايداندا.

مۇحاممەت ءبىر رەتكى ۇرعان قىلىش،
كەلتىرمەي كەتتى ونى ايلانعانعا.
قالقاندى قاق ايىردى بىت - شىت قىلدى،
سۇيكەي ءتيىپ، شەكەسىن ءبىر سيىردى.

كەلمەدى ەكى ۇرعانعا تۇرا قاشتى،
ايعاي سالىپ مۇحاممەت تۇرا قۋدى.
ونى كورىپ جاۋ جاعى قارسى شاپتى،
ناعرا تارتىپ لاپ بەردى، دابىل قاقتى.

سەيىتباتتال سول جەردە ناعرا سالىپ،
قان مايداننىڭ ۇرەيلى وتىن جاقتى.
ۇمتىلدى عابدۇلۋاھاپ، احمەر تىرران،
جۇعدا عازى لاشكارمەن ودا ۇمتىلعان.

كۇن باتقانشا ايقاستى ەكى لاشكار،
قان ساسىپ مايدان بولدى قىپ - قىزىل قان.
شەگىندى ەكى لاشكار كۇن باتقاندا،
ادامىن تۇگەندەدى ەل جاتقاندا.
رۇم قايساردان شىعىن كوپ، مومىن امان،
بەلگىلى بولا قالدى تاڭ اتقاندا.


* * *

ءالقيسا، تاڭ دا اتىپ، كۇن دە شىقتى،
جاۋ اسكەرىن مۇسىلمان جەرگە تىقتى.
جاۋ جاعىنان شىقپادى مايدانعا ەشكىم،
ۇرپەردەي بوپ قورعالاپ قاتتى بۇقتى.

اقىرى شىداي الماي شىقتى شامعۇن،
بولعانسوڭ بار لاشكارى دال - دۇل قان - جىن.
بۇعان قارسى بارىپ ەد احمەر تىرران،
قايتا قاشتى قورىققاننان كۇيدىم - جاندىم.

اتتان ءتۇسىپ شاتىرعا قورعالادى،
شامماس كورىپ شاتىرعا ول بارادى.
ءدۇزقارا بوپ مايداننان ءوزىڭ قاشتىڭ،
شاتىردا ەندى قالاي جان قالادى.

اۋەلدە ايتپاپپا ەدىم ساعان دەيدى،
قايدا ايتقان ەرلىگىڭىز ماعان دەيدى؟
مايداننان قاشقان ەردەن قاتىن ارتىق،
عۇمىرىڭ ءبويتىپ كورگەن ارام دەيدى.

شامعۇن ايتتى كەلىپتى احمەر تىرران،
كىم پار كەلەر لاشكاردا ەندى بۇعان.
ءسارجايىل وعان توتەپ بەرىپ قالار،
باسقانىكى قۇر بەكەر ايعاي ۇران.

ءسارجايىل پاتشاسى ەد ءبىر ىقىلىم،
سانايتىن ءوزىن - ءوزى ءبىرىنشىمىن.
بويى ۇزىن، دەنەسى زور ءبىر الىپ − ەد،
بالۋان ەد جىعىلماعان ومىردە تىم.
مايداندا ەكى باتىر ەگەس سالعان،
كىم بىلەد كىمى ءولىپ؛ كىمى قالعان؛
ەڭ اۋەلى ءسارجايىل ءسوز باستادى،
ەي احمەر سالامىن ساعان سالماق.

ءوز ءدىنىڭدى ساتتىڭ با مۇسىلمانعا،
ەڭ جاقسى اداسپاي قايتا بارماق.
قايساردان سۇراپ الىپ كۇناڭىزدى،
بەرەيىن ۇلكەن ءمانساپ ساعان ارناپ.

احمەر تىرران قايتاردى وعان جاۋاپ،
ىنشاللا مۇسىلمان بوپ العىل ساۋاپ.
ەگەردە كەرەك بولسا ساعان ءمانساپ،
بەرەيىك تاعى ءمانساپ قابات - قابات.

باستادى كەلىسە الماي بۇلار الىس،
الا الماي ءبىرىن - ءبىرى ءجۇردى شالىس.
قالقانى احمەر تىرران سىتىپ كەتتى،
بولعاندا ساتىر - سۇتىر قاتتى قاعىس.

ات جىعىلدى كۇرزىنىڭ زاقىمىنان،
حاۋىپ ءتوندى ات كەتىپ تاقىمىنان.
احمەر تىرران مايداننان اكەتىلدى،
اتتىمەن سوعىسا الماي جاياۋ ۇعلان.

سول كەزدە سەيىتباتتال ناعرا سالدى،
داۋىسىنان جەر قوزعالىپ، سۋ شايقالدى.
ءسارجايىل سوعىسقاندى بىلاي قويىپ،
ساندالىپ ماس ادامشا ەستەن تاندى.

ءسارجايىل از وڭالىپ، ەسىن جيدى،
قاراسا قارسى الدىندا بىرەۋ تۇردى.
سەن كىمسىڭ دەپ سۇرادى ول ادامنان
ەكەنىن سەيىتباتتال ەندى ءبىلدى.
قۇرىققان بۇرىن جۇدىرىقتار دەگەن ءسوز بار
ەڭ الدىمەن ءسارجايىل سۇنگى ۇردى.

سۇنگىنى سەيىت حازىرەت قاعىپ ەدى،
دارىتپاي دەنەسىنە بىت - شىت قىلدى.
ءوز سۇنگىسىن وزىنە سۇعىپ ەدى
ءسارجايىل قالقان ۇستاپ تۇرىپ ەدى.

قالقانىن تۇيرەپ ءوتىپ، ۇشكىر نايزا
تۋ سىرتىنان مالعۇننىڭ تىعىپ ەدى.
تۇيرەپ الىپ لاقتىردى نايزامەنەن
كۇشپەن جەڭدى، ەمەس ول ايلامەنەن.

كەسىلدى جاۋ جاعىنان ەندى ءۇمىت،
ءسارجايىل داي باتىر ۇل قايدا دەگەن.
كوڭىلىنە جاۋ جاعىنىڭ قورقۋ ءتۇستى،
بولعان سوڭ مۇسىلماندار باسىم كۇشتى.

نامۇرد اتتى ءبىر بالۋان شىعىپ ەدى،
اياعىن سار جايىلدىڭ ودا قۇشتى.
ارت - ارتىنان كەلەدى وعان جەتپىس بالۋان،
ءارقايسىسىن كۇيرەتتى جولمەن الۋان.

ستانبولدىڭ ۇلىعى تاكفۇز دەگەن
ودان شىعىپ قۇشتى اجال قان جايداننان
شامماس سوندا سويلەدى ءولدىم دەپ،
قورلىقتى مۇنداي ءسىرا كورمەدىم دەپ.

پاتشالىق تونىن كەيگەن قارۋ الدى،
ءوزى شىقتى سەيىتكە «كەل بەرى» دەپ.
سەيىت ايتى اتىڭ كىم؟ ايت ءجونىڭدى؟
بالۋاندارىڭ جەر قاپتى شىن سەنىمدى.

اشىنىپ سوعان كەلگەن پاتشا ۇقسايسىڭ
ءوزىڭ كەلدىڭ ۇزەيىن شىن بەلىڭدى.
اتىم شامماس قايساردىڭ ۇلى ەدىم مەن،
كەك العالى كەپ تۇرمىن بىلگەنىڭ ءجون.

كوپ بالۋاننىڭ سەندە بار قان - قارىزى،
نە قازى نە بولماسا ۋازىرمەن تەڭ.
جاھاننىڭ بالۋاندارى ەد كۇشى جويقىن،
زاھارلاپ قايسى جولمەن ءولتىردىڭ سەن.

سەيىت سوندا سويلەدى ءوز حاقىندا
ءبىلىپ قوي، سەيىتباتتال بولامىن مەن.
مۇحاممەد مۇستاپانىڭ ۇرپاعىمىن
قالدىرعان حازىرەت عالي جۇرناعىن.

مۇشتىرىكتەرگە سالامىن تاعى دا ويران،
تانيمىن ءدىن ءىسلام مەن قادىرىن.
ۇرماق بوپ وڭتايلاندى شاماسىندا،
كەلتىرمەدى باتتال دا ونى وڭعا.

ۇزەنگىدەن اياعىن شىعارىپ - اپ،
ۇشىردى ءبىراق تەۋىپ ونى جولعا.
ولتىرمەدى تىرىدەي بايلاپ الدى،
الدىنا ساپ تۇتقىن عىپ ايداپ الدى.

سول كەزدە افلاحۇن جەتىپ كەلىپ،
مۇسىلمان اسكەرىنە ايداپ باردى.
جەكپە - جەككە شىعارلىق جان تاپپادى
شامعۇن سوندا قاپتا دەپ ايعايلادى:
ەكى قول ءبىر - بىرىنە ارالاستى،
ەستەن كەتپەس دۇشماننىڭ ساندالعانى.
سەيىتباتتال كارلەندى ناعىرا سالدى،
ەستىگەن جان شوشىندى ەستەن تاندى.

اش ارىسلان سەكىلدى قويعا تيگەن،
بولمادى قارسى الدىنان «امان قالدى».
بار مۇسىلمان شابىت اپ قىلىش ۇردى،
جاۋ جاعىن ىقسىراتىپ قويشا قىردى.

جاۋ جاعى توقتاي الماي قاشا بەردى،
جاۋ قاشتى مۇسىلماندار قۋا بەردى.
تاۋ توبە بوپ ءۇيىلدى ولگەن ولىك،
از ەمەس جاۋدان تۇسكەن قۇرال - كولىك.

مۇسىلمانلار عانجات مالدى جيدى.
تاقسىم قىلار عاداتتى جەرگە كەلىپ،
شاماس قاشتى سول كەزدە ءبىر داريدا
دەپ قالدى قالىڭ قولدا قايدا؟ قايدا؟

قاشقانىن كورىپ قالدى زەينەپ سۇلۋ،
حابارلادى قاشتى دەپ كورگەن جايدا.
قايدا دەپ باتتال عازى قۋىپ كەتتى،
سۋ بويىنا بارعاندا قۋىپ جەتتى.

جەلكەسىنەن ۇستادى لاقتاي قىپ،
قولىن بايلاپ ارتىنا الىپ كەپتى.
ول مالدى ەندى ولار تاقسىم قىلدى،
بەستەن ءبىرىن حاليفاعا جانە ۇسىندى.
قالعانىن اسكەرلەرگە ءبولىپ بەرىپ،
المادى باتتال ونان ءبىر تيىندى.


* * *

ءبولىنىپ ول مال دا ءتامام بولدى،
الاڭسىز ءبىر تىنىشتىق زامان بولدى.
شامماستى قاشپا ەندى دەپ قولىن شەشتى
جانە قاشتى ول تاعى جامان بولدى.

زەينەپتىڭ يەن جاتقان ءولىم ءبىلدى
ۇز ىشىنەن ويلانىپ ايلا قىلدى.
اۋزىنا ماقتا تىعىپ قولىن بايلاپ
ماجبۇرلەپ ءبىر كولىكپەن الا ءجۇردى.

بۇل سىردان عاپىل ەدى عاسكەر سوندا،
اسىعىستا تۇسپەي كەتتى شامماس قولعا.
لاشكاردى قايتاردى دا سەيىتباتتال،
ىزدەۋگە ءوزى جالعىز ءتۇستى جولعا.

رۋميا توندارىن كيىپ الدى،
رۇمدىكتىڭ سۇرەتىنە كىرىپ الدى.
شامماستى كەزدەسكەننەن سۇراي بەردى
شامماستىڭ قۇلى ەدىم دەپ تۇرىپ الدى.

قارسى الدىنان ءبىر ادام ۇشىرادى،
ول ادامنان باتتال دا ءجون سۇرادى.
مۇسىلماننىڭ جانسىزى ءبىنۇ ءمۇنزىر،
ءوز پىكىرىن باتتالعا ۇسىنادى.

− دەيدى ول مەن شاماستى كوزبەن كوردىم
ماعىزريا شاھارىنان تۋرا كەلدىم.
بايلاۋلى ءبىر ادام بار ناق قاسىندا،
ەرمە، ايەل مە ءدال ونى مەن بىلمەدىم.
قايدا ەكەن ونان سوڭ سۇراستىردىم،
قايسارعا كەتىپتى ول جانە استىرتىن.
دەگەن سوڭ حازىرەت سەيىپ تاعى ءجۇردى،
قۇپيا جۇرىسپەنەن اسىعىس تىم.

شاھارعا كەپ دالاعا اتىن قويدى،
جانسىزداپ ءتىل الۋعا كوڭىل قويدى.
ءبىر كارى وتىر ەكەن داربىز ساتىپ،
الدىمەنەن قاربىزعا ابدەن تويدى.

باتتالدان وسى ادام ءجون سۇرادى،
سوندا باتتال ايلامەن ناز قىلادى.
− شامماستىڭ اسكەرى ەدىم بىرگە بارعان،
ءبىزدى باتتال قۇرتتى عوي دەپ جىلادى.

ارعى كۇن شامماس كەلەدى دەيدى كارى،
بىرگە كەپتى باتتالدىڭ قاتىنى ءالى
اتاقتى سۇلۋلاردىڭ ءبىرى دەيدى،
كورگەن مەن ەستىگەننىڭ ايتسا ءبارى.

قايساردىڭ وسى كۇندە جانىندا ەكەن،
زەينەپتى ءماپايرۇز اڭديدى ەكەن.
ءماپايرۇز رۇر قايساردىڭ كەنجە قىزى،
ءوز الدىنا ءبىر سارا تۇتقان مەكەن.

قايساردا بولعان ەكەن ءۇش سۇلۋ قىز،
كاتايۇن، ھامايۇن مەن ماپايروز.
ماپايروز بارىنەن دە سۇلۋ ەكەن،
قىر مۇرىن، كەڭ ماڭدايلى، ءبىر سۇلۋ ءجۇز.

زەينەپكە ءتۇرلى كيم كيگىز دەيدى،
ۇگىتتەپ ءبىزدىڭ دىنگە كىرگىز دەيدى.
دىنگە كىرمەي الۋعا ءسىرا بۇعان،
قولعا تۇسپەس ءدال مۇنداي ءبىر قىز دەيدى.

بۇل ءسوزدى باتتال عازى ۇعىپ الدى،
زەينەپ قايدا ەكەنىن ءبىلىپ الدى.
تۇندە كىرىپ شاھاردى ارالادى،
توڭىرەكتەپ سارايلاردى ءجۇرىپ الدى.

قايساردىڭ سارايىنا ەپپەن كەلدى،
ءسوز تىڭداپ تەرەزەگە تۇرىپ الدى.
ءبىر سارايدا قايساردىڭ ەكى قىزى
كوپ قىزبەن كەڭەس دۇكەن قۇرىپ الدى.

كەڭەسى بۇل قىزداردىڭ باتتال عازى
تەڭ كەلمەدى كوپ باتىر قىسى - جازى.
كارىن توگىپ ءبىر رەت اقىرعاندا
لاشكاردىڭ كەرەك ەمەس كوپ پەن ازى.

دەپ ولار ءتىل بارعانشا ماقتاپ الدى،
باتتال تاعى سارايعا كوزىن سالدى.
تەرەزەدەن قاراسا ءبىر ءۇڭىلىپ،
زەينەپتى ماپايرۇزبەن كوزىن شالدى.

داستارقاندا ەكى قىز كوپ سويلەدى،
باتتالدى تاعى ماقتاپ بەك سويلەدى.
ماپايرۇز زەينەپكە ءبىر ءتۇسىن ايتتى،
زەينەپ تە وسى ءتۇستى جەك كورمەدى.

− تۇستە كوردىم، مۇحاممەد پايعامباردى
ولمەيتىن بۇل عالامدا قاي جان باردى.
ماحشار بولىپ، مايدانعا جيىلىپپىز،
پايعامبارعا كوپ ادام بەك جالباردى.
پايعامبار «مىنا ادامدار ۇجىماقتىق» دەپ،
جاريا ەتتى قولمەن نۇسقاپ قىرىق ادامدى.
مەن زارلادىم راسۇلگە سوندا دەدى،
بۇل قىرىقتىڭ بەرىنە كورسەت مەنى.

بۇل سوزگە پايعامبار اسەرلەنىپ،
ماعان دا ءبىر ازىراق كوڭىل ءبولدى.
قىرىق كۇندە ۇيگە بىرەۋ كەلەدى
سول ادامعا تاپسىردىم سەنى دەدى.

تۇندە كەل ءتاسىلىم بولعىن دەدى،
باسىڭدا ءبىر قاعاز بار كورگىن دەدى.
ويانا كەلىپ قاراسام جاستىعىمدا،
مىنا حات تۇر جاستىقتا كوردىم دەدى.

ىشىندە سول ءبىر حاتتىڭ ءبىر سۋرەت بار،
تانيمىسىڭ ەي زەينەپ كورگىن دەدى.
زەينەپ قاراپ سۋرەتكە ءبىر ۇڭىلىپ،
تانىدىم بۇل سۋرەتتى بەرگىن دەدى.

− بۇل مەنىڭ عاشىق جارىم باتتال عازى،
ەسى دەرتىم وسى مەنىڭ قىسى - جازى.
ءتۇسىڭىز قاتاسى جوق حاق كورسەتكەن،
كەپ قالار حاقتىڭ ءسوزى ءبىر تارازى.

− سونان بەرى قىرىق كۇن ساناپ ءجۇرمىن
كەلەدى دەپ بۇل ءتۇندى بالاپ ءجۇرمىن.
دەي بەرگەندە ماپايرۇز جوعارىدان،
ءبىلىندى ءبىر سىبىرى ءبىر تىقىردىڭ.

بيناسى بۇل سارايدىڭ بيىك ەدى،
ساقتىق قىپ قىزدارعا ارناپ جيىپ ەدى.
باشقىشپەن جورعارى ورلەپ كىرەتىن قىپ
قاقپاسىن ءدال توبەدەن قيىپ ەدى.

سالەم دەپ سەيىتباتتال كەلدى كىرىپ،
«ساد داقنا» دەپ زەينەپ تە قالدى ءيىلىپ
تاعزىم قىل سەيىت كەلدى دەدى زەينەپ
ماپايروز تاعزىم قىلدى باسىن ءيىپ.

ءبىر - بىرىنە ەكەۋى قارسى ءجۇردى،
سەيىتتى تاعىنا اكەپ وتىرعىزدى.
باتتالدىڭ تاڭ قالدى ول كەلبەتىنە،
بولار دەپ يۇسف ساني پىكىر قىلدى.

كورگەن جەردە سەيىتكە عاشىق بولدى،
قۇدىرەتىنشە تۇستەگى ايان ءبارى كەلىپ.
يمان نۇرى جۇرەككە ءناسىپ بولدى،
باعلان ەتى بار ەدى كاۋاپ قىلعان.

سەيىتتى سونىمەنەن قوناق قىلعان،
ۇشەۋى داستارقاندا بىرگە بولىپ
كەڭەستى كوپ ىستەردى ويدان - قىردان،
سەيىت دەيدى كەتەلىك ەندى مۇنان.

تۇرعاندا حابار تاپپاي بىزدەن دۇشپان،
ماپايرۇز ىركىلمەستەن قابىل الدى.
كوپ الدى التىن - كۇمىس جيھاز جيعان
باتتالدىڭ قورجىنىنا ءبارى سيدى.

ماپايرۇز از بولماعان زاتتار جيدى،
ول قورجىن سىعان ءنابي قورجىنى ەدى.
تولمايدى زات سالسا دا قيلى - قيلى،
شاھاردان شىعىپ سەيىت ات ىزدەدى.
ءتۇن ىشىندە ات تاۋىپ الىپ كەلدى،
ەكى اتقا ەكى قىزدى مىنگىزدى دە.
اتىنا ءوزى قويعان جەتىپ كەلدى،
بەت الدى مالايتا قايداسىڭ دەپ.
سەيىتتىڭ قايراتى مەن ايلاسى كوپ،
ماحبۋبىن ىزدەپ ءجۇرىپ تاۋىپ الدى.
ءماپايرۇزدى ايتامىز پايداسى دەپ.

* * *

جول تارتىپ باتتال عازى جۇرە تۇرسىن،
ءبىراز ءسوز قايساردان دا كىرە تۇرسىن.
قىزدى باققان قاتىندار ويبايلادى،
ايرىلىپ ەكى قىزدان، سۇلۋ قىرشى.

كەتتى دەپ ەكى سۇلۋ ايعايلايدى
باقىرىپ قايسار پاتشا ويبايلايدى.
اسكەرمەن ءدال وتىز مىڭ قۋىڭدار دەپ،
ءۇش ۇلىن باسشى قىپ تاعى ايدايدى.

سەيىتباتتال كىدىرمەي ءۇرتىس ءجۇردى،
سول كەزدە قۇلان يەك تاڭ دا تۋدى.
ءبىر سۋعا بۇلار كەلىپ تۇسە قالدى،
ول سۋدان دارەت الىپ ناماز قىلدى.

سول كەزدە ارت جاعىنان توزاڭ كوردى،
ونى كورىپ بۇلار دا اتقا ءمىندى.
ماپايرۇز سوعىس قۇرال قولىنا الىپ،
باتتالعا مەن بارام ءجون بىلەردى.

سەيىت وعان بولار دەپ ءسىزىن بەردى،
الدىمەن شامماس وعان جەتىپ كەلدى.
ماپايرۇز ۇرىپ جىقتى سول شاممىستى،
لاشكاردىڭ قاراپ تۇرعان كوزى كوردى.

ونان كەيىن قىستانىتىن العا شىقتى،
ماپايرۇز ونى دا ۇرىپ تاعى جىقتى.
بار ەدى ماپايرۇزدىڭ ءبىر اعاسى،
ءبىر انادان ەكەۋى تۋعان ءتىپتى.

كوپكە تانىس رامىن ەدى،
شىداي الماي مايدانعا جەتىپ كەلدى.
− نە بولدى قارىنداسىم قالقام ساعان،
قىلاسىڭ ءبىزدى راشۋا نە ءۇشىن − دەدى.

ماپايرۇز جان قالتاعا قولىن سالدى،
سۋىرىپ قالتاسىنان قاعاز الدى.
اعاسى ول قاعازى وقىپ كورىپ،
مۇعجىزاي راسۇلگە قايرن قالدى.

سول جەردە يمان ايتىپ مۇمىن بولدى،
سەيىتتىڭ اياعىنا ءجۇزىن قويدى.
سەيىت تە راميننىڭ كوزىن ءسۇيدى،
مۇسىلمان بولعانىنا كوڭىل تولدى.

شامماستىڭ مۇنى كورىپ ءىستى كۇيدى،
قايتپا دەپ لاشكارىنا بۇيرىق قىلدى.
ات قويدى بارلىق لاشكار تۇگەل قايتىپ،
باتتالدا بار قۋاتىن بويعا جيدى.

ۇرەيلى ءبىر داۋىسپەن ناعرا سالدى،
ساندالىپ بارلىق لاشكار ەستەن تاندى.
ەسىن جيعانى بۋىن جوق جارامسىز بوپ
سەندەلىپ سوعىسۋدان مۇلدەم قالدى.
سول كەزدە لاشكارگا كەپ باتتال كىردى،
قويعا تيگەن بورىدەي جاۋدى قىردى.
ەسىن جيعان لاشكارلار كەيىن قاشتى،
قىرىپ جويىپ بارلىعىن بىت - شىت قىلدى.

باتتال عازى ماپايرۇز، رامين، زەينەپ،
تارتپادى وسى جولى ارتىق بەينەت.
باتتالعا ەرىپ بارلىعى بولدى باتىر،
كيسەدە جولاۋشىلاپ، ساپار كويلەك.

قاتىن ءبي قاشقان جاۋعا دەگەندەيىن،
جينادى ولجا مالدى بۇلار كەلىپ.
ءبىر مىڭ ات، ءبىر مىڭ تۇتقىن ولجامەنەن
شاھارعا كەلدى بۇلار كەشكە دەيىن.

ۇسىندى حاليفاعا بەستەن ءبىرىن،
ءبىر ءجۇز ات، ءبىر ءجۇز قىلىش ەتپەي جىرىم.
عابدۇلۋاھاپ، ارميندەر الىپ باردى،
بۇيىرعان سوڭ ەتپەدى قىرىڭ - سىرىڭ.

حاليفاعا جانەدە حاتتار جازدى،
قالدىرماي بولعان ءىستىڭ بىردە - ءبىرىن
حاتتى وقىپ حاليفا دا بەك قۋاندى،
تويلادى الداعى وتكەن جەڭىس كۇنىن.

باتتالعا كوپ سيلىق بەن شەن تون بەردى،
عابدۇلۋاھاپ، راميندەر الىپ كەلدى.
جەتى كۇن داۋمانداتقان تويىن ىستەپ،
ماپايرۇز باتتالمەنەن نەكەلەندى.


عابدۇ سالامنىڭ ستانبولعا بارىپ تۇتقىندالعانى، ونى باتتال عازىنىڭ
الىپ كەلگەنى تۋرالى

اۋەلى بيسمىللامەن ءسوز باستايىق،
اللانى يمان سالعان ءبىر حاسلايىق.
كۇندەستەر كورە المايتىن قانداي بولعان
ازىراق سولارعا دا ءسوز تاستايىق.

ونەرى باتتال عازى كوپتەن وزدى،
حالايىق ۇلكەن - كىشى ماقۇل بولدى.
ءبىراقتا عابدۇ سالام كورە المادى،
ءبىر كۇنى ەلدەن شىعىپ تارتتى جولدى.

اشۋمەن جالعىز ەلدەن شىعىپ كەتتى،
تارسۇس دەگەن شاھارعا كەلىپ جەتتى.
ول كەزدە تارسۇس حالقى مۇسىلمان ەدى
ءسالامدى مۇسىلمان دەپ قۇرمەت ەتتى.

مۇحاممەد حاسەن تارسۇستىڭ ۇلىعى ەدى،
مۇعت بار (110) دەپ ءسالامنىڭ قامىن جەدى
ياحيا ءبىنۇ حاميت، ناسىر حاباپ،
ولارمەن سول كەزدەرى بىرگە ەدى.
ماجىلىستە عامدۇ سالام كوپ سويلەدى،
عايبات قىلىپ، باتتالدى بەك سويلەدى.

ياحيا مەن ناسىر ونى جاقتىرمادى،
سىزدە ونەر كوسەتىڭىز دەپ سويلەدى.
سەيىتباتتال كورسەتتى كوپ ونەردى،
سوندىقتان ۋازىپانى سوعان بەردى.

كورسەتسەڭ سونداي ونەر عابدۇ سالام،
وزىڭە قاراتار ەڭ مۇقىم ەلدى.
ستانبولدا قايساردىڭ ءۇش قىزى بار،
ەڭ الدىمەن بار داعى سونى ۇرلاپ ال.

نە بولماسا سارابىل دەگەن پوپ بار،
تۇندە بارىپ قاجارلاپ سەن سونى جاز.
تاعى بار ونىڭ ۇلكەن كاليساسى
ءىشى قۋىس - سىرتى التىن بۇتتارى بار.

بۇتتاردىڭ ءبىرىن الساڭ ەبىن تاۋىپ،
بولمايسىڭ ساپ التىننان قاشان دا قار.
بولماسا توگىپ جىبەر، ءىشىن اكەل،
ىشىندە ءىنجۋ - مارجان، جاۋھارى بار.

عايساردان بەر تاعى دا جانىپ تۇرعان،
التىن قاندىل اشەكەي شامدارى بار.
ەڭ بولماسا اكەلسىن سونىڭ ءبىرىن،
ءبىر اتاق ەلمىزگە بولار كىرىم.

حاليفاعا ءىلتيپات ەتەر ەدىك
ءمانساپتىڭ بەرىڭىز دەپ ەگەي ءبىرىن.
بۇل ءسوزدى ەستىپ عايسالار كەتتى قىزىپ
«ءبىر ويىن سالايىن» دەيدى مەن دە بۇزىپ.

رۇمدەرشە كيىمىن اۋىستىرىپ،
ستانبولعا بەت الىپ كەتتى ءجۇرىپ.
توقتاماي ستانبولعا كەلدى جەتىپ،
تۇنمەن ءبىر جورتپاق ءبىر نارسە ەتىپ.

ايلاسىز بيشارانى ۇستاپ الدى،
قايسارعا الىپ كەلدى بۇلار نەشىك؟
شىنىڭدى ايت دەپ سورلىنى بەك قينادى،
بارلىعىن ماڭىراتىپ ول زىرلادى.

ۇشتىگىن باتتالمەنەن باياندادى،
ءتىل مەن جاق سويلەگەننەن ءبىر تىنبادى.
سويعىزدى ءبىر وگىزدى بىتەۋ قايسار،
ءسالامدى تىقتى سوعان ەمەس قايسار.

باس - اياعىن بۋعانسوڭ قاقپاعا ءىلدى،
كۇنگە كۇيىپ قىسسىن دەپ قايسار ءجايىل.
جانە ونى كۇزەتىپتى بەس ءجۇز ادام،
ساق بول دەپ باتتال جوقتاپ كەلگەن زامان.
كۇنگە كۇيىپ كونتەرى قىسقانىندا،
كورسەتتى جانىن كوزگە قيناپ جامان.


* * *

ستانبولدا بار ەدى ءبىر مۇسىلمان،
ەتىكشى ەدى كاسىپقور اتى مۇھان
ىشىندە ناسارلار كاسىپ ىستەپ،
قۇپيا ءدىنىن ۇستاپ جاسىرىنعان.

مالايتاعا بۇل ادام كەلدى جەتىپ،
بىلەتىن عاپسالامنىڭ حالى نەشىل
مالايتا حالقى دا اڭ تاڭ ەدى،
قالدى دەپ عابدۇ سالام قايدا اكەتىپ.

دەدى ول ستانبولدا عابدۇ سالام،
وراۋلى كون تەرىدە حالى جامان.
راحىم قىلار ادام جوق وعان تيتتەي،
ايتەۋىر دەنەدە بار شىقپاعان جان.
باتتال عازى ورنىنان تۇرەگەلدى،
مەن بارىپ قۇتقارام ازاپتان.
قىلىڭدار ماعان رۇقسات جۇملاڭ ەندى،
دەدى دە مۇھاندى ەرتىپ شىقتى جولعا.

شامماس ءبىر بۇرىس ەمەس تاعى جولدا،
اقىل سۇراپ شامماسقا تۇسە قالدى.
بۇرىلماي باسقا جاققا وڭ مەن سولعا،
شامماس ايتتى بۇل ءىسىڭ مۇشكىل بالام.

ساق بول اۋەل ءوز باسىڭ بولعاي امان،
سەيىت بوعان كونبەدى جولعا شىقتى.
دەدى − وعان دۇعادا بول، بولما الاڭ
امان كەلسەم ايتاتىن نازىرىم سول.

كيىندىرەم جالاڭاش ناق مىڭ ادام،
كۇن - ءتۇن ءجۇرىپ ول جەتتى ستانبولعا.
ات كولىگىن جاسىردى كەلگەن زامان،
بۇل شاھاردا بار ەدى ءبىر كاليسا.

ۇلكەن ەدى قانشا ادام سيار جيسا،
مۇھاندى قويا بەرىپ، راھبان تونىن
كيىپ الدى باتتال عازى تاۋىپ مۇرسا
ول كۇنى ناسارلار بەيعام ەدى.

ءتۇرت ءجۇز راھبان جيىلعان مەيرام ەدى،
كاليساعا ارالاس كەتتى كىرىپ،
بۇل كۇن باتتال راھبان بوپ ويناپ ەدىك
كوپ راھبانلار باتتالعا تاعزىم قىلدى.

سي - قۇرمەت قىپ بارلىعى قولىن ءسۇيدى،
بار ەدى مافتۇل اتتى ءبىر ۇلكەنى.
قاسىنا باستاپ بارىپ وتىرعىزدى،
قوش كەلدىڭ دەيدى مافتول − ءدىن ۇلىعى.

اسىلدىڭ ءسىز وقشايسىز ءبىر سىنىعى،
قاي تاراپتان كەلدىڭىز − ءدىن عالىمى.
ۇيالاعان جاسىڭنان ءدىن عىلىمى،
سەيىت سوندا قۇدىستان كەلدىم دەيدى.

عىلىم تاحسىل مەن ونان قىلدىم دەيدى،
مافتۇلدىڭ ءبىر اعاسى سارابىل - دىڭ
بالاسى بار قۇدىستا ول بىلمەيدى،
سۇرايدى بىلدىڭبە دەپ مافتۇل ونان.

كورمەگەلى 20 جىل بولدى بالام،
قۇدىستا وقىپ جاتىر دەپ ەستيمىن.
ءبىر سىبىس بىلەسىڭ بالام سونان،
− ەي بابا ءسىز تانيسىز قايدان مەنى.

ۇعىلۋ سول سۇراعان مەنرۇز دەدى،
ءبىتىردىم مەكتەبىمدى ناتيجەلى،
سىناق قىپ كۇماندانساڭ كورگىل مەنى،
سوندا مافتۇل سەيىتتى قۇشاقتادى.

كەلدى دەپ ءبىر ۇرپاعىم جىراقتاعى،
باۋرىنا باسىپ، بەتىنەن ءسۇيىپ الدى
«ۇعىلمەن» ءبىراز عانا سىراقتاردى،
سول جەردە ھامما ءراھبان باس قۇرادى.

سەيىتتەن باحاس قىلىپ ءسوز سۇرادى،
بارلىعىنا مۇكاممال جاۋاپ بەردى.
اقىرىندا تاڭدانۋمەن ءسوز تىنادى،
بۇلار ەندى قايسارعا قابار بەردى.
قۇدىستان دەيدى ءىرى راھبان كەلدى،
بارىن راھبان جيناسىن ايا سوفيا (111)
بارامىن دەيدى قايسار ەرتەڭ دەيدى،
زيارات قىلامىز ءبىز ەرتەڭ وعان.

ەستيمىز ءناسيحات ءسوز ەندى ونان
ۇلكەن - كىشى بارلىعى قالماي بارسىن.
ەستىمەگەن جان قالماۋ مەنىڭ جوبام،
ەرتەڭىندە جينالدى قالىڭ ادام.

قايسار كەلدى كوپ قولمەن ساپىرلاعان،
سەيىتتى قايسار كورىپ قولىن ۇسىندى.
كوڭىلىنە قورقۋ ءتۇستى ءتىپتى جامان،
المادى سەيىت سوندا قايسار قولىن.

پاك ەمەس دەيدى بۇگىن سەنىڭ قولىڭ،
ءبىر اللاھ جوقتان بار ايلادى.
قىلمايسىڭ قىل دەگەنىن ءتىپتى ونىڭ،
ۇيىقتايسىڭ سەن ۇستىندە التىن تاحتىڭ.

وزىڭە دۇنيەنى دوس دەپ تاپتىڭ،
بارعاندا قيامەتكە سەن نە دەيسىڭ.
عايساعا بۇ قىلىقپەن قالاي جاقتىڭ،
ءسويتىپ قايسار قول ەمەس جەڭىن ءسۇيدى.

قورقۋ ءتۇسىپ تىتىرەپ ءىشى كۇيدى،
مۇنبارعا باتتال عازى شىقتى داعى.
ىنجىلدەن كوپ اياتتى تافسىر قىلدى،
تاڭ قالدىردى قايساردى شەشەندىگى.

جىلاتتى بىرەۋ ەمەس نەشە مىڭدى،
عايسانىڭ ءدال ءوزى مە دەپ ويلايدى.
قاعيدا جول جوسىنعا كوسەمدىگى،
مۇنباردان سويلەي - سويلەي سەيىت ءتۇستى.

ادامدى قويىپ، ەرىتتى ۇشقان قۇستى،
ۇستىنە ىنجۋ - مارجان شاشۋ شاشتى.
قايساردا بايان قىلدى تالاي ءىستى،
− ەي راھبان جاسىڭ كىشى، عىلىمىڭ شوڭ.

ءدام ايداپ الدىمىزعا كەلىپسىز وڭ،
مالاتيادان مۇسىلمان ءبىر ۇل شىعىپ.
رۇمگە كورسەتىپ ءجۇر ءار ۋاقتا ءجون،
ول ءبىزدىڭ ءدىنىمىزدى دەيدى باتىل.

ەندى ءدىن مۇحاممەدكە قالدى اقىر،
دەيدى دە ءدىنىمىزدى مانسۇم قىلىپ.
رۇمگە كوپ ويراندى سالىپ جاتىر،
ءولتىردى كوپ لاشكاردى قىرىپ كەتتى.

تۇتقىن قىلدى ساربازدى ءوزى باتىر،
رۇمنىڭ اماندىعى - جاماندىعى.
بار - جوعىندا دەيدى اقىر وسى قاتل (113)
سەيىت وعان ءتاساللي (114) جاۋاپ بەردى.

قىلعاسىن ءبىزدى مازاق سەيىت ەندى،
شىعارمىن لاشكار باستاپ وعان قارسى.
سازايىن ءوز قولىممەن بەرگىم كەلدى،
شاعامىن كاعىباسىن، ءدىنىن ويران.

قىرامىن لاشكارلارىن بولما قايران،
ۇستاپتى حاليفاسىن ونان كەيىن.
بەدەلىن قورعاپتى مەن عايسا ماريام،
سەيىتىڭ قايسار تاعى ءسۇيدى قولىن.

تىلەدى وڭ بولسىن دەپ ساپار جولىڭ،
قوشتاسىپ قول ۇستاسىپ قايسارعا تىپتى
سەيىت قالدى ويلانىپ ءىسىڭ وڭىن،
كۇن باتاردا جاتاقتان سەيىت شىقتى.

عابدۇ سالام اسىلعان جەردى ۇقتى،
قاتقان تەرى اسۋلى اسپاندا تۇر.
ءتىرى - ءولىسى بىلنبەيدى ءسىرا ءتىپتى،
كۇن باتتى قاراڭعىلىق ءتۇسىپ كەتتى.

قۇتقارارلىق ۋاقىت تا پىسىپ جەتتى،
ويعا كەتىپ سەيىت تۇر قالتارىستا.
ءبىر ادام الدىنا كەپ سىبىر ەتتى،
كىمسىڭ دەدى سول كەزدە سەيىت بۇعان.
− قىزمەتشىڭ مەن باياعى اتىم − مۇھان
تۇسىمدە حاق پايعامبار ايان بەرىپ.
كەلىپ تۇر تەز بار دەدى سەيىت قىران،
نە بۇيىرسا سەن قىلعىن سونى بارىپ.

دەگەن سوڭ ىزدەپ كەلدىم مەن ءبىر عارىپ
باقىتتى كەزىكتىردى سەنى قۇداي
باي تىكتىم قىزمەتىڭە بابىمدى انىق،
سەيىت سوندا اللاعا شۇكىر قىلدى.

مۇھانعا ۇيىقتاپ جاتقان ول ءبىلدىردى،
دەدى دە جىڭىشكەلەۋ قىرىق اعاش.
اكەلۋگە مۇھاندا ءامىر قىلدى،
مۇھان بارىپ اعاشتى تاۋىپ كەلدى.

بىرىنە - ءبىرىن تىركەپ بايلادى ەندى،
باسىنا ورناتتى ونىڭ اسىل پىشاق.
مەجەلەپ شىنجىر ءتۇبىن كەسەر جەردى،
ەڭ الدىمەن شىنجىردىڭ ءتۇبىن كەستى.

قۇلدىراپ تۇلىپ جەرگە كەتتى دەستى،
ءتۇسىرىپ سەيىت ونى قاعىپ الدى.
قاققانداي ەسكى - قۇسقى كيىندى ەسكى،
كۇزەتشىلەر كۇزەتكەن ماس بوپ قالعان.

سەيىت بارىپ كوبىنىڭ باسىن العان،
قاتقان تۇلىپ، وپ وڭاي اشىلمايدى.
اپارىپ جىلى سۋعا ونى سالعان،
بۇلار قازىر ۇيىندە مۇھان ەردىڭ.

تاتىپ ءجۇر سەيىت ءدامىن تالاي جەردىڭ
سالامدى وسىلايشا جايعاستىرىپ.
سەيىت قايتتى جاتاققا سەزدىرمەي تىم،
سەيىت كەلىپ ورنىنا جاتىپ الدى.

بىر كەزدە كوك جيەكتەن تاڭ دا اعاردى،
شاھار حالقى ۋ دا شۋ بولىپ كەتتى.
كەلدى دەپ بۇگىن باتتال ناعرا سالدى
قايسارعا بەكتەر بارىپ قابار بەردى.

كۇزەتشىنى ولتىرگەن باتتال كەلدى،
سالامدى تۇلىبىمەن الىپ كەتكەن.
قان قاساتقان كارقىلىپ تالاي ەلدى،
ءسارابىل كوپ راھباننىڭ ۇلىعى ەدى.

مۇنى ەستىپ ءتورت ءجۇز راھبان قايعى جەدى
شاھاردى ءبىر ءۇي قويماي تۇگەل ءتىنىتتى.
تابا الماي بوس ساندالىپ قايتا كەلدى،
سەيىتتىڭ مافتۇل كەلدى ھام قاسىنا.

ءوزى ۇرىپ شاپالاقتاپءوز باسىنا،
ەي بالام كىتاپقا ءبىر قارادىڭ با.
ءبىر شارا بۇل باتتالعا بولماسى ما،
سەيىت ايتتى قارادىم كوپ كىتاپتى.

رۇمنىڭ بولاشاعى ءتىپتى قاتتى،
سەيىتكە ءبىر كولدەنەڭ كەسىر سىن جوق
الىپ تۇر بولجاپ كورسەم شار تاراپتى،
مافتۇل ايتتى بولجايىن مەندە سولاي.

ءتۇسىپ تۇرار ۋاقىتشا باتتالعا وراي،
تابا المادى باتتالدى كوپ ءتىنىتتى.
قاتقان كوندى مۇھاندا تەز جىبىتتى،
عاسالامدى شىعارىپ جان كىرگىزىپ.
ماي تامىزىپ اۋزىنان قاتتى كۇتتى،
ءبىر كۇن كوزىن اشىپ ەسىن جيدى.
قايتاتىن باتتالدىڭ دا ۋاقىتتى ءبىتتى،
باتتالدى ەندى سالام تانىپ الدى.

كەشىرىم سۇراي بەردى شۇلعىپ ءتىپتى،
بولعاندا وسى ءىس ءوتىپ ءدال جەتى كۇن،
بولعاندا ەندى باتتال قايتاتىن ءتۇن،
كاليساعا باتتال بارىپ تاعى كىردى.

ءسارابىل جاتىر ەكەن قاتتى ۇيىقتاپ تىم،
كەڭىردەكتەن قاتتى ۇستاپ الدى باتتال.
دەدى وعان اتىم باتتال، مىقتاپ جاتقا ال،
يمان ايت دىنگە كىرىپ قۇتىلاسىڭ.

ءارقاشان دىنسىزدەرگە باتتال - قاتتال (115)
ءسارابىل شوشىپ كەتتى كوز جىبەرىپ.
كەشەگى راھبانسقوي دەيدى كورىپ
− كوپ سويلەمە، يمان ايت دەيدى باتتال.

سول باتتال «راھبان بولعان» ساعان كەلىپ
ءسالامدى مەن قۇتقاردىم، مەن ءولتىردىم،
كۇزەتشىنى نەشە ءجۇز قامال بەرىك
ءسارابىل سوندا دا يمان كەلتىرمەدى.

يمان ايتسا تۇرعان جوق ولتىرگەلى
كونبەگەن سوڭ لاجىسىز باسى كەتتى
يمانسىزدى ول ءتىرى كەلتىرمەدى
زاھباننىڭ تورت ءجۇز قانشا ءبارىن قىردى.

قاندىلىن (116) ۇزبەي جاققان تالقان قىلدى
اب ماعبۇد (117) دەگەن تاعى سۋى بار ەد
كيەلى سۋ دەۋشى ەدى توگىپ تىندى
جانە دە قىزىل التىن ءبۇتىن الدى.

شىركاۋىن تالقان قىلىپ ويران سالدى،
التىن - كۇمىس جاسالعان بۇيىم بولسا
تاستاماي بىردە - ءبىرىن ولجالاندى
ىسقار اۋىز مۇھاننىڭ ءۇيى بولدى.

اقىلداستى سول جەردە ساپار جولدى،
التىن بۇتتان باسقاسىن وعان بەردى.
ءجازدى ءبىرءۇي بولدى بۇرىن - سوڭدى،
سول جەردەن قارماندى دا ەكى ات تاپتى.

بىرىنە قىزىل التىن بۇتتى ارتتى،
بىرىنە عابدۇ سالام ءمىنىپ الىپ.
ءوزى قويعان باياعى اتقا تارتتى،
سارى اتى − اتاسى ونىڭ عاردان تاپقان.

تاقىمىنا باتتالدىڭ ابدەن جاتقان،
التى اي تۇرسا كەتپەيدى، اش بولمايدى
نايزا، قىلىش بارىنەن قۇداي قاققان
ءوزى مىندى وسىعان يا قۇدايلاپ.
ەكى ادام ءبىر قوسارمەن جولعا تارتقان،
بۇلار شىعىپ شاھاردان ۇزاعاندا
قۇلىن يەك بۇل كۇننىڭ تاڭى دا اتقان.



* * *

تاڭ اتىپ، بۇل كۇننىڭ دە كۇنى شىقتى،
بىلمەدى سوعان دەيىن ءبىر جان ءتىپتى
جان - جاقتان كاليساعا قۇيىلعاندار
كوزبەن كورىپ، بۇل تۇنگى قىرعىندى ۇقتى.

ءولىپتى 400 راھبال ساربىل
ماعبۇدلارى شاعىلىپ، بولىپتى تاس
التىن - كۇمىس قازىنا جابدىقتارى
قىزىل التىن بۇتىمەن تونالعان حاس.

كاليسانىڭ ىشتەرى قانعا تولعان،
استى - ءۇستى استاڭ - كەستەڭ ويران بولعان.
قايسار كورىپ بۇل ءىستى شوشىپ كەتتى
اداسىپ اقىلىنان بولعان ويران.

لاقتىردى باسىنداعى كيگەن ءتاجىن،
تاستادى جەتى كۇندەي پاتشا تاحىن
كىردى - شىقتى ەسى بار ماس كىسىدەي
بولعانداي كورگەن باقىتى بۇلدىر ساعىم.

* * *

قيامەت بۇعان تۇسكەن ماڭگى تۇرسىن،
جىلاسا ماڭگى جىلاپ تۇرىپ - تۇرسىن
باتتالدىڭ تاعى ايتايىن ەرلىكتەرىن
قاندىرىپ ەستىگەننىڭ قۇلاق قۇرىشىن.

باتتال مەن عابدۇ سالام كەلە جاتقان،
قۇتىلىپ جاۋ قولىنان ءبىر ازاپتان
اياق استى عابسسالام مۇڭايعانىن
باتتال تاني قويدى قاس - قاباقتان.

عابسسالامنان سۇرايدى سەيىت سوندا،
قۇتىلىپ ءبىر عازاپتان شىقتىڭ زورعا
سوندا نەگە بۇرىلدى كوڭىلىڭ سەنىڭ
باسسادا قۇداي جار بوپ ءىسىڭ وڭعا.

جاۋاپ قاتتى سول كەزدە عابدۇ سالام
عايىپقا بۇيىرماعىل مەنى قوجام
بۇل جەرگە بۇرىن داعى كەلگەن ەدىم
ءبىر سىرىمدى ايتايىن ەندى ساعان.

ارتىندا انا تاۋدىڭ ءبىر شاھار بار
بيلەيدى ونى سارابىل دەگەن ساردار
اي دەسە اۋزى، كۇن دەسە كوزى بولعان
ناۋرۇز ءبانۋ اتتى ءبىر قىزى بار.

پاقىرىڭنىڭ ءبىر كەزدە ءتۇسىپ جولى،
باقشادا وتىرىستا كوردىم ونى
سونان بەرى عاشىق بوپ وسى قىزعا
كەزىكبەدىم ءبىر كەلمەي ءىستىڭ وڭى.

تاۋدى كورىپ سول ءبىر قىز ءتۇستى ويعا،
بولماسا ەمەسپىن عوي جامان ويدا
ۇمىتىلماس جاقسىلىعىڭ حازىرەت باتتال
نا شۇكىر نەتكەن جان دەپ كىنا قويما.

ءبىر ويعا باتتال سوندا كەنەت كەلدى،
ويعا العانىن ىستەمەي قويمايدى ەندى.
بارايىن مەن تاۋاكەل سول شاھارعا
ءبىر جەرگە بوي تاسالاپ تۇرعىن دەدى.

ارھبانشا اۋىستىرىپ تونىن كيدى
ايلا، قايرات ەكەۋىن بويعا جيدى.
تاۋ باسىنا شىعىپ ەدى قارا اۋىلعا
ءبىر شاھار كوزگە ءتۇستى قيلى - قيلى.

جانە لاشكار كوردى التى مىڭداي،
تۇرعان جوق سونشا كوپ بوپ جەرگە سيماي
باستىعى بۇل لاشكاردىڭ تافانۇش ەد
اقىلشى ءسارابىعا ۇنەمى ۇداي.

بۇلاردى تاۋ باسىنان زاھبار كوردى،
باتتالعا كەپ قىرىق راھبان سالەم بەردى،
كىم سىز؟ دەپ اتى - ءجونىن سۇرادى ولار
جاۋاپتى بەردى باتتال بىلايشا ەندى،

− راز راھباننىڭ ۇعىلى عاحا نۇشپىن.
ارالاپ ءجۇرمىن مىنە تالاي جەردى،
كوڭىل تارتىپ بۇل جەرگە كەلىپ قاپپىن
توكپەيىن بەكەر بوسقا مەن دە تەردى

− ولار ايتى باتتال بوپ جۇرمەگەيسىڭ.
ءجۇرىپسىڭ كۇندى دەمەي، ءتۇندى دەمەي تىم،
سەيىت ايتتى تانىماس ادام بولسا،
باتتال بولىپ سەندەرگە جۇرمەگەي تىم.

سۇيتتى داعى ىنجىلدەن بىرنەشە ايات،
وقىپ بەردى بۇلارعا تاياپ - تاياپ.
اياتتى وقىعان سوڭ تافسىرلەدى،
ءتىل ونەرىن قاعادى ءتىپتى دە اياپ.

تافانۇش سوندا بارىپ عۇزىر قىلدى.
باس قويىپ اياعىنا ھام جىعىلدى،
سىزدەي راھبان كورمەپ ەك مۇنان بۇرىن
دەدى دە شاھارىنا الىپ ءجۇردى
بولعانشا ءتۇن ورتاسى باحاس قىلدى.


ساۋالعا باتتال جاۋاپ بەرىپ تىندى،
«عىلىمىندا راھباننىڭ شەك جوق ەكەن»
دەپ ولار باتتالعا كوپ قۇرمەت قىلدى
ءتۇن ورتاسى بولعاندا ورىن - ورنىنا،

تاراپ كەتتىء ار جاققا ەل قوندى دا
ەل ۇيقىعا باردى عوي دەگەن شاقتا
باتتال دا تۇردى ورنىنان جول بولدى دا،
اۋەلى تافانوستىڭ كەستى باسىن.

قىرىق راھباندى جايلادى جاننان قاسىم،
سارايىنا ناۋرۇز بانۋ جەتىپ كەلدى
− قىزمەتشىسى دەيدى وعان ناعىلاسىڭ ،
ماعان ايت ءسوزىڭ بولسا ايتار دەيدى.

ءجۇرىسڭ ەكەن سەنىڭ قايقاڭ دەيدى،
− ەندەشە قۇلاعىڭدى اكەل بەرى
ءسوزىمدى ساعان ايتار شايتان دەيدى
ول سورلى باس يگەندە قۇلاق توسىپ.

باسسالىپ بۋىندىرىپ باسىن كەسە
سارايىنا ول قىزدىڭ جەتىپ كەلدى
شىرت ۇيقىدا جاتقاندا سالىپ توسەك
قىزدى وياتتى اقىرىن ەپپەن كەپ.

جەتپەدى ايعايلاۋعا شاماسى تەك
اۋزىنا ماقتا تىعىپ بايلاپ الدى
باتتالىن باسىڭ كەتەد، ۇندەمە دەپ،
ءبىر اتقا مىنگىزىپ اپ جۇرە بەردى.

تاڭ تۋعانشا سالامعا جەتىپ كەلدى،
عابدۇ سالار قۋانىپ بەك شاتلاندى،
الدىندا سەيىت حازىرەت اتشا جەلدى،
بۇلاردا تەز قامدانىپ جولعا شىقتى.

كەلەتىنىن جاۋ قۋىپ بۇلاردا ۇقتى،
سول كەزدە شاڭ كورىند بۋناق - بۋناق
قاراسى مول كورىنەدى قالىڭ ءتىپتى
بۇل كەلگەن ۇعلى ەدى تافانۇشتىڭ.

جوق ەدى باسىندا ول بولعان ءىستىڭ،
ساپاردان سول كۇن تۇندە قايتىپ كەلىپ
ۇستىنەن ءتۇستى، وعان ايتپادى ەشكىم
نەىستەدىڭ لاشكارمەن قۋىپ جەتتى.

كەلمەدى جەكپە - جەككە قاپتاپ كەتتى،
سالام مەن ناۋرۇزدى جولعا سالىپ
جول توسىپ سەيىتباتتال ايبار شەكتى
ۇرەيلى داۋىسىمەن ناعرا سالدى.

لاشكاردىڭ كوپ ساندىسى ەستەن تاندى،
سول كەزدە ءوزى جالعىز ارالاستى
اش قاسقىر قويعا تيگەن بولا قالدى،
مىھ يانۇسقا كەنەتتەن قالدى كەز بوپ.

ءتۇسىردى ءبىر شالعاندا قاققانداي دوپ،
اتىمەنەن ەكەۋى ءتورت ءبولىندى.
ءبىر ۇرعاندا قاق جاردى قىلىشپەن تەك
قالعانى ەسىن جيىپ تۇرا قاشتى.

قۋعاندا سەيىتباتتال قاتتى ساستى،
عابسالام مۇنى كورىپ قايران قالىپ
سەيىتىڭ اياعىنا قويدى باستى
بولعانسوڭ حاق راسۇلدىڭ علاسى.
امان ءجۇر باتتال عازى عازىرباسى،
كوپ ولجامەن شاھارعا قايتا ورالدى
قارسى الدى مالايتا كارى - جاسى،
بۇل ساپاردا ىستەگەن كورگەندەرى.

كەڭەس قىپ جاماعاتقا ايتىپ بەردى،
باياعى قىزىل التىن ۇلكەن بۇتتى
ساۋعا قىپ حاليفاعا ھام جىبەردى
وبا قىپ ايتقانىنان نازىر قىلدى.

مىڭ ادام جالاڭاشتى كيىندىردى،
مىڭ ادامعا اسىپ تەڭ بەردى تاماق،
دوستى شات قىپ، دوستى نە كۇيىندىردى.
ناورۇز بانۋ يمانعا كەلدى اقىرى.

عاسبالامعا نەكەلەپ بەردى اقىرى،
دۇشپانىنا، دوستان ارتىق كومەك قىلعان
نەتكەن جان دەپ باعاسىن بەردى اقىرى
قايرات، حايلا، شاپاعات، ساحاۋاتتى (119)
ءبىر باسقا جيعان مۇنداي ازاماتتى،
كورمەدىك دەپ جاھاندا الىس - جاقىن
تاڭداي قاعىپ بارى دە تىڭداي قاپتى.



سەيىتباتتالدىڭ مىھراندى ولتىرگەنى تۋرالى

ءبيسىمللا حامىت ءيلان ءسوز باستايىن،
تاعى دا ءبىر سەيىتكە ءبىر حاسلايىق
نازىم (120) قىپ ءتىبىن حازىرەتىڭ،
بايان قىپ جاماعاتقا ءبىر تاستايىق.

دەپ ەدىك «تارسۇس دەگەن ءبىر شاھار بار»
تۇراتىن ول شاھاردا كوپ ادامدار
ارا - تۇرا جىھات (121) قىپ، كوپ ۋاقىتتا
ءىستيحامات (122) ەتۋشى ەد مۇسىلماندار.

جيىلىپ ءبىر كۇن بۇلار سىر اقتاردى،
حۇسۋسان (123) باتىرلاردى كوپ ماقتادى
دەيتۇعىن ناسىر حاباپ بىرەۋ بار ەد
ماداقتاپ سول كىسىنى كوپ جاقتادى.

ءبىر ادام بۇعان قارسى سويلەدى ءسوز،
باتتالدان كۇشتى جوقتۇر، باتتالدان تەز
جاھانعا ماشھۇر بولدى باتىرلىعى،
تەڭدەسى بۇل جالعاندا بولماعان كەز.

ءسوز الدى تاعى بىرەۋ جانە سوندا،
ءوتىپ جۇر ءبىر كەمشىلىك باتتالدان دا
مىھرايىل، شامساپ، مىھران ۇشەۋ ەدى،
اكەسىن ولتىرگەندەر وتكەن جولدا.

شامساپپەن مىھرايىلدى ولتىرسە دە،
مىھراندى تۇسىرمەدى ءالى قولعا
ءتىرى ءجۇر ءالى مىھران الشاڭ باسىپ،
تۇسپەي ءجۇر باتتال قۇرعان قالىڭ تورعا.

ماجىلىستە مۇحامەت ءىبىن فالاح باردى،
بۇلداعى ءسوزىم بار دەپ كەزەك الدى
مىھراندى سەيىتباتتال بىلمەي ءجۇر عوي،
جاسىرىنىپ ساقتاپ ءجۇر عوي شىبىن جاندى.

باتتالدىڭ قۇداي دەسكەن دوسىمىن مەن،
مەن تاۋىپ ولتىرەمىن مىھراندى
مۇحامەت تە ماشھۇرەت جاماعاتتا،
ىزدەتىپ مىھراندى كەتىپ قالدى.

ماعمۇرياعا ءۇش كۇندە كەلدى جەتىپ،
ءبىر ادام قارسى الدىنان بارادى ءوتىپ
سەن نە قىلعان ادامسىڭ دەپ سۇرادى،
كورە ساپ مۇحامەتكە جولاي زەكىپ.

مىھراندى ىزدەپ ءجۇرمىن جۇمىسىم بار،
باسىنا كەڭ دۇنيەنىڭ قىلامىن تار
ءجونىن بىلسەڭ قاي جەردە توقتالماي ايتىپ،
جولعا سال جان جولداسى ءدال سوعان بار.

− مىھرانعا تەڭ كەلمەيدى سەندەي ادام،
زايا كەتەر بەكەرگە باسقان قادام
اۋەلى مەنىمەن بايقاسىپ كور،
كەلمەيدى مىھران تۇر عوي ماعان شاماڭ.

ەكەۋى شىقتى سوندا جەكپە - جەككە،
ايقاستى ەكەۋى دە شىعىپ بەتكە
مۇحاممەت ءبىر ۇرعاندا جانى ۇزىلدى،
مىھران ءۇشىن جان قيدى بەكەر تەككە.

مۇحاممەت مۇنان تاعى ءجۇرىپ كەتتى،
مىھرانعا سۇعىن قاداپ بۇرىپ بەتتى
دوڭگە شىعىپ ءبىر سۋدان دارەت الدى،
مىھراننىڭ جەرىنە جەتىپ كەپتى.

الدىندا كوپ قاقپالى ءبىر ساراي تۇر،
بار سياقتى سارايدا تاعى ءبىر سىر.
زەر سالىپ قاراپ ەدى كورىپ قالدى،
ءبىر سۇلۋ تەرەزەدەن قىز قاراپ تۇر.

مىسالى ۇقسايدى ەكەن تولعان ايعا،
− ەي جىگىت قايدان كەلدىڭ؟ ەندى قايدا؟
بۇل جەرگە جەر ەمەس ەدى ادام كەلەر،
دەپ ءتىل قاتتى قىزداعى انادايدا.

مۇحاممادي (124) ۇقسايدى ەكەن ءتۇر - تۇرقىڭىز،
مۇحاممەت بىن فالام ەمەس پە ءسىز
سەن مەنى قايدان ءبىلدىڭ دەيدى وعان
ءسىز مەنى مۇنان بۇرىن كورمەسەڭىز
− تۇسىمدە راسۋلۇللا حابار بەردى.

كورەسىڭ مۇحاممەت ءبىن فالاح ەدى،
ارتىنان باتتال عازى تاعى كەلدى
مىھراننىڭ سىباعاسىن بەرەر دەدى،
«بولارسىڭ مۇحاممەتپەن سەن نەكەلى.

ءسويتىپ ول مۇراتىنا شىن جەتەدى،
بۇل ءتۇسىڭ جالعان ەمەس ناقتىلى ايان،
بايقاپ كور باسىڭىزدان شىن وتەدى»
دەپ ءتۇستى ايتا سالىپ بەردى تاعام.

تەز ءىشىپ كەتكىل دەدى بۇل ارادان
مىھران قابار تاپسا ءبىر كۇن كەلىپ
ولتىرەر بوستان - بوسقا بەرمەي امان،
مۇحاممەت دەيدى ول قورىقپاعىن.

سەن بىلمە، ءوزىم بىلەم جورىق جاعىن،
ولتىرەم مىھراندى تيەسىڭ بە؟
ۋاعدا بەر جانە ونى ورىنداعىن،
قىز سوندا مەنىڭ ەرىم ءوزىڭ دەيدى.


پايعامباردىڭ بۇرمايىن ءسوزىن دەيدى،
قىز بەنەن ۋاعدا قىلىپ جۇرە بەردى،
جويامىن مىھراننىڭ كوزىن دەيدى.


* * *

ازىراق تارسۇستان ءسوز ەندى ايتايىق،
مۇحاممەت كورگەن ەمەس سوزدەن تايىپ
كەتكەن سوڭ ءاھلۇ (125) تارسۇس الاڭ بولدى،
ءبىر وقىس بولا ما دەپ كوزدەن عايىپ.

باتتالعا وسى جايلى حابار ەتتى،
ونى ەستىپ باتتال داعى ءجۇرىپ كەتتى
سارى اتقا جەل قاناتتى قامشى باستى،
جولىققان ءبىن فالام قىزعا جەتتى.

قىز مۇسىلمان بولعانىن قىلدىڭ بايان،
كورگەن ءتۇسىن تاعى ايتتى بولعان ايان
فالاحقا ايالداماي تەز جەتكىزىڭىز،
سالىڭىز تەككە جۇرمەي اياڭ.

ايلانىپ ءبىنو فالاح ءسوزى كەلدى،
قايراتىن حاس باتىردىڭ تىڭدا ەندى.
تاۋ باسىنان قاراۋىلداپ بايقاپ ەدى
تىگىلگەن ءبىر ويپاتتان شاتىر كوردى.

شاتىردىڭ توپانى بار، قاراسى مول،
ءبىر شاتىر ءتىپتى ەڭسەلى الاسى مول
بۇل شاتىر مىھراننىڭ شاتىرى ەدى،
ىركىلمەي مۇحاممەتتە باردى وسى جول.

مىھران مۇنى كورىپ كارىن توكتى،
ءبي رۇقسات كىردىڭ سەن دەپ قاتتى سوكتى.
ءبىر مىقتى باتىرىنا قىلدى يشارات،
«تەز مۇنى امان بەرمەي قانىن توكشى».

بار ەدى مىھراندا قىرىق بالۋان،
ءار بىرىندە ونەر بار الۋان - الۋان
بىرەۋى قىلىش ۇستاپ مۇحاممەتكە،
دەيدى ول − ءوزىڭ كەلدىڭ قىلى امان.

ۇمتىلدى مۇحاممەتكە قىلىش سەرمەي،
ال دەگەندە ءجايلاماق كەزەك بەرمەي
مۇحاممەت تە قارماندى اتقان وقتاي،
تاستادى ەكى ءبولىپ، مۇلدەم جەرلەي.

مىھران ونان ارى قاھارلاندى،
بۇيىردى قايتپاڭدار دەپ باسقان سەلدەي
ءتۇسىردى جيىرمانى جالعىز فالاح
قاپتاسادا قانشاسى تۇككە كەلمەي.

قالعانى مىھرانعا قايتا قاشتى،
مىھران دا اتىنا مىنە شاپتى
جارالى ونە بويى ءوزى جالعىز
فالاح تا مۇنى كورىپ قاتتى ساستى.

مىھران اقىرا كەپ مايداندى الدى،
ەكى بالۋان كەزەكپەن نايزا سالدى
مىھران ءبىر جول نايزا سىلتەگەندە،
ات جىعىلىپ مۇحاممەت ءوزى قالدى.

كەنەتتەن سەيىتباتتال كەلە قالدى،
كوردى دە مىھراندى ناعرا سالدى.
داۋىسىنان كوك جاڭعىرىپ، جەر قوزعالدى
مىھران دا ساندالىپ ەستەن تاندى.

ەسىن جيىپ ءبىر كەزدە كوز اشىپ ەدى
الدىندا باتتال عازى تۇرا قالدى.
ەي مالعۇن مىقتى بولساڭ ۇر مەنى دەپ
قاسقايىپ كەزەك بەرىپ تىنا قالدى.

مىھران بار كۇشىمەن سىلتەسەدە
دارشىباي نايزاسىن ول تارتىپ الدى.
شىعارىپ ۇزەنگىدەن وڭ اياعىن،
كەۋدەگە كەلىستىرپ تەۋىپ قالدى.

سىپىرىلىپ ات ارتىنان قۇلاپ ءتۇستى،
كەۋدەگە سەيىتباتتال ءمىنىپ الدى.
يمان ايت دەسە بەكەر ىرجيدى ول
ايلانباي ونىڭ باسىن كەسىپ الدى.
مۇحاممەت سەيىتكە كەپ تاعىزىم قىلدى،
سەيىت تە ونى قۇشىپ كوزدەن ءسۇيدى.
ساۋ - سالامات قوسىلىپ، حال سۇراسىپ،
ات، قۇرال ولجا مالدى تۇگەل جيدى.

سونىمەن باعاناعى قىزعا كەلدى،
قىز شىعىپ حازىرەتكە سالەم بەردى.
ىقتىدار قىپ جان دىلمەن يمان ايتىپ،
جاپ - جاڭا مۇسىلمان بوپ دىنگە كەلدى.

بار ەدى ناق قىرىق قىز بۇل سارايدا،
حسبستا (126) جان كورمەگەن ءبىر تالايدا
ءبارى دە ازات بولىپ دىنگە كىردى،
قالمادى بىردە - ءبىرى بۇل قالايعا.
زىنداندا تاعى بار ەد قىرىق جىگىت،
يمانىن جاتقان جاندار ىشكە بۇگىپ
ازات قىپ قىرىق قىزدى قىرىق جىگىتكە
جۇپتەدى حالال جولمەن ناكاح قىلىپ.

مۇحاممەتكە عاشىق بولعان مازكۇر قىزدى،
نەكە وقىپ باسىن قوسىپ شاتتاندىردى.
بارلىعىن باتتال قولمەن اتتاندىردى،
تارسۇسقا سەيىت، فالاح قايتىپ كەلدى.

ءاملۇ تارسۇس بارلىعىن كوزى كوردى،
ولجا مالدى ءبولىستى فاقىر - مىسكىن.
ۇزى ۇلەس المادى باتتال ەندى،
جۇمىلا حالىق سەيىتتى مويىندادى.

جاۋىنا جەتەر كۇشى قاتپال دەدى،
تاۋاپ قىلىپ باتتالدىڭ قولىن ءسۇيدى،
قۇدايىم ءسىزدى جاۋدان ساقتار دەدى.

* * *

تارسۇستا بولدى بىرنەشە كۇن،
دەم الىپ، راقاتتانىپ كۇن مەن ءتۇن
باستىعى حۇسايىن ءبىن عالي ەدى،
قۇرمەتتەپ جاماعات شاھ دەسەتىن.

شاھاردان ءبىر كۇن ۇلكەن جاڭجال شىقتى
حۇسايىننان جاڭجال ءمانىن باتتال ۇقتى.
جاقىن جەردە بار ەدى كونە قىلعا،
ادام جوق كوپتەن بەرى حاراپ ءتىپتى.

ءبىر مالعۇن سىنبات دەگەن قاتپا سالدى،
جانىنا زالىمداردى جيناپ الدى.
پاتشامىن دەپ ول ءوزىن ىعلان قىلدى،
كۇندىز - ءتۇن بۇلاپ - تالاپ بۇلىك سالدى.

قاتىلدىق، بۇلانشىلىق، ۇرلىق - زورلىق،
سازايىن ەشكىم ونىڭ بەرە المادى.
ءبىرلى - جارىم شىقسادا وعان قارسى ،
شاماسى كەپ ءدال ونى جەڭە المادى.

بۇل جاڭجال تاعى سودان بولعان شىعار،
نە بىرەۋدى بۇلادى قان قاقساتىپ.
زارلاپ جىلاپ بيشارا قالعان شىعار،
باتتال سوندا اشۋعا باستى قاتتى.

مالايتاعا ول دەرۋ جازدى حاتتى،
جىبەرسىن تەز ارادا كومەك لاشكار
سىمبات دەگەن ءبىر بۇزىق شەكتەن استى،
حات الدى ءامىر عۇمار جارلىق قىلدى.

«بىلەدى ءسوزسىز باتتال بارلىق ءتىلدى،
كومەككە اتتانىڭدار ءۇش ءجۇز ادام.
تەز جەتىڭدەر تالعاماي كۇندىز - ءتۇندى»
عابدۇلۋاھاب، تاۋابل احمەر تىرران.

قوسىن باستاپ تارسۇسقا قاراي ءجۇردى،
قۇسايىن عازى جانە الدى ءجۇز الدامدى.
بەت الىپ سىمبات جاققا اتقا ءمىندى.



* * *

مالاتيا لاشكارى كەلە بەرسىن،
الدىمەن باتتال عازى ءوزى كەلسىن
كەلىپ بولماي لاشكارلار باتتال ءجۇردى
الدىمەن باتتال عازى جالعىز كورسىن.

ءجۇز كىسىنى باتتال عازى تورتكە ءبولدى،
وڭ مەن سول، الدى مەن ارتى بىردەي كەلدى.
ءتۇن ورتاسى بولعاندا دابىل ۇرىپ،
سىباعاسىن ءتورت جاقتان بىردەي بەردى.

بار ەدى سىمبات توبى ون مىڭ ادام،
بوپ قالدى تۇتقيىلدا الاڭ - سالاڭ.
جاۋ قايسى، ۇزى قايسى ايىرا الماي،
ءوز ادامىن وزدەرى قىرىپ سالعان.

ءبىر جاقتان سەيىت حازرەت ناعرا شالدى
جاۋ جاعى ۇرەيلەندى ەستەن تاندى،
سىمباتقا باتتال عازى ۇشىراپ قاپ،
ءبىر ۇرىپ ات - ماتىمەن جىعا سالدى.
كوپ لاشكار سول ۋاقتا الا قاشتى
قاراڭعىدا قايسى ادام بىلمەي قالدى.
سىمباتتى قورعانىنا الىپ كەلىپ،
قاقپاسىن مىقتاپ جاۋىپ تاقاپ الدى.

ءبىر سۋ بار قىلعا جاققا اعىپ جاتقان،
سول سۋدى قۋىپ باتتال ءبىر جول تاپقان.
سۋ بارىپ قۇيادى ەكەن ءبىر تەسىكتەن،
قىلعانىڭ ىشىندەگى كولگە جاتقان.

باتتال دا سول تەسىكتەن كىرىپ كەتتى،
باسپالاپ سىمبات جاتقان جەرگە جەتتى.
قاراسا تەرەزەدەن سىمبات جاتىر،
تالىعىپ ۇيىقتاپ كەتكەن سەكىلدەندى.

قاراۋىلدىڭ بارلىعى قاقپا جاقتا،
ەش ادام جوق سىقىلدى وسى شاقتا
سىمباتتىڭ كىرىپ كەتتى ءدال ۇستىنە،
ءبىر وراي وڭاشادا تاپقان ۋاقتا.

كەلدى دە كەۋدەسىنەء مىنىپ الدى،
اڭىرىپ شوشىعاننان سەيىت قالدى.
− يمان ايت سەيىتباتتال مەن بولامىن،
بولماسا قويماي الام قازىر جاندى.

دەسەدە جاھىل كاپىر ىنكار قىلدى (128)
سونان سوڭ سەيىت باسىن كەسىپ الدى.
قىرىق بالۋانعا ايعايلاپ ءبىر ءتيىپ ەد،
تاندىرىپ ەستەرىنەن باسىن الدى.

سول كەزدە مالايتا لاشكارى دە،
ۇلگىرىپ بۇل قالاعا جەتىپ الدى.
ىشتەن - تىستان بىرلەسىپ قاقپانى اشىپ
جاۋىنا راقىمسىز قىرعىن سالدى.

باتتالعا بارلىعى كەپ تاعزىم قىلدى،
ولجا مالدى لاشكارعا تاقسىم قىلدى.
باتتال عازى قۇسايىنمەن ۋاعدالاسىپ (129)
مالاتياعا قايتادان ساپار قىلدى.

قارسى الدى حازىرەتتى شاھار حالقى،
وتكىزدى بىرنەشە كۇن جەڭىس سالتى
جۇرسەدە باتتال عازى قيىن ساپار،
ءىنشاللا وڭالىپ ءجۇر ءىستىڭ ارتى.

سەيىتباتتالدىڭ مىشتاران شاھارىنا بارۋى

ۇيىنە سەيىت كەلدى سول ساپاردان،
بولسادا قانشا ساپار ول قاھارمان.
ءبىر كۇنى ۇيدە دەم اپ وتىر ەدى،
ءبىر كاريا كەلدى وعان كوز جاسارعان.

− مۇحاممەت، ساعيت اتتى ەكى ۇعىلىم
جوعالدى تابا المادىم كۇنى بۇگىن
ءولدى مە؟ يا، قولدى بوپ كەتكەنى مە؟
ىزدەسەمدە بىلمەدىم ءتىپتى جىمىن.

دۇنيەدەن كوشەر ۋاقىتم قالدى جاقىن،
ويلاعاندا كەلمەيدى جاتسام ۇيقىم.
دەپ كاريا سەيىتكە زار جىلادى،
سەيىت ايتتى ىزدەيىك ونى كۇن - ءتۇن.

سونىمەن ءشاماس بىرگە سەيىت كەلدى،
كاريانىڭ قاسىرەتىن ايتىپ بەردى.
ءشاماس ايتتى مىشتاران دەپ ءبىر شاھار بار،
ۇلىعى شاماس ۇلى عازبان دەيدى.

ەكى ۇعىلى سول جەردە كاريانىڭ،
قاماقتا ەكەندىگى بولدى ماعلۇم
ونان باسقا ءبىرتالاي مۇسىلماندار،
قامالىپ قولىندا ونىڭ بولدى جازىم.

ءوزى جاۋىز عازباننىڭ ءوزى بالۋان،
ماحبۇستارعا ءار ءتۇرلى قيناۋ سالعان.
سول جەردەن ءبىر راھبان كەلىپ بىزگە،
ءبىلدىردى مىنە وسىنداي احۋالداردان.
سەيىت ەندى شاماسبەن ۋعدالاستى،
مىشتاران جاققا بەتتەپ قادام باستى.
كەزىكتى جۇرە - جۇرە ءبىر شاھارعا،
كوپ ادام شارىدەن شىعىپ كەزەڭ استى.

ءبىر ادامنان ءجون سۇرار سەيىت بارىپ،
دەيدى ول ادام انا تاۋ «تاماشالىق»
عازبان اتتى پاتشامىز سوندا بارىپ،
جينايدى ماشاعا قانشالىق حالىق.

اعاسى عازىباننىڭ شامعۇن دا بار،
سالتاناتپەن سول جەردە قۇرار ساۋىق.
حبستا بار كوپتەگەن مۇسىلماندار،
سولاردى قينايدى ءار كۇن جاپا سالىپ.

ونان كەيىن ولتىرەر ءبارىن اسىپ
قۇرۋلى سول جەردەگى دارعا اپارىپ،
سەيىت ەستىپ بۇل ءسوزدى ىشكە ءتۇيدى
امال ويلاپ ازىراق بويىن جيدى.

قالتارىسقا سارى اتىن جاسىردى دا،
ءتۇن بولعاندا شاھارعا بۇدا كىردى.
سۋرەتىنە دۇشپاننىڭ كىرىپ الىپ،
تىڭ تىڭداپ ءاربىر جەرگە قۇلاق ءتۇردى.

ءبىر ۇلكەن تەمىر قاقپا تامعا كەلىپ،
ەكەنىن قاماقحانا سەزىپ ءبىلدى.
زارلاعان، ەڭىرەگەن ءۇن شىعادى
قىستىعىپ كەيبىر كەزدە تۇنشىعادى.

«ەرتەڭ ءبىزدى اپارىپ دار باسىنا،
اسادى ونان امان كىم شىعادى»
يماننان سوندا ءبىزدى ايىرماسىن،
بولامىز ويلاعاندا جاننات حاسىم.

دەپ جىلاپ ماحبۇستار زارلاعاندا،
باتتالدا سىرتتا تۇرىپ توكتى جاستى.
كوزىنەن راۋانداپ جاس اعا بەردى
قايرات تاسىپ قايناعان قاھار كەلدى.

قاقپانى جۇلقا تارتىپ قالىپ ەدى،
سىندىرىپ داربازانى ەكى ءبولدى.
اسىنىپ بار قارۋىن ىشكە كىردى،
ماحبۇستاردى ءبىر - بىردەن ساناپ كوردى.

ناق سانى جەتپىس ەكى بولىپ شىقتى
بارلىعى شىنجىر - بۇعاۋ كىسەندەۋلى،
بۇعاۋىن تاس تالقان قىپ سەيىت كەستى
شۋلاسىپ بارلىعى دا سەيىت دەستى.

باس قويىپ اياعىنا ەڭىرەدى،
باتتال كورىپ بۇلار كوڭىلى ءۇستى
باتتال جيناپ بۇلاردى الىپ ءجۇردى،
ءبىر دالداعا الىپ كەپ بەكىندىردى.

بىلدىرمەدى سىبدىرىن ەپتىلىكپەن،
عازىبانىڭ ويلاسىنا ءوزى كىردى.
تىڭ تىڭداپ حازىرەت سەيىت مۇندا كەلدى
ءبىر ادام عازىبانعا كەپ حابار بەردى.

«مۇسىلماندار قاشىپتى قاماق ءبۇزىپ،
مۇمكىن بۇگىن ولارعا باتتال كەلدى»
سول كەزدە ءوز ادامى بولىپ سەيىت،
دەدى ول − مەن بىلەيىن باتتال ۇلدى.
سىمباتتان كەلىپ تۇرمىن جولاۋشىلاپ،
ولگەنى راس مايداندا كوزىم كوردى
شامعۇن سوندا شات بولدى بەك قۋانىپ،
شۇيىنشىگە بەردى ول التىن الىپ.

− لاشكار جيىپ بارايىق ەندى قام عىپ،
دەيدى ول ەندى ويراندى ءبىر سالالىق
قىرايىق مۇحاممادي بۇزىقتاردى
كاعباسىن حاراپ قىپ ءبىز شاعالىق.

ولتىرپ حاليفاسىن جەرىن الىپ،
جينالىپ ناسىرانيلار كەك الالىق
بۇل سوزبەن تۇنگى وتىرىس قىلدى ءبارى،
ماس بولىپ جىعىلىستى ءجۇملالارى.

سەيىتتىڭ ۋاقىتى كەلدى بۇزا وينايتىن،
جوعارى ەندى ەشقانداي ءارى - سارى
قولىنا الماس ءجۇزدى قانجار الدى،
ىلەستىرمەس شاپشاڭدىقتا ءتىرى جاندى.

ەڭ الدىمەن ويىندا عازبان، شامعۇن،
ەكى ۇرىپ ەكەۋىنىڭ باسىن الدى.
ەل ويانىپ ەس جيىپ بولعانىنشا،
جونەلتتى جاھاننامعا قانشا جاندى.

بۇلاردىڭ ات - قۇرالىن تۇگەل جيدى،
تۇتقىندى جەتپىس ەكى كيىندىردى
جيىپ اپ ءال قۋاتىن بۇلارداعى ،
تۇزە ءتيىپ ءبىر جاقتان جاۋدى قىردى.

ايعايلاپ عابدۇل ۋاھاپ احمەر تىرران،
بولىڭدار دەپ تۇس - تۇستان سالدى ۇران
جۇعدا عازى، تاۋابىل، ناسىر حاباپ،
كەلدى دەپ تۇس - تۇستان جاۋدى قىرعان.

كەلمەسە دەا كەلدى دەپ ايعايلاپ ءجۇر،
ۇرەي ۇشىپ قىرىلدى جاۋىن ۇرعان.
اقىردا باتتال عازى ناعرا شالدى،
ەسى اۋىپ كوپ دۇشمان كۋسەپ تىنعان.

قۇتى قاشىپ كوپ دۇشپان قاشا بەردى،
قاشقان جاۋعا قاتىن ءبي دەگەن ەندى
قۋىپ ءجۇرىپ مۇسىلمان قويشا قىردى،
جالباقتاپ ولگەن كەزدە ساسا بەردى.

ءبولىستى جانە دە ولجا مالدى،
ورتاسىنا لاشكاردىڭ تۇگەل سالدى.
جەتپىس ەكى تۇتقىنعا كوبىن بەرىپ،
رازى قىلىپ بارلىعىن جولعا سالدى.

باياعى كاريانىڭ ەكى ۇعىلىن،
كوپ مالمەن مالاتياعا الىپ باردى.
قاۋىشىپ قۇشاقتاسىپ ورەندەرىن،
زارىعى ءبىر باسىلىپ، زاۋقى قاندى.

* * *

وتىر ەد راقاتتانىپ قايسار تاحتا،
ءبىر حابار جەتتى وعان وسى شاقتا.
«ۇعىلىڭ شامعۇن ءولدى قوسىنىمەن،
بار پالە وسى كۇندە مىشناران جاقتا.

شاھاردى وتقا جاعىپ قىلدى حاراپ،
تونادى قازىناسىن بىردەن ساناپ»
دەگەن سوڭ جۇلا بەردى قايسار شاشىن،
توسەكتەن كوتەرمەدى قىرىق كۇن باسىن.

قاتىنداي بەتىن جىرتىپ جىلاي بەردى،
ۇمىتىپ كەتتى ءتىپتى ول ىشەر اسىن
باسىنا قىرىق كۇندەي قارا كيمەي
ۇرعىلاپ ءوزىن - ءوزى جارا قىلدى.
بار ەدى ءبىر ءۋازىرى احرا تىس،
قايسارعا اقىل ايتىپ شارا قىلدى.

«شاھ قايسار ءبىر ءسوزىم بار ساعان ايتار،
جىلاماي، بوستان - بوسقا كەكتى قايتار.
ءبىر قىز بار پاقىرىڭدا اتى ءبايزا،
ءوزى سۇلۋ ايلاكەر، ءوزى جايقار.

سول قىزدى ءبىز باتتالعا جىبەرەيىك،
نەكەلى بول، باتتالمەن بىرگە دەيىك.
كوڭىل جۇمساپ قىزىققا باتقان كەزدە،
جايلا سەن بەكەر قاراپ جۇرمە دەيىك.

قىلىش الماس، جاۋىڭدى قىز الادى،
ماحاببات بۇعاۋىنا شىرمالادى.
باتتالدى بولعاننان سوڭ ابدەن جايلاپ،
قىز قايتا وزىمىزگە ورالادى».

ويلانىپ قايسار سوندا ءجۇرىپ كەتتى،
وسى ءسوز كوڭىلىنە سيىپ كەتتى.
ەگەر قىزىڭ بىتىرسە بۇل جۇمىستى،
ۇعىلىما اپ بەرەم دەپ كۇلىپ كەتتى.

ءتاج بەن تاح سولاردىكى قاي - قاشان دا،
مەن جازا ايتقان سوزدەن ەش باسام با.
بار ەدى يامليا اتتى ءبىر ساۋداگەر،
كەزەتىن شاردەن - ءشارى اندا - ساندا.

شاقىرىپ يامليانى الىپ كەلدى،
ساۋدامەن مالاتياعا بارعىل دەدى،
التىن، كۇمىس، جاۋھار ال مەيىلىڭشە،
اسىل زات قىرىق تۇيەگە ارتقىل دەدى.

سەيىتكە تارتۋ ەتكىل قىزدى اپارىپ،
كىلەم - كىلشە، جيھازبەن ءبىر جاساۋلىق.
باتىر، بالۋان، باسقا دا باستىقتارعا
بەرىپ قوي تويعانىنشا ءبىر اسارلىق.

ونانسوڭ ءوزىڭ جاتىپ ءبىر پاتەرگە،
ساۋدا قىل، كۇن وتكىزبەي قۇر بەكەرگە.
حابار ال ءجيى - ءجيى ءبايزا قىزدان،
جولىعىپ قالما ساقتىق قىل ءبىر كاتەرگە.

ولتىرسە باتتالدى ەگەر بۇل قىز سوندا،
توقتاتپاي الىپ قاشىپ كەلگىل مۇندا.
ەگەر دە بۇل مىندەتتى ورىنداساڭ،
بولسىن دەيد نە سۇراساڭ الىڭىز دا.

يامليا مالاتياعا جەتىپ كەلدى،
سەيىتكە ارناپ كەلگەن قىزدى بەردى.
تاراتىپ باتىرلارعا ساۋعالارىن،
ارالاپ حال مەن جايدا كوزى كوردى.

قىزبەنەن انتتاسىپ ۋاعدا قىلدى،
ءبايزا قىز باتتالمەنەن ءماجىلىس قۇردى.
قىزعا سىر بەرمەسە دە باتتال عازى،
كەلگەنىن سايقالدىقپەن ابدەن ءبىلدى.
جاستىققا باتتال عازى باسىن سالدى،
قور ەتىپ سەزدىرمەستەن ۇيىقتاپ قالدى.
ەپتىلىكپەن سىبدىرىن بىلدىرمەستەن،
الگى قىز وڭتايلانىپ قانجار الدى.

جۇدىرىقپەن سەيىت سوندا قالدى ۇرىپ،
توبەسىنەن شانشىلدى قىز جىعىلىپ.
سەيىتكە جالىندى قىز باسىن قويىپ،
اقتاردى بارلىق سىردى ەسىن جيىپ.

سول كەزدە يمان ايتىپ دىنگە كىردى،
جالعان ەمەس، اللاعا شىن مۇلگىدى.
يامليا بۇل حاباردى سىرتتاي ەستىپ،
قايداسىڭ دەپ رۇمگە قاشىپ تىندى.

كوپ مالدى ول ياھۋدي تاستاپ كەتتى،
ءاھلى شاھار ول مالدى ۇلەس ەتتى.
بولعانىن قىز مۇسىلمان شاعىم ەتىپ،
يامليا قايسارعا كەپ تاعزىم ەتتى.

قايسار تاعى مۇنى ەستىپ ەستەن تاندى،
ءبىر قىزبەنەن ءبىز بەردىك بوسقا مالدى.
بىزدەي اقىماق دۇنيەدە جان بولارما،
تىلەنبەي، نە توناماي بەكەر الدى.

دەپ قايسار ۇيىقتامادى كۇندىز - ءتۇنى،
بويتكەنشە ولگەن جاقسى جۇرمەي ءتىرى.
تاحىنا دا بايىزداپ وتىرمادى،
الىنعان باقسىداي بوپ پەرى - جىنى.
* * *

ءبىر كۇنى اليۇن دەگەن پاتشا كەلدى،
قايسارعا تاعزىم ەتىپ سالەم بەردى.
ناق جەتپىس قاراۋىمدا قىلعا بار دۇر،
ءارقايسىسى سەكسەن مىڭ لاشكار دەدى.

بارلىعىنىڭ لاشكارىن جيالىق ءبىز،
كەك الىپ، باتتالدى ءبىر تيالىق ءبىز.
قايسار سوندا كونبەدى بۇل سوزىنە،
− ازىرشە جايىمىزدا تۇرالىق ءبىز
ول باتتال ادامزاتقا بولماس − دەدى.
لاشكارلار نەشە ءجۇز مىڭ باردى تالاي،
بولدى عوي كوبى ولىممەن جولداس دەدى.

ءبىز بارساق حاليفاسى كەلەر دەيدى،
لاشكارىن ءار تاراپتان توگەر دەيدى.
باتىرى سەيىتباتتال قاھارلانسا
كەلىستىرىپ سىباعامىزدى بەرەر دەيدى.

ونانسوڭ ءوزى ىزدەنىپ كەلەر مۇندا،
رۇم حالقىن ءراسۋا قىلار سوندا.
توزعانشا ونىڭ اتىنىڭ اياعىمەن،
تىنىش تۇرايىق ءبىز شىداپ نەشە جىلعا.

قايساردىڭ ءسوز لامىنەن ءاليۇن ءبىلدى،
ءۇمىت جوق قايساردان دەپ ىشتەي تىندى.
قايتا بارىپ داريا جاعاسىنان،
داۋال جيناپ بەكىنىس قورعان قىلدى
.
قاقپاسىن سوم تەمىردەن جاساتقىزىپ،
قاراۋىل قويىپ، باسىنا اكوپ قۇردى.

كورىنسە مۇسىلماندار باسىن الىپ،
باسىنا قاقپاسىنىڭ ءتىزىپ ءىلدى.

بۇل ءىستى جانسىز بارىپ ءبىلىپ كەلدى،
سەيىتكە وسىنداي دەپ حابار بەردى.
باتتال عازى اتىنا ءمىندى داعى،
باياعى شاماس پىرگە كەلەدى ەندى.

شاماس ءپىر احۋالدان حابار بەردى،
ءبىراق جالعىز سەن وعان بارما دەدى.
سەيىت سوندا دۇعادا بولعىل دەدى،
شەگىنبەن شىققاننان سوڭ ارتقا دەدى.

قوشتاستى دا بەتكە الىپ ول جونەلدى،
كىدىرمەي كۇن - ءتۇن قاتىپ جەتىپ كەلدى.
ءىلۋلى بەس ءجۇز مومىن باسىن كوردى،
قايىسىپ قابىرعاسى مۇسىلمانعا
مۇشىرىككە قاھارى قاتتى كەلدى.

ءتۇن جاستانىپ سارايعا كەلدى جەتىپ،
ءبىر ادام ءدال تۇسىنان بارادى ءوتىپ.
سەيىتكە سالام بەردى قايتا ايلانىپ،
تانىعانداي سەيىتتى تاعزىم ەتىپ.

سەيىت ايتتى: «سەن كىمسىڭ تۇندە جۇرگەن»
ول دەدى: «ءبىنۇ فلاحدۇرمىن» مەن.
كوپ تۇتقىنى مۇسىلماننان بار دەگەن سوڭ،
بىلگەلى سونىڭ ءجونىن مەن كەلىپ - ەم.

ءبىر ادام سول ارادا شىعا كەلدى،
بەيساۋات سەندەر جۇرگەن كىمسىڭ دەدى؟
بايقاسا ءاليۇننىڭ اتاسى ەكەن −
بالاسى ءاليۇن، اتاسى داھيان ەدى.

ءبىنۇ فالاح ۇمتىلدى داھيانعا،
باسىن كەسىپ جازاسىن دەرەۋ بەردى.
سول كەزدە ءاليۇن دا شىعا كەلىپ،
كەسىلگەن اتاسىنىڭ باسىن كوردى.

قولىنا كۇرزى الىپ تۇرا ۇمتىلدى،
سەيىت قاعىپ كۇرزىسىن ەكى ءبولدى.
ءبىر ۇرىپ جۇدىرىقپەن ونى جىقتى،
جىقتى دا كەۋدەسىنە دەرەۋ شىقتى.
يمانعا مويىنسال بوپ كەلمەگەن سوڭ،
باسىن اپ جاھاننامعا ونى تىقتى.

ەكى باستى اعاشقا ءىلىپ قويدى،
عاسكارسىز كەزىككەن سوڭ ونى جويدى.
تاڭ تۋا پاتشاسىنىڭ باسىن كورىپ،
لاپ بەرىپ قالىڭ لاشكار اتىن قويدى.

قاھارمەن باتتال عازى ناعرا شالدى،
كوپ لاشكار سوعىسا الماي ەستەن تاندى.
سول كەزدە كۇنشىعىستان شاڭ كورىندى،
تارسۇستان قالىڭ عاسكار كەلىپ قالدى.

ناسىرحاباب، عالي ءبىنۋ ھاشىم باستاپ،
ادەيى سۋىت ءجۇرىپ كەلگەن حاسلاپ.
جاۋعا كەپ ۇران سالا كىرگەن ەدى،
تىنىش قىلدى ءبىر ساعاتتا - اق جايپاپ تاستاپ.

باستارىن سار عاسكاردىڭ اعاشقا ءىلدى،
مۇىمىندەردىڭ باستارىن ءدافىن قىلدى.
ولجادان ءتۇسىپ ەدى كوپ عانجات،
تارسۇستىڭ عاسكارىنا ونى ۇسىندى.

* * *

شات بولىپ مۇسىلمانلار تۇرا تۇرسىن،
قايساردىڭ بۇل اراعا ءسوزى كىرسىن.
ءاليۇننىڭ حابارىن ەستىگەن سوڭ،
قاباعىن قايسار ەندى قايدان ءتۇرسىن.

بولمايدى تۇندە ۇيقى، كۇندىز كۇلكى،
ءتۇيىلىپ جاتىپ قالدى بولىپ كىرپى.
رۇم حالقى قىلا الماي ءتۇرلى كاسىپ،
ۇرەيلەنىپ بۇزىلدى ابدەن شىرقى.

جەر جىرتىپ ەگىندەرىن ەگە المادى،
قۋاڭ بوپ، جاڭبىر سۋىن توگە المادى.
ۋازىرلەر باسىن قۇراپ قايسارمەنەن،
ءماسليحات قىپ ءبىر بايلامعا كەلە المادى.

اقىرى باتتالعا ولار حات جىبەردى،
جانە ەكى شاھارىنىڭ كىلتىن بەردى.
حاراجعا سول شاھاردى پايدالانسىن،
شاپپاسىن ەندى كەلىپ ءبىزدىڭ ەلدى.

ول حاتتى سەيىتكە ەلشى الىپ كەلدى،
سەيىت تە ءىلتىماسىن قابىل كوردى.
ءار ايدا الىپ تۇرىپ اۋماقتى المان،
تاراتىپ مۇسىلمانعا تۇتاس بەردى.

ەكى جاق بىرنەشە اي تىنىش تۇرىپ،
جىرعاپ قالدى ءبىر تىنىش تىرلىك قۇرىپ.
ەگىن سالىپ، ساۋدا ىستەپ تىنىشتىقپەن،
ۇقساماعان ءار ءتۇرلى كاسىپ قىلىپ.


سەيىتباتتالدىڭ قايتۇر پاتشانى دىنگە كىرگىزگەندىگى تۋرالى

كوڭىل جاي باتتال عازى وتىر ەدى،
ەكى ادام سالەم بەرىپ كىرىپ كەلدى.
اتتارى ەدى ولاردىڭ قاسىم، ءمانسۇر،
سەيىتكە شاعىم ايتىپ، وكسىدى ەندى.

ءبىر تۋعان اعايىندى ەكەۋ ەدىك،
الدىڭا ارىز ايتىپ، جىلاپ كەلدىك.
اتا - انامىز جاس كەزدە ءولىپ كەتىپ،
بالا كەزدەن جەتىمدىك قاتتى كوردىك.

اتامىزدان قالعان ەد كوپ مال - مۇلىك،
ول كەزدە ءسابي ەدىك وقىپ جۇردىك.
اتامىزدىڭ ءىنىسى مالعا يە بوپ،
جۇرگەن سوڭ بىزدە بولدى سەنىمدىلىك.

مەكەنىمىز ەسكەندىريا ءشاھارى ەدى،
ەرجەتكەن سوڭ بەرەر دەپ سەنىپ جۇردىك.
سويتسەك ونىڭ جۇرەگى ارام ەكەن،
سۇراپ ەدىك سول مالدى ەندى بىلدىك.

مالى جوق بەرەتۇعىن، سىلتاۋى كوپ،
جاۋابى جوق ءتۇزۋ بەرەر − بۇلتاعى كوپ.
سول ءسابابلى ءبىز كەلدىك الدىڭىزعا
قالعان مالدىڭ مۇراگەر ۇرپاعى بوپ.
كوپكە تۇسكەن كولەڭكەڭ ءبىر ادامسىڭ،
مارحامات قىل بىزگە دە ۇرپاعى دەپ.
كوز قىرىڭدى سالماساڭ جەتىمدەرگە،
اعامىزدىڭ ىرتاق پەن جىرتاعى كوپ.

سەيىت سوندا قولىنا قالام الدى،
حاكىمىنا ەسكەندريا قاعاز جازدى.
الىپ بەر تيىن قويماي جەتىم مالىن،
دەپ استى - ءۇستىن ولاردىڭ تۇگەل قازدى.

حاكىمگە سەيىت جازعان حاتتى بەردى،
حات ەكەن باتتال جازعان وقىپ كوردى.
دۇمپۋدەن باتتال دەگەن قورىقتى ما،
كىدىرمەي اقىلارىن الىپ بەردى.

ءبىرقانشا وسىمەنەن كۇندەر ءوتتى،
اقىسىن تولىق الىپ بۇلار كەتتى.
اقىردا ەكى جىگىت پالە تاۋىپ،
باسىنا جامان كۇندەر كەلىپ جەتتى.

ولتىرمەك بولار بۇلار ءبىر ادامدى،
ارەكەتىن حاكىم دە سەزە قالدى.
قولعا الىپ ەكەۋىن دە سەزگەن زامان،
تىرپ ەتكىزبەي زىندانعا مىقتاپ سالدى.

پۇرسات تاۋىپ بۇلار دا كەتتى قاشىپ،
كىلتىن بۇزىپ تۇرمەنىڭ اسىپ - ساسىپ.
بەت الدى مالاتيا قايداسىڭ دەپ،
دەم الدى ءبىر جەرگە كەپ ارىپ - اشىپ.

بولدىرعان سوڭ ءبىر جەردە قالدى ۇيىقتاپ،
ۇستاپ الدى جاتقاندا قارا باسىپ.
ۇستاعان قايتۇر پاتشا عاسكارى ەدى،
ەسكەندىردەن نەداۋىر ەدى قاشىق.

زىندانعا قايتۇر پاتشا سالىپ قويدى،
ۇريىن ەكەۋىنىڭ الىپ قويدى.
قايمۇنا قايتۇر پاتشا شاھارى ەدى،
قاشقانعا ەكى قاشقىن ابدەن تويدى.

قايتۇردىڭ بار ەدى ءبىر سۇلۋ قىزى،
القىزىل، اقشا بەتتى نۇرلى ءجۇزى.
سەرۋەندەپ تۇرمەگە دە بارۋشى ەدى،
قاسىمعا ءتۇستى ودان كوزدىڭ قىرى.

قاسىمدى ءبىر كوردى دە عاشىق بولدى،
قوسىلعانشا ونىمەن اسىق بولدى.
كۇندە كەلىپ اربادى بۇل ەكەۋىن،
كورسەتپەي نارسە - كەرەك تاسىپ بولدى.

بۇلت ازار دەگەن ءسوز بار قىزىل تىلگە،
اقىر قاسىم قىزعا ەرىپ پاسىق بولدى.
ەكەۋىن شىعارىپ ءوز دىنىنەن،
پاتشاعا دا مالىمدەپ اشىپ بولدى.

مۇنى ەستىپ ەكەۋىن دە بوساتادى،
دۇشپان ەدى، ەكەۋىن دوس تارتادى.
قاسىمعا عاشىق بولعان قىزىن بەرىپ،
ءدال تۋعان بالاسىنا ۇقساتادى.

وتىرادى قايتۇر ءبىر كۇن ءماجىلىس قۇرىپ،
سىرتىنان باتتال عازى شاعىم قىلىپ.
سول كەزدە قاسىم، ءمانسۇر سويلەيدى ءسوز
«ولتىرسەك نە بەرەر ەڭ ەپتەپ ءجۇرىپ».
قايتۇر ايتار بەرەيىن − قالاۋىڭدى،
ۋاعدا قىپ قاسىم، ءمانسۇر ساپار قىلدى.
الدىنا باتتال عازى بۇلار بارىپ،
ءيىلىپ بۇرىنعىشا تاعزىم قىلدى.

− حاكىمگە بەردىك ءسىزدىڭ حاتىڭىزدى،
كوزگە ىلمەدى بىلسەڭىز اتىڭىزدى.
عۇزرتىپ الدىڭىزعا قايتا كەلدىك،
ءوزى الىپ بەرەمە دەپ حاقىمىزدى.

بۇل ءسوزدى ەستىپ باتتال اتقا ءمىندى،
ەكەۋىن ەرتىپ الىپ قايتا ءجۇردى.
ەكەۋى سەيىت ۇيقتاپ جاتقان كەزدە،
ات - قۇرالىن الىپ اپ جولعا كىردى.

قايتۇرعا جالعىز ۇيقتاپ جاتقاندىعىن،
بۇل ەكەۋى باردى دا حابار قىلدى.
ورتاعا اپ ۇستاپ بايلاپ اكەلۋگە،
قايتۇردان قالىڭ اسكەر قوسىن ءجۇردى.

سەيىتتى ۇيىقتاپ جاتقان ورتاعا الدى،
سوندا ويانىپ باتتالدا ويران سالدى.
بىرەۋىن جاۋ شەتىنەن ۇستاپ الىپ،
استىنان اتىن تارتىپ ءمىنىپ الدى.

ءاپ - ساتتە 60 − 70 جاۋ عاسكارىن،
ناعرا ساپ، جۇدىرىقتاپ جولعا سالدى.
امال نە ءوز اتى مەن، ءوز قۇرالى،
جوق بولىپ عايراتى ونىڭ بەك مۇقالدى.

ءبىر جاقتان جارالادى ساداق اتىپ،
ۋىتى قىلىش، قانجار تاعى باتىپ.
قالىڭ قول قاماپ تۇرىپ ۇستاپ الدى،
شىنجىرمەن نەشە ءجۇز كەپ ماتاپ - شاتىپ،
الدىنا قايتۇر پاتشا الىپ باردى،
سەيىتتى قايتۇر كورىپ قايران قالدى.
ەگەر دە ءبىزدىڭ دىنگە كىرەر بولساڭ،
سار عاسكار بوپ تۇتار ەڭ ءبىر عامالدى (131)

سەيىت ايتاد ويلاما بوس قيالدى،
سوعىس قاشان ءبىر پايدا - ءبىر زياندى.
بۇگىن قولعا ءتۇسىردىڭ فۇرسات كۇتىپ،
تۇبىندە تالقان قىلام ءبىر ۇياڭدى.

سەن تۇر عوي ويرانداعام قايساردى دا،
مەرت بولعان لاشكارىمەن قايسار مىنا.
دەگەن سوڭ اشۋلاندى قايتۇر قاتىن،
باسىن ال دەپ بۇيىردى − ءدارحال جۇدا.

پاتشانىڭ ءۋازىرى بار − اتى ءھامان،
پاتشاعا قىلدى پىكىر وسى زامان.
«باتتالدى ءبىز ولتىرسەك قولىمىزبەن
ناسىرعا شابار بۇل ءىس ءتۇبى جامان.

باتتالدىڭ ارت جاعىندا باتىرى كوپ،
ورناتار باسىمىزعا اقىر زامان.
ونان دا قايسارعا بەر كەگىن السىن،
قۇتىلارمىز ءبىز باتتالدان سوندا امان».

بۇل ءسوزدى قايتۇر پاتشا ماقۇل كوردى،
قايسارعا حابار ايتىپ حات جىبەردى.
زىندانعا سالىپ قويدى باتتالدى ول،
سەيىتتىڭ كەرەمەتىن كورەدى ەندى.

ءبىر كۇنى قايتۇر پاتشا ءتۇس كورىپتى،
تۇسىندە ءبىر عاجايىپ ءىس كورىپتى.
قيامەت قايىم بولىپ عاراساتتا،
ادامزات ءبىرى قالماي لىق تولىپتى.

جانە كورەد مۇحاممەد پايعامباردى،
جاقسى، جامان جينالعان قاي جانداردى.
.....
دىننەن شىعىپ يماننان تايعانداردى.

كوپ پايعامبار ءبىر جەرگە جيىلىپتى،
اللادان ءمادات سۇراپ سيىنىپتى.
شاپاعات حاق راسۇلدەن تىلەگەندەر،
ماڭىنا پايعامباردىڭ ءۇيىلىپتى.

شاپاعات قىلعان جاندار جول تاۋىپتى،
ايىعىپ كۇناسىنان ءبىر ساۋىقتى.
شاپاعات حاق راسۇل ىستەمەسە،
قوسىلىپ كاپىرلەرگە بوس قالىپتى.

قايتۇر سوندا مەن باردىم وعان دەيدى،
شاپاعات سۇراپ ەدىم ونان دەيدى.
اۋەلى يمان ايتىپ مۇسىلمان بول،
بولماسا جوق شاپاعات ساعان دەيدى.

باتتالدى زىندانىڭنان قازىر شىعار،
بولماسا توزاق سەنىڭ جازاڭ دەيدى.
كەش ەمەس الدە بولسا بول مۇسىلمان،
الدان ايتقان بۇل ساعان ازان دەيدى.

قايتۇر شوشىپ بۇل تۇسكە قايران بولدى،
ويانسا ءۇيدىڭ ءىشى نۇرعا تولدى.
يمان ايتىپ ىشىنەن ىقىرار قىلىپ،
مانسۇرمەن اقىلداستى كەلەر جولدى.
ءمانسۇر ايتتى مەن دە كوردىم وسى ءتۇستى،
اللانىڭ قۇدىرەتى سونداي كۇشتى.
جىعىلايىق باتتالدىڭ اياعىنا،
كەشىرەر سوندا باتتال بۇل قىلمىستى.

قايتۇر سوندا ءمانسۇرعا بارعىل دەيدى،
زىنداننان باتتالدى الىپ كەلگىل دەيدى.
سچحاتى (132) قانداي ەكەن بايقاعايسىڭ،
انىقتاپ اعزالارىن (133) كورگىل دەيدى.

زىندانعا ايال قىلماي ول جۇگىردى،
جالىنىپ باتتالعا كەپ ول جۇگىندى.
وتكىزدىم اۋىر كۇنا جاراتقانعا،
اللا كەشسە، سەن كەش دەپ عۇزىر قىلدى.

باسىمىزدان كۇپىرلىك ءوتتى دەيدى،
قىلمىسىم ءبىر باسىما جەتتى دەيدى.
حاق راسۇل ايان بەرىپ بۇگىن تۇندە،
تاۋبە قىل دەپ ەسكەرتىپ ءوتتى دەيدى.

پاتشاعا ول سەيىتتى الىپ كەلدى،
پاتشا دا تاعزىم ەتىپ سالەم بەردى.
قولىن ءسۇيىپ باتتالدىڭ كەلگەن زامان،
بايان قىپ كورگەن ءتۇسىن توكتى شەردى.

قايتۇر، ءمانسۇر سول جەردە مۇىمىن بولدى،
قاسىم دا جۇبايىمەن تۇتتى قولدى.
«ەش قۋات» سەيىت ايتاد «مەندە جوق» دەپ،
«ءبىر اللا ءوزى وڭداپ ءجۇر بار جولدى.

بارلىق ءىس ءبىر اللانىڭ حۇكىم ءبىرلان،
جەر مەن كوك مەيلى بولسىن ويدان - قىردان.
حاق راسۇل ۇلىح بابام مۇعجيزاسى،
شىعىپ ءجۇر تالاي جەردە الدىمىزدان.

عاۋامعا قايتۇر پاتشا حابارلايدى،
ماجىلىسكە ارناۋلى ءسوز دايارلايدى.
قالماستان عاۋام حالىق جيىلعان سوڭ،
كىرگەنىن ءوزى دىنگە باياندايدى.

ايتىپ ول پايعامباردىڭ مۇعجيزاسىن،
حالايىقتى ول قىلدى جاننان قاسىم.
باتتالدى جاماعاتقا تانىستىردى.
كوزىنە الىپ تۇرىپ ىستىق جاسىن.

سول جەردە يمان ايتىپ بۇكىل عاۋام،
شۋىلداپ كىرىپ كەتتى دىنگە ھامان.
باتتالدى قۇشىپ - ءسۇيىپ تاۋاپ قىلىپ،
كوزىنەن جان جاسى تامشىلاعان.

سەيىتكە قايتۇر پاتشا سيلىق قىلدى،
سەيىتپەن مالاتياعا بىرگە ءجۇردى.
مالاتيا بەكتەرى شىقتى الدىنان،
سەيىت پەنەن قايتۇردىڭ قولىن ءسۇيدى.

ءامىر عۇمار قايتۇردى زيابات (134) قىپ،
اللانىڭ بەرگەنىنە شۇكىر قىلدى.
حاليفاعا فاتىحنامە (135) قاعاز جازىپ،
بۇل جولعى جەڭىس جايىن ماعلۇم قىلدى.

قايتۇر، جۇعدا ول حاتتى الىپ باردى،
حاليفا حاتتى كورىپ بەك شاتلاندى.
قايتۇردىڭ يىعىنا شەن تون جاۋىپ،
قۇتتىقتاپ قايتا جاۋاپ حاتتار جازدى.

شاھارىنا قايتۇر پاتشا قايتا كەلدى،
ءىسلامعا بەلدى بەكەم بايلادى ەندى.
باسقا جەردەن ءبىر بەرىك شاھار سالىپ،
«قايتۇر اباد» دەپ وعان اتتى بەردى.

بۇل ءىستى قايسارعادا حابارلادى،
قايسار شاھ ازا تۇتىپ زار جىلادى.
سەيىتتىڭ قورقىپ قايسار ايباتىنان،
جاس ەمەس كوزدەرىنەن قان جىلادى.




سەيىتباتتالدىڭ ماعرىپكە بارىپ فەرداۋس پاتشانى ولتىرگەنى

وتىر ەد سەيىت حازىرەت ماحامىندا (136)
تاۋابىل ءبىر ادام بار − قاتارىندا.
سەيىتكە كىرىپ كەلىپ سالەم بەردى،
باتقانداي بەينەسى تۇر اسا مۇڭعا.

سەيىت حازىرەت بۇلاردان ءجون سۇرادى،
بوگدە ادام قايسى دىندە، ھام سىنادى.
سوندا الگى ادام ءتىل قاتىپ باتتال ەرگە،
− مۇىمىن ەمەس، ياھۋديمىن، − دەپ جىلادى.

كاسىبىم − تيجاراتشى الىم - ساتىم،
ماعرىپتا ءبىر شاھاردا قالدى حاقىم.
سامانيا اتالادى وسى شاھار،
فەرداۋس پاتشاسى ەكەن ۇقتىم اتىن.



ءوزى ءدىنسىز قاتىگەز زالىم ەكەن،
زۇلىمدىعى جاھانعا ءمالىم ەكەن.
كورىنسە مۇسىلماندار ۇستاپ الىپ،
قينايتىن ءار كەزدە انىق ەكەن.

كۇندىزىندە ىستەتىپ اۋىر جۇمىس،
جاتار ورنى كەشىندە بولار حىبىس.
ساۋدامەن سول شاھارعا بارىپ ەدىم،
تارتىپ الدى مالىمدى التىن - كۇمىس.

ءبىر قىزى جان بىتكەننىڭ سۇلۋ ەدى،
التىن - جاۋھار الۋعا بۇرىن كەلدى.
زاتىمدى اپ سۇيرەسە دە قىزىنا ونىڭ،
عاشىق بولدىم جاسىرمان سىرىمدى ەندى.

ءبىر كۇنى بارىپ قالدىم تۇتقىندارعا،
ىشىنەن ءبىر شايحتى كوزىم شالدى.
مەن وعان جاعدايىمدى ايتىپ ەدىم،
ول شايح بىلايشا دەپ اقىل بەردى.

− سەن بارعىل مالاتيا شاھارىنا،
كورەسىڭ سوندا بارساڭ باتتال ەردى.
ەسەسىن مازلۇمداردىڭ الىپ بەرىپ،
جاۋىنىڭ جاعالاسقان ءبارىن جەڭدى.

جەتپىس جىل ءبىر شايح بار مۇندا جاتقان،
قاراڭعىدا، وعان جوق تاڭ دا اتقان.
كورگەن جوق كۇننىڭ نۇرىن سودان بەرى،
سارعايىپ، سارتاپ بولىپ قانى قاتقان.

ابۋباكر، عۇماردىڭ ناسىلىنەن،
ەكى ادام بار زىنداننىڭ تابى باتقان.
جۇزىنەن سوندا داعى نۇر تامىپ تۇر،
قاراڭعى ءتۇن نۇرىنان تاڭ بوپ اتقان.

راحىم قىپ سەيىت مۇندا كەلسە دەدى،
ماحبۇستارعا قول ۇشىن بەرسە دەدى.
حات جازىپ بەرمەكشى ەدى فۇرسات بولماي،
الا الماي كەتتىم حاتتى كىم سەنەدى؟

قازىنام قىرىق تۇيە سوندا قالدى،
ءبىر جەرگە قويىپ كەتتىم وسى مالدى.
ەي تاقسىر ءوزىڭ بارىپ جاردام قىلساڭ،
مال تۇر عوي اياماس - ەم شىبىن جاندى.

ءمان - جايدى شاھ اۋليە ەستىپ ءبىلدى،
وي جۇگىرتىپ، ءتۇيدى ول انىق سىردى.
تۇتقىنداردىڭ زارلاعان كوز جاسى ءۇشىن،
تاۋەكەل دەپ تاعى دا جولعا كىردى.

قۇرالىن اپ، ساۋىتىن كيىپ الدى،
كيەلى سارى اتىنا ءمىنىپ الدى.
ساۋداگەر ياھۋديدى جانىنا الىپ،
ءبيسمىللا دەپ ۇيىنەن شىعىپ الدى.

ءبىر تاۋعا سۋىت ءجۇرىپ بۇلار كەلدى،
ول تاۋدان اعىپ جاتقان بۇلاق كوردى.
دارەت اپ تۇرعانىندا بۇل بۇلاقتان،
كەس - كەستەپ ءبىر ارسىلان جۇرە بەردى.

بولعاندا ناماز وقىپ قايتا كەلدى،
بۇلارعا تاعزىم قىلىپ سالەم بەردى.
باسىنا ءبىر ۇلكەن داس جەمىس سالعان،
بۇلارعا قۇرمەت ەتىپ الا كەلدى.
جەمىسكە بۇل ەكەۋى تويىپ الدى،
ارسىلانعا بۇل كەلگەن قايران قالدى.
سەيىت ۇعار، ساۋداگەر ۇقپاس تىلمەن،
ارسىلانمەن ءبىر مەزگىل كەڭەس سالدى.

سەيىت وعان امانات اتىن بەردى،
ساۋداگەر مەن ەكەۋى جاياۋ كوردى.
داريانىڭ جاعاسىنا كەلدى داعى،
ءبىر كەمە ءمىندى داعى جۇرە بەردى.

كەمەدەن شىقتى داريا ار جاعىنا،
الدىنان ەكى اتتى ادام شىعا كەلدى.
سەيىت ونان كەزىگىپ ءجون سۇراپ ەد،
مەن بالۋانى پەرداۋستىڭ − ءسانجار دەدى.

بارماقپىز شاھارىنا مالاتيا،
سالىپ ءجۇر باتتال ويران ارا - تۇرا.
سول باتتالدىڭ ءبىر ءجونىن بىلمەكشىمىز،
سول شاھاردا ءبىراز كۇن قالاتۇرا.

سەيىت ايتتى باتتالدى نە قىلماقسىڭ؟
شەشۋىن ايتىپ بەرشى بۇل جۇمباقتىڭ.
ءسانجار ايتتى پاتشامىز كورەدى ءتۇس،
شەشۋگە وسى ءتۇستى ۇمتىلماقپىن.

ول باتتالدى تۇسىندە كورەدى ەكەن،
ءار كۇنى تۇستە قىسىم كەلەدى ەكەن.
يمانعا كىر پەرداۋس ايتپەگەندە،
ولتىرەم دەپ ەسكەرتۋ بەرەدى ەكەن.

پاتشامىز سول تۇسىنەن قىلىپ حاۋىپ،
جار سالدى باتىرلارىن جيناپ الىپ.
كىمدە - كىم باتتال عازى باسىن السا،
بەرەمىن ءتاج - تاحتىمدى، سەرتىم انىق.

سول سەبەپتى بارماقپىن وندا دەيدى،
تاپسام باسىن اكەلەم مۇندا دەيدى.
سەيىت سوندا سانجارعا تۋرا قاراپ،
بۇل ىسكە سەن كوزسىزدىك قىلما دەيدى.

− ءبىزدى مۇندا جىبەردى پاتشا قايسار،
كوپ ءسوز بار پەرداۋستىڭ وزىنە ايتار.
«رۇم لاشكارىن قىناداي قىردى باتتال
پەرداۋس جاردامداسىپ، جاۋدى تويتار»

دەپ سالەم ايتتى قايسار پەرداۋسقا،
كەلمەيدى كورمەي سالۋ ءور داۋسقا.
كۇرزىسىن كوتەرە الماي جەردە جاتقان،
ولەسىڭ بوستان - بوسقا ءبىر قاعىستا.

«باتتالدى مۇنان بۇرىن كوزبەن كورگەم،
سەن تۇرعوي، مەن تەڭ كەلمەي شىعا بەرگەم.»
دەگەندە سانجار سورلى اشۋلانىپ،
بوسپەڭىز دەدى وعان كولدەنەڭنەن.

سەيىت ايتتى ەندەشە سىناسالىق،
سىناسقاندا ەكەۋىمىز شىداسالىق.
سوندا سانجار سەيىتكە جەتىپ كەلىپ،
بەلىنەن ۇستاي الدى تۇرا سالىپ.

سەيىتتى كوتەرمەك بوپ قاھارلاندى،
بىتكەن كۇشىن اياماي ءبىراق سالدى.
تابانىندا سەيىتتىڭ اۋدارا الماي،
بولدىرىپ، قارا تەر بوپ بەك ساندالدى.
سەيىتكە ەندى كەزەك كەلگەنىندە،
الىپ سوعىپ كەۋدەگە ءمىنىپ الدى.
يمان ايتپاي جاھىلدىق قىلعاننان سوڭ،
مالعۇننىڭ باسىن ءبىراق كەسىپ الدى.

جولداسى، جانىنداعى اتتان ءتۇستى،
اياعىن باتتال عازى بارىپ قۇشتى.
اتىم ساعيد، مۇسىلمان باعداتلىقپىن،
بايان قىلار وزىڭە كورگەن ءىستى.

كەلىپ - ەم ساۋدامەنەن ۇستاپ الدى،
مالاتياعا باستايسىڭ دەپ الەك سالدى.
ماجبۇري مالعۇنمەنەن جولعا شىقتىم،
وڭتايلى ءىس قۇداي وڭداپ كەز بوپ قالدى.

ءلايلاھا يللاللاھ مۇحامادۇن راسۇلۇللاھ دەپ،
كاليمان تاي يبانى اۋىزعا الدى.
سەيىتپەن قۇشاقتاستى سوندا بارىپ،
سەيىت ەندى ونى ءبىر ىسكە سالدى.

− ەي ساعيد پەرداۋسقا بارعايسىڭ سەن،
ءشۇيىنشى ونان سۇراپ العايسىڭ سەن.
باتتالدىڭ باسىن سانجار اپ كەلەد دەپ،
ولارعا جالعان جاردى سالعايسىڭ سەن.

سانجاردىڭ تونىن سەيىت كيىپ الدى،
سانجاردىڭ سۋرەتىنە كىرىپ الدى.
«باتتال باسى» دەگەندەي سانجار باسىن،
وقشاتىپ نايزاسىنا ءىلىپ الدى.

كەلەدى ساۋداگەرمەن بىرگە ءجۇرىپ،
جۇزىنە تانىلماستاي پەردە قۇرىپ.
ساعيت بارىپ ءشۇيىنشى دەپ ايعايلادى،
«باتتالدىڭ باسىن سانجار الدى جۇلىپ»

كەزىكتى ءساتى ءتۇسىپ، باتتال جولدان،
كەلەدى سانجار باستى نايزاعا ءىلىپ.
پەرداۋس شاپالاقتاپ شات بوپ كەتتى،
الدىنان قارسى شىقتى اتقا ءمىنىپ.

«سانجار» دەپ سەيىت قولىن پاتشا ءسۇيدى،
بار ماداقتى سەيىتتىڭ باسىنا ءۇيدى.
ءيت باسىنداي دومالاپ سانجار باسى،
لاقتىراندا بىلش ەتىپ تاسقا ءتيدى.

پەرداۋس تەرىسىنە سيماي كەتتى،
جۇزىنە نەگە سانجار نيقاپ (137) شەكتى.
سۇراعاندا سەيىتتەن دەدى وعان،
باتتال ۇرىپ بەتىمدى جارالى ەتتى.

ەل كوزىنە كورىنسە جارالى بەت،
بولادى ەكەن بەتى جوق ادامداي تەك.
ساۋىققاندا سوندىقتان ءبىراق اشام،
بولعاندا جارالى بەت، ادەمى بەت.

سانجار دەپ سارايىنا الىپ كەلدى،
ءۇش كۇندەي قوناق قىلىپ، كوڭىل ءبولدى.
ءتورتىنشى كۇن باتتالدى وڭاشا ۇيگە،
باستاپ بارىپ، ازىراق ايتتى ءجوندى.

ەي سانجار باتتال ءولىپ، كوڭىل تىندى،
قولباسى بەلگىلەيىن ەندى ءسىزدى.
ەندىگى ءبىر ماقساتىم شامدى الۋ،
تىڭداماقپىن بۇل جوندە اقىلىڭدى.
شاما كەلسە قايساردان بۇرىن الۋ،
سوندىقتان تەز قامدانىپ بۇرىن بارۋ.
سانجار ايتتى وڭاشا سويلەسەيىك،
ەي پاتشا مۇمكىن بولسا جالعىز قالۋ.

پەرداۋس وڭاشالاپ ءۇيدىڭ ءىشىن،
الماق بوپ اقىلداسىپ بارلىق ءىسىن.
سانجارعا ەندى قاراي بەرگەنىندە،
باسىنا اياق استى ءتۇستى قىسىم.

پەردەسىن سەيىت بەتتەن جۇلىپ الدى،
پەرداۋس بەتىنە ونىڭ قاراي قالدى.
سانجارعا ۇقسامايسىڭ كىمسىڭ دەدى،
سەيىت سوندا سوزگە ەندى كەزەك الدى.

تۇسىڭدە كورگەن سەيىت قانداي ەدى؟
شىن سەيىت ول ءبىر كەزدە شالعاي ەدى.
«مۇسىلمان بول» دەپ سەنى قىساعاندا،
باقىتىڭ يمان ايتساڭ جانعاي ەدى.

سول سەيىت تۇسىڭدەگى مەن بولامىن،
يمان ايتساڭ ءالى دە وڭ بولامىن.
سانجار باسى دومالاپ جاتىر انە،
قاسارىسساڭ كەۋدەڭە مەن قونامىن.

پەرداۋىس يمان ايتپاي قاسارىستى،
ايعايلاماق بولدى دا ارپالىستى.
مۇرساسىن باتتال عازى كەلتىرمەدى،
بۋىندىرىپ ءولتىردى پەرداۋستى.

سول كەزدە تاح استىنان بىرەۋ شىقتى،
سەيىتتىڭ اياعىنا باسىن تىقتى.
ەي سولتان سەيىتباتتال عازى دەيدى،
ايال قىپ، ءبىرازىراق ءسوزدى ۇقشى.

تۇسىمە حاق راسۇل كىردى بۇگىن،
بۇل كەلگەن سەيىتباتتال عازى ۇعلىم.
اكەلدى سانجار باسىن كەسىپ الىپ،
ءولتىرىپ پەرداۋستىڭ قاعار جىنىن.

اقىرەتتە شاپاعاتىم بولار ءناسىپ،
دەدى راسۇل يمان ايت سەن دە بۇگىن.
سوندىقتان كەلىپ ەدىم الدىن الا،
بولام دەپ قولعاناتىڭ كۇنى بۇرىن.

سول جەردە يمان ايتىپ مۇىمىن بولدى،
ونىڭ اتىن باتتال عازى ۋاحيت قويدى.
جۇمسادى ۋاحيتتى ول زىندان جاققا،
كەتەرىندە تاپسىرىپ ايتتى ويدى.

الىپ كەل ەلۋ تۇتقىن مۇسىلماننان،
سىرىڭدى بۇك سىرتتاعى بارشا جاننان.
پاتشانىڭ بۇيرىعى دە، سۋىق دۇزبەن،
جىلاسا جىلاي بەرسىن قىسىلعاننان.

زىندانشىعا سونىمەن ۋاحيت باردى،
پاتشانىڭ بۇيرىعى دەپ حابارلادى.
ءتۇس كورىپ پاتشا جامان بۇگىن تۇندە،
قۇربانعا ەلۋ تۇتقىن قان ارنادى.

دەگەندە تۇتقىن بايقۇس ۇريەلەندى،
تۇتقىندى ۋاحيت بارىپ ساناپ الدى.
قوشتاسىپ، ءبىر - بىرىمەن زار جىلاسىپ،
ايتىسىپ يماندارىن، جان قالمادى.
قاقپانى بەكىت دەدى ەندى بارىپ،
قالماسىن باسقا ادامدار حابار الىپ.
بۇعاۋىن، كوزىر، كىسەن تۇگەل الدى،
جانىنا تۇتقىنداردى جيناپ الىپ.

سەيىتتى سوندا عانا تانىپ ءبىلدى،
باس قويىپ اياعىنا تاعزىم قىلدى.
قازىنادان بارلىعىنا قۇرال بەرىپ،
ۋاحيتقا جانە سەيىت ءامىر قىلدى.

−ءۋازىردى شاقىرىپ كەل بىردەن - بىردەن،
وزباسىن كوپ بولعاندا ءتىپتى ەكىدەن.
شاقىردى پەرداۋس دە شىنىڭدى ايتپا،
سەزبەسىن ەشبىر ادام سىرتتا جۇرگەن.

شاقىرىپ ۋاحيت بىردەن كەلە بەردى،
كەلگەنى ءتىرى قايتپاي ولە بەردى.
ەڭ ۇلكەن، ءۋازىر بەكتەن ون ادامدى،
ءولتىرىپ ويلاسىنا كومە بەردى.

زىندانشىعا ۋاحيت پەن ساعيت بارىپ،
مۇسىلماننىڭ بارلىعىن كەلدى الىپ.
مۇنىڭ ءبارى ءبىر تۇندە بولعان ىستەر،
مۇسىلماننىڭ قالايدا باعى جانىپ.

ۇزىن سانى مۇسىلمان بەس مىڭ بولدى،
تاڭ اتىپ، تاڭ نامازدىڭ ۋاقىتى تولدى.
ازىرلىك تۇنىمەنەن ىستەلىپ بوپ،
ەندى كورمەك سىرتتاعى قالىڭ قولدى.

تاڭ اتقان سوڭ ايعايمەن ايتىلدى ازان،
بوپ كەتتى شاھار حالقى ازان - قازان.
پاتشاعا نە بولدى دەپ كەلگەن ەدى،
باسىن كورىپ پاتشانىڭ ساستى جامان.

سول كەزدە باتتال عازى سالدى ايعاي،
ون ءۋازىر پاتشاڭىزبەن تۇرمىن ءجايلاي.
سانجار بولىپ جاسانىپ كەلىپ ەدىم،
قانجىعاما ونىڭ باسىن كەلدىم بايلاي.

مۇسىلماندى ازات قىلدىم زىندانداعى،
بۇعان باتتال تۇرعان جوق بۇلدانعالى.
مۇسىلمان بولساڭ بولاسىڭ ەسەن امان،
بولماساڭ تۇر جەمتىگىڭ قىرلانعالى.

ءسويتتى دە باتتال عازى قاقپانى اشتى،
ناعرا ساپ قايراتىنا تاعى باستى.
زىنداننان حالاس بولعان بەس مىڭ ادام،
قاراتا كۇففارلارعا سوعىس اشتى.

ءبىر ادامى ءدىن ءىسلام جۇزگە تارتىپ،
بەس مىڭى − بەس ءجۇز مىڭنىڭ ورنىن باستى.
باعىنىپ كۇففارلاردان بەس مىڭ ادام،
قالعانى توز - توز بولىپ تۇگەل قاشتى.

ءاھلى شاھار سەيىتكە ءتاسلىم بولدى،
يمان ايتىپ اۋدانى تاپتى جولدى.
بۇرىنعى كاليسالار مەشىت بولىپ،
شاھاردىڭ قياپاتى ءبىراق وڭدى.

جۇما كۇنى مۇنبارعا سەيىت شىقتى،
شەشىلدى ۋاعىز ايتىپ سەيىت ءتىپتى.
جەتپىس جىل تۇتقىن بولعان ءبىر شايحتى.
سۇراستىرىپ سول جەردە سەيىت ۇقتى.
ءبىر تاقتانى كورسەتىپ ۋاحيت سوندا،
زىندانى بار استىندا قازعان وردا.
تاقتانى كوتەرىپ قاپ قاراپ ەدى،
كورىندى تەمىر قاقپا ارەڭ زورعا.

قاقپانى اشىپ ايلانىپ ون ءتورت باسقىش،
تومەندەدى ايلانىپ وردان - ورعا.
سوندا بارىپ زىندانعا ازەر جەتتى،
ايلانىپ نەشە شىققان وڭ مەن سولعا.

تاس قاراڭعى بىلىنبەيد ءتۇنى - كۇنى،
اقساقالدىڭ كورىنەدى نۇرلى ءجۇزى.
شۇعىلاسى ءوز ماڭىن جارىق قىپ تۇر،
نۇرلى جۇزدەن بالقىپ تۇرعان نۇرى.

سەيىت وعان تاعزىم قىپ سالەم بەردى،
شايح ايتتى مارحابات بالام كەلدى.
سوندا سەيىت − وزىڭىزگە كىم بىلگەردى،
كەلگەنىمدى بۇل جەرگە بابام − دەدى.

− ەي بالام! راسۇلۇللا تۇسكە كىردى،
كەلەرىڭدى بۇل جەرگە ول بىلەردى.
زىنداننان سەنى قازىر قىلار حالاس،
دەدى ول اھلۇ شاھار دىنگە كىردى.

سەيىت بارىپ شايحتىڭ قولىن ءسۇيدى،
شايح بارىپ سەيىتتىڭ كوزىن ءسۇيدى.
«جەتى جاستا سالىپ ەد بۇل قۇدىققا،
ال بۇگىن جەتپىس جىلدى جاسىم جيدى».

قولدان ۇستاپ جەتەكتەپ وسى ءپىردى،
سەيىت اكەپ تاحتىنا وتىرعىزدى.
شايحتىڭ نەگىزگى اتى عاسىم ەدى
سۇراستىرىپ كوپ نارسە ءجونىن ءبىلدى.

− ابۋباكىر، عۇماردىڭ ناسىلىنەن،
حىبىسقا تاعى دا ەكى ادام كىرگەن.
اتتارى − ابۋتاھىر، عاۋىن ەدى،
دەدى شايح بار ما ەكەن ءجونىن بىلگەن؟

شىعاردى بۇل ەكەۋىن جانە تاۋىپ،
شومىلدىرىپ، شاشىن اپ، شاپان جاۋىپ.
عاسىمدى حاكىم سايلاپ بۇل شاھارعا،
وعان بولدى اقىلشى تاھىر، عاۋىن.

* * *

ءبىر كۇنى شىقتى سىرتتان كەنەت ايعاي،
نە ايعاي دەپ سەيىت تە قالدى ويلاي.
پەرداۋستىڭ ۇعىلى جالۇت ەكەن،
كەك الۋعا كەلىپتى نيەت بايلاي.

ءبىرى ونىڭ جەزدەسى ھارۇت دەگەن،
بىرلەسىپ كەك الۋدىڭ قامىن جەگەن.
لاشكارى ءۇش ءجۇز مىڭداي ادام ەكەن،
دەپ كەلىپتى «لاشكاردى ءبىراق توگەم».

كەلگەن كۇنى قاقپادان كىرە اعادى،
ءتۇن بولعاندا ىلگەرلەپ جۇرە اعادى.
جاتقان ءتۇن بۇلار سىرتتا باتتال عازى،
تۇندە شىعىپ بۇلاردى ءبىر الدادى.

«مۇسىلماندار ۇستىڭە قاپتاپ كەلدى،
دەپ ايعايلاپ جاڭعىرتتى كوك پەن جەردى.
قاپىدا قامسىز جاتقان قالىڭ لاشكار،
ساسقالاقتاپ ءبىرىن - ءبىرى قىرا بەردى.

باتتال عازى ارالاس بىرگە ءجۇردى،
تاڭ اتقانشا ولاردى بىرگە قىردى.
تاڭ اتقاندا جاۋ جاعى ءبىراق كورىپ،
ءوزىن - ءوزى قىرعانىن ءبىراق ءبىلدى.

جالۇت، ھارۇت وكىنىپ زار جىلادى،
نامىستانىپ، قورلانىپ اھ ۇرادى.
سەيىتتى − ءوزى باتىر، ءوزى ايلاگەر،
دەيتىنى وسى ەكەن عوي دەپ تىنبادى.

«رۇم مەن سامانيا بىردەي توزدى،
بار سوعىستا قاي جاقتان باتتال وزدى.
ءولتىرىپ پەرداۋستى، ماعرىپتى اب،
ەندى قايدا باسىنىپ سوزار قولدى».

بۇل كۇنى قان مايدانعا جالۇت كەلدى،
اشۋى ايىرعانداي قارا جەردى.
«جەكپە - جەككە شىق بەرى مىقتى بولساڭ،
كورەيىن سەيىت دەگەن بالۋان شەردى»(138)

ىركىلمەستەن سەيىت تە قارسى باردى،
ا دەگەندە نايزانى جالۇت سالدى.
ەتىنە دارىتپاستان باتتال عازى،
نايزاسىن قولدان جۇلىپ تارتىپ الدى.

جۇمسامادى سويىلدى لاق قۇردى،
جۇلىپ اپ ات ۇستىنەن جەرگە ۇردى.
قولقا ءۇزىلىپ جانى ونىڭ شىعىپ كەتتى،
جاھاننامعا ول ءسويتىپ جونەلتىلدى.
عاسىم ءبىر تاۋ باسىنان قاراپ تۇرىپ،
عالايكا عاۋنۇللاھ دەپ دۇعا قىلدى.
«بارلىعىڭ ءبىراق قاپتا باتتالعا» دەپ،
سول ۋاقتا ھارۇت مالعۇن ءامىر قىلدى.

ەكى جاق ءبىر - بىرىمەن ارالاستى،
كىمدە - كىم بەت كەلگەنگە قاراماستى.
سەيىتباتتال ۇرەيلى ناعرا سالدى،
ەستەن تانىپ كوپ جاۋدى قارا باستى.

كورمەگەن بۇرىن مۇنداي زور داۋىستى،
قيامەت بولدى ما دەپ ەسى اۋىستى.
قوسىنى مۇسىلماننىڭ قۋات تاۋىپ،
جاۋ جاققا جىبەرمەدى ەش نامىستى.

سەيىتتىڭ تاعى وسى جول حايلاسى استى،
ھارۇتكە جەتىپ كەلىپ تۇرا قاشتى.
ءبي عاقىل ھارۇت سورلى تۇرا قۋدى،
ات قويىپ، قۇيرىق تىستەي تۇرا باستى.

ءبىر ورمانعا شىتىرمان الىپ كىردى،
كىرگەننەن سوڭ ھارۇتتى ءوزى ءبىلدى.
ھارۇتتى نايزامەنەن ءبىراق شانشىپ،
كيىمىن شەشىپ تىرسەكتەن اعاشقا ءىلدى.

ھارۇت مالعۇننىڭ كيىمىن كيىپ الدى،
اتىنا تاعى دا ونىڭ ءمىنىپ الدى.
ءوز اتىن جەتەككە الىپ ھارۇتكە ۇقساپ،
لاشكارعا ايدىندانىپ ايعاي سالدى.

بۇت - بۇرحان بىزگە جاردەم قىلدى دەيدى،
باتتالدى ءولتىرىپ كوڭىلىم تىندى دەيدى.
ەرتەڭ سىزگە كورسەتەم تاماشانى،
اعاشقا تىرسەگىنەن ءىلدىم دەيدى.

مەن ازىراق شاتىردا دەم الايىن،
قاراڭدار جاۋ جاعىنا ءبىر ءتۇن دەيدى.
قىراعى بوپ جاۋعا جاقسى قاراماساڭ،
وسى ءتۇن سەندەرگە دە ءبىر سىن دەيدى.

ھارۇتتىڭ شاتىرىنا سەيىت باردى،
بولعانشا ءتۇن جارىمى دەمىن الدى.
شاھاردى جاۋ اسكەرى قورشاي بەردى،
ھارۇتتى ماقتاپ بۇلار قايران قالدى.

بولعاندا ءتۇن ورتاسى باتتال عازى،
اقىرىن ءتورت تاراپقا نازار سالدى.
ەكى جىگىت كۇزەتىپ قازديىپ تۇر،
شاقىرىپ جىگىتتەردى قاسىنا الدى.

اۋەلى قۇرالىڭدى تاستا دەيدى،
قىلمايسىڭ ەش ارەكەت باسقا دەيدى.
ھارۇت ەمەس، مەن بولام سەيىتباتتال،
يمان ايت ەندى ەكەۋىڭ ساسپا دەيدى.

ھارۇتتى مەن ءولتىرىپ اعاشقا ءىلدىم،
جاسانىپ ھارۇت بولىپ ىشكە كىردىم.
دەگەندە ەكى جىگىت قارىق بولىپ،
كەڭەسىن سويەپ كەتتى وتكەن كۇننىڭ.

− ەكەۋىمىز دە مۇىمىنبىز شامنان كەلگەن،
ساۋدامەن ءمۇساپىر بوپ شىققان ەلدەن.
تارتىپ اپ مالىمىزدى ھارۇت زالىم،
قۇل بولىپ ءجۇرمىز مۇندا قورلىق كورگەن.
لاشكار باسى شاقىرىپ دەدى: «مىندەت،
ھارۇتكە قىزمەت قىلىپ شاتىر كۇزەت».
دەگەن سوڭ امال جوققا كۇزەتتىك ءبىز،
قالعانىن باتتال عازى ءوزىڭ تۇزەت.

ھارۇتتىڭ ولگەنىنە ءماز بوپ تۇرمىز،
ءجۇرۋشى ەد توبەسىمەن كوكتى تىرەپ.
لا يلاھا يللاللاھۇ مۇحاممادۇر - راسۇلۇللاھ»
ءجۇرىپ ەك اتىڭدى ەستىپ تىلەپ تىلەك.

ەكەۋى يمان ايتىپ، ءىھلام(139) قىلدى،
جانى اشىپ سەيىت وعان ءىنحام قىلدى (140).
شاقىرىپ كەل ھارۇتتىڭ ءىنىسىن دەپ،
باتتال عازى ەكەۋىن ءھام بۇيىردى.

ھارۇت سەنى شاقىردى دەگەننەن سوڭ،
اعاسىنا جامىراي ول جۇگىردى.
سەيىتتى كورە سالا باقىرادى،
سەيىت ونى كورمەيدى ادام عۇرلى.

− سەيىتباتتال، − دەيدى وعان مەن بولامىن،
اعاڭىز بولدى يەسى ءبىر مولانىڭ.
تانىساڭ موينىڭدى ءي دە يمانىڭدى ايت،
تۇرعاندا جانىڭ بويدا بار ورالىڭ.

ءىنىسى يمان ايتپاي قاسارىستى،
تىرىسىپ جىبەرمەۋگە ول نامىستى.
تاستادى باسىن كەسىپ سەيىت ونىڭ،
ىستەپ ءجۇر ەكى جىگىت قولعابىستى.

ۇعىپ اپ لاشكارلاردىڭ باس قۇرامىن،
شاقىرتتى بىردەن - بىردەن باسشىلارىن.
كەلگەنىن ءتىرى قويماي جاتىر ءجايلاپ،
ھارۇتتىڭ قايدان ءبىلسىن قاس قىلارىن.

تاڭ اتقانشا كوبىنىڭ باسىن كەستى،
كوپ باتىر ءبىر تۇندە - اق جاننان كەشتى.
تاڭ اتا كەلىپ قورعان قاقپاسىنا،
قاقپانى سەيىت حازىرەت اشقىل دەپتى.

سەيىتتىڭ داۋىسىن تانىپ قاقپانى اشتى،
ءتۇن بويى جوق بولعاندا قاتتى ساستى.
عاسىم شايح سەيىتتى قۇشىپ ءسۇيىپ،
ساعىنعان ءبىر تۇندەگى ماۋقىن باستى.

− سەنى ەستىدىك ءولدى دەپ وتكەن ءتۇنى،
مۇسىلماننىڭ سال بولىپ سىندى قىرى.
ال بۇگىن ءتىرى كەلدىڭ باعىمىزعا،
بۇل ءىستىڭ ايتىپ بەرشى قالاي سىرى.

سوندا سەيىت ايتادى − ايلا - قايرات،
بىردەي كەلسە جانىڭدى سوندا ءجايرات.
قايلا بولماي، قۇر كۇشكە سۇيەنگەنمەن،
بىردە جەڭسەڭ، ءبىر كەزدە كەتەر جايلاپ.

باتتال عازى لاشكارمەن سىرتقا شىقتى،
ناعراسى بارعان سايىن قاتتى شىقتى.
− ءولتىردىم جالۇتىڭ مەن ھارۇتىڭدى،
باتىرلارىڭ جەر قاپتى اسقان ءتىپتى.

اعاشقا ءىلىپ قويدىم ھارۇت باسىن،
بولاسىڭدار كورسەڭدەر جاننان حاسىم.
وسى سيىڭ وزىڭە جەتەر دەيمىن،
قولعا كەلمەس بۇل جولى تۇسكەن تاسىڭ.
كوز جەتكەن سوڭ جاۋلاردىڭ قاشتى قۇتى،
قالعاندارى قوي سانى، قوزى بۇتى.
ھارۇتتىڭ اعاشقا ىلگەن باسىن كورىپ،
قام قىلدى قاشپاق بولىپ ءجىتى - ءجىتى.

داريانىڭ جاعاسىنا ءتۇستىپ بارىپ،
كەمەگە ات ازىعىن قويدى سالىپ.
سول ۋاقىت قىزىرنابي جەتىپ كەلدى،
ءبىر شايح سۋرەتىنە كىرىپ الىپ.

* * *

جيھان كەزگەن دۇنيەدە مەن ءبىر شالمىن،
حال - جايىڭنان سەندەردىڭ حابار الدىم.
ەندى قاشىپ قاي جاققا بارماقسىڭدار،
جاپاعا وزدەرىڭدى بوسقا سالدىڭ.

الدىمەن تۋرا جولدى ىزدە دەيدى،
ولار نۇسقايد تۋرا جول سىزگە دەيدى.
ولار ايتاد قورقامىز ءبىز باتتالدان،
قىلمايدى بىزگە راحىم مۇلدە دەيدى.

ءولتىرىپ پاتشامىزدى، ءبىزدى قىردى،
ۇقپايدى باتتال ەندى ءسىز بەن ءبىزدى.
كورسەتىپ قايلا - قايرات ەكەۋىن دە،
توسەكتى تۇندە جاتقان قان قىلعىزدى.

قىزىر:
سەندەرگە ول بەرەدى حاقتان حابار،
كونبەگەن سوڭ امال جوق، اتتان سالار.
ەگەردە ءتىلىن الىپ، مويىنسۇنساڭ،
سەندەرگە پالەسى جوقتان اتتان سالار».
ياھۋديلار:
كورسەتكەن كوپ كەرەمەت مۋسا كاليم (141)
عايسا ءنابي ولگەننىڭ سالدى جانىن.
كورسەتپەسە كەرەمەت ءبىر مۇعجيزا،
باتتالعا دەمەكپىسىز بار دا جالىن.

قىزىر:
سۇراڭدار ءبىر كەرمەت تارتىپ سىرىن،
قاشساڭدار دا كورەسىڭ قاندى قىرعىن.
قان توگىلىپ، بوسقا وبال بولماسىن دەپ،
مەن ءبىر شال جيھان كەزگەن كەلىپ ءجۇرمىن.

قىزىردىڭ بۇل اقىلىن ماقۇل كوردى،
سەيىتكە جاۋ جاعىنان ەلشى كەلدى.
حاق بولسا دىنىڭىزدە كورسەتىڭىز،
كوزىمىزگە ءبىر كەرەمەت بەلگى ەندى.

سويلەسە ولگەن ادام بىزگە كەلىپ،
كەتەر ەك بارلىعىمىز دىنىڭە ەنىپ.
سەيىت ايتتى تەرىس ەمەس تالاپتارىڭ،
قالارمىز اقىلداسىپ جاۋاپ بەرىپ.

ەلشىلەر سونىمەنەن قايتىپ كەتتى،
كەتىسىمەن عاسىمعا باتتال جەتتى.
مەن كەلدىم اقىل سۇراي وزىڭىزدەن،
ءبىر شارا بولار ما ەكەن بۇعان دەپتى.

عاسىم ايتاد ويلانىپ اقىل قۇراپ،
ءىلياستى (142) ىزدەپ كور حاققا جىلاپ.
وسى داريا ورتاسىندا ءبىر ارال بار،
مەكەنى ءىلياستىڭ سوندا تۇراد.

قىزىر، ءىلياس ەكەۋى باقي ءتىرى،
بۇلاردا بار قۇدىرەتتىڭ ماحفي سىرى.
جۇرەگىڭدى حاققا بەر، ىزدەنىپ كور،
تابارسىڭ بولماسا ەگەر كوزى.

قاداعالاپ سەيىت تە جەرىن ۇقتى،
جولعا شىقتى كەمەمەن بولىپ ءۇپتى.
بىرنەشە كۇن جول شەگىپ، ءۇرتىس ءجۇرىپ،
تۇسىنان سول ارالدىڭ بارىپ شىقتى.

ءبىر سارايعا ارالدان ۇشىرادى،
يەن ساراي ادام جوق قىسىلادى.
ەكى قاقپا ءبىرى التىن، ءبىرى كۇمىس،
ءبىر جاننات جەر جۇزىنەن ۇشىرادى.

قىرىق كۇن وسى ارادا جاتتى كۇتىپ،
اللادان تىلەك تىلەپ رۋزا تۇتىپ.
ءدال قىرىق كۇن دەگەندە ءىلياس ءنابي،
جەتىپ كەلدى ولشەۋلى كۇنى ءبىتىپ.

جان ەكەن اقساقالدى، نۇرلى ءجۇزدى،
دەگەندەي قاراڭعىنى جارىق قىلدى.
حوش كەلدىڭ ۇعلىم سەيىت دەدى كەل،
بىلگەندەي ايتىلماستان بارلىق سىردى.

سەيىتتى قولدان ۇستاپ ەرتىپ الىپ،
الدىنا التىن قاقپا كەلىپ تۇردى.
اشىلىپ قاقپا كەتتى وزدىگىنەن،
ەكەۋى سول سارايعا بارىپ كىردى.

ىشىنە كىرىپ ەدى ءماسجىد بولدى،
توسەلگەن جاينامازعا كوڭىلى تولدى.
ميحراپتا ءبىر جايناماز شۇعىلاسى،
اسپانعا تۇتاسىپ تۇر − بولەك ورنى.

جاينامازدى ءىلياس الىپ بەردى،
«يادگار» دەپ سەيىتكە كوڭىل ءبولدى.
يمام بوپ ءىلياس ءنابي ناماز وقىپ،
ارتىنان سەيىتكە ارناپ دۇعا بەردى.

ۇيرەتتى مۇنان بولەك ءبىر دۇعانى،
كەلەر دەپ وقىساڭىز ءمايىت جانى.
ماقساتىڭ ءىنشاللا حاسىل بولار،
قولىڭدا بولار مومىن جاۋدىڭ ءبارى،

دەدى داعى سەيىتتىڭ كوزىن ءسۇيدى،
باسقا ءسوز كوپ ايتپادى ونان ارى.
كوزىڭدى جۇم ەي سەيىت دەدى داعى،
ۇشىپ كەتىپ، قالدى ونىڭ دۇعالارى.

كوزىن اشسا ءىلياس تا، ساراي دا جوق،
قايتا ايلانىپ ءىلياس قاراي ما جوق.
اڭىرىپ ءبىر ازىراق تۇرىپ ەدى،
ءبىر داۋىس كەلىپ قالدى «ابايلا» دەپ.

ەندى قايت، مۇراتىڭىز حاسىل بولدى،
شاقىرىپ، كورسەت ەندى قالىڭ قولدى.
دۇعاسىن ءىلياس ءنابي وقىساڭىز،
قالايدا مۇشكىل ءىستىڭ كەلەر ورنى.

عاسىم پىرگە باتتال دا كەلىپ جەتتى،
ماقسۇتىم ورىندالدى ءپىرىم دەپتى.
شاقىرىپ ماعىرىپتىڭ باسشىلارىن،
ايتقىن دەپ تالابىڭدى الدان ءوتتى.
− بۇل جەردە ءبىر ۇل، ءبىر قىز جاتىر، − دەيدى،
فەرداۋس ونى ولتىرگەن كاپىر - دەيدى.
وسى ەكەۋى ءتىرىلىپ ءتىل قاتسا ەگەر،
كەلتىرەر - ەك ءبىز يمان اقىر دەيدى.

سەيىت سوندا دۇعاعا قول كوتەردى،
«اۋمين» دەپ مۇسىلماندار دەمەي بەردى.
بەت سيپاپ دۇعانى ەندى اياقتاتا،
مازاردان ەكى ارۋاق تۇرەگەلدى.

كاليمايى شاھاداتتى تاكرارلاپ،
ونان كەيىن سەيىتكە سالەم بەردى.
ءجۇملا عاۋام ىعتيحات قىلۋ كەرەك،
مۇعتابار ءدىن - تۇبىندە ءىسلام دەدى.

سول جەردە حالايىقتار قايران قالدى،
بارشاسى قويداي شۋلاپ ايتتى يماندى.
تىرىلگەن ەكى شاھيت ءسوز سويلەدى،
«وپاسىز مىنا جالعان بىزدەن قالدى.»

عازى اۋليە دۇعا قىل ەندى بىزگە،
كورمەيىك جاپا جاتقان ەندى بىزدە.
تارتپايىق جان اشۋىن دۇنيەنىڭ،
جۇرمەيىك كۇنالى بوپ كوپپەن بىرگە.

سول كەزدە باتتال عازى دۇعا قىلدى،
قىز - جىگىت تاعى دا جان ءتاسلىم قىلدى.
ەكىنشى رەت قايتادان جانازالاپ،
ورنىنا بۇرىن جاتقان ءدانىن قىلدى.

اشەكەيلەپ قابىرىنا كۇمبەز سالدى،
بۇل كۇنگەشە ەستەلىك بولىپ قالدى.
ءاھلۇماعرىپ، زيارات قىلادى ونى،
باۋراپ تۇر، كۇندە وزىنە قانشا جاندى.

جاندانىپ يمان مەنەن ءدىن ءىسلام،
كىردى يمانعا ەكى ءجۇز ەلۋ مىڭ جان.
جەتى شاھار، ءۇش جۇزدەي قالاشىقپەن،
بەس مىڭ قىستاق بولىپتى شىن مۇسىلمان.

ماعىرىپ ەلى تۇگەلدەي دىنگە كىردى،
كازىر دە ءبىر مەملەكەت − ءدىنى ءىسلام.
باياعى ساۋداگەرگە نەكە قيىپ،
قوسىپ قويدى فەرداۋستىڭ قىزىن بۇعان.

عابدۇل - ءمومىن ابۋباكىر ۇرپاعىنان،
حاليفا ماعرىپكە تاعيىن قىلعان.
فەرداۋس، ھارۇت، جالۇت زالىمداردىڭ،
ءامىر قىپ ءمۇسادىرا مالىن جيعان.

بۇل مالدى ءبولىپ بەرىپ لاشكارلارعا،
ءبارىنىڭ كوڭىلىن الىپ رازى قىلعان.
ءتورت ءجۇز تۇتقىن ءبىرقانشا ولجامەنەن،
مالاتياعا قايتادان مويىن بۇرعان.

باياعى اتى قالعان تاۋعا كەلدى،
توسىپتى جول - جونەكەي تاعى ارسىلان.
ارسىلان حازىرەتكە اتشى بولدى،
كەلگەنشە جەتى جۇزدەي اتتى جيعان.

ءتورت ءجۇز تۇتقىن ول اتقا ءمىنىپ الدى،
ارتىق اتتى قوسارلاپ ءىلىپ الدى.
جول جاعدايىن نەشە رەت ءجۇرىپ تۇرىپ،
ەگجەي - تەگجەي انىقتاپ ءبىلىپ الدى.

* * *

جول - جونەكەي كەزىكتى ءبىر شاھارعا،
ونداي شاھار جوق ەدى سول قاتاردا.
شاھاردىڭ پاتشاسى بار باقتيار اتتى،
راقىمسىز، ءوزى زالىم، تەز قاتاردا.

كەزىكتى ءشار سىرتىنان شوشقا باققان،
ءيىرىپ كوپ شوشقا قورسىلداتقان.
شوشقاشىدان سەيىت ءجون سۇراپ ەدى،
ماقتاپ كەپ باقتياردى تاڭداي قاققان.

− جالعىز - اق راقىمسىز مۇسىلمانعا،
قانى قارسى مۇحاممادي ءىسلامعا.
دەي بەرگەندە ءبىر سالىپ ءولتىردى دە،
كيىمىن الدى بىلدىرمەي ەش ءبىر جانعا.

كيىمىن شوشقاشىنىڭ كيىپ الدى،
كوپ شوشقانى ءيىرىپ العا سالدى.
قۋالاپ كوپ شوشقانى شاھارعا كەپ،
كوردىم دەپ مۇحاممادي ايعاي سالدى.

پاتشاعا شوشقاشى دەپ الىپ باردى،
باقتاشىدان پاتشادا حابار الدى.
سويلەدى باقتاشى بوپ ۇرەيلەنىپ،
كوردىم دەپ ەل شەتىنەن ءبىر توپ جاندى.

كوپ جاننان ءوزىم كورگەن تۇرقى بولەك،
جان ەكەن ءتۇسى سۋىق، ەلدەن ەرەك.
شوشقامدى ايداپ، كوردىم دە قاشىپ كەلدىم،
ءولتىرىپ وڭاشادا كەتەمە دەپ.
ويلايمىن سەيىتباتتال بولا ما دەپ،
قالدى ما، قاپەلىمدە قوراعا كەپ.
دەگەندە، باقتيار شاھ قارق - قارق كۇلدى،
ايلانار باتتال كەلسە مولاعا دەپ.

وڭىندا وتىز ارشىن كۇرزى جاتىر،
قول قۋسىرىپ، مۇلگىپ تۇر وڭشەڭ كاپىر.
اكەلىڭدەر ءتىرى ۇستاپ ولاردى دەپ،
باقتيار لاشكارىنا بۇيىردى اقىر.

ساقشىنىڭ قاسىنداعى ءبارى كەتتى،
كورسەتەر سەيىت ونەر ۋاقىت جەتتى.
نەگە وتىرسىڭ باقتاشى − دەيدى پاتشا،
− وزىڭە ءبىر ءسوزىم بار ايتار دەپتى.

كۇرزىنى سەيىتباتتال قولىنا الدى،
پاتشاعا وڭاشادا قىسىم سالدى.
− بەر قارا، باقتاشىعا وقشايمىن با،
كورىپپە ەڭ مەن سياقتى ءبىر شوپاندى.

تانىپ ال، سەيىتباتتال مەن بولامىن،
دەدى دە كۇرزىمەنەن سالىپ قالدى.
مالعۇننىڭ سول ارادا باسىن كەسىپ،
ونان سوڭ سىرتقا شىعىپ ناعرا سالدى.

ۇرەي ۇشىپ ۇرەيلى داۋىسىنان،
مۇشىرىكتەر اڭ - تاڭ بولىپ ەستەن تاندى.
جولداستارى سەيىتتىڭ داۋىسىن تانىپ،
شاھاردى قورشاپ كەلىپ قىرعىن سالدى.

پاتشاسى ءولىپ، لاشكارى دەل - سال بولدى،
شاھاردىڭ ءىشى - سىرتى قانعا تولدى.
ىشتەن سەيىت، سىرتىنان مۇسىلماندار،
اراعا الىپ، ەسەپسىز ادام ءولدى.

ەڭ اقىردا بارلىعىن ءتاسىلىم قىلدى،
ادام كەپ، التى جۇزدەي دىنگە كىردى.
شاھار حالقى باعىنىپ، قول كوتەرىپ،
ءبىر مىڭ ادام سەيىتپەن بىرگە ءجۇردى.


قايسار لاشكارىنىڭ مالاتياعا باسىپ كىرەم دەپ قىرىلعانى جونىندە

ماعرىپقا سەيىتباتتال كەتكەن ەكەن،
ءبىر جىلدان ارتىق ۋاقىت وتكەن ەكەن.
ماعرىپتا ءولدى دەيدى ۇزىن قۇلاق،
قارمانار ەندى ۋاقىت جەتكەن ەكەن.

دەگەن حابار قايسارعا جەتىپ باردى،
قۋانىپ بۇل حابارعا قايسار قالدى.
باس قىلىپ شاھساپ اتتى ءبىر باتىرىن،
ءجۇز مىڭ سان لاشكارلارىن ىسكە سالدى.

«شاۋىپ كەل، مالاتيانى تيپىل قىلىپ،
ولتىرىڭدەر - قويماڭدار ءتىرى جاندى.
ءسارجايىل دەگەن باتىر قانشا اداممەن،
ارتىنان شاھساپ باتىر تاعى اتتاندى.

بۇل حاباردى تىڭشىلار بۇرىن سەزدى،
مالاتيا حالقىنا حابار بەردى.
شاھاردان سىرتقا شىعىپ، تاۋدان توسىپ،
الۋدى مۇسىلماندار ماقۇل كوردى.



بۇل تاۋ بۇرىن قايسارمەن ايقاسقان تاۋ،
اۋزى - مۇرنىن قان قىلىپ بايقاسقان تاۋ.
حانداق قازىپ تەبىنىپ الدىن الا،
دايىندىق قىلدى بۇلار كەلگەنشە جاۋ.

قايساردىڭ قالىڭ قولى كەلدى جەتىپ،
مايدانعا شاھساپ كىردى ءدۇر - ءدۇر ەتىپ.
«ماعرىپتا باتتالدارىڭ قالىپتى ءولىپ،
باسىن كوتەرەر زامانىڭ كەتتى ءوتىپ.»

سوعىسۋعا كەلمەيدى ەندى شاماڭ،
ولگەن سوڭ باتتالدارىڭ قالدىڭ قاران.
ونان دا حاراج تولەپ، باعىنىڭدار،
قالاسىڭ دەدى سوندا باسىڭ امان.

بايلاپ بەر ۋاھاپ شالدى بىزگە دەيدى،
كەتەلىك زيان سالماي سىزگە دەيدى.
مۇسىلماندار بۇل ءسوزدى تىڭدامادى،
شاراڭدى قولدان كەلگەن ىزدە دەيدى.

مايدانعا اقىر شاھساپ ءوزى شىقتى،
بۇعان قارسى احىمەت تىرران − عازى شىقتى.
ەكەۋى ون ەكى رەت ايقاسقان سوڭ،
شاھساپ شاۋىپ، تىراننىڭ اتىن جىقتى.

كوپ جوھۇت قاپتاپ ونى بايلاپ الدى،
كوڭىلى ءوسىپ شاھساپتىڭ قايناپ الدى.
ونان سوڭ عابدۇلۋاھاپ عازى شىقتى،
ونى دا جەڭىپ بايلاپ جايلاپ الدى.

ارتىنان جۇعدا عازى شىعىپ ەدى،
شاھساپتان و دا ءبىراز زاربا جەدى.
ارت - ارتىنان جەڭىلىپ ناق ون بالۋان،
بۇل كۇنى ءدىن ءىسلام كۇڭىرەندى.

مۇسىلماندار شاھارعا قايتا باردى،
حاليفاعا كوگارشىننەن قاعاز جازدى.
جوھۇتتەر ءبىزدى قورشاپ باسىپ الدى،
قولىمىزدان مالاتيا كەتە جازدى.

حاليفاعا كوگارشىننەن بۇل حات ءتيدى،
ون ەكى مىڭ حاۋارزامنان لاشكار جيدى.
باس قىلىپ عالي ءىبىن مۇز تاراپتى،
جىبەرىپ مالاتيا، قۇلاق ءتۇردى.

* * *

لاشكارى حاليفانىڭ كەلىپ تۇرسىن،
شاھساپتىڭ بۇل اراعا ءسوزى كىرسىن.
مۇسىلمان باتىرلارى ءاسىر بولعان،
قايتەدى، وسى جەرى بۇل ءبىر ءتىلسىم.

باتىردى مانكۇش دەگەن جاۋاپتى قىپ،
شاتىردى نەشە قابات اباقتى قىپ.
عابدۇلۋاھاپ، احىمەت، جۇعدالاردى،
جىبەردى قايسارىنا ماتاتتىرىپ.

بۇلاردى كەتتى ءبىر مىڭ اسكەر الىپ،
تاپسىردى جۇرمەڭدەر دەپ قاپى قالىپ.
قالىڭ قولمەن شاھساپتىڭ ءوزى باستاپ،
مالاتياعا قىلدى اتىس قورشاپ الىپ.

شاھارعا اشارشىلىق كىرىپ كەتتى،
باسىم كۇش ءتونىپ كەلگەن السىرەتتى.
قورعاندى ەندى جىرىپ كىرە بەرە،
كومەككە حاليفادان لاشكار جەتتى.

ساپ تۇزەپ ەكى لاشكار قالدى تۇرىپ،
ارباسىپ ءبىر - بىرىنە ايبات قۇرىپ.
ءبيشارا مۇسىلماندار كەڭىپ قالدى،
جوھۇتتەر كەتكەن ەدى قاتتى ءبۇرىپ.

مايدانعا مۇسىلماننان عالي شىقتى،
«ەي شاھساپ شىق مايدانعا بولساڭ مىقتى.»
دەگەندە كوركين دەگەن بالۋان شىعىپ،
بۇل رەت، بۇل مايداننان ءولىم كۇتتى.

عالي ونى قيارداي تورتكە ءبولدى،
ءالقيسا ازايتايىق ەندى ءسوزدى.
سول كۇن عالي ءولتىردى وتىز بالۋان،
اقىرىندا شاھساپتىڭ ءوزى كەلدى.

ەكەۋى كۇن باتقانشا كوپ سوعىستى،
الا الماي ءبىرىن - ءبىرى قايتا ءتۇستى.
ءامىر عۇمار، عاليلار قايتىپ كەلىپ،
ءتۇن بويى اشتى ۇيىقتاماي ءماجىلىستى.

ەكەۋى بالۋانداردى كوپ جوقتادى،
اسىرەسە سەيىتكە كوپ توقتالدى.
يلاھيم امان قىلسىن ءوزى جار بوپ،
دەپ جىلاپ ءامىر عۇمار بەك جوقتادى.

دۇعادا بولىپ بۇلار تۇرا بەرسىن،
باتىرلاردىڭ بايلانعان ءسوزى كەلسىن.
«قايسار كورسە قويمايدى ءبىزدى ءتىرى،
قۇداياۋ، ەندى عۇمىر باتتال كورسىن.
جول - جونەكەي توگىلدى كوزدەن جاسى،
كورىندى ءبىر قارا نور بۇعان قارسى.
مەن تانىدىم − باتتالدىڭ بەينەسىن دەپ،
احىمەت تىران تۇتقىنعا بولدى جارشى.

جاقىندادى نور قارا، ونىڭ الدى،
سەيىت ەكەن بارتۇتقىن تاني قالدى.
مەنى قايتىپ كەلمەس دەپ ويلادىڭدار،
قۇتىلىڭدار كانە دەپ ناعرا شالدى.

تانىس داۋىس جاۋىنا، دوسىنا دا،
قۇتى قاشىپ كوپ جۇھوت ەستەن تاندى.
قويعا تيگەن قاسقىرداي ارالاستى،
قىرا بەردى دۇشماندى ويران سالدى.

سەيىتتى تانىپ مانكۇش قاشپاق بولدى،
شىعا بەردى ءبىر شەتكە بايقاپ جولدى.
باتتال عازى ۇمتىلدى مۇنى بايقاپ،
ءبىر سالدى دا كۇرزىمەن ەكى ءبولدى.

قىرعانىن قىرىپ، قالعانىن تۇتقىن قىلدى،
ناق تۇتقىندى بوساتىپ ءبىراق تىندى.
عابدۇلۋاھاپ باستاعان قانشا تۇتقىن،
سەيىتكە جىلاپ تۇرىپ تاعزىم قىلدى.

بۇلاردان باتتال عازى حابار الدى،
دەدى ولار − مالاتيانى قاماپ الدى.
دەگەن سوڭ سەيىت ەندى ايالداماي،
جەتۋگە سول شاھارعا جول ارنادى.



* * *

سويلەيىك ەندى ازىراق ءسوزدى جيا،
نە بولدى باعانا ايتقان مالاتيا.
تاڭ اتىپ ەكى لاشكار تۇرا قالدى،
ورتاعا اپ قان مايداندى شەپتەر قۇرا.

مايدانعا تاعى عالي، شامساپ كەلدى،
ءبىر مەزگىل قىلىشتاسىپ سوعىستى ەندى.
شاھساپ شارشاپ، بولدىرىپ قالدى داعى،
ويىنا ويلاي - ويلاي قۋلىق كەلدى.

− ەي عالي ەكەۋىمىزدە شارشاپ قالدىق،
بولعانسوڭ جان يەسى ءبىز ءبىر جاندىق.
سوعىستى توقتاتايىق ءمالىم ۋاقىت،
عالامدى باسىمىزعا ءجۇرمىز تار قىپ.

− ەڭ الدىمەن تالاپتى ءوزىڭ قويدىڭ،
مەزى بولىپ سوعىستان ابدەن تويدىڭ.
ەندەشە تالابىڭدى ورىندايىق،
تىم شارشاپ كەتپەسەم دە مەن دە قويدىم.

دەدى داعى اتىنىڭ باسىن بۇرىپ،
قاپىدا شاھساپ كاپىر قالدى ۇرىپ.
ءبىر اياعى عاليدىڭ جەرگە ءتۇستى،
ءۇزىلىپ قارا ساننان شورت ءۇزىلىپ.

عالي ايتتى - ەي زالىم قايراتىڭ جوق،
جارالعانبا - ەڭ ادامدى الداسىن دەپ.
قۇدايدان شىن جالىنىپ تىلەپ تۇرمىن،
باتتالدان سەنىڭ جانىڭ قالماسىن دەپ.

مۇسىلماندار عاليدى الىپ كەلدى،
جىلاستى زار ەڭىرەپ بولىپ شەرلى.
ناق تىكتەسسە شاماسى كەلەتىن - ەد،
قاپىدا قور قىلدى - اۋ دەپ ەسىل ەردى.

وسى كەزدە ءبىر بولىك شاڭ كورىندى،
مۇسىلمانلار بۇل شاڭنان ءۇمىت قىلدى.
ناق باتتالدىڭ تۋى ەكەن قاراڭدار دەپ،
مۇسىلماندار سالىستى ءبىر ءدۇبىردى.

استىندا سارى ارعىماق ەر قاناتى،
سەيىتتىڭ بولەك كەلبەت سالتاناتى.
سامسىعان قىلىش، نايزا، كۇرزىسىمەن،
جاراسىپ تۇر وزىنە كيەلى اتى.

عابدۇلۋاھاپ، جۇعدا مەن احىمەت تىرران،
وڭ سولىندا باتىرلار وڭكەي قىران.
سالتاناتپەن كەلگەنىن كورگەننەن سوڭ،
مۇسىلمانلار شۇكىرلىك ءساجدا قىلعان.

لاشكارىن باتتال عازى كەيىن قويدى،
كورسەتتى مايدانعا كەپ ءوزى بويدى.
شاھساپتان سۇرادى ول سەن كىمسىڭ دەپ،
بولىپ تۇر قورقىپ شاھساپ ەكى ويلى.

− اتىم شاھساپ قايساردىڭ باتىرىمىن،
ءجون ايتۋعا مەن داعى قاقىلىمىن.
دەي بەرگەندە اقىردى سەيىت وعان،
اتىم باتتال مەن سەنىڭ قاتىلىڭمىن.

يمان ايت ونان داعى قازىر دەيدى،
ايتپاساڭ ساعان اجال ءازىر دەيدى.
قايساردىڭ ۇلدارى ەدى شامساپ، شاماس،
سولار سالعان ساعان دا بار ءىز دەيدى.

سوندا شاھساپ سەيىتكە قارا دەدى،
ءبىر بۇتى عاليىڭنىڭ انە دەدى.
باتتال عازى جەردەگى بۇتتى كورىپ،
عالي ءوزى قاي جەردە؟ قانە؟ دەدى.

عاليدى اكەلدىردى سول مايدانعا،
اياعىن جابىستىردى قان مايداندا.
دۇعاسىن ءىلياستىڭ وقىدى دا،
قالدىردى جاماعاتتى ءبىر قايرانعا.

ورنىنان ءبيسمىللا دەپ عالي تۇردى،
ساۋىعىپ توپ ورتادا دەرەۋ ءجۇردى.
حۇدانىڭ قۇدىرەتى كۇشتىلىگىن،
قۇي كاپىر، قۇي مۇسىلمان دەرەۋ ءبىلدى.

شاھساپ مالعۇن سيقىر دەپ قىلدى جالا،
سەيىتتى ۇرماق بولدى الدىن الا.
قارسى الدىنا قىلىش اپ سەيىت بارىپ،
استىنان قولتىعىنىڭ قالدى شالا.

باسىمەنەن ءبىر قولى اسپانعا ۇشىپ،
قيارداي ۇشتى ءتۇسىپ ەكى پارا.
«عالايكا عاۋنۇللا» دەپ مۇسىلماندار،
دۇعا قىلدى سەيىتكە ەلدەن - الا.

قاھارمەن باتتال عازى ناعرا سالدى،
اسپان جەرگە تۇسكەندەي قالدىرادى.
ميسالى بولعانداي - اق ءبىر قيامەت،
جوھۇتتەر زارەسى ۇشىپ ەستەن تاندى.
ەكى لاشكار قۇيىلدى، ارالاسىپ،
الپارىستى، الىسىپ، جاعالاسىپ.
قىلىشقا قىلىش ۇرىلىپ وت شاشىلىپ،
مۇسىلماننىڭ مەرەيى بارادى اسىپ.

قوس كورىندى كولەڭكە كوزدەرىنە،
ىقسىرادى جوھۇتتەر قاتتى ساسىپ.
ءۇش كۇن، ءۇش ءتۇن قىرىپتى مۇسىلماندار،
قۇلاي بەردى رۇمدىكتەر قارا باسىپ.

ءۇش ءجۇز مىڭنىڭ ءجۇز مىڭى قۇتىلمادى،
كوپ ادامى جانە تۇتقىندالدى.
كوپ عانيمات بۇلاردان ولجا ءتۇستى،
حاليفاعا بەس ەسەنىڭ ءبىرى قالدى.

ءوز باسى ءبىر ساباق تا ءجىپ المادى،
عاسكەرگە ۇلەستىردى باسقا مالدى.
عاسىم ءپىر، عاۋىف، تاھىر شۇيىنشىلەپ،
حاليفاعا كوپ ولجامەن بۇلار باردى.

حاليفا عاسىم ءپىردىڭ قولىن ءسۇيدى،
ماداحلاپ سەيىتكە كوپ دۇعا قىلدى.
عاسىم ءپىر سويلەپ باتتال كەرەمەتىن،
حاليفاعا اقتاردى بارلىق سىردى.

سەيىتكە باعالى تون، ءمانساپ بەردى،
باتىرلارعا مۇكاپات زات جىبەردى.
سەيىتتىڭ فاتىحناما جەڭىستەرىن،
حابارلاپ شام - مىسىرعا حات جىبەردى.

ويلايەت، شاھارلاردىڭ بارلىعى دا،
بويسۇنىپ حاليفانىڭ جارلىعىنا.
بۇل جولعى زور جەڭىستى تويلاپ ءوتتى،
بولسادا مەيلى شاھار، مەيلى قىردا.


باتتال عازىنىڭ رۇمگە بارىپ تۇتقىندالعانى، ونان قۇتىلىپ شىققاندىعى تۋرالى

قايساردىڭ قىرعىن تاپقان كوپ لاشكارى،
قايسارعا كۇڭىرەنىپ زار جىلادى.
ماعرىپتان قايتىپ كەلىپ سەيىتباتتال،
قىردى دەپ ءبىزدى قويداي قان جىلادى.

ءبىر ءىسىن قان مايداندا كوزبەن كوردىك،
عاليدىڭ ءبىز دەنەسىن ەكى بولدىك.
دەنەنى ءبىر ۇشكىرىپ جاماپ قويدى،
بۇ نە دەگەن كەرەمەت، نەتكەن ەرلىك؟!

شاھساپ باتىر كەلمەدى ەكى ۇرعانعا،
قالتىرايدى جەر مەن كوك اقىرعاندا.
كۇرزىسى ادام تۇر عوي تاۋ مەن تاستى،
كۇل قىلاد كارلەنىپ، جاپىرعاندا.

قايسار ەستىپ قايعىردى ۇشبۋ ءسوزدى،
ايرىلىپ اقىلىنان جۇمدى كوزدى.
تۇرمادى توسەگىنەن ءۇش كۇن، ءۇش ءتۇن،
پاتشالىق تاح پەن باقتان تۇگەل بەزدى.

سونان بارىپ ازىراق جيدى ەسىن،
جينادى باتىر، بىلگىش، كوڭىلدەسىن.
«پايعامبارلىق داعۋاسىن قىلسا باتتال،
ناسارادان عالامدا وشەر ەسىم.



مۇحاممەدتىڭ ءدىنى عوي قۋات تاپتى،
ال ءبىزدىڭ ءدىنىمىزدى قۇداي اتتى.
نە امال بار، وسىعان ايتىڭدار دەپ،
كوپ الدىندا وكىرىپ زار جىلاپتى.

قايساردىڭ ءبىر ءۋازىرى مۇحايىل اتتى،
ەڭ الدىمەن قايسارعا سول ءتىل قاتتى.
− جەتى ىقىلىم ەلىڭ بار قايسار پاتشا،
ەمەسسىڭ ەل مەن جەردەن ءتىپتى تاپشى.

ەلىڭدە بولسا ەگەر حاربي ساقتىق،
تەكسەرىلسە كەلدى - كەتتى بولار جاقسى.
ءبىر ىقىلىمدا ءتورت تە، بەس مىڭ عاسكەر بولسا،
بولسادا مەيلى جاياۋ، مەيلى اتتى.

كەلگەندى بەك تەكسەرىپ تىزىمگە السا،
سالاقتىق، كوڭىلشەكتىك مۇلدەم قالسا.
شەتتەن كىرگەن ادامدى تانىمايتىن،
قاراماي كوڭىلىن قۇربان شالسا.

تۇرا الماس سەيىتباتتال مۇندا كەلمەي،
تاسىپ تۇر كوڭىلى ونىڭ كۇندە ۇرلەي.
اساۋ جۇرەك، اسقىنعان جالعىز كەلەر،
ءتىرى قولعا تۇسىرسەك تۇرعاندا ولمەي.

بۇل اقىلدى قايسار دا ماقۇل كوردى،
ىقىلىم سايىن كۇزەتشى لاشكار ءبولدى.
قاداعالاپ تاپسىردى بارلىعىنا،
باتتال كەلسە ءتىرى ونى جىبەرمەۋدى.

حات جازدى شاماس پىرگە كوڭىل ءبولىپ،
ون مىڭ ءدىلدا جانە دە التىن بەرىپ.
باتتال جۇرسە رۇمگە حابار بەرگىل،
سەنىمدى راھبانسىڭ دەپ دىنگە بەرىك.

بىلمەۋشى - ەد ءشاماستىڭ ەشكىم سىرىن،
دەپ كەلدى، ءوز ادامىم، مۇناق بۇرىن.
ءشاماس ءپىر باتتالعا ءبىر قاعاز جازدى،
قايساردىڭ ماعلۇم قىلىپ بۇل قىلىعىن.

جانسىزدان قۇپيالاپ حاتتى بەردى،
ياحيا ءىبنۋ ءمانسۇر الىپ كەلدى.
«قويىلدى بارلىق جولعا ۇلكەن قوساق،
كەلمەسىن ءازىر سەيىت مۇندا ەندى».

ەڭ الدىمەن ءامىر عۇمار حاتتى كورىپ،
سەيىتكە بۇل حاباردى بىلدىرمەدى.
ويتكەنى باتتال قورقىپ كورگەن ەمەس،
تۇرادى حاۋىپتى ىسكە تەز كىرگەلى.

از كۇننەن سوڭ بۇل ءىستى سەيىت ءبىلدى،
ءامىر عۇمار سەيىتكە حاتتى ۇسىندى.
ۋاعىندا نەگە ايتپادىڭ دەدى − سەيىت،
ءامىر عۇمار بۇل جايلى ايتتى سىردى.

بۇل ءسوزدى باتتال عازى ءبىلىپ الدى،
ءبىر بايلامدى ىشىنەن ءتۇيىپ الدى.
ءاھلۇ شاھار «بار ما» دەپ كوپ جالىندى،
ءبىر بەتىندە يلىكپەي تۇرىپ الدى.

اتتانىپ شاماس پىرگە ايالدادى،
شاماس ءپىر احۋالدى باياندادى.
«قازىرشە باتتال عازى بار ما رۇمگە،
كوپ جاساق جۇل ۇستىندە دايارلاندى».
دەپ ەدى باتتال عازى ۇنامادى،
ءبىر اللادان باسقاعا تايانبادى.
«دۇعادا بولىڭىزدار ەندى ماعان،
ءبىر اللادان بولماعىم جاقسى، جامان.

نە سالسادا كونەمىن جاراتقان حاق،
مەن تۋرالى بولماڭدار ءتىپتى دە الاڭ.»
دەدى دە قايرىلماي سەيىت كەتتى،
قۇداي ءوزىڭ وڭدا دەپ العان بەتتى.

كەلگەندە جول ورتاعا ارت جاعىنان،
ءبىر توپ ادام سەيىتتى قۋىپ جەتتى.
عابدۇلۋاھاپ، ناسىرحاباب، احىمەت تىرران،
مۇحاممەت، ءنازىر، افلاحۇن، عابدۇسالام.

ياحيا، عالي جانە دە قاسىم، ءمانسۇر،
سەيىتتىڭ جولداستارى - ەد بۇل جيىلعان.
سەيىت ايتتى: «كەلدىڭدەر مۇندا بەكەر،
كوپ بولعان سوڭ شۇلىعىپ تىنىش كەتەر.

جانسىزداپ جالعىز جۇرسەم ەبدەيلى ەدى،
جانسىزعا جالعىزدىقتىڭ ءوزى جەتەر.»
سونىمەن مىشتارانعا بۇلار ءجۇردى،
ول جەردە ەلۋ مىڭداي اسكەر تۇردى.

جولداستارىن قويماق بوپ بەكىنىسكە،
سەيىت تە تاسا جەردى ىزدەستىردى.
ءبىر داريا جاعاسىنا بۇلار كەلدى،
دەم الىپ، تىنىستاۋدى ماقۇل كوردى.

دەمالىستا جاتقاندا جولداستارى،
ماڭايدى سەيىت بايقاپ شارلاي بەردى.
داريانىڭ ايدىنىنا كەلىپ تۇرىپ،
الدىمەن الماق بولدى عۇسىل قىلىپ.

اتىن بايلاپ، قۇرالىن شانشىپ قويىپ،
كول يىرىمگە سەيىت تە كەتتى سۇڭگىپ.
سول ورايدا توسىننان قالىڭ عاسكەر،
سەيىتتىڭ ات - قۇرالىن كەتتى ءىلىپ.

سەيىتكە ايعايلادى سەن كىمسىڭ دەپ،
ەكەنىن بوتەن ادام ولار ءبىلىپ.
سەيىت ايتتى كالاپتىڭ ادامىمىن،
سالقىنداپ ويناپ ءجۇرمىن سۋدا ءجۇزىپ.

سەيىت كەلە قويمادى شاقىرعانعا،
قورىقپادى جاعادان باقىرعانعا.
الىستاپ سۋعا سۇڭگىپ جۇزە بەردى،
وق جاۋدىردى لاشكارلار اقىر سوندا.

وق جاۋدىرسا كەتەدى سەيىت سۇڭگىپ،
قىلت ەتىپ شىعار سەيىت باسىلعاندا.
لاشكارلار ۇستاي الماي كەتە بەردى،
وعى تۇگەپ، امالى تاۋسىلعاندا.

جولداستارى سەيىتتىڭ وڭكەي پىسىق،
مىزعاپ كەتكەن ازىراق سۋسىن ءىشىپ.
كەنەتتەن وسى كەلگەن قالىڭ لاشكار،
قاپىدا ۇستەرىنەن قالدى ءتۇسىپ.

كەلتىرمەستەن ءاي - شايعا بايلاپ الدى،
پاتشاسىنا كالاپ دەگەن الىپ باردى.
احىمەر كالاپ ۇلىق تانۋشى ەدى،
ۇگىتتەپ بىرنەشە اۋىز تاڭداۋ سالدى.
«ەي احىمەر ءوز دىنىڭنەن كەتتىڭ بەزىپ،
دىنىنە جادۋلاردىڭ كەتتىڭ ەرىپ.
ايىبى جوق اداسقاننىڭ دەگەن ءسوز بار،
قايتا كىر ءوز دىنىڭە بەردىم ەرىك.

قايساردان كۇناڭىزدى سۇراپ الىپ،
ۇلىق قىپ، نەشە شاھار بەرەم ءبولىپ.
ەگەردە بۇل سوزىمە كونبەسەڭىز،
قالاسىڭ ءتىرى شىقپاي قازىر ءولىپ.

كالاپقا سوندا ايتادى احىمەر تىرران،
«قولعا ءتۇستىڭ» دەپ سالما بەكەر ۇران.
ءدىنىمدى - ءوزىم تاڭداپ تاۋىپ الدىم،
دىندەردىڭ ەڭ اسىلى ءدىن ءىسلام.

تۇتقىن دەپ ءبىزدى بەكەر الدەن اسپا،
مۇسىلمان تاۋسىلعان جوق بىزدەن باسقا.
بەرەدى سازايىڭدى كەلىستىرىپ،
كەلسە ەگەر باتتال عازى اسىپ - ساسپا.

بۇل سوزگە كالاپ مالعۇن اشۋلاندى،
«بۇلاردى تەز ءولتىر» دەپ كۇيىپ - جاندى.
ۋازىرلەرى كالاپقا توقتاۋ ايتتى،
− سەيىتباتتال ولگەن جوق ءتىرى قالدى.

سول قولعا تۇسكەننەن سوڭ ءبىراق كورسەك،
تۇزەتسەك سونان كەيىن مۇشكىل حالدى.
دەگەن سوڭ زىندانىنا سالىپ قويدى،
باتتالعا شوعىرلادى ەندىگى ويدى.

كالاپتىڭ ءبىر ۇعىلى قايىق ءمىنىپ،
ىزدەمەك بوپ باتتالدى كوڭىل قويدى.
قىرىق كىسىمەن ىزدەنىپ وڭكەي مىقتى،
قايىق ءمىنىپ ايدىنعا كوزىن تىكتى.

داريادان ەش ءبىر دەرەك تاپپاعان سوڭ،
ايدىندى ايلانىپ كەپ قىرعا شىقتى.
باتتالعا وسى ارادا كەز بوپ قالدى،
باتتال عازى ۇرەيلى ناعرا سالدى.

قويداي عىپ قاسقىر تيگەن ءبارىن قىرىپ،
كالاپ ۇلى جالتاقتاپ جالعىز قالدى.
اقىرى كالاپ ۇلى دىنگە كىردى،
سەيىتتىڭ اياعىن كەپ قۇشىپ - ءسۇيدى.

جول باستاتىپ سەيىت تە ەندى بۇعان،
الداعى ءبىر كورىنگەن عارعا ءجۇردى.
بار ەدى قىرىق راھبان وسى عاردا،
سوعىسىپ سەيىتباتتال ءبارىن قىردى.

باستىعىنىڭ حايىز دەگەن باسىن كەسىپ،
جاسانىپ حايىز بولىپ تونىن كيدى.
زاۋراققا ءمىنىپ الىپ سۋمەن ءجۇردى،
تۋرالاپ مىشتارانعا بەتتى بۇردى.

كالاپتىڭ بالاسىنا جانىنداعى،
سەيىتباتتال ءبىلدىردى بۇل ءبىر سىردى.
ەي جىگىت جولداس بولدىڭ بىرنەشە كۇن،
دىنگە مۇسىلمان − بولىپ بۇگىن كىردىڭ.

باستاپ بارىپ، حايىزعا باسىن الدىق،
ءبىرقىدىرۋ سەنىمدى قىزمەت قىلدىڭ.
ەندى كەشىر باسىڭنان ءبىر سىناقتى،
بولاسىڭ ناق مۇسىلمان سوندا ناقتى.
قاسىنا اتاڭىزدىڭ جىبەرمەكپىن،
قالايسىز قىل ۇستىندە قايسى جاقتى.
ءبىر جاقتا يمان، ءبىر جاقتا اتاڭىز تۇر،
مەيلى بۇرىل، يماندا مەيلى تۇر.

ەگەردە ناق يماندا بەرىك بولساڭ،
قۇرساعىڭدا تۇرادى ءدال وسى سىر.
− كەلىپتى ءبىر ءدىن باسى بىزگە دەيسىڭ،
جولىقپاق بۇل ءدىن باسى سىزگە دەيسىڭ.

كوپ تۇرىپ قالعان ەكەن ول حايىزدا،
جولىعىپ ونىڭ ءجونىن ءبىل دەگەيسىڭ.
راھبان ەكەن عىلىمى ۇشان - تەڭىز،
ىشىندە كوپ راھباننىڭ ءبىر دەگەيسىڭ.

ەپتەپ دىنگە كىرگىزەم اتاڭىزدى،
باسقا ەشكىمگە بۇل سىردى ۇندەمەيسىڭ.
ماقۇل دەپ اتاسىنا بالا باردى،
كورە سالا اتاسىن توكتى زاردى.

− مەنى ۇستاپ ادامىمدى قىرىپ كەتتى،
حايىزدىڭ سەيىت كەلىپ باسىن الدى.
كوپ ءراھباندى ۇيىتىپ كاليسادا،
ەندى مەنى استىرتىن ساعان سالدى.

ءبىر مەزگىل دىنگە كىرىپ، قىزمەت ىستەپ،
ايتەۋىر مەنىڭ جانىم ارەڭ قالدى.
كالاپ ەستىپ بۇل ءسوزدى قاتتى ساستى،
قانى سولىپ ءجۇزىنىڭ ءوڭى قاشتى.

بەيعامىندا تۇتقيىل ۇستاپ كەل دەپ،
لاشكارىنا جيىپ اپ ءامىر شاشتى.
لاشكارلار ساتىر - سۇتىر جەتىپ كەلدى،
سەيىتتى كاليسادان بۇلار كوردى.

ماڭىندا قىرىق راھبان مۇلگىپ وتىر،
ۇيىپ قاپتى وسىلار سەيىتكە ەندى.
ەنجىلدەن سەيىت وتىر وقىپ ايات،
تاپسىرلەپ، شارحىلايدى، توقتالماي - اق،

كوپ راھبان جىلاپ وتىر، قاتتى ەگىلىپ،
ورە تۇردى لاشكارگە سەيىتتى اياپ.
«كورمەدىڭ مۇنداي عالىم، مۇنداي شەشەن،
ءتىرى ايسا وسى بولار بىزگە كوسەم.

حايىزدان كەلگەن ءدىن باسى وسى بولاد،
رايدان قايت لاشكارلار بىزگە سەنسەڭ.»
ءمۇنبارعا وسى كەزدە سەيىت شىقتى،
جاماعات ءبىر سەيىتكە كوزىن تىكتى.

سايرادى بۇلبۇل قۇستاي سەيىت سويلەپ،
تاڭ قالدى لاشكارلار دا بۇعان ءتىپتى.
«ءدال عايسانىڭ بۇل ادام ءوزى ەمەس پە،
بولماسادا عايسانىڭ كوزى ەمەس پە.

اۋزىن اشسا توگىلگەن ەنجىل ءسوزى،
مۇنداي عالىم جاھاندا كەم ەمەس پە.
پاتشا ايتتى دەپ ۇرىنۋ انىقتاماي،
بىزدەرگە عۇمىرباقي ءجون ەمەس پە.

ونان دا ۋاعىز ەستىپ ءنار الايىق،
وسىلاي ىستەۋىمىز ءجون ەمەس پە؟»
زارلاپ تۇر ءبىر جاعىنان كالاپ ۇلى،
باتتالدىڭ بار قاشان دا سەگىز قىرى.
كوزدەرىڭدى پەردەلەپ كولەگەيلەپ،
الداپ تۇرعان كوپ قىردىڭ مىناۋ ءبىرى.
حايىزدىڭ وسى باتتال − باسىن كەسكەن،
قىرىق راھباندى ءولتىرىپ، ميىن تەسكەن.

سەنبەسەڭدەر − بارىڭدار تەكسەرىڭدەر،
كىم ەكەن قىزىل قىرعىن قاندى كەشكەن.
بۇل ءسوزىن ەستىگەندەر ماقۇل كوردى،
تەكسەرۋگە حايىزعا توپ جىبەردى.

كوپ قىرعىندى تەكسەرىپ كوزبەن كورىپ،
بارعاندار كوز جەتكىزىپ قايتىپ كەلدى.
كالاپقا كەلە سالا باياندادى −
ەش كۇمان ەندى مۇندا قالا المادى.

لاشكاردان مىقتى دەگەن جەتپىس ادام،
شىنجىردى جەتپىس قۇلاش دايارلادى.
بايقاتپاي وتىرعاندا سەيىت عافىل،
جەتپىس ادام موينىنا سالدى باتىل.

باتتالدى بوي جيعىزباي بايلاپ الدى،
الدىرار كۇن باتتالدى جازدىردى اقىر.
قايسارعا قاعاز جازدى كالاپ سوندا،
ءشۇيىنشى: كەلىپ ءتۇستى باتتال قولعا.

زىندانعا كەتپەستەي قىپ بايلاپ - ماتاپ،
ساپ قويدىم ءدال وسى كۇن ءتىرى قولدا.
جازاسىن ءوز قولىڭمەن بەرەسىڭ بە،
بولماسا ءوزىڭ كەلىپ كورەسىڭ بە؟

ولتىرمەي تۇرىپ تۇرمىن ءامىر كۇتىپ،
«جازاسىن بولماسا ءوزىڭ بەرەسىڭ - دە.»
بۇل حات - حابار قايسارعا جەتىپ باردى،
قۋانعاننان قالىپتان كەتىپ قالدى.

اسپانعا ءتاجىن اتىپ، ساق - ساق كۇلىپ،
ءبىر مەزگىل ارتىق سويلەپ كوكىپ قالدى.
ءبىر ءۋازىر مەن اقىلشى ءبي جىبەردى،
كالاپقا حات پەنەن زات سي جىبەردى.
«باتتالدى الىپ كالاپتىڭ ءوزى كەلسىن،»
دەپ كالاپقا جانە دە بۇيرىق بەردى.

* * *

شات بولىپ قايسار بەكى كەلە تۇرسىن،
بۇيرىقتى كالاپقا ول بەرە تۇرسىن.
قوزعايىق ەندى ءسوزدى باتتالدان از،
كەرەمەتسىز ول تاقسىر نەگە تۇرسىن.

ەركەلەپ اكەسىنە كالاپ ۇعىلى،
قاسىندا اكەسىنىڭ جاتقان كۇنى.
ۇيىقتاپ كەتىپ وياناد، تۇستەن شوشىپ،
باقسىداي اياق استى سوققان جىنى.

شىڭعىرعان داۋىسى ونىڭ كوككە جەتتى،
نە بولدى دەپ اكەسى جەتىپ كەپتى.
ءبىر اجداھا جۇتام دەپ اۋزىن اشتى،
ەي اكە: سونان شوشىپ كەتتىم دەپتى.

تىلگە كەلدى اجداھا تاعى سويلەپ،
«اكەڭنىڭ دىنگە كىرەر ۋاقتى جەتتى.
ەگەر دىنگە كىرمەسە اكەڭ سەنىڭ،
جۇتىلىپ كومەيىمنەن ول دا كەتتى..»

اكەسى ايتتى: − باتتالدان قورقىپ قاپسىڭ،
سول قورقىنىش كەتكەن جوق، ەندى تاپتىم.
ىنجىلدەن ايات وقىپ، قايتا ۇيىقتا،
«اجداھانى ءىنجىلدىڭ اياتى اتسىن.»

كۇبىرلەپ بالا قالدى قايتا جاتىپ،
ۇيقىعا ءبىرازدان سوڭ كەتتى باتىپ.
وكىرىپ تاعى بالا ۇشىپ تۇردى،
ارىستان، ارىستان دەپ بۇتىپ - شاتىپ.

ءبىر ارىستان ۇمتىلدى اۋزىن اشىپ،
ەكى بۇكتەپ جۇتپاق بوپ مەنى باسىپ.
«دىنگە كىرسىن اكەڭە تەز بارىپ ايت،
بولماسا قۇتىلمايسىڭ مەنەن قاشىپ.»

دەدى دە وق جىلانداي تۇرا اتىلدى،
قورقىپ كەتىپ بالاڭىز ءبىر باقىردى.
ەي اكە: مۇنان ۇلكەن دەرت بولاما،
تاپپاساق قۇتىلاتىن ءبىر اقىلدى.

− اقىلىڭ ورنىندا ەمەس بالام سەنىڭ،
شوشىنىپ وسى بولدى جەتكەن جەرىڭ.
كەلمەيدى ەندى باتتال جۇرەك توقتات،
ەس - اقىلدى ازىراق جيساڭ كورىم.

شوشىما قاراشىعىم ەندى ساپ - ساپ،
دەدى دە، تاعى ۇيىقتاتتى جۇرەك اپتاپ.
ەسەكشە تاعى وكىرىپ ۇشىپ تۇردى،
نە بولدى؟ دەپ تاعى دا كەلدى قاپتاپ.

كورىنىپ انادايدان ناھان بالىق،
ءتىل قاتتى العان ەكەن مەنى تانىپ.
يمان ايتتى اكەڭىز دەپ ەدىك قوي،
ءتىل المايسىڭ نەگە دەپ قالدى قاعىپ.

اۋزىنا ءبىر قاققاندا ءتۇسىپ كەتتىم،
داۋىسىم سوندا شىقتى بارىپ - بارىپ.
بىلمەيمىن وكىردىم بە، باقىردىم با،
عۇمىرىم ءوستىپ بارىپ تۇگەرى انىق.

تۇگەل جيدى راھباندى كالاپ ەندى،
شاقىرعان سوڭ ۇلىعى ءبارى كەلدى.
ءبىر سەبەپ بۇل بالاعا قىلىڭدار دەپ،
راھباندارعا سالماق ساپ بۇيرىق بەردى.

راھبانلار ىنجىلدەن ايات جازىپ،
بۇيىردى «تۇمار قىل» دەپ بايلاپ الىپ.
كالاپ پاتشا مۇنان سوڭ مىزعاپ كەتتى،
وزىنشە بار جۇمىستى جايلاپ الىپ.

سول شاقتا كالاپ پاتشا ءتۇس كورەدى،
ءتۇس كورسە قيامەتتىك ءىس كورەدى.
قيامەت بوپ جيىلىپ عاراساتقا،
ءىس ءتۇسىپ ادامزاتقا كۇش كەلەدى.

سول كەزدە نۇر كورەدى قىبلا جاقتان،
مايداندى قاپتايدى نۇر اتىراپتان.
ءيىسى جۇپار - عىنبار مۇرىن جاراد،
بولعانداي بارلىق عالام نۇرعا باتقان.

ءبىر ۇلكەن تۋ كورىنەد نۇر ىشىندە،
تۋدى تۇتقان ءبىر ادام تۇر ىشىندە.
مفحار عالىم وسى دەيدى،
ەرەكشە سالتانات بار جۇرىسىندە.
اينالا قالىڭ قوسىن قالىڭ ادام،
قورشاپ ءجۇر كوپ پايعامبار ونى تامام.
سىرتىندا جەتپىس مىڭداي پەرىشتە تۇر،
قولى جەتپەي تالاي تۇر انتالاعان.

شفيع المدنبيس نۇرحھد،
وسى دەپ مۇناديلار ايعايلاعان.
شاپاعات قىلسا اگار،
ۇجىماققا سوندا كىرەر كۇنالى ادام.
وسىنداي عالامات كورىپ كالاپ،
جۇگىرىپ حاق راسۇلگە بۇدا باراد.

شاپاعات راسۇلۇللا قىلعىن دەيدى،
جالبارىپ كەلىپ تۇرمىن ءسىزدى قالاپ.
سۇرايدى اتىڭ كىم دەپ ونان سوندا،
كالاپ ساباح ۇعلى دەيدى ول دا.

تەز شىعار باتتال عازى ۇعلىمدى،
قينالىپ كوپتەن بەرى جاتقان قولدا.
ءابۋزار بولسىن سەنىڭ اتىڭ دەيدى،
يمان ايت، مۇسىلمان بول - حاقىڭ دەيدى.

سەيىتتى جولداسىمەن تۇگەل شىعار،
ەلىڭدى ءىسلامعا شاقىر دەيدى.
وسىنىڭ بارلىعىن سەن ورىنداساڭ،
ساعان دا شاپاعاتىم جاقىن دەيدى.

وسى ىستەردى ىستەپ بوپ الدىما كەل،
بولعان كەزدە زامانا «اقىر» دەيدى.
ويانا كەپ تۇسىنە قايران قالدى،
قاراسا ءۇيدىڭ ءىشى نۇرعا تولدى.

كەتپەي تۇر حوش ءيىسى مۇرنىنان دا،
تاباتىنداي كوڭىلى تۇر، تۋرا جولدى.
جيىپ اپ ۋازىرلەرىن تاماملادى،
كورگەن ءتۇسىن ءبىر - بىردەن باياندادى.

بىزدە كوردىك بۇل ءتۇستى دەپ شۋىلداپ،
تاڭداي قاعىپ ۋازىرلەر قايران قالدى.
كورگەن ءتۇسىن ءبىر - بىرلەپ سويلەي بەردى،
ۇمىتپاپتى كورگەن ءتۇستى، اتتاي جەلدى.

سالىستىرىپ كورىپ ەد بارلىق ءتۇستى،
مازمۇنى بارلىعىنىڭ بىردەي كەلدى.
ەشبىر قاتا بۇل تۇستە بولمادى ەندى،
ءبىر اللا الدان بىزگە تانبيھ بەردى.

ۋاقىتتى ەندى وتكىزىپ المايىق دەپ،
بارلىعى ءبىر بەكىمگە تۇگەل كەلدى.
بارلىعى زىندانعا كەپ تۇگەل كىردى،
سەيىتكە سالەم بەرىپ تاعزىم قىلدى.

اياعىنا جىعىلىپ باسىن قويىپ،
عافۋ سۇراپ سەيىتتەن عۇزىر قىلدى.
بۇل جەردە دە كورىلدى ءبىر كەرەمەت،
كورگەن ءتۇستى سەيىتكە دەمەگەن - ەد.

سەيىت ايتتى تۇسىڭە نەشە كىردىم،
كورگەن ءتۇسىن ول كەزدە كىم ەلەمەك.
تۇسىڭە بۇگىن سەنىڭ كىردى بابام،
ات قويدى ءابۋزار دەپ بۇگىن ساعان.

ءتۇس ارقىلى شاقىردى ھيداياتقا،
سوندىقتان ءتاسىلىم بوپ كەلدىڭ ماعان.
مىقتى بولسىن قۋاتتى يمانىڭىز،
يماننان سوڭ الال عوي جيعانىڭىز.

بۇل ءتۇستى بىرەۋ ەمەس ءبارىڭ كوردىڭ،
جاقسى عوي جاھالاتتى قيعانىڭىز.
بابامنىڭ مۇعجيزاسى قانداي ەكەن،
راسپا ەكەن، ءيا بولماسا الداي ما ەكەن.

ھيدايات، تاۋپيق دەگەن ەڭ ۇلكەن جول،
قۇدايىم سۇيگەن قۇلعا ارنايدى ەكەن.
وسى جولعا تۇسكەندەر قاي - قاشان دا،
اداسىپ ورتا جولدا قالمايدى ەكەن.

سۇيگەن قۇلى اللانىڭ ەڭ الدىمەن،
وزدىگىنەن بۇل جولدى تاڭدايدى ەكەن.
دەگەندە بارلىعى دا قايران قالدى،
«ايتپاعان ءتۇستى قالاي ءبىلىپ الدى.

توبەسىنەن ءتۇستىڭىز ءتوسىمىزدىڭ»،
دەپ بارىپ اياعىنا باسىن سالدى.
زىنداننان بارلىعىن دا الىپ ءجۇردى،
كالاپتىڭ سارايىنا كەلىپ كىردى.

ءار الۋان اس تايارلاپ الدارىنا،
الدىمەن ماحبۇسلاردى قوناق قىلدى.
سەيىتتى التىن تاحقا وتىرعىزىپ،
ۇستىنە سالتاناتتى تون كيگىزدى.

تايارلاپ سارابحانا مونشالاردى،
عۇسىل قىلىپ، دارەت اپ، كىر جۋعىزدى.
ءابۋزار ونان كەيىن ءسوز سويلەدى،
− نە قىزمەت بۇيىراسىر بىزگە ەندى.
سەيىتباتتال ۇيرەتتى ءدىن يماندى،
بارلىعى يمان ايتىپ دىنگە ەندى.
ءبىر جولدا ناق ەلۋ مىڭ ادام بولدى،
بۇل شاھار يمان ايتىپ نۇرعا تولدى.
جۇمىلىپ مەشىت پەنەن مەدرەسە ساپ،
اقىردا تاۋپيق كىرىپ تاپتى جولدى.


* * *

يمان ايتىپ ءابۋزار بولدى، كالاپ،
اللا تاۋپيق بەرگەن سوڭ ءوزى قالاپ.
ماجىلىستە سەيىتپەن وتىر ەدى،
اقىلداسىپ كەلەلى ءىستى قاراپ.

بەكتەرى دە بىرگە ەدى ءماجىلىس قىلعان،
كەزەدى ىزگە تۇسكەن ءدىن ءىسلام.
جىبەرگەن قايسار پاتشا وكىلى كەپ،
ءيىلىپ ءابۋزارعا حات ۇسىنعان.

ول حاتتا قايسار پاتشا بىلاي دەگەن،
«سوققىنى سەيىت بۇل جول سەنەن جەگەن.
باتتال باستىق باتىرىن كوگەندەپسىڭ،
مىقتى ۇستا ۇزىلمەسىن وسى كوگەن.

سەيىتتى مىقتى بايلاپ مۇندا الىپ كەل،
جازانى ەل كورمەگەن ءوزىم بەرەم.
كەلگەندە عاشكەرىڭمەن ءبىرجولا كەل،
مالاتيانى الۋعا مەن جىبەرەم.»

تاستادى حاتتى جىرتىپ سوندا ءابۋزار،
«وتىرعان كالاپ ەمەس ەندى ءابۋزار.
بۇرىنعى كالاپ جاھىل ءولىپ كەتتى،
ورنىنا ناق مۇسىلمان قوندى ءابۋزار.»

دەگەندە قايسار بەكى اڭ - تاڭ بولىپ،
دەدى ول «سىزدەرگە ايتار ءبىر ءسوزىم بار.»
وتكەن ءتۇن حاق راسۇل تۇسكە كىرىپ،
شاپاعات سۇراپ ونان قىلىپپىن زار.

سوندا ماعان حاق راسۇل كورسەتتى جول،
شاپاعات سۇراساڭ سەن مۇسىلمان بول.
دەگەن سوڭ يمان ايتىپ دىنگە كىردىم،
بولماس دەپ ول بىزگە قول.

بۇل سىردى كەلىپ ەدىم قۇپيا ۇستاپ،
بولعان سوڭ اتىرابىم تۇگەل قىسپاق.
ۇيرەتىپ قوي! ەي باتتال ماعان يمان،
پارىز ءۋاجىپ جۇرەتىن، جولدى نۇسقاپ.

باتتال عازى مۇنى ەستىپ دۇعا قىلدى،
«مۇعجيزا» دەدى ءابۋزار ەستىپ سىردى.
قايساردىڭ مالاتياعا 100 مىڭ عاسكەر،
جىبەرگەنىن كەلگەن بەك ۇعىندىردى.

باستىعى بۇل لاشكاردىڭ كىلبات دەيدى،
باتتال جوقتا ءوشىن اپ قىرماق دەيدى.
باتتالدىڭ اقىلشىسى ءسۇھايىل بار،
يەلەپ مالاتيانى تۇرماق دەيدى.

* * *

ال ەندى مالاتيا نە بوپ جاتىر،
كىلبات باستاپ كەتىپتى 100 مىڭ كاپىر.
ەستىلدى تۇتقىن بوپتى دەگەن حابار،
«سەيىت باستىق مىشتاراندا ون بەس باتىر.

قايسارعا تۇتقىنداردى جولدايدى ەكەن،
كەڭشىلىك تۇتقىندارعا بولمايدى ەكەن.
بۇلارعا ءولىم جازا بەرمەكشى ەكەن،
لاشكارى مالاتيادا ورنايدى ەكەن.

ەستىلدى كىلباتتىڭ دا شىققاندىعى،
ءسوز بولدى جانسىزداردان ۇققاندىعى.
ءامىر عۇمار ون مىڭداي لاشكار جيىپ،
دايىندىق قىلدى كىلبات شىققان كۇنى.

ءبىرجولعى شاھاردى ساقتاپ تۇردى،
كوپ ءبولىمى دۇشپانعا قارسى ءجۇردى.
باياعى حانداق قازعان تاۋعا كەلىپ،
بەكىنىستى سول جەردەن مىقتاپ قۇردى.

* * *

ال ەندى ءسوز سويلەيىك سەيىت جاقتان،
جاقسىلىق وعان كەلگەن جاپپار حاقتان.
ەلۋ مىڭ لاشكارمەنەن ارتتان كەل دەپ،
ءابۋزارعا باتتال عازى مىندەت ارتقان.

اللا دەپ ءوزى جالعىز ءجۇرىپ كەتتى،
كىلباتتى ارتتان تۇرە قۋىپ كەتتى.
وزىنە حاس سارى اتپەن سۋىت ءجۇرىپ،
ءۇشىنشى كۇن كىلباتتى قۋىپ جەتتى.

كۇندىز ەمەس كىلباتقا تۇندە ءتيدى،
اتتى قويىپ باسپالاپ تۇندە ءجۇردى.
شىرت ۇيقىدا جاتقاندا قالىڭ لاشكار،
كىلباتتىڭ شاتىرىنا بارىپ كىردى.

ءوزى جاس، ءوزى سۇلۋ ءبىر جاس جىگىت،
ساۋ ەمەس ءىشىپ قويعان ءبىر ماس جىگىت.
توسەكتە شالقاسىنان جاتىر ۇيىقتاپ،
بىلەر ەمەس كەتسە دە، كىم قاس قىلىپ.

ولتىرۋگە قيمادى سەيىت مۇنى،
«مۇسىلمان بوپ قالار» دەپ ءسوزدىڭ شىنى.
قولىنا قالام مەنەن قاعاز الىپ،
حات جازىپ، تاستاپ كەتتى سەيىت ءتىرى.

قويىپ قويدى ول حاتتى باس جاعىنا،
«مەن سەيىت كەلىپ قايتتىم قاس - قاعىمدا.
ەكەنسىڭ دەپ جاس جىگىت ولتىرمەدىم،
حاتىمدى قويىپ كەتتىم باس جاعىڭا.

مۇسىلمان بولاشاقتا بولاما دەپ،
كەلسەم دە ولتىرمەدىم قاستارىڭا.
دىنگە كىر، يمان كەلتىر، حاتتى كوردە،
باستامشى بول كەيىنگى جاستارىڭا.

كونبەسەڭ جاھىلدىق قىپ كوزىم جەتەد،
باسىڭدى كەسىپ سەنىڭ تاستارىما».
ويانا كەپ حاتتى وقىپ كىلبات سورلى،
جۇرەگى جارىلۋعا ءتاس قالدى دا.

باتتال عازى كىدىرمەي تارتتى تۋرا،
مالاتياعا سارى اتتىڭ باسىن بۇرا.
جانۋار جەل قاناتتى كەلەدى ۇشىپ،
كەرەك ەمەس كەزدەسكەن ۇرا - جىرا.
تاڭ دا اتتى سەيىت تە تاڭ نامازعا،
ازان ايتتى جاقىنداپ مالاتيا.
ازان ايتقان سەيىتتىڭ داۋىسىن ەستىپ،
ۇمتىلدى شاھار حالقى تۇرا - تۇرا.

شاھار حالقىن باستاعان ءامىر عۇمار،
كەلىپ قالدى سەيىتكە ۇمار - جۇمار.
كەلدىڭ بە امان شىعىپ باتتال عازى،
دەپ قۋانىپ كەيبىرى، كەيى جىلار.

امان - ەسەن باتتالدىڭ ورالعانى،
قايتپاعان مۇسىلماننىڭ باعى شىعار.
دەپ قۇشاقتاپ سەيىتتىڭ قولىن ءسۇيىپ،
باستان كەشكەن ءمان - جايدى سۇراپ ۇعار.

سەيىت ايتتى: − مەن كەلدىم ەسەن - امان،
قۇتىلدىق نەلەر كۇننەن مۇنان جامان.
كىلباتتىڭ لاشكارلارى كەلىپ قالدى،
كىدىرمەي مەن سولارعا قارسى بارام.

ارتىمنان ايالداماي سەندەر دە كەل،
مەن بارىپ الدىن الا ويران سالام.
دەدى دە ءتىل الىسىپ قايتا كەتتى،
بولماڭدار دەپ جاماعات مەنەن الاڭ.

كۇن شىعا ءبىر توبەگە شىعا كەلدى،
كىلباتتىڭ لاشكارلارىن انىق كوردى.
تاۋ جاڭعىرتىپ، جەر جارعان داۋىسىمەن،
كىلباتقا قايتا - قايتا بەلگى بەردى.

«ەي كىلبات مەن باتتالمىن قاپى قالما،
قۇتىلام دەپ ەشقاشان ويڭا الما.
حات جازىپ جانىڭىزعا قويىپ كەتكەم،
سەن ەندى ەكى جولدىڭ ءبىرىن تاڭدا.

ءبىرى − ءومىر ەكى جولدىڭ ءبىرى − ءولىم،
ءومىر جولى − يمانمەن بەرەر ءونىم.
ەگەردە قاسارىسساڭ يمان ايتپاي،
الىس ەمەس قان قاۋىپ ولەر جەرىڭ.»

مۇنى ەستىپ قالشىلدادى كىلبات سورلى،
قورىققانىن سەزدىرمەي جاپپاق بولدى.
نامىسقا قاسارىسىپ سونداداعى،
ءتىزىپ قويدى مايدانعا قالىڭ قولدى.

مايدانعا باتتال عازى جالعىز شىقتى،
ءجۇز مىڭعا توتەپ بەرىپ، جالعىز مىقتى.
كبريانۇس دەگەن باتىر قارسى كەلىپ،
سەيىتتەن قارسىلاسىپ اجال كۇتتى.

ەڭ الدىمەن ۇمتىلدى مالعۇن كاپىر،
نايزاسىن قاعىپ سەيىت ۇشىردى اقىر.
ەندى كەزەك سەيىتكە كەلگەنىندە،
جاپاقتاپ قاراي بەردى الگى «پاقىر».

بولمادى سەيىت اۋرە نايزا ۇرىپ،
بەلدەن ۇستاپ اتىنان الدى جۇلىپ.
ءۇيىرىپ كەپ اسپانعا اتىپ ەدى،
تۇسەر كەزدە تاستادى ەكى قىلىپ.

كەلىپ ەد جيىرماسى ارت - ارتىنان،
ءبىر - بىردەن جايلاي بەردى سەيىت تۇرىپ.
ءار بىرىنە كورسەتتى ءبىر ونەردى،
كىلباتتىڭ ۇرەي ۇشتى ساعى سىنىپ.
سول كەزدە مالاتيادان لاشكار كەلدى،
ءامىر عۇمار تۋ ۇستاپ بەلگى بەردى.
مايداندا جيىرمانى جايراتىپ ساپ،
تۇرعانىن سەيىت جالعىز كوزى كوردى.

حال سۇراسىپ سەيىتپەن قۇشاقتاسىپ،
تارقاتقانداي بوپ قالدى ىشتەن شەردى.
بەسىننىڭ ۋاقتى كىرىپ وسى كەزدە،
شەگىندى قان مايداننان كوڭىل ءبولدى.

تۇستەن كەيىن ناعرا ساپ قان مايدانعا،
قۇيىلعانداي كوپ قوسىن ساي - سايداندا.
جەكپە - جەككە جانە دە سەيىت شىقتى،
ءبىر كۇندى جەكە الماق بوپ بۇل مايداندا.

ات قويدى ون مىڭ لاشكار جاۋ جاعىنان،
شىداماي قورقىپ سەيىت ايبارىنان.
قورعاماق بوپ سەيىتتى مىڭداي ادام،
تۇرا شاپتى مۇسىلمان اۋماعىنان.

اقىرى ارالاستى ەكى تاراپ،
تۇراما قان مايداندا بەكەر قاراپ.
قىلىشقا − قىلىش، نايزاعا − نايزا ۇرىلىپ،
قان ساسىپ، بولىپ كەتتى مايدان حاراپ.

سول كەزدە شاڭ كورىندى رۇم تاراپتان،
كاپىر ەكەن جالاۋى جەلبىر قاققان.
سىمبات ۇلى سىمايىل ءجۇز مىڭ لاشكار،
كەلىپ قاپتى كومەككە قايسار جاقتان.

مۇنى كورىپ رۇمدىكتەر ارقالاندى،
قۋات كورىپ كەلگەن سوڭ سونشا جاندى.
ءجۇز مىڭعا قوسىلعان سوڭ ءجۇز مىڭ لاشكار،
دەپ ويلادى «مۇسىلمان پارشالاندى».

سول كەزدە قايراتىنا ءمىندى سەيىت،
كورمەگەن جاۋدى كورسە، سەيىت كەيىپ.
جەر جارىپ، تاۋ جاڭعىرعان ناعراسىنان،
تالاي جاۋ وزدىگىنەن بولدى بەيىت.

سەل بوپ اقتى مايداندا ادام قانى،
بەلگىسىز كىمنىڭ جوعى، كىمنىڭ بارى.
ايتەۋىر قىرىلعاندار كاپىردەن كوپ،
ناق سانى بىلىنبەيدى ونان ارى.

سول كەزدە تاعى ءبىر شاڭ تۋ كورىندى،
از ەمەستەي تاعى دا ونىڭ سانى.
اق تۋى جەلبىرەدى بارعان سايىن،
ءمالىم بولدى مۇسىلمان − مۇنىڭ ءبارى.

ءابۋزار لاشكارمەنەن ەلۋ مىڭداي،
كەپ قالدى ورتا جولدا ءجۇرىپ - تىنباي.
قوسىلدى بۇلار كەلىپ مۇسىلمانعا،
دۇشمانعا ارالاستى دامىل قىلماي.

سونىمەن ەسەڭگىرەپ دۇشمان قالدى،
ەكىنتى دە شەگىنىپ − دامىل الدى.
سول كەزدە رۇم جاقتان جەر قايىسىپ،
ءجۇز مىڭ لاشكار − دۇشمانعا قوسىلدى الدى.

قىستانتىن دەگەن باتىر مۇنى باستاپ،
بايانات قىلدى كىلبات بۇعان حاسلاپ.
ۇلىعى − مىشتاراننىڭ كالاپ پاتشا،
بولدى ءابۋزار − بۇرىنعى اتىن تاستاپ.
مۇسىلمان بولدى تۇگەل حالقىمەنەن،
قوسىلدى سەيىتكە كەپ قولدى باستاپ.
ۇزىن سانى ەلۋ مىڭ ادام ەكەن،
قوسىلعان سەيىتكە سۇراپ باقساق.

قىستانتىن سوندا جازدى قايسارعا حات،
«قوسىلدى باتتالعا كەپ مىشتاران جاق.
باتتال امان، مۇسىلمان − بولدى كالاپ،
كۇشەيىپ كەتتى قازىر مۇسىلماق جاق.

جالعىز باتتال سالىپ ەد قانشا ويران،
ەندى بولدى الپىس مىڭ − اقىلىن تاپ.
ويرانداپ ورتامىزدى كەتەمە دەپ،
ويلايمىز كۇندىز - ءتۇنى ءبىز جالتاقتاپ.

كەلمەسەڭ ءوزىڭ باستاپ لاشكارىڭمەن،
ماعلۇپ بۇل لاشكاردىڭ بولارى حاق.
قايسار وقىپ قاعازدى اھ - ۇھىلەپ،
لاقتىرىپ باستان ءتاجىن كەتتى جىلاپ.

لاشكارمەن ەكى ءجۇز مىڭ جۇرمەك بولدى،
ءپىل ۇستىنە تاحتىن بەكىتىپ اپ.
ەندى ءبىراز مايداننان ءسوز قوزعايىن،
بوپ جاتىر قانداي ايقاس مايداندا ناق.

* * *

توقتاتىپ ەكى جاعى سوعىستى ءۇش كۇن،
شىقپادى بۇعان قارسى ءسىرادا ەشكىم.
مايداندى تازالادى ەكى جاعى،
سانىن اپ ءولىم - ءجىتىم بولعان ءىستىڭ.

ءتورتىنشى كۇن ەكى جاق اتقا ءمىندى،
جەكپە - جەكتىڭ ەكى جاق ءسوزىن قىلدى.
مايدانعا احىمەت تىرران شىعىپ ەدى،
دۇشماننان عىنفار باتىر قارسى ءجۇردى.

عىنفار ءبوسىپ كەلىپ ەد العاشىندا،
كۇش اتاسىن قاشان دا تالعاسىن با.
ءبىر ۇرعاندا كۇرزىمەن احىمەت تىرران،
ءبولىنىپ عىنفار باسى قالماسىن با.

ونان كەيىن ءبىر بالۋان مىتىران اتتى،
احىمەتتەن ودا كەلىپ توپىراق قاپتى.
قىسقاسى وسى كۇنى ەلۋ بالۋان،
قولىنان احىمەتتىڭ جۋساپ جاتتى.

«عالايكا عاۋنۇللا» دەپ مۇسىلماندار،
شۇكىر قىپ، قۋانىشقا ابدەن باتتى.
ەڭ سوڭىندا اكىلباتتىڭ ءوزى كەلىپ،
ايقاسىپ احىمەتپەن الاساتتى.

* * *

وسى كەزدە قارسىدان قول كورىندى،
كورىنگەندە از ەمەس مول كورىندى.
ءتورت ءجۇز تۋ، ەكى ءجۇز مىڭ لاشكارىمەن،
قايسار ەكەن قارسىعا توڭكەرىلدى.

قايسار تاحتى قۇرىلعان ءپىل ۇستىنە،
قايسار وتىر ۇستىندە، ءپىل كۇشتى مە.
جاڭبىر مەنەن ىستىقتى - ءسۇندىس شاتىر،
تۇسىرمەي تۇر قايساردىڭ ءبىر ۇستىنە.

التىن ەرلى ەكى ءجۇز قوسارى بار،
وڭ مەن سولعا بولىنگەن توساعى بار.
وسىلاي سالتاناتپەن كەلدى قايسار،
ءبىراق الدا نە باعى، نە سورى بار؟

لاشكاردىڭ ۇلكەن - ۇلكەن باسشىلارى،
ساقشىلارى جانە دە قوسشىلارى.
الدىندا قايسار پاتشا بۇگەجەكتەپ،
شاعىم ايتىپ باتتالدان ءدات قىلادى.

قايسار ايتتى: − توپتارىن مۇحاممەدتىڭ،
كەپ قالدى سىرت بارانىن كورىپ وتكىم.
− سوناۋ تۇرعىن بارانى − قارسىداعى،
كوزىڭىزدەن كەشىرىپ كورىپ وتكىن.

سوندا قايسار بار ما ەندى مۇنان باسقا؟
دەپ سۇراپ - ەد، جوق دەدى − ءجايساڭ - قاسقا.
كالاپتىڭ عاسكەرىمەن كوبەيىپ تۇر،
از اداممەن سالىپ ءجۇر ىلاڭ باسقا.

سوندا قايسار اشۋمەن قاتتى كەتتى،
− يە ەكەنسىڭ ءبارىڭ دە دايىن اسقا.
جولاۋشىداي ءبىر توپتى ۇستاي الماي،
بولعان سوڭ ءجۇزى قارا ۇيالماس تا.
ءبىر باتتالعا كۇشتەرىڭ جەتپەگەن سوڭ،
«سىلتاۋدى» دەدى قايسار «ايتپا باسقا.»


* * *

كىلبات پەن احىمەت تىرران الىسىپ ءجۇر،
بولدىرىپ ەكەۋى دە قارىسىپ ءجۇر.
الدىندا كوپ الىسقان احىمەت تىرران،
قارىسىپ دەنەلەرى شالىسىپ ءجۇر.

كىلباتتى ءبىر كوتەرىپ الا المادى،
كەزەكتەن ەندى كىلبات قالا المادى.
تىڭ مالعۇن ءبىر كوتەرىپ قالىپ ەدى،
كەۋدەگە الدى دا، اقىل تابا المادى.

احىمەت تىرران بەلبەۋدى قالدى كەسىپ،
دىك ەتىپ ءتۇستى جەرگە اللا دەسىپ.
سول كەزدە باتتال عازى ناعرا سالدى،
جەر مەن كوكتى جاڭعىرتىپ كەتتى كەشىپ.

بۇرىن ەستىپ كورمەگەن − ەستەن تاندى،
قوزعالعانداي جەر مەن كوك بولىپ قالدى.
سوندا قايسار سۇرادى بۇل داۋىس نە؟
ادام با، پەرىشتە مە دەپ تە قالدى.

دەستى ولار − سوعىسقا ەندى باتتال كىردى،
كىرەرىندە كورسەتەد ءوستىپ قىردى.
قويان العان بۇركىتتەي جونىنان الىپ،
كىلباتتى كوتەرىپ − اپ باسقا ءۇيىردى.

يمانعا كەل، ەي مالعۇن دەدى داعى،
وڭگەرىپ ارلى - بەرلى تاعى ءجۇردى.
ولگەن جاقسى − يماننان دەگەننەن سوڭ،
اسپانعا اتىپ قىلىشپەن قايتا ءىلدى.

جەرگە ءتۇستى دەنەسى ەكى بولەك،
بولدى ونىڭ ءولىمى دە ەلدەن ەرەك.
ەي پاتشا باتتال عازى وسى دەستى،
«ءبىزدى سوكتىڭ باعانا نەمەنە دەپ.»
باتتالعا پار بولمايدى ەشبىر ادام،
وپ - وڭاي كورمەگەن سوڭ بولار ساعان.
ءوز قولىڭا تۇسكەندە قالاي شىقتى،
ارتپاڭىز بار كۇنانى بىزگە تامان.

قايساردا بەك باقىرىپ كۇيىپ كەتتى،
قاپتا دەپ لاشكارىنا جارلىق ەتتى.
ەكى اسكەر ارالاستى ءبىر - بىرىمەن،
كورىنبەي كۇننىڭ كوزى وت بوپ كەتتى.

شاقىرلادى قىلىشقا قىلىش ءتيىپ،
سەل بوپ اقتى ادامنان قاندار سيىپ.
قان ساسىپ ولگەن ادام جەمتىگىنەن،
مايدانعا تولدى قانشا باس ءۇيىلىپ.

كۇركىرەپ سەيىت كىردى ناجاعايداي،
جاپىرىلار بەت العان جاق شىداي الماي.
ءبىر تيگەندە دومالار قانشا باستار،
ساباعىنان ۇزىلگەن توپ الماداي.

قايسار توبىن ءبىر كەزدە كورە سالىپ،
ۇمتىلدى ارعىماعىن قامشىلانىپ.
ناعراسىن ناجاعايداي شاتىرلاتىپ،
تەبىتتى تاحتىنا ونىڭ جەتىپ بارىپ.

تاحتىنان قايسار كورىپ كەتتى قۇلاپ،
شىداماي ايبارىنا جاتتى سۋلاپ.
مىنگىزىپ ساقشىلارى ەرتتەۋلى اتقا،
قايساردى الىپ قاشىپ كەتتى شۋلاپ.

نايزالادى تاحتىن، تۋىن جىعىپ،
تاحتى ونىڭ تەسىلدى شۇرىق - شۇرىق.
ولجالادى تاحتى مەن قوسارلارىن،
ازەر قاشىپ قۇتىلدى قايسار بۇعىپ.

بەت كەلگەنىن نايزالاپ كۇسە بەردى،
جۇھىتتەر شاپقان شوپتەي تۇسە بەردى.
ويپاتتار اققان قانمەن تولىپ كەتتى،
كىم كورگەن مۇنداي قالىڭ كىسى ولەردى؟

ءبىرى ەمەس مۇسىلماننىڭ ءبارى باتىر،
ءبىر مۇسىلمان جۇزىنە تاتىدى اقىر.
قايراتتانىپ سەيىتتەن شابىت الىپ،
قاسقىر تيگەن قويداي قىپ قىرىپ جاتىر.

جاۋ بەتتەمەي اقىردا قاشا بەردى،
مۇسىلماندار تىقسىرىپ باسا بەردى.
سوزىلدى ءۇش سوتكەگە وسى سوعىس،
ىزدەي بەردى «شاھ قايسار» تاسا جەردى.

مۇسىلماندار اقىرى جەڭىپ تىندى،
ولجا مالدى شوعىرلاپ ءھام جيعىزدى.
شىعارىپ بەستەن ءبىرىن حاليفاعا،
باسقاسىن لاشكارلارعا تاقسىم قىلدى.

ءبىر ساباق ءجىپ المادى سەيىت بۇدان،
دۇنيەقۇمار اراننان − ءناپسى تيدى.
قايساردىڭ تام، شاتىرىن، اتتارىمەن،
بەلگى ەتىپ حاليفاعا تاعى ۇسىندى.

جىبەردى حاليفاعا ءابۋزاردى،
ءابۋزار − بۇعان رازى بولا قالدى.
كورسەتكەن ءدىن ءىسلامعا قىزمەتى ءۇشىن،
اتىنان جاماعاتتىڭ وسى باردى.
حاليفا ابۋزار مەن حاتتى كوردى،
ەرەكشە بۇل جەڭىسكە كوڭىل ءبولدى.
حات جازىپ باعداد، مىسىر، شام شارىفكە،
باتتالدىڭ ەرلىگىنەن حابار بەردى.

نايزانى ميراش قالعان ەر عاليدان،
باتتالعا سيلىق قىلىپ ھام جىبەردى.
اسىرەسە باتتال مەن ءابۋزارعا،
ۇسىنىپ كوپ جيھاز بەن زاتتار بەردى.

بالۋاندارعا جىبەردى ءبىر - بىردەن تون،
دۇشمانعا كورسەتكەن سوڭ ءبارى دە جون.
ءابۋزار قايتا كەلدى سيلىقتى الىپ،
ساپارى وسى جولى بولعان سوڭ وڭ.

مىشتارانعا ءابۋزار قايتىپ كەتتى،
شىعارىپ ساپ باتتال دا رۇقسات ەتتى.
جاماعات جينالىپ كەپ دۇعا قىلىپ،
باتتالعا العىس ايتىپ، زيرات ەتتى.

قايسار شاھ شاھارىنا قاشىپ باردى،
سۇلكيىپ ۇرەيى ۇشىپ جاسىپ باردى.
رۇم حالقى جينالىپ، شۋىلداسىپ،
ورداسىندا قايساردىڭ توكتى زاردى.

− رۇم حالقىن تۇگەندەپ ءبىز جيالىق،
جينالىسىن جەتى ىقىلىم − بارلىق حالىق.
باتتالدىڭ مىنا قىلعان قورلىعىنا،
مۇسىلماندى قويماستان ءبىز قىرالىق.

نە ولەيىك بۇل جولدا، ولتىرەيىك،
باتتالدىڭ كۇلىن كوككە ۇشىرالىق.
سوندا قايسار توقتاتتى يشارات قىپ،
وتىرىپ مىڭ ويلانىپ، ءجۇز تولعانىپ.

− مەن مايدانعا وسى جول بارىپ كەلدىم،
كوڭىلىم سوعىسۋدان قالىپ كەلدىم.
كورمەگەندە ايتۋشى - ەم مەن دە وسىلاي،
كوزبەن كورىپ بارلىعىن قانىپ كەلدىم.

شارشاپ - شالىپ سوعىستان باتتال قالماس،
«ادامزات» دەپ ايتۋعا اۋىز بارماس.
قۋاتى مەن قايراتىن بىلاي قويشى،
داۋىسىنان ۇرەيلى جانىڭ قالماس.

ادامدى لاقتىرادى ول − قاققان دوپتاي،
دۇنيەدە ادام تۋماس وعان پارلاس.
ونان دا حاراج بەرىپ تىنىش تۇرايىق،
سوعىسساق مازا كەتەر بۇعان جالعاس.

ساقتايىق ءوستىپ از كۇن جۇرتىمىزدى،
جيالىق ەس - اقىلمەن ىرقىمىزدى.
قوسىلدى وسى سوزگە بارلىعى دا،
المان - سالىق بەرۋگە بارىپ تىندى.

سەيىتكە حات جازىسىپ، جىبەردى ادام،
سوعىسپاي تىنىش تۇرۋعا بىرەر زامان.
سيلىققا التىن اقشا، زات جىبەردى،
الاما، سەيىت قابىل كوڭىلى الاڭ.

سەيىتكە كىشىرەيىپ − ءوزى كەلدى،
باس يگەن سوڭ سەيىت تە قابىل كوردى.
بىرنەشە جىل ەكى جاق تىنىش تۇرىپ،
قايسار پاتشا جىل سايىن حاراج بەردى.
ەل تىنىش، ءدىن ءىسلام قۋات تاۋىپ،
مۇسىلماننىڭ كوتەرىلدى ەڭسەسى ەندى.
قۇدايدان سوڭ ءبىر سەيىت ارقاسىندا،
باقىتقا مالاتيا ءبىر كەنەلدى.


باتتال عازىنىڭ سۋشى سۋرەتىنە كىرىپ، قايساردى ولتىرگەنى جانە ەكى جاقتىڭ زور سوعىسى

باتتال عازى ءبىر كۇنى كەڭەس قۇرىپ،
وتىر ەد جارانلارعا مويىن بۇرىپ.
الىس جەردەن كەلگەندەي ءبىر كاريا،
سالەم بەرىپ ورتاعا كەلدى كىرىپ.

− شەت جەردەن باتتال عازى كەلىپ تۇرمىن،
اڭساپ كەپ، بۇگىن سالەم بەرىپ تۇرمىن.
بار ەدى تاريۇن اتتى ۇلىعىمىز،
قورلىقتى سول ۇلىقتان كورىپ تۇرمىن.

زىندانعا ءبىر قۇلىمدى قاماپ قويدى،
مەن ىزدەپ سول قۇلىمدى بارىپ تۇردىم.
سول زىنداننان كەزىكتى ءبىر جاس جىگىت،
ۋاعدامدا سوعان بەرگەن بەرىك تۇردىم.

− اتىم − مۋسا جۇعدانىڭ ۇعىلىمىن،
اللانىڭ حىبىستاعى ءبىر قۇلىمىن.
مەن ءۇشىن مالاتياعا ءبىر بارىپ كەل،
باتتالعا بىلدىرۋگە قۇندىلىعىن.

دەگەن سوڭ وسى جىگىت سىزگە كەلدىم،
ءزىنداننان جانە توعىز شالدى كوردىم.
الپىس، جەتپىس جىل بوپتى قامالعانعا،
دەيدى ولار: − تۇزدە تۋىپ، زىنداندا ءولدىم.
ارقالاپ مەن سولاردىڭ اۋىر جۇگىن،
جەتكىزۋگە الدىڭا كەلدىم بۇگىن.
ادامزاتقا بەرمەسىن، يتكە بەرسىن،
ولاردىڭ ءدال زىنداندا كورگەن كۇنىن.

وتىرعان جۇعدا عازى وسى جەردە،
كوز جاسى دومالاپ كەپ ءتۇستى جەرگە.
بالا دەگەن قاشان دا باۋىر ەت قوي،
بولىپ كەتە جازدادى كۇيىك دەلبە.

بولما دەدى جۇعداعا سەيىت الاڭ،
ءبىر اللا مەدەت بەرسىن ەندى ماعان.
ءىنشاللا حالس ەتەم ماحبۇستاردى،
نە كۇندەردى وتكىزگەم مۇنان جامان.

دەدى دە سارى ارعىماق سەيىت ءمىندى،
قالعاندار تىلەك تىلەپ دۇعا قىلدى.
بىرنەشە كۇن جول ءجۇرىپ باتتال عازى،
تاريۇننىڭ ايماعىنا سەيىت كىردى.

شاھار ەكەن شاعىنداۋ زاڭعار بيىك،
قورعانى − تىرەلگەندەي بۇلتقا ءتيىپ.
ءۇش مىڭ لاشكار شاھاردى كۇزەتىپتى،
قاقپاسىن بەكىتىپتى تاشان قيىپ.

تۇندە كەلىپ شاھارعا كىرە المادى،
كورىنىپ كۇندىز كوزگە جۇرە المادى.
بەكىندى كۇندىز تاۋعا بوي تاسالاپ،
كەزىگىپ ەشكىمنەن ءجون بىلە المادى.

ءبىر كۇنى اياق استى ءبىر كەرۋەنگە،
كەزىگىپ قالدى باتتال ءبىر سەرۋەندە.
تاريۇننىڭ قىز بەرەتىن كۇيەۋى ەكەن،
چىن حاننىڭ ۇعىلى − بۇل ءبىر كەنجە.

باتتال عازى بۇل مالدى الدى تالاپ،
ولجا دەپ تۇك تار تسادا جاۋدان جاراق.
مالىن تاستاپ ادامى تاريۇنعا،
قاشىپ باردى ءبىر - بىردەن كەتكەن تاراپ.

تاريۇن مىڭ لاشكارعا ءامىر قىلدى،
ۇستاپ كەل، كىم بولسادا دەپ بۇيىردى.
بالاسى حاسۋرانى باستىق قىلدى،
بۇلار بارىپ توقتاماي تاۋعا كىردى.

الدىنان باتتال عازى شىعا كەلىپ،
ناعرا تارتىپ بۇلارعا تۇرا ۇمتىلدى.
قاسقىر تيگەن قويداي عىپ جايلاپ الدى،
حاسۋرانى جانە ۇستاپ بايلاپ الدى.

ولگەنى ءولىپ بۇل جەردە، قالعانداردان،
از ادامى قۇتىلىپ قايتا باردى.
تاريۇن مىقتىسىنان مىڭ ادامدى،
لاشكارىنان ىرەتتەپ تاڭداپ الدى.

ماھيار دەگەن باتىرىن باستىق قىلىپ،
ازىراق ءماجىلىس قىلىپ قايراپ الدى.
بۇيىردى «قايتسەڭ دە ۇستاپ الىپ كەل» دەپ،
«ۇستاماساڭ سول جولدا ءولىپ كەل» دەپ.

سەپ جايدى قالىڭ اسكەر تاۋعا بارىپ،
ۇمتىلدى تاعى باتتال تاۋەكەل دەپ.
بەت كەلە الماي تاعى جاۋ تۇرا قاشتى،
ولگەنى ءولدى، قالعانى قاتتى ساستى.
ماھياردى ءولتىرىپ، باسىن كەسىپ،
اسپاقتاتىپ سول تاۋدا اعاشقا استى.
«شامشىران» دەدى ايعايلاپ مەنىڭ اتىم،
بولادى ءدىن ءىسلام ارعى زاتىم.

تاتيمىن جالعىز ءوزىم قانشا ادامعا،
ءىنشاللا اللا بەرگەن ءدىن قۋاتىم.
تاريۇن قۇسالاندى مۇنى كورىپ،
− مۇنان دا قالعان جاقسى ءبىراق ءولىپ.

ايرىلىپ ەكى مىڭداي اسكەرىمنەن،
حاسۋرانى ۇستىنە قوسا بەرىپ.
سونىمەن بار لاشكارىن ءوزى باستاپ،
ۇستاۋعا باتتالدى وسى جول شىقتى حاسلاپ.

ەكى جۇزدەي ىسىلعان بالۋاندارى،
ارقان، شىنجىر، سويىلمەن تۇتقي باسپاق.
نىسانى باتتال جاتقان تاۋ ۇڭگىرى،
سەپ جايىپ قۇمىرىسقاداي كەلەد قاپتاپ.

حاسۋرانى ۇڭگىردە بايلاپ قويىپ،
وقۋعا سەيىت بەسىن شىعادى اقتاپ.
نامازعا بەرگەنىندە ەندى تۇرا،
سايلانعان ەكى ءجۇز جاۋ قالدى ۇمتىلا.

ارقان، شىنجىر سەيىتكە تۇگەل ءتۇسىپ،
قالمادى قۇتىلۋعا امال ءسىرا.
قاپيادا سەيىتتى بايلاپ الدى،
قارمانۋعا قاپىدا كەلمەي قالدى.

كىسەن، كوزىر قاباتتاپ، مىقتاپ نىقتاپ،
اپارىپ زىندانىنا تاعى سالدى.
تاريۇن قۋانعاننان كوڭىلى شات،
جىبەردى شۇيىنشىلەپ − قايسارعا حات.

سەيىتتى تانىپ كورىپ جۇعدا ۇعىلى،
ايتادى ەڭىرەپ كەپ سەيىتكە ءدات.
«ءبىز جاتساق تا زىنداندا، سەيىت سىرتتا،
بولسا ەكەن دەپ تىلەۋشى ەت تامام جۇرت تا.

ارقا تىرەۋ، مەدەۋ ەڭ باتتال عازى،
قۇتقارام دەپ ءىلىندىڭ سەن دە قۇرىققا».
سوندا سەيىت ايتادى − مۇنداي ءىستى،
كوردىك تالاي جانە دە جاز بەن قىستى.

قام قىلما، قۇتىلارمىز بۇل كۇننەن دە،
قايسار مەن تاريۇننان اللا كۇشتى.
قايسار وقىپ تاريۇن جازعان حاتتى،
قۋانىپ باستان ءتاجىن اسپانعا اتتى.

«سەيىتتى كوپ كوزىنشە وتقا ورتەسىن،»
دەپ بۇيرىقتى تاريۇنعا بەرىپ جاتتى.
كۇلىن ءتۇيىپ جىبەرسىن ماعان دەيدى،
كوڭىلىم سوندا بولماس الاڭ دەيدى.
ەندى اتىما مىنەرمىن قاراپ جاتپاي،
قىرارمىن مۇسىلماندى تامام دەيدى.


* * *

شات بولىپ تۇرا تۇرسىن پاتشا قايسار،
قايساردان باتتال ەمەس ءتىپتى تايسار.
باتتال عازى كورسەتكەن زىندانداعى،
كەرەمەتتى كەز كەلدى تاعى دا ايتار.
زىنداندا ءتۇس كورەدى سەيىت جاتىپ،
ۇيقىعا كەتكەن كەزدە قاتتى باتىپ.
باتتالدىڭ حاق راسۇل تۇسىنە ەنىپ،
ءبيشارات بەرەدى ول، كوپ جۇباتىپ.

«قام قىلما بۇل زىنداننان شىعاسىڭ سەن،
ۇستىندە رۇمدىكتەردىڭ تۇراسىڭ سەن.
كوندىرىپ ءىسلامعا ءبىرقانشاسىن،
موينىن ھيداياتقا بۇراسىڭ سەن.

قۋانىپ حازىرەت سەيىت، كەتتى ويانىپ،
قاراسا باباسى جوق بولعان عايىپ.
ءيا قۇداي ءدىن ءىسلام جولىن اش دەپ،
دۇعا قىلدى جۇگىنىپ قولىن جايىپ.

حۇسىنى داۋىس جاراتقان بەردى بۇعان،
وقىدى تاجۋىتپەن سوندا قۇران.
كۇزەتكەن بۇل زىنداندى ءتورت ءجۇز ادام،
تىڭداۋعا جينالىستى تۇگەل بۇعان.

بۇل باتتال ءارى باتىر، ءارى ءانشى دەپ،
بارلىعى ءبىر باتتالدىڭ ءسوزىن قىلعان.
ءبىر كۇنى تاريۇننىڭ قىزى كەلىپ،
ەستۋگە باتتال «ءانىن» كەلدى تىڭنان.

قىز بالقىپ، تىڭداي بەردى باتتال «ءانىن»،
ءان ەمەس، بۇل وقىلعان قۇران - كارىم.
بارادى عاشىق وتى ءىشىن ورتەپ،
«كەزىكسەم» دەپ تۇر «اتتەڭ ءبىر ارمانىم.»

سونىمەن جۇزدەسە الماي قالدى كەتىپ،
ءبىر كۇنى تاماق الىپ كەلدى جەتىپ.
− ول ەلدىڭ ازاماتى جاۋ بولسادا،
مەن كەلدىم كورەيىن دەپ قۇرمەت ەتىپ.

دەگەن سوڭ ءبارى سيلاپ پاتشا قىزىن،
كورسەتتى كۇزەتشىلەر سەيىت ءجۇزىن.
قىز ءيىلىپ سەيىتكە بەردى سالەم،
− ءۇزىلىپ تۇسكەلى تۇرعان بۇلءبىر ءۇزىم.

گۇلاندام قىزدىڭ اتى ون التىدا،
كىمدە كىم بولسا دەپ ءجۇر مەنىڭ قىزىم.
اي ءجۇزدى، اقشا بەتى، تالدىرماشتاۋ،
قۇلاعانداي ەستىسە نازىك ءۇنىن.

سەيىتكە: «باتتال عازى سىزبە» دەدى،
«كەلىپ - ەم كورىسكەلى سىزگە» دەدى.
«ەر ەكەنسىز بۇل زىندان ەشنارسە ەمەس،
كۇدەردى جاقسىلىقتان ۇزبە» دەدى.

«ەگەردە قابىل كورسەڭ ءبىزدىڭ ءدىندى،
زىنداننان شىعارار - ەم ءسىرا ءسىزدى.
جانە دە قۇشتىرار - ەم وزىڭىزگە،
سەكىلدى پىسقان الما سۇلۋ قىزدى.»

ماقساتىن بۇل قىزدىڭ دا سەيىت ءبىلدى،
قاتتى ايتپاي ، جۇمساق سوزبەن جاۋاپ قىلدى.
− ءدىنىڭىز سىزدەر تۇتقان − دۇرىس ەمەس،
اتايمىز باتىل دەپ بىزدەر مۇنى.

− قىز ايتتى: − ءسىز ماقتايسىز ءدىنىڭىزدى،
جۇرگەم جوق مەن جامان دەپ ءدىنىمىزدى.
بۇل جەردە ءبىر عالامات كورسەتىڭىز،
حاق ءدىن بولسا دالەلدەپ مۇنىڭىزدى.
سەيىت ايتتى − كورسەڭىز عالاماتتى،
كىرەسىز بە سول دىنگە تانىپ حاقتى.
كورسەتسە ءبىر كەرەمەت قىز دا دىنگە،
كىرمەك بولدى بايلاستى ءوستىپ شارتتى.

سەيىت سوندا قول جايىپ دۇعا قىلدى،
«سالعايسىڭ ءوزىڭ جولعا وسى قىزدى.
ءيا اللا ءبىر كەرەمەت كورسەتكەيسىڭ،
جەر قىلما دەپ بۇل قىزعا مىنا ءجۇزدى».

جارىلدى سوندا ءديۋار تەسىك اشىپ،
عايىپتان ءبىر تاباق اس بولدى ءناسىپ.
ءبيسمىللا دەپ حازىرەت باتتال اۋىز ءتيدى،
جەسەدە اھلۇ زىندان قالدى اسىپ.

اۋىز ءتيدى قىز تاعى بۇل تاباقتان،
ءلاززاتى ءتيدى بولەك تاڭدايعا شىق.
كوڭىلىنە يمان نۇرى ورناپ قالدى،
اۋىزبەن ايتا المادى سول جەردە اشىپ.

اھ ۇرىپ، قىز ۇيىنە قايتىپ كەتتى،
سەيىتكە جان - دىلىمەن بولدى عاشىق.
ءتۇن جارىمى بولعاندا سول كۇن عاجاپ،
اشىلدى ءبىر ساڭلاۋ نۇرى تاراپ.

ءبىر بالتا ساڭلاۋدان كەلىپ ءتۇستى،
تۇرعاندا عاجاپتانىپ سەيىت قاراپ.
بالتانى باتتال عازى الدى قولعا،
تۋرادى بۇعاۋلارىن وسى جولدا.

زىنداننىڭ قاقپاسىنا بارىپ ەدى،
جۋساپتى كۇزەتشىلەر جۇرگەن زورعا.
قاقپادان ەپتەپ باسىپ كەتتى شىعىپ،
سارايىنا گۇلاندامنىڭ كەتتى كىرىپ.

ۇيىقتاعان كىرەۋەتتە قىزدى كورىپ،
تاڭ قالىپ، جامالىنا قالدى تۇرىپ.
عاشىق وت اسەر ەتىپ كوڭىلىنە،
بىلە الماي نە ىستەرىن ىشكە بۇگىپ.

اماننا ۋاسا «اقتا حاق راسۇل» دەپ،
ءبىر كەزدە قىز دا باسىن الدى جۇلىپ.
ول قىزعا بولماعانداي سەيىت توسىن،
سەيىتكە سويلەپ كەتتى جيىپ ەسىن.

ءتۇس كورىپ جاتىر ەدىم الدىڭىزدا،
باباڭىز - حاق راسۇلدە مەنىڭ ەسىم.
− گۇلاندام − دەدى ول − زات − ءسوزىم تىڭدا،
كىرگەم جوق تۇسىڭىزگە بەكەر مۇندا.

يمان ايت، ورنىڭنان تۇر، دىنىمە كىر،
كەلىپ تۇر بالام − سەيىت قاسىڭىزعا.
ەكەۋىڭ نەكەلى بوپ قوسىلاسىڭ،
ويانساڭ شىعا كەلەر ءتۇسىڭ شىنعا.
دەگەن سوڭ ويانىپ - ەم مەن قۋانىپ،
تۇرعانىڭ ءدال قاسىمدا سەيىت شىن با.

ورتاڭنان دۇنيەگە ءبىر ۇل كەلەر،
سەبەپ قىپ ەكەۋىڭە اللا بەرەر.
دەپ باباڭ ايان بەرىپ، راحىم ەتتى،
قولىنان يمانسىزدىڭ نەمەنە ونەر.

دەدى دە ايتتى يمان كىدىرمەستەن،
تار جەردە سۇيگەن قۇلىن اللا جەبەر.
ۇيرەتىپ كاليماي شاھاداتتى،
قول ۇشىن وسى قىزعا سەيىت بەرەر.

سەيىتتىڭ ەندى كوڭىلى ءجاي تابادى،
بار جۇمىستى گۇلاندام ارقالادى.
كومەيىنە التىن مەن كۇمىس تىعىپ،
اۋىزىن زىندانشىنىڭ ول جابادى.

زىندانشى وسى ىستەردى تۇستە كورگەن،
وڭىندە كەلگەننەن سوڭ تاڭ قالادى.
يمان ايتىپ ءوزى دە دىنگە كىرىپ،
ءجۇرۋدى مۇشىرىك بوپ ار سانادى.

گۇلاندام، باتتال عازى، زىندانشىمەن،
كەلدى ولار ءبىر اقىلعا تولعانىپ كەڭ.
شىعارىپ مۇسىلماندى ءبىرىن قويماي،
ءولتىردى ءبىر ءدىنسىزدى سولارمەن تەڭ.

كيىندىردى ءوز كيىمىن سەيىت بۇعان،
تابىلسىن دەپ بەلگىسى تۇگەل مۇنان.
كىسەن، كوزىر، بۇعاۋىن تاعى سالىپ،
تاستادى ءوز ورنىنا سايىپقىران.

ماقبۇستاردى سارايعا الىپ كەلدى،
گۇلاندام ءتۇن ىشىندە تاماق بەردى.
سەيىت پەن اراسىنان نەكە وقىتىپ،
ورىندادى ءتيىستى سۇننەتتەردى.

زىندانشى ماحبۇستاردى جولعا سالدى،
باتتالمەنەن گۇلاندام قالىپ قالدى.
كوردىم دەپ سەيىتتى ەشكىم ايتپاۋىنا،
اۋزىنان ماحبۇستاردىڭ قاسام الدى.
باتتال ءولىپ، باسقاسى قاشىپتى دەپ،
تاڭ اتا زىندانشىلار ناعرا شالدى.
سول كەزدە «باتتالدى وتقا جاقساق» دەگەن،
قايساردان تاريۇنعا حات كەپ قالدى.

گۇلاندام دەيدى سوندا باباسىنا،
ءتىرى ەمەس، باتتالدى ءولى تاباسىڭ دا.
بارىپ - ەم بەس كۇن بۇرىن زىندان جاققا،
اۋرۋ ەكەن باتتال حال استىندائ

ەي اكە، زىندان جاققا ءبىز بارالىق.
ءولىپ پە، انىق باتتال زەر سالالىق.
دەدى دە ەرتىپ كەلدى تاريۇندى،
«زىندانعا باتتال جاتقان ءبىر قارالىق».

«باتتالدى» كوردى تاريۇن انادايدان،
ولگەن جۇھىت، ول، باتتال بولسىن قايدان.
گۇلاندام ءولىپ قاپتى دەپ ءۇڭىلىپ،
بولعانداي ءبىراز عانا تۇردى قايران.

تاريۇن قىزىنا ابدەن سەنىپ كەتتى،
دەگەنگە «باتتال ەكەن ءولىپ كەتتى».
قاشسادا باسقالارى كەرەگى جوق،
باتتالدى ولار بىزگە بەرىپ كەتتى.

دەدى دە ول جۇھىتتى وتقا جاقتى،
باتتال دەپ قۋانىشقا ابدەن باتتى.
كۇلىن ءتۇيىپ قايسارعا جىبەردى دە،
قايساردان ۇلكەن سيلىق كۇتىپ جاتتى.

قايسار تاتىپ قۋاندى كۇلدىڭ ءدامىن،
«ىشسەم دە بولاتىن ەد ونىڭ قانىن».
قان ورنىنا تاتايىن كۇلىن ونىڭ،
ءبىز قۇرتتىق مۇسىلماننىڭ ەندى ءنارىن.

حالقىنا دەدى قايسار «ۇقتىرۋ» قىپ،
كەلمەسكە كەتتى باتتال بولسىن ءمالىم.
قالعانىن مۇسىلماننىڭ قۇرىتامىز ءبىز،
تۇرىڭدار دەپ داپ - دايىن ەندى ءبارىڭ.

ەستىدى مالاتيا بۇل حاباردى،
جىلاسىپ سەيىت ءۇشىن توكتى زاردى.
حات جازىپ حاليپاعا ماعلۇم قىلدى،
ەگىلىپ حاليفادا جىلاپ الدى.

جەتى كۇن حاتىم وقىپ، فاقىرلارعا،
ۇستادى ساداقا ەتىپ قانشا مالدى.
قوساعى قۇداي قوسقان زەينەپ سۇلۋ،
كۇيىكتەن جىلاي - جىلاي ءولىپ قالدى.

ەكى ۇعلى سەيىتتىڭ عالي، ءنازىر،
باسالماي وكسىكتەرىن ەستەن تاندى.
قايسارعا ەندى بەيعام بولمايىق دەپ،
حاليفا اتىرافقا حابار سالدى.

حىجازيامەن «تۇركستان» چىن - ماچىنعا،
بىلعار، عىراق، اسفاھان، ول قالسىن با.
كۇردستان، حاراسانمەن تاعى باسقا،
حابارلادى ءدىنى ءبىر اۋقىمعا.

قايسار حابار جىبەردى مۇنان كوپكە،
فرانسۋز، روسسيا، ىلعي شەتكە.
جيىنى ون بەس ەلگە ۇندەۋ سالدى،
جاتپاۋعا ەندى قاراپ بەكەر تەككە.

* * *

وسىمەن جىلعا جاقىن ۋاقىت ءوتتى،
جينادى قايسار قويماي ءىشتى، شەتتى.
قوزعالىپ ءار ىقىلىم ءوز ورنىنان،
مۇسىلمانعا ھۇجۇم قىلار ۋاقىت جەتتى.

اتىرافقا تۇگەلدەي تاراپ بولدى،
دەگەن ءسوز سەيىتباتتال ورتكە كەتتى.
ءبىر كۇنى باتتال عازى مۇڭايدى ما،
كوزدەن جاس تامشىلادى جۋىپ بەتتى.

گۇلاندام ەي سەيىت دەپ ءتىل قاتادى،
كوز جاسىڭ ماعان سەنىڭ تىم باتادى.
نە ءتۇستى ويىڭىزعا باتتال عازى؟
ماعشۇققا عاشىق جارى تىڭداتادى.

− گۇلاندام مەن قاندايمىن ويلاشى ءوزىڭ،
ءۇش رەت سوعىسۋشى - ەم ءبىر جىلدا ءوزىم.
تورعايداي تورعا تۇسكەن ءبىر جىل بولدى،
مەكەنىم بولدى مەنىڭ − ءۇيىڭ سەنىڭ.

كورمەدىم باۋىر ەتىم بالامدى دا،
ەل - جۇرتىم جانە دە دوس جاراندى دا.
جانىڭدا مەن وتىرسام بولعانى ما،
ءجون بولار ويلاعانىڭ ادامدى دا.

ءجۇز، مىڭداپ قايسار لاشكار جيىپ جاتىر،
ىشىندە نەلەر بالۋان، نەلەر باتىر.
ماقساتى قويداي قىرۋ مۇسىلماندى،
شىدايدى بۇعان قايتىپ ءداتىم اقىر.
− ەي باتتال عاشىعىمسىڭ جانىم سۇيگەن،
ۇستازىسىڭ حاق جولىنا باسىمدى يگەن.
سەن قۋانساڭ قۋانام مەن جادىراپ،
سەن كۇيىنسەڭ سەنىمەن بىرگە كۇيەم.

قايساردان حات اكەمە كەلدى بۇگىن،
لاشكارمەن اكەم جۇرمەك ەرتەڭگى كۇن.
جىبەرەيىن مەن سەنى سوعان قوسىپ،
سەزدىرمەي ءبىراق سوعان ساق بوپ جۇرگىن.

ايتارىم سول، ءبىراقتا ۇمىتپا مەنى،
تاستاپ كەتپە ءبىرجولا جۇرتتا مەنى.
قاراڭعى سەن جوق بولساڭ ماعان دۇنيە،
قوسىلدىم سەنىمەنەن قىز شاعىمدا

ءبىر بالاڭ قالىپ باراد قۇرساعىمدا،
جولىڭ بولسىن، بارا بەر جانە امان كەل.
ول ءۇشىن جولدان توسىپ ۇرسامىن با،
ءبىر تۇمارشا قوينىنان سەيىت الدى.
جانىنا گۇلاندامنىڭ جەتىپ باردى.
بار ەدى تۇمارشادا گاۋھاردان ءتورت،
قولىنا گۇلاندامنىڭ سونى سالدى.

ۇل بولسا تۋعان بالا قولىنا تاق،
ءباشير قوي ونىڭ اتىن سوزىمە باق.
قىز بولسا موينىنا تاق القا قىلىپ،
قويىڭىز ويلاپ كورىپ ءوزىڭىز ات.

دەدى دە ەكى بەكزات قۇشاقتاستى،
قيا الماي ءبىرىن - ءبىرى توكتى جاستى.
كەلۋگە قايتا ايلانىپ ءتىرى بولسا،
گۇلانداممەن سەيىت تە ۋاعدالاستى.
اللا دەپ باتتال عازى كەتتى ءجۇرىپ،
ىشىنەن قالىڭ لاشكار كەتتى كىرىپ.
جەر قايىسقان قالىڭ قول اراسىنان،
بولمايدى ايتەۋ بىرەۋدى بىرەۋ ءبىلىپ.

ءبىر كۇن ءجۇرىپ كەزىكتى كوپ قوسىنعا،
ءجۇز مىڭداي سىرت بارانى بار وسىندا.
قايساردىڭ عاسكەرى ەكەن سۇراستىرسا،
الا قويماق مالاتيانى ءبىر توسىندا.

قالۇنعا كەلدى بۇلار ونان كوشىپ،
ونان دا كوپ لاشكارعا تۇر كەزدەسىپ.
بالاسى قايسار پاتشا شامعۇن ەكەن،
الىپتى الدە قاشان ۋادەلەسىپ.

كەزدەستى شەتكە شىققان ءبىر ادامعا،
ۇستاپ اپ سەيىت وعان ۇردى تاڭبا.
باسسالىپ قۇلاق، مۇرنىن كەسىپ الدى.
قالاسىڭ قىلىعىنا كەيدە تاڭعا.

بارىپ ايت شامعۇنىڭا قازىر دەيدى،
باتتال ءولىپ شات بوپ ءجۇر زالىم دەيدى.
قاپ تاۋىنان جىق كەلدىك ءۇش ءجۇز الپىس،
ءبىرىمىز ءبىر باتتالداي بارمىز دەيدى.

بۇل تۇتقىن سامعۇن جاققا كەلدى جەتىپ،
ءجۇزى قان، ءتىسى كەتىك، مۇرنى ىستىك.
شامعۇننىڭ بەتىندە ەشبىر قان قالمادى،
الگىندە سەيىت ايتقان ءسوزدى ەستىپ.

اكەسى قايسارعا كەپ حابارلادى،
قايساردا شوشىپ كەتتى جان قالمادى.
كەڭەس بەردى ءبىر ءۋازىر قاسىنداعى،
مىسال قىپ الداعى وتكەن زامانداردى.

حاليفا عابدىلمالىل زامانىندا،
اتاڭ دا وتىرعان كەز حان تاعىندا.
ءدال وسىنداي ءۇش ەسە اسكەرمەنەن،
جەڭىلىپ قايتىپ ەدى بار شاعىندا.

دەگەن سوڭ تاعى قايسار عاسكار جيدى،
ءوز كۇشى جەتكەن جەردىڭ ءبارىن ءۇيدى.
ءجۇز كاررا ءجۇز مىڭ بولدى ساناعاندا،
ءبىر ميلليو دەيمىز عوي بىزدەر مۇنى.

باس اياعى قىرىق كۇندىك جەردى الدى،
تىگەرگە تۇياق قالماي ءبىر قوزعالدى.
قۇرىتۋعا مۇسىلماندى ۇرىق قويماي،
بار كۇشىن رۇم قايسار تۇگەل سالدى.

* * *

بۇل جەردە تۇرا تۇرسىن ەندى قايسار،
باتتالدان كەڭەسىم بار تاعى دا ايتار.
كۇن - ءتۇن ءجۇرىپ قۇدىسقا جەتىپ كەلدى،
ھام باتىر، ھام قىراعى الدىن بايقار.

بازاردان نەشە ءتۇرلى بوياۋ الدى،
سارى اتىن قاپ - قارا قىپ بوياپ الدى.
ءبىر مەس تاۋىپ، سۋ قۇيعان ارقاسىنا،
جاسانىپ ءۇندى جىگىت بولا قالدى.

لاشكاردىڭ بولادى ەكەن سۋى تاپشى،
مەس كوتەرىپ، كاسىپ قىپ، سۋىن ساتتى.
كاسىبي سۋشى بولىپ جاساندى دا،
ىشىنە قىرىن - سىرىن ءتۇيىپ جاتتى.

شەتىنە كوپ لاشكاردىڭ سەيىت كەلدى،
ءۇندى بوپ كوزدەرىنە كورىندى ەندى.
قاراسا تاريۇننىڭ عاسكەرى ەكەن،
«باتتالدى وتقا جاققان باتىر بەلدى».

حاسۋرا قارسى الدىنان شىعا كەلدى،
بالاسى ەد تاريۇننىڭ انىق كوردى.
تانىماعان كىسى بوپ باتتال عازى،
قارسى بارىپ، وزىنشە سالەم بەردى.

كىمسىڭ دەدى − حاسۋرا ءجونىن سۇراپ،
جاۋاپ بەردى باتتال دا ويدان قۇراپ.
بولعان سوڭ اتى قارا، ءوزى قارا،
حاسۋرا تانىعان جوق ونى ءبىراق.

- ءوندىمىن زەنگىباردان كەلەمىن مەن،
مۇسىلماندى اتا جاۋ كورەمىن مەن.
قايسار شاھ لاشكار جيدى دەپ ەستىدىم،
قىزمەت كورسەتپەكپىن ونەرىممەن.

قابىل كورسەڭ قاسىڭدا بولامىن مەن،
كورمەسەڭ جوق، جانىڭا جولاعىم مەن.
دەگەن سوڭ حاسۋرادا سىنادى ونى،
− مىقتى بولساڭ كۇتەتىن قوناعىم سەن.

كۇرزىمدى كوتەرە الماس كەيبىر جامان،
اتا الماس ساداعىمدى كەيبىر ادام.
دەدى دە تاستاپ قويدى كۇرزىسىن ول،
مەڭزەپ تۇر، كۇرزىمەنەن ونى ھامان.
كۇرزىنى سوندا باتتال قولىنا الدى،
ۇرشىقشا كۇرزى باستا قىرىق اينالدى.
تارتقاندا ادىرنانى سىندى ساداق،
ءبولىنىپ كۇل - پارشا بوپ قولدا قالدى.

رۇمدىكتەر دەيدى ول، سونشا كوپ تە،
كوپ بولعانمەن ەكەن عوي كوبى ءشوپ تە.
بولمايدى ەكەم مەن جولداس سەندەرمەنەن،
جولداس بوپ السىزدەرمەن جۇرگەن ەپ پە.

بۇعان قاتتى حاسۋرا اشۋلاندى،
ۇستا دەپ لاشكارىنا جارلىق سالدى.
بار لاشكارى ات قويىپ جابىلسا دا،
جولاتپاي باتتال عازى ايداپ سالدى.

كەيبىرىن اتتان جۇلىپ تاستاي بەردى،
كەيبىرىن لاقتىرعان تاستاي كوردى.
شىنىمەن قىلىش - نايزا جۇمساعانداي،
ۇرىپ جىعىپ باسىنان اتتاي بەردى.

لاشكارلار ۇرىككەن قويداي قاشا بەردى،
قاراماي سەيىت العا باسا بەردى.
ستانبولعا بەت الىپ ءجۇرىپ ەدى،
تاپپادى لاشكارلاردان تاسا جەردى.

تاۋ مەن تاستى الىپتى قورىم بولىپ،
جەر مەن كوك شاتىرلارعا كەتتى تولىپ.
تاۋ ىشىنەن ءبىر ۇڭگىر تاۋىپ الىپ،
بەكىندى سوعان باتتال ءبىر كۇن تولىق.

عار ىشىنە بەكىتىپ قويدى اتىن،
مەس كوتەرىپ لاشكارعا كەلدى جاقىن.
ساقي (1) بوپ ارالادى عاسكارلاردى،
سۋ ساتىپ ءار شاتىردان الدى حاقىن.

سۋ كەرەك دەپ تاپسىرار ءاربىر شاتىر،
سەيىت سۋدى كۇندەلىك تاسىپ جاتىر.
ءبىر جاعىنان كوزىنىڭ قىرىن سالىپ،
بار دەپ ءجۇر قانداي بالۋان، قانداي باتىر.

كۇن ارالاپ قالادى باس كەسىلىپ،
نەمەسە كەي باتىردىڭ ءىشى ەسىلىپ.
بىرەۋ ەمەس، بىرنەشەۋ بولىپ كەتتى،
بۇل جۇمباق − كورىلگەن جوق ءبىر شەشىلىپ.

«باتتالدى باياعىدا وتقا ورتەگەن»
زەرتتەلگەن جوق سوندىقتان ەش تەسىلىپ.
قايساردىڭ قۇلاعىنا ءتيدى بۇل ءىس،
تابىڭدار − دەدى قايسار − قايسى ەسىرىك؟

باتىرلاردىڭ كوڭىلى سۋىپ قالدى،
تاڭەرتەڭ بار - جوعىنا كۇمانداندى.
بارلىعى ءبىر قايسارعا جيىلىپ كەپ،
مىناداي دەپ قايسارعا اقىل سالدى:

ءار باستىق ءوز ادامىن تۇگەندەسىن،
مىقتى ۇستاپ شەت جۇرگەندى جۇگەندەسىن.
ءبىر ادام ءبىر ادامعا كەپىل بولىپ،
ءتىزىمىن شاھ قايسارعا تۇگەل بەرسىن.

سوندا سەيىت كەپىلسىز جالعىز قالدى،
قايسارعا كەپىلسىز دەپ الىپ باردى.
الدىنا سوندا قايسار شاقىرىپ اپ،
سەيىتكە تەسىلىپ كەپ نازار سالدى.
قاپ - قارا ءوڭى دە ونىڭ، تونى دا ونىڭ،
ماقپالدان تىكتىرىپتى كيگەن تونىن.
ارقاسىندا سۋ قۇيعان ۇلكەن مەس بار،
قولىندا التىن ءشومىش، بولەك پورىم.

وقيدى رۇم تىلىندە شىعىر - نازىم،
ويىندا ۇرەي - قورقۋ توك جوق ونىڭ.
ەنجىلدەن ونان كەيىن وقىدى ايات،
قاعيدا - ماحامىمەن تاۋىپ جولىن.

ەستىگەندەر تاڭ قالىپ ۇيىپ قالدى،
جايىن ادام بولماس دەپ بۇل ادامدى.
ھام سوپى، جانە راھبان بىلىنبەگەن،
سۇيمەيتىن جان ەكەن دەپ ماقتاعاندى.

ياھۋدا دەدى سەيىت مەنىڭ ءىسىمىم،
كوپ كوردىم ءدىن جولىندا ەل قىسىمىن.
ناسارا ءدىن ءۇشىن ءوزىمدى ارناپ،
تەرلەسىن كۇندە نەشە جان - جىسىمىم.

مىشتاراننان جالعىز مۇندا كەلىپ ەدىم،
سۋ تاسىپ شولدەگەنگە بەرىپ ەدىم.
قايسار شىقتى سوعىسقا ءدىن جولىنا،
دەگەن سوڭ ءساۋاپ ءۇشىن ەرىپ ەدىم.

دەگەندە قايسار ايتتى بولما الاڭ،
قاشان دا مەن كەپىلمىن ەندى ساعان.
مەن قويعان اتىم ساعان - اق قۇس بولسىن،
حاباردى كەلتىرىپ تۇر جاقسى - جامان.

بوپ قالدى تاعى سەيىت ەمەن - ەركىن،
كورەدى كۇندىز بارىپ ورنىن - كوركىن.
كەسەدى تۇندە بارىپ ونىڭ باسىن،
ورىنداپ كوڭىلىنە بۇككەن سەرتىن.

سۇيتە جۇرە ولگەندەر جۇزدەن استى،
لاشكارلارى قايساردىڭ قاتتى ساستى.
ءۇندستاننان بەس ءجۇز مىڭ لاشكار كەلىپ،
قورقىنىشىن تاعى دا ءبىراز باستى.

باستىعى ءساھراپ پەن لاھراپ ەدى،
كەلگەن كۇن قايسار مەنەن كوڭىل اشتى.
ءۇش كۇننەن سوڭ كەسىلىپ بۇلار باسى،
قۇتى كەتىپ، قايساردىڭ ءوڭى قاشتى.

تاعى دا باتىر، بەكتى قايسار جيدى،
− لاشكارعا ىشكى جاقتان قىرعىن ءتيدى.
سوعىسپاي دۇشمانمەنەن بولدىق ويران،
بۇل جاۋدى تاپپادىق دەپ پىسىپ - كۇيدى.

بەك باتىرى سول كەزدە اقىل بەردى،
− سەيىت - ەد ءبىز قورقاتىن باتىر بەلدى.
جوق نارسەدەن قورىقپاي سوعىسايىق،
ورتەنىپ الدا قاشان سەيىت ءولدى.

سونىمەن بارلىق لاشكار العا قاراپ،
جىلجۋعا قايسار پاتشا ءامىر بەردى.
ءپىل ۇستىنە ورناتىپ تاح - شاتىرىن،
قالىڭ قولمەن قايساردا ازىرلەندى.

وتىردى ءپىل ۇستىندە التىن تاحتا،
سوعىس تۋى الدىندا جەلبىرەدى.
قوسارلاپ جەتى ءجۇز جىلقى وڭ مەن سولعا،
قورعاۋشىسى وزىمەن تەڭ جۇرەدى.
كەشىرەيىن كوزدەن دەپ ويلادى ما،
بۇرىلدى قايسار قولدىڭ وڭ جاعىنا.
وتكىزدى وڭ جاعىنان قالىڭ قولدى،
تاحتىنا ءپىل ۇستىندە ورنادى دا.

قالىڭ قول جەتى كۇندەي شۋاپ ءوتتى،
كەشىرىپ قايسار كوزدەن قۇرمەت ەتتى.
تۇسپەدى سول جەتى كۇن قايسار تاحتان،
قىرماق بوپ مۇسىلماندى قويدى بەتتى.

* * *

جانسىزى مۇسىلماننىڭ ودا كەلدى،
ياحيا ءبىنۇ ءمانسۇر حابار بەردى.
رۇم قايسار لاشكارىمەن جەر قايىسىپ،
دەدى ول − پالەن جەرگە جەتتى ەندى.

حيسابىن اللا بىلەر بىلە المادىم،
جول تاۋىپ اراسىنان جۇرە المادىم.
حابارلا توڭىرەككە عاپىل قالما،
ءدال ىشىنە ىشكەرىلەپ كىرە المادىم.

ءبىراق بار، ءبىر جاقسىلىق حابار دەيدى،
ءجۇز بالۋان ءار ءتۇن قازا تابار دەيدى.
رۇمدىكتەر مۇنان قاتتى شوشيدى ەكەن،
قايتۋدى ءبىراق نامىس سانار دەيدى.

مومىندەر مۇنى ەستىپ قۋانادى،
اللا بەرسە جاردامدى كىم الادى.
سەيىت تە سول اللانىڭ پەندەسى ەدى،
ءبىر اللا مومىندەردىڭ تياناعى.

حاليفاعا حات جازدى ءامىر عۇمار،
حاليفا قالىڭ قولمەن ءوزى شىعار.
ميلليونمەن الىسىپ ەلۋ مىڭ قول،
اللادان جاردام تىلەپ باعىن سىنار.

ءامىر عۇمار، عابدۇلۋاھاپ، جۇعدا عازى،
عابدۇسسالام، احمەت تىرران، قاسىم ءبارى،
ءمانسۇر، عالي، افلاحۇن، ناسىر حاباب
ياحيا، مۇحاممەت، رابىح بارشالارى.

حۇسايىن، تاۋابىل ءرۇم تاعى دا بار،
قوسىلدى بۇعان باتتال ۇعىلدارى.
الدىنان حاليفانىڭ قارسى الادى،
مالاتيا حالقىمەن ۇلى كارى.

باتتالعا وتكىزگەندەي ازا جيىن،
بارلىعى دا كيەدى قارا كيىم.
باتتالدىڭ ۇلىن كورىپ جەتىم قالعان،
حاليفا جىلاپ كەتتى ءۇن ساپ قيىن.

ءۇن قوستى حاليفاعا قالىڭ لاشكار،
ءار جىلاۋ − بۇل جىلاۋعا بولمادى استار.
باتتالدىڭ ەكى ۇعلىن قۇشىپ ءسۇيىپ،
كۇڭىرەندى ۇلكەن - كىشى، كارى - جاستار.

ىقىلاسىن حاليفا شىن بىلگىزدى،
باتتالدىڭ ۇلدارىنا تون كيگىزدى.
عۇمارعا حازىرەت عالي تۋىن بەرىپ،
ءوز سالدەسىن عۇمارعا ھام كيدىردى.

باس قىپ قويدى عۇماردى بار لاشكارعا،
قانىق دەپ جەر سىرىنا قول باستارعا.
مالاتيا حالقى دا تۇگەل شىقتى،
قالماستان ۇلكەن - كىشى ھام جاستاردا.

* * *

قايسارعا دا ءبىر جاقتان كەلدى حابار،
لاشكارى حاليفانىڭ ىسكە جارار.
سوعىسۋعا قايسارمەنەن بەت الىپتى،
ەرتەڭ - بۇگىن الدى ونىڭ كەلىپ قالار.

قايسار سوندا شاقىردى بەس باتىردى،
... قالۇن، تالىق، قىستانتيندى،
تاعى ءبىرى باتىردىڭ قاپۇس دەگەن.
الدىنا جيناپ الدى بەس كاپىردى،

بارىڭدار دەيدى قايسار الدىن الا،
لاشكارمەن ەكى ءجۇز مىڭ جەردى شالا.
مۇحاممادي لاشكارلار قايدا كەلدى،
ورالىڭدار قايتادان حابار الا.

بۇل قوسىن سونىمەنەن ءجۇرىپ كەتتى،
مالاتيا جاعىنا بۇرىپ بەتتى.
سەيىت تە وسىلارمەن كەتتى بىرگە،
قونالقاعا ءبىر جەرگە كەلىپ جەتتى.

بەس باتىر ءبىر جەرگە كەپ قوستى باستى،
ءبىر جانسىز جىبەرمەك بوپ اقىلداستى.
سەيىت ايتتى مەن بارام ءتىل الۋعا،
بەرسەڭىزدەر ەگەردە رۇقساتتى.

سونىمەن سەيىت كەتتى جانسىز بولىپ،
ءبىر تاۋعا جاسىرىندى قامسىز بولىپ.
كوز بايلانا اتىنا قايتا ءمىندى،
كورىنبەيتىن مەزگىلدە كوزگە تولىق.

قاپۇستىڭ شاتىرىنا كەلدى اقىرىن،
ەپتەپ باسىپ بىلدىرمەي تىم جاسىرىن.
ماس بولىپ قاتتى ۇيقىعا كەتكەن ەكەن،
كوتەرىپ كەتتى اقىرىن ءبىر باتىرىن.

اۋلاق جەرگە اپارىپ بايلاپ قويدى،
اۋزىنا ماقتا تىعىپ جايلاپ قويدى.
ونان سوڭ قىستا ىنتينعا كەلدى داعى،
دۇرلىكتىرىپ ازىراق قايراپ قويدى.

مۇحاممەت لاشكەرلەرى كەلىپ قالدى،
قاپۇسقا جەتىپ كەلدى ونىڭ الدى.
تەز قامدان لاشكارىڭمەن دەدى داعى،
ونان سوڭ اتقا ءمىنىپ ايعاي سالدى.

عابدۇلۋاھاپ كاپىرلەر مەنىڭ اتىم،
اجالىڭ الىس ەمەس كەلدى جاقىن.
احمەت تىرران سەن بارىپ الدىنان سوق،
جۇعدا عازى تەز باردا ورا ارتىن.

سونىمەن اتقا ءمىندى ەكى جاق تا،
تاس قاراڭعى مەزگىلسىز بەيۋاق شاقتا.
ءتۇن ىشىندە ايقاسىپ كەتتى سارت - سۇرت،
ءبولىنىپ ءوز ىشىنەن ەكى جاققا.

بارىنەن ەكى جاقتىڭ قان توگىلدى،
قىلىش، نايزا قاعىستى ادام ءولدى.
ءبىر جاعىنان باتتال عازى قالۇنعا كەپ،
قاپۇستى ءولتىردى دەپ حابار بەردى.
كىم ءولتىردى، قاپۇستى − دەيدى قالۇن،
عابدۇلۋاھاپ الدى − دەيد ونىڭ جانىن.
عابدۇلۋاھاپ قايدا ءجۇر دەپ سۇراپ − ەد،
كورسەتەيىن ءجۇر دەدى − سەيىت ءبارىن.

قايدا دەپ قالۇن ەرىپ شىعا بەردى،
مىنە دەپ سەيىت - ونى باسقا پەردى.
ەسىنەن تاندىردى دا بايلاپ الىپ،
بايلاۋداعى قاپۇسقا الىپ كەلدى.

ەكەۋىن مىقتاپ شىرماپ بايلاپ الىپ،
باياعى شاماس پىرگە كەلدى الىپ.
ءتۇن ىشىندە قاقپاسىن قاعىپ ەدى،
شاماس ءپىر داۋىسىنان شىقتى تانىپ.

سەيىتتىڭ باسساپ شاماس قولىن ءسۇيدى،
ەستىپ ەك ءوزىڭدى وتقا كۇيدىردى دەپ.
اللانىڭ بەرگەنىنە مىڭ ءبىر شۇكىر،
امان كورىپ ءوزىڭدى كوڭىل تىندى.

ءمان - جايدى ايتىپ شاماستان حابار الدى،
ءبىر قۇدىق بار سۋى ونىڭ قۇرىپ قالدى.
ءوزى تەرەڭ قاقپاقتى دەدى شاماس،
قاپۇس پەنەن قالۇندى سوعان سالدى.

كەلدى سەيىت شامعۇنعا قايتا ايلانىپ،
− جاتىرسىز عوي بۇل جەردە ءسىز جايلانىپ.
مۇسىلماندار جاعىنان قالۇن، قاپۇس،
قوساقتالىپ تۇتقىن بوپ كەتتى ايدالىپ.

دەگەن سوڭ شامعۇن اتقا مىنە قالدى،
بالۋانىن الماس اتتى ەرتىپ الدى.
بەت الىسىن بايقاۋعا قوس بالۋاننىڭ،
ازىراق جورتا ءجۇرىپ ءىزىن شالدى.

انا جەردى الماسقا شولىپ كەل دەپ،
شامعۇن سەيىت باستارىن قوسا قالدى.
الماس كەتىپ بولعاندا كوزدەن تاسا،
شامعۇندى تىرپ ەتكىزبەي باسا قالدى.

قالۇن مەنەن قاپۇسقا قويدى قوسىپ،
قىستانتينعا كەپ قالدى قايتا جوسىپ.
ءبىرىن - ءبىرى قىرىپتى ەكى لاشكار،
مۇنى كورىپ قىستانتين كەتتى شوشىپ.

− سەيىت ايتتى - شامعۇن مەن قاپۇس، قالۇن،
ساتىپتى مۇسىلمانعا نامىس ارىن.
دىنىنە مۇحامەدتىڭ كىرىپ كەتىپ،
قىرعىزدى ءوز لاشكارىن بولدىم ءمالىم.

قىستانتين بەس باتىرمەن ونى قۋدى،
ۇلگىرمەي تولعانۋعا اشۋ بۋدى.
سەيىتپەن جەتەۋ بولدى قۋعان كىسى،
باسپايتىن اتتارمەنەن جەر مەن سۋدى.

لاشكاردان بۇلار سويقاپ ۇزاپ كەتتى،
سەيىتكە ونەر باستار ۋاقىت جەتتى.
ناعرا ساپ التاۋىنا ءبىر تيگەندە،
نايزا تيمەي كوبىنىڭ ەسى كەتتى.

بەسەۋىن ءبىر - ءبىر ۇرىپ جايراتىپ ساپ،
قىستانتيندى ولتىرمەي ءتىرى الىپ قاپ.
قۇدىققا تاعى دا اكەپ تاستاپ قويدى،
قۇلىبىن شاماس پىرگە تاپسىرىپ ناق.

* * *

لاشكارگە سەيىت ءبىر كۇن قايتا كەلدى،
اقراتس ءۋازىردى كوزى كوردى.
ەي ءۋازىر «جول بولسىن» دەپ سۇراپ ەدى،
اقراتس ءجون سۇرايتىن كىمسىڭ دەدى.

− اتىم − اق قۇس بولادى ءجون سۇراساڭ،
قايسار قويعان بۇل اتىم الدەقاشان.
حابارشىعا جىبەردى قايسار مەنى،
ۋازيپام اۋىر مەنىڭ، ەمەس اسان.

قايسار ايتتى − كۇنىمىز بولدى قيىن،
لاشكاردىڭ بەستەن ءبىرى قالدى بۇگىن
ءتورت باسشى لاشكاردىڭ عايىپ بولدى،
بىلمەيمىز نە بولعانىن - قاتتى ميىم.

قايسارعا مەن بەرەمىن نە دەپ جاۋاپ،
سوندىقتان سوعىسۋدى تۇرمىن قالاپ.
نە جەڭىپ، نە جەڭىلىپ جاۋ الدىندا،
بولايىن قايسار ءجۇزىن كورمەي حاراب.

سەيىت ايتتى لاشكاردى ەكىگە ءبول،
ءبىر بولىكپەن ءوزىڭىز ارتىندا بول.
الدىمەنەن جاۋ جاعى قانداي ەكەن،
ءبىر جانسىز الدىن الا جىبەرگەن جول.

ءۋازىر ايتتى − جانسىزعا ءوزىڭ بارساڭ،
كەرەك دەگەن جابدىقتى قامداپ الساڭ.
سەيىت ايتتى - بولادى بارايىن مەن،
تۇنىمەن قايتا ورالام حابار السام.
سەيىت كەتتى سونىمەن جانسىز بولىپ،
بەكىندى ءبىر جەرگە كەپ قامسىز بولىپ.
بولعاندا ءتۇن ورتاسى قايتا كەلدى،
ءبىر حابار اكەلگەن بوپ قامسىز تولىق.

− مىنا تاۋدىڭ ار جاعى مۇسىلماندار،
ءماز - مەيرام جاتىر بەيعام قاپى جاندار.
باستىعى عابدۇلۋاھاپ، جۇعدا عازى،
احمەت تىران جانە دە ون مىڭ جان بار.

دەگەن سوڭ اقراتس سەنىپ كەتىپ،
دەيدى ول لاشكارىنا قامدانىڭدار.
وسى كەزدە تاريۇن لاشكارىمەن،
اقراتسقا قوسىلعان قىرىق مىڭ جان بار.

ويلانىپ اقراتس كۇشكە كەلدى،
لاشكاردى ءجۇز قىرىق مىڭ ۇشكە ءبولدى.
ءوز قاسىنا الىپ قاپ ەلۋ مىڭدى،
ەلۋ مىڭدى سوعىسقا ىسكە ءبولدى.

تاريۇن ءوز اسكەرىن ءوزى الىپ،
مايداندا سوعىسپاقشى ءوزى بارىپ.
ەكى جاقتان سوققىلاپ مۇسىلماندى،
قاپىدا جويا قويماق ورتاعا الىپ.

تاريۇن مەن سەيىت سوندا بىرگە كەتتى،
تاريۇندى جاقتاپ قويىپ تالكەك ەتتى.
«باتتالدى وتتا جاقتىڭ اتى شىققان،
المايتىن جاۋىڭ جوق» دەپ قويساڭ بەتتى.

تاريۇن ول باتتالدى − اق قۇس دەپ ءجۇر،
كۇماندانباس باتتالدا بولسادا سىر.
كەڭەسىپ تاريۇنمەن جاپەكتەسىپ،
لاشكارمەن كەتتى اسىپ ءبىر - ەكى قىر.

تاريۇن، باتتال، حاسۋرا وسى ءۇش جىگىت،
موينى وزىپ كوپ لاشكاردان كەتتى شىعىپ.
قاراڭعىدا قالتارىس جەردى بايقاپ،
باتتال كەتتى ەكەۋىن ۇرىپ جىعىپ.

اتتان ءتۇسىپ ەكەۋىن بايلاپ الدى،
ماقتا تىعىپ اۋزىنا جايلاپ الدى.
بايلاعاندا تاريۇن كوزىن اشىپ،
سەن كىمسىڭ دەپ سەيىتكە قايران قالدى.

− مەن سەيىتپىن قولىڭنان وتقا جاققان،
ءتىرىلتتى قايتا مەنى ءبىر جاراتقان.
تۇندە باسى كەسىلگەن كوپ باتىرىڭ،
ايلانا كەپ «سول سيدى» مەنەن تاپقان.

ءبىر شۇڭقىرعا ەكەۋىن قويدى تىعىپ،
كەتپەستەي عىپ نىق بايلاپ ءبۇرىستىرىپ.
اقراتسقا ءبىر جاقتان كەلدى جەتىپ،
تىزگىن ۇشى اعىزىپ ونان شىعىپ.

− لاشكارى تاريۇننىڭ قالدى مەڭدەپ،
قۇتقارماساڭ بولمايدى ونى وڭدەپ.
سوعىسقا دايىندالعان ەلۋ مىڭ قول،
بولىسسا تاريۇنعا سوندا جەڭبەك.

بۇل قوسىندى اق قۇس باستاپ شىقتى،
تاريۇننىڭ لاشكارىنا قاداپ سۇقتى.
مۇسىلماننىڭ لاشكارى ناق وسى دەپ،
نۇسقادى دا ول سەيىت شەتكە شىقتى.
تاريۇننىڭ قوسىنىنا كەلدى شاۋىپ،
− مۇسىلماننىڭ لاشكارى كەتتى جاۋىپ.
ايانباڭدار ءدال بۇگىن شىبىن جاندى،
ءتونىپ تۇر دەپ سەندەرگە ۇلكەن حاۋىپ.

ەكى لاشكار سونىمەن ارالاستى،
قىلىش - نايزا قاعىسىپ كەستى باستى.
قان توگىلدى ايتەۋىر تانىلمايدى،
ءمالىمسىز كىمنىڭ قانىن كىمدەر شاشتى.

ءبىر جاقتان باتتال عازى سالدى ايعاي،
− احمەت تىرران ءجۇر دەيدى ءبارىن جايلاي.
جۇعدا عازى، تاۋابىل ۇمتىلىڭدار!
باستىقتارىن ۇستاڭدار ءتىرى بايلاي.

اقراتسقا تاعى دا شاۋىپ كەلدى،
− تاريۇنعا مۇسىلماننان حاۋىپ ءتوندى.
جان - جاعىنان قورشالاپ ورتاعا الدى،
بارىڭدار دەپ بارلىعىڭ تۇرماي ەندى.

سونىمەن اقراتس تا ارالاستى،
بىرەۋدى - بىرەۋ بىلمەي تۇنەك باستى.
سەيىتتىڭ قۇداي بەرگەن اقىلىمەن،
رۇمدىكتەر ءوز قانىن ءوزى شاشتى.

ەكى ورتادا سەيىت تە تۇرا شاۋىپ،
تاريۇن مەن حاسۋرانى الدى تاۋىپ.
شاماستىڭ قۇدىعىنا تاستاي بەردى،
الدىنعى تورتەۋىمەن قوسىپ جاۋىپ.

ءبىر كەزدە قۇلان يەك تاڭ دا اتتى،
بىرەۋدى - بىرەۋ تانىپ ءتىل دە قاتتى.
قاراسا بارلىعى دا ءوز لاشكارى،
اقراتسكە بۇل قىرعىن جامان باتتى.

ءبىر تۇندە قىرىلىپتى جەتپىس مىڭ جان،
قىزىل قان − قان مايداندا سەل بوپ اقتى.
اقراتس مۇنى كورىپ زار جىلادى،
«اق قۇستان» دەپ اتىنان ول قۇلادى.

تابىڭدار! دەيدى اق قۇستى دەرەۋ جىلدام،
ابىر - سابىر تاپپاق بوپ قام قىلادى؟
ءبىراق ىزدەپ اق قۇستى تابا المايدى،
اق قۇس جاۋدى مەيلىنشە اراندايدى.

بارماق تىستەپ، كوزىنەن ءوشىن الىپ،
اقراتس اق قۇستان ءوش الا المايدى.
امالسىزدان جازادى قايسارعا حات،
احۋالدى بايانداپ ايتادى ءدات.

− قالۇن، قاپۇس، قىستانتين جانە شامعۇن،
جوعالدى ىشىمىزدەن اتاقسىز - اق.
تاريۇن بالاسىمەن تاعى دا بار،
بولىپ تۇر وسى ءبىر ءىس بىزدەرگە جات.
قىرىلىپ كوپ لاشكارىم جالعىز قالدىم،
اقىلىن قايسار پاتشا ءوزىڭىز تاپ.

* * *

بۇلاردى سەيىت كەتتى ەندى تاستاپ،
ىلىنبەي ءجۇر پالەگە قۇداي باستاپ.
تۇپ - تۋرا مالاتيا قايداسىڭ دەپ،
تارتىپ كەلەد، الدىمەن حابارلاسپاق.

كىرمەدى ول شاھارعا ءبىر توبەدە،
بار داۋىسپەن ايتتى ازان تاڭ سوگىلە.
ناعاشىسى تاۋابىل داۋىسىن تانىپ،
جىلاپ كەتتى قۇلاق ساپ قاتتى ەگىلە.

توبەگە ازان شىققان تۇرا شاپتى،
سەيىت ءۇنى بارشانى تاڭىرقاتتى.
قاراسا سەيىتكە ۇقساس ءبىر ادام تۇر،
تاۋابىل كەپ اياعىن قۇشىپ جاتتى.

سوندا سەيىت ءتىل قاتار سەن كىمسىڭ دەپ،
تانىمايتىن تۇسكە ەنىپ، ەل ءبىلسىن دەپ.
تاۋابىل بەتىنە ونىڭ قاراپ ەدى،
ادام ەكەن قاپ - قارا ءبىر ءتىلسىم تەك.

تاۋابىل ءۇن ساپ سوندا جىلاپ كەتتى،
بۇل ادام شىركىن سەيىت بولسا نەتتى.
دەنە ءبىتىم، كەلبەتى، ءۇنى ءبارى،
اۋمايدى قۇتتى سەيىت ءوزى دەپتى.

ادام ەمەس، مەن ءبىر جىن، دەيدى − سەيىت،
جىلادىڭىز سونشاما نەگە كەيىپ؟
سەيىت ولسە ءبىر اللا بار ەمەس پە،
كەتكەن شىعار ول سەيىت، بولىپ شەيىت.

قاپ تاۋىنان كەپ قالدىق ون مىڭداي جىن،
بىرەۋىمىن مەن سونىڭ بۇل ءسوزىم شىن.
قايسار قاپتاپ كەلەدى مۇسىلمانعا،
جاردامعا كەلىپ قالدىق ءبىز ءدىن ءۇشىن.

قايساردىڭ جەتى ىقىلىم ادامى كوپ،
ساندارىڭ از تۇرسىڭدار ءبىر اللا دەپ.
«ولسە شاھيت، ولتىرسە عازى» دەيدى،
كەتپەيدى ءمومىن قانى بەكەرگە تەك.

كوپ بولعانمەن ول قايسار شوپتەن ارى،
قورىققاندى سوعىستا كورەمىن جەك.
از ادام تالاي كوپتى جايراتادى،
قۋات بەرسە ءبىر اللا بولمايدى شەك.

سونىمەن سىر بىلدىرمەي سەيىت تۇردى،
تاۋابىل شاھارعا ونى الىپ كىردى.
سەيىتكە ۇقساتادى كىم كورسەدە،
اشپادى ءارى سەيىت بۇل ءبىر سىردى.

سول كەزدە جانسىز كەلدى مۇسىلماننان،
ءولدى دەپ رۇمدىكتەن جەتپىس مىڭ جان.
كىم قىردى؟ قايدان كەلگەن، كىم ولتىرگەن؟
بىلمەيدى ونىڭ ءجونىن ەش ءبىر ادام.

سەيىت ايتاد − ولاردى جىندار قىرعان،
حابارىم بار مەنىڭ دە بۇل ءبىر سىردان.
بەرىك نيەت سىزدەردە قايرات بولسا،
بەرەمىز بىزدە مەدەت ويدان - قىردان.

بۇل ءسوزدى ەستىپ مۇسىلمان قۋانادى،
سوزىنەن باتتال عازى بۋ الادى.
كەتىپ قالاد، سىر بەرمەي سەيىت قايتا،
كوپ تۇرسا، كوپشىلىك عوي سىر الادى.

مۇسىلماننان شىعادى ەلۋ مىڭ قول،
قاسقارا قايسار جاققا تارتادى جول.
جەمتىگىن جەتپىس مىڭنىڭ جولدان كورىپ،
شۇكىرلىك ءبىر اللاعا قىلادى مول.

* * *

اقراتستىڭ قايسار پاتشا حاتىن كورىپ،
قالادى قاسىرەتتەن شالا ءولىپ.
باستىق قىپ ءبىر باتىردى ءۇش ءجۇز مىڭ قول،
اقراتسقا جىبەرەد حۇقىق بەرىپ.

اقراتستىڭ لاشكارى قوسىلعاندا،
ءتورت ءجۇز مىڭ قول بولادى باسى بەرىك.
لاشكاردى وسىنشالىق ءوزى باستاپ،
اقراتس سوعىسۋعا الادى ەرىك.

مايدانعا ەكى لاشكار كەلدى جەتىپ،
الدىمەن جەكپە - جەككە الدى بەكىپ.
مۇسىلماننان ءىبىراھيم شىعىپ ەدى،
عاليقان شىقتى قارسىدان مايدانعا ءوتىپ.

− باسشىڭىز سەيىتباتتال بىزدەن ءولدى،
كورمەپپىز اقىلى جوق سىزدەي ەلدى.
ميلليونداعان عاسكەرمەن قايسار شىقتى،
توپىراق شاشپاقسىڭ با، بىزگە ەندى.

دەي بەرگەندە، ءىبىراھىم ءتىل قاتادى،
− عاليقان كوپ كوپىرمە تاڭ اتادى.
سەن قايسارعا سۇيەنسەڭ، ءبىز قۇدايعا،
كەلىستىرىپ قايساردى جايراتادى.

ءسويتتى دە ەكەۋى دە قيمىل قىلدى،
ءىبىراھيم «مۇحاممەد» دەپ قىلىش ۇردى.
مالعۇندى اتىمەنەن تورتكە ءبولدى،
كىدىرمەي جاھاننامعا جونەلدىردى.
ارت - ارتىنان شىعىپ - ەد ون باتىرى،
ءىبىراھيم ءبىر - ءبىر ۇرىپ، ءبارىن قىردى.
سول شاقتا شىداي الماي اقراتس،
مايدانعا ساۋىت كيىپ ءوزى كىردى.

ءىبىراھيم اقراتسپەن كوپ الىستى،
ارادا قىلىش، نايزا كوپ قاعىستى.
اقىرى اقراتس باسىم كەلىپ،
ءىبىراھىم شاھيت بولىپ، اتتان ۇشتى.

اقراتس يەلەدى سول مايداندى،
مايداندى نايزا ءۇيىرىپ ءبىر ايلاندى.
نە شاھيت، نە ماجرۇح قىرىق ادام،
قولىنان اقراتستىڭ ىڭعايلاندى.

ەڭ سوڭىندا تاۋابىل ءرۇمي شىقتى،
اقراتس − كىمسىڭ سەن؟ − دەپ ءجونىن ۇقتى.
باتتالدىڭ ناعاشىسى دەگەننەن سوڭ،
قاتەرىن اقراتس وعان تىكتى.

الىسىپ ءبىرىن - ءبىرى الا المادى،
قاعىسىپ نايزا - قىلىش جالاڭدادى.
اقىرى اقراتس بەلدەن ۇستاپ،
الۋعا تاۋابىلدى ايلانعانى.

سول كەزدە كەنەت بىرەۋ ناعرا شالدى،
ادامدار مۇنى ەستىگەن ەستەن تاندى.
اقراتس تاۋابىلدى قويا بەرىپ،
سەندەلىپ لاشكارىنا قايتا باردى.

مايدانعا باتتال عازى جەتىپ كەلدى،
تاۋابىل قىسىلعاندا − بەردى دەمدى.
شىن سويلەشى سۇلتانىم دەپ جالىندى،
− جىنمىن دەپ تاعى سەيىت جاۋاپ بەردى.

يەلەپ باتتال عازى مايدان جەردى،
اقراتس كەلە المادى مايدانعا ەندى.
ارت - ارتىنان شىققانى توپىراق قاۋىپ،
قولىنان باتتال عازى ولە بەردى.

جەكپە - جەكتە ولگەن الپىس ادام،
قازا تاپتى سەيىتتەن وسىنشا جان.
مايدانعا ەندى ەشكىم شىعا المادى،
كەلگەنى بولعاننان سوڭ قىپ - قىزىل قان.

اقراتس بۇل كىم دەپ اڭ - تاڭ قالدى،
«قىرىپ كەتتى ءبىرقانشا بالۋانداردى».
دەگەنىنە باتتال عازى قاھارلانىپ،
بار ما دەپ ەندى باتىر ايعاي سالدى.

قالىڭ جاۋعا اقىرى ءوزى ۇردى،
بەت كەلگەندى اياماي قويداي قىردى.
ناجاعايداي اتىلىپ اقىرعاندا،
ادام ەمەس، دۇرىلدەپ جەر سىلكىندى.

قىزىپ كەتتى مۇسىلمان مۇنى كورىپ،
تاكبىر ايتىپ باتتالعا كەتتى ەرىپ.
ەرەكشە بارلىعىنا قايرات ءبىتىپ،
قۋىرىپ جاۋ اپشىسىن بەرمەدى ەرىك.

اققان قان ەكى ارادا سەل بوپ اقتى،
ولگەن جاۋدا ەسەپ جوق جۋساپ جاتتى.
كەش بولىپ كەرناي شالىپ سوعىس توقتاپ،
ەكى جاق قونالقالىق تىنىم تاپتى.
سەيىت كەتتى جانە دە تاۋعا شىعىپ،
بولمايدى ەش ءبىر پەندە سىرىن ۇعىپ.
ءتۇن ورتاسى بولعاندا قايتا كەلىپ،
ايعاي سالىپ تاعى دا كەتتى كىرىپ.

− اتىم شامعۇن قايساردىڭ بالاسىمىن،
سەندەردەن تاعى دا بار الاشىعىم.
ءىنشا اللا مۇسىلمان بوپ دىنگە كىردىم،
قارسىلاسساڭ ءبارىڭدى جارام شىنىم.

قۇداي ءۇشىن مەن عازات قىلامىن مەن،
ءدىن ءۇشىن باستارىڭدى الام شىنىم.
قىستانتيندى ءولتىردىم ءوز قولىممەن،
ەندى ويراندى سەندەرگە سالام شىنىم.

دەپ ايعايلاپ ءتيىستى باتتال كەلىپ،
قىرىپ كەتتى تاعى دا شەتتەن ءبولىپ.
كۇن - تۇنىمەن قان جالاپ قىرىلعان جاۋ،
قۇتى قاشىپ بوپ قالدى ءبارى دە ولىك.

تاڭ اتا مۇسىلماندار تاعى شىقتى،
سوعىس ساپ رۇمدىكتەردى جەرگە تىقتى.
باتتال عازى تاعى دا ناعرا ساپ،
شاڭىراعىن تالقانداپ، تۋىن جىقتى.

بەت قاراماي ەندى جاۋ قاشا بەردى،
وكشەلەپ مۇسىلماندار باسا بەردى.
جاۋدان تۇسكەن عانيمات مالدى جيىپ،
مۇسىلماندار لاشكارعا اسار بەردى.



* * *

جەڭىلگەن جاۋ قايسارعا باردى قاشىپ،
الدى - ارتىنا قاراماي اسىپ - ساسىپ.
− ۇلىڭ شامعۇن ساتىلىپ مۇسىلمانعا،
ءبىزدى قىرعان وسى جول − وسى پاسىق.

ءتۇن ىشىندە سول شامعۇن ءبىزدى قىرعان،
ايعاي سالىپ ءتيدى كەپ ول انتۇرعان.
ءجونى كەلسە كەسپەكشى ءوز باسىڭدى،
ءوز سىدىگىڭ شاپشىعان بەتىڭدى ۇرعان.

دەگەندە قايسار ءتۇستى تاحتان قۇلاپ،
كۇيىپ كەتتى ەگىلىپ قاتتى جىلاپ.
قىبىر جوق، تەك وكپەسى بۇلكىلدەيدى،
ەسىنەن ايرىلىپ جاتتى سۇلاپ.

ىزدەدى الپارىسىپ بۇعان حاكىم،
بولسادا التىن تاعىڭ ءولىم جاقىن.
سول كەزدە سەيىت تاعى پايدا بولدى،
جاسانىپ حاكىم بولىپ، بۇزىپ اتىن.

تابيپ بوپ − ول قايساردى سيپالادى،
كوك جەلكە، ارقا - جونىن ۇيقالادى.
ءبىر قۇتىدان ماي الىپ جاقتى وعان،
قايسارعا حوش جاققانداي تىنىشتالادى.

داۋىرلاپ سەيىتباتتال جۇرە بەردى،
تۇشكىرىپ قايسار پاتشا تۇرەگەلدى.
ءبىر سيپاپ ساقال - مۇرتىن قالىپ ەدى،
توگىلىپ ساقال - مۇرتى تۇسە بەردى.

باس قالدى ايناداي بوپ توقىرايىپ،
ساقال ءتۇستى كوسە بوپ، ول ءبىر عايىپ.
شاش پەن ساقال تۇسكەن سوڭ قىزىل شاقا،
موينى ۇزارىپ، باس قالدى قوقىرايىپ.

قارادى ءوز بەتىنە اينا الىپ،
جىلادى ءوز كەيپىنە نازالانىپ.
ءامىر قىلدى جانىداعى ساقشىسىنا،
الىپ كەل دەپ حاكىمدى بايلاپ الىپ.

ءبىر تابيپ بار، سول جەردە ءوزى ءمۇرتاد،
باتتال عازى قالادى سوعان ۇشىراپ.
«قايساردى ساقايتىپتى ءبىر تابيپ كەپ،
قايسار سوعان كوپ التىن سيلىق قىلماق.

ءبىراق تابيپ باقىتسىز كەتىپ قاپتى،
الا الماي كەتتى سورلى سونشا زاتتى.
قايسار ونى ءبىر كورگەن تانىمايدى،
جىبەرمەۋگە سيلىقتى اقىل تاپشى.

سول تابيپ بوپ الدىمەن جاسانىپ ال،
مەن ەدىم دەپ قايساردىڭ الدىنا بار.
بولايىق ءبىراق ورتاق ولجا مالعا،
جەكە الماي سول ولجانى ورتاعا سال».

دەدى دە باتتال عازى كەتىپ قالدى،
جاسانىپ الگى مۇرتاد جەتىپ باردى.
قايساردى داۋالاعان سەنبىسىڭ دەپ،
ساقشىلار دەرەۋ ونان سۇراي قالدى.

«مەنمىن» دەپ ەد قايسارعا باردى الىپ،
سوي − دەيد قايسار تىرىدەي ءىشىن جارىپ.
ويباي - اۋ مەن ەمەسپىن دەسە داعى،
تىڭداعان ونى جان جوق قۇلاق سالىپ.

شاش - ساقالى وتالىپ قايسار قالدى،
ءمۇرتاد تابيپ جاستاندى جاھاننامدى.
ساقال - شاشتىڭ وتالعان اشۋىمەن،
قايسار شاشتى ءامىردى قاھارلاندى.

قالىڭ قول جەر قايىسقان اتقا ءمىندى،
تارتىپ كەلەد كۇندىزگە جالعاپ ءتۇندى.
تۇقىمىن مۇسىلماننىڭ قۇرتا قويماق،
بىلەمە اللا قۇرتارىن كىمدەر كىمدى.

حاليفاعا بۇل ىستەن كەتتى حابار،
لاشكاردى جىبەرسىن دەپ ىسكە جارار.
«مۇسىلمان از، كاپىر بوپ تەز كەلمەسە،
تاپتالىپ مالاتيا قور بوپ قالار.»

* * *

ءالقيسا، مۇسىلماندار حانداق قازعان،
جەرگە كەپ الدا قاشان ورىن العان.
ءبىر كەزدە شاڭ كورىندى بۋداق - بۋداق،
لاشكارى ەكەن قايساردىڭ كەلىپ قالعان.

شىققانى ءجۇز مىڭ لاشكار ءبىرىنشى رەت،
ءجۇز ادام بارابانشى كەلەد شىرەت.
باسشىسى تاريۇننىڭ ەت باۋىرى،
اتايدى ەكەن شارجايىل ءرۇمي دەپ،

ەكىنشى رەت شىققان شاڭ تاعى ءجۇز مىڭ،
اتى ەكەن تاريۇن - مىھران باستىعىنىڭ.
ءجۇز مىڭنىڭ ءۇشىنشىسى تاعى شىقتى،
لاشكارى ەكەن سۇلەيمەن انتاكيدىڭ.

ءجۇز مىڭنىڭ ءتورتىنشىسى شىعىپ ەدى،
لاشكارى بولىپ شىقتى سۇھايىلدىڭ.
بەسىنشى رەت ءۋازىر مەن بەكتەر شىقتى،
از ەمەس الدىنعىدان بارانى تىم.

سالتانات قۇرىپ قايسار ەڭ ارتىندا،
تاحتى بار ءپىل ۇستىندە قاز - قالپىندا.
بايراعى بار، بۇتى بار تابىناتىن،
الەم - جالەم بوپ كەلەد ءبىر قارقىندا.

ەكى ءجۇز بارابانشى - سىرنايشى بار،
بەس ءجۇز ءپىل، قۇلاقتارىن ول قايشىلار.
التىن ەرلى ەكى ءجۇز قوسار اتتار،
«ساقتىق كولىك» ولارعا دەپ ايتىلار.

ءار پىلگە ورناتىلعان قالقان - قورعان،
ءبىر پىلدە جيىرما - وتىز لاشكار بولعان.
وق اتاتىن قايساردىڭ مەرگەنىنە،
بەس ءجۇز ءپىلدىڭ ارقاسى تۇگەل تولعان.

وسىنشا سالتاناتپەن ءبىر توبەگە،
قايسار شىقتى كوپتىكپەن ءىس ونەمە.
مۇسىلمانعا كوز سالىپ قاراپ ەدى،
ميلليوننىڭ قاسىندا مىڭ نەمەنە؟

قايسار ايتتى − مىنالار نەتكەن باتىر،
الىسقالى ميلليونمەن مىڭى جاتىر.
«تاڭ اتقان سوڭ كورەلىك ونەرىڭدى،»
تىنىعايىق بۇگىن ءتۇن دەيدى اقىر.

* * *

مۇسىلماندار حانداقتان قاراپ تۇردى،
ءبىرىن جۇزگە وزدەرى بالاپ تۇردى.
قايسار بارىپ ورنىعىپ ءپىل ۇستىندە،
مۇسىلماندى ازسىنىپ ساناپ تۇردى.

ءبىر شاڭ شىقتى سول كەزدە بۋداقتاتقان،
اق بايراعى كورىندى جەلبىر قاققان.
ءجۇز دانا بارابانشى - سىرنايشىمەن،
لاشكارى ەكەن ءىسلامنىڭ بۇل شاڭداتقان.

باستىعى حاۋارزامي ءمۇملان عازى،
ءجۇز مىڭداي بار كورىنەد باران جاقتان.
حاۋارزام جىگىتتەرى مەرگەن كەلەد،
ءارقايسىسى ءبىر جولدا ءۇش وق اتقان.

اتقان وعى قاڭعىرىپ قۇر كەتپەدى،
اسىپ تۇرعان دۇشماندى ءبىر شەكتەدى.
ۇرىككەن قويداي جاپىرىلىپ قايتا قاشتى،
قاشقانداردى قايساردا كوپ تەكتەدى.

سوندا قايسار جوقتادى تاريۇندى،
تاريۇن جوقتا ۇركىپ ءجۇر قالىڭ جىندى.
بولەك ەدى سوعىستا سەنىڭ ورنىڭ،
مويىنداۋشى - ەم قايرات پەن قارىمىڭدى.

سوندا شىقتى اقراتس ءبىر جاعىنان،
تاريۇندى ەكەنسىز عوي ءسىز ساعىنعان.
تاريۇن ولسە ولگەن جوق قايسار پاتشا،
قۇلاعان جوق ءالى بار ول تاعىنان.
تاتيمىن تاريۇنعا بولسام امان،
جوق ەكەن دەپ تاريۇنعا بولما الاڭ.
دەگەنشە تاعى بۋناق شاڭ كورىندى،
تىقىرشىپ كەتتى قايسار ونان جامان.

الدىمەن ءجۇز مىڭ لاشكار كەلدى نۇعىمان،
بۇحارا، يامەن تاعى بار ەلۋ مىڭ جان.
ونان سوڭ ءجۇز مىڭ لاشكار الىپ كەپتى،
عابدۇلھاشىم − پاتشاسى حاباشىتان.

قارۇن سۇلتان، جانە دە عابدۇلقادىر،
سىرمەنەن جالبيدەن قىرىق مىڭ جان.
بارلىعى ءدىن ءىسلام لاشكارلارى،
ءىنشاللا جامان ەمەس ءدىن مۇسىلمان.

* * *

ساپ تۇزەپ ەكى لاشكار تۇرا قالدى،
مايداندى ەكى ارادان قۇرا قالدى.
قايسار جاقتان ءبىر باتىر اتى روسين،
بەلسەنىپ قان مايدانعا شىعا قالدى.

مۇسىلماننان عالي ءىبىن راشيت شىقتى،
الىستى ءبىر - بىرىمەن ەكى مىقتى.
ايلاسى روسين مالعۇن باسىم بولىپ،
عاليدى ەڭ اقىردا شاھيت قىپتى.

ونان كەيىن روسيندا شىقتى قاسىم،
الىستى ەكى باتىر ءبىر ەت اسىم.
اقىرى قان مايداننان شىعارىلدى،
قاسىمنىڭ دەنەسىنە ءتۇسىپ زاقىم.

ونان سوڭ مۇسىلماننان شىقتى نۇعىمان،
ءبىر - بىرىنە جيىرما ءتورت كۇرزى ۇرعان.
قالقانى نۇعىماننىڭ سىنىپ كەتىپ،
جارالى بوپ مايداننان شىعارىلعان.

بۇل كۇنى سول مايداندى روسين تۇتتى،
مۇسىلماننان نەشە ادامدى شاھيت قىپتى.
اقشام سونە ەكى جاق ءوز ورنىنا،
شەگىنىپ دەمىن الىپ قونىپ شىقتى.

شاھيتتەردى جەرلەدى جانازالاپ،
جارالىنى دارىلەپ قويادى وراپ.
قايعىردى مۇسىلماندار شاھيتتەرگە،
قورعادى جارالىسىن جانە دە اياپ.

روسيندى شىعارىپ التىن تاحقا،
تون كيگىزىپ سيلادى قايسار پاتشا.
ەرتەڭىندە روسيندى قورعاشتادى،
شىعارمادى ەندى ونى مايدان جاققا.

بۇل كۇن شىقتى مايدانعا قايسار جاقتان،
انتاكيلىق ەر سۇلەيمەن ءبىر انت اتقان.
وعان قارسى ءسۇھايىل شىقتى داعى،
ەكەۋى ءبىر - بىرىنە قارسى شاپقان.

ءسۇھايىل انتاكيعا ءبىر كۇرزى ۇردى،
قالقان سىنىپ يىققا بارىپ ءتيدى.
ءبىراقتا ۇلى دەنە امان قالىپ،
ءسۇھايىلدىڭ استىنان ات ءسۇرىندى.

وسى ورايدا انتاكي شاۋىپ قالدى،
ءسۇھايىلدىڭ يىعىن قىلىش جاردى.
جارالى قول سوعىسقا كەلمەي قالىپ،
شەگىنىپ ول مايداننان قايتا باردى.

انتاكيعا بۇل جاقتان شىقتى عاسىم،
عاسىمنىڭ ارتىق ەكەن كۇشى باسىم.
اتىنان انتاكيدى جۇلىپ الىپ،
ايلاندىرماق بولىپ ەد ەندى باسىن.

ءۇزىلىپ بەلبەۋ − عاسىم جەرگە ءتۇستى،
تۇرا قاشتى سىتىلىپ كو ... قىستى.
عاقارىپ اتتى بىرەۋ تاعى شىعىپ،
عاسىممەن ارالىقتا بۇل الىستى.

عاسىمنىڭ قالقانىنان نايزا ءوتىپ،
زاقىمداندى اياققا ءتيىپ كەتىپ.
ەندى عاسىم ۇرعاندا قاھارلانىپ،
جىبەردى ول مالعۇندى مەل كۇيرەتىپ.

قالقانمەن قوستى دا ەكى ءبولدى،
ءتىل تارتپاي جاھاننامعا ول جونەلدى.
مايداننان شەگىندى دە ەندى عاسىم،
ورنىنا حاۋارزامي مۋشا كەلدى.

قايسار جاقتان ءىسىحاق كۋفي ءمۇرتاد شىقتى،
ەكەۋى دە ايتۋلى مەرگەن مىقتى.
حاۋارزامي اتىپ ەدى، ءىسحاق بۇعىپ،
اتىنىڭ باۋىرىنا ءوزىن تىقتى.

ەندى ءىسحاق ءوز كەزەگىن الدى بارىپ،
مۋسا كەتتى، ءىسحاقتىڭ وعى دارىپ.
ونان سوڭ ءمۇملان عازى مايدانعا كەپ،
ءبىر وق اتتى ادىرنا تارتىپ قالىپ.
جالپ ەتىپ ءىسحاق مۇرتاد كەتتى ۇشىپ،
دال بولدى اۋزى - مۇرنى تاسقا ءتۇسىپ.
ارت - ارتىنان كەلىپ ەد جەتپىس كاپىر،
ءبارى قالدى مايداندا اجال قۇشىپ.

قايراتىن ءمۇملان عازى كورىپ قايسار،
جەكپە - جەك الا الماسىن ەندى بايقار.
«جابىل» دەپ ون مىڭ شاما لاشكارىنا،
بۇيرىق بەرىپ، اسكەري كەسىم ايتار.

ءمۇملان عازى قورشاۋدا قالار ءبىراق،
وق اتىپ مۇسىلماندار قۋار جىراق.
ءپىل ۇركىپ، اتى وققا ۇشىپ قايسارلىقتار،
قىرىلىپ كوپ ادامى كەتەر قۇلاپ.

قايسار كورىپ تاعى دا كۇيىپ - پىستى،
ەلۋ مىڭدى جابىلتىپ سالدى كۇشتى.
ون مىڭداي حاۋازامنىڭ جىگىتتەرى،
اللا دەپ ەلۋ مىڭعا ءوزىن توستى.

جەر مەن كوك كەتكەندەي - اق ءتۇتىن بولىپ،
كىم قالار قان كەشكەندە ءبۇتىن بولىپ.
ءمۇملاننىڭ قان مايداندا جىعىلدى اتى،
قالىڭ جاۋ الدى ۇستاپ قاماپ تورىپ.

قويان - قولتىق سەيىلدى ارالاسۋ،
قۋانىپ رۇمدىكتەر باسىلدى اشۋ.
سوقىرات دەگەن شىعىپ قان مايدانعا،
سويلەدى كۇپىرشىلىك − اسۋ - ساسۋ.

احمەت تىرران شىقتى قارسى بۇعان،
قىزىل قولمەن ۇستادى سالىپ ۇران.
بەلبەۋىنەن «ءاۋىپ» دەپ كوتەرگەندە،
ءۇزىلىپ كەتتى بەلبەۋ قۇرام - قۇرام.

قۇتىلىپ سوقىرات مالعۇن تۇرا قاشتى،
ورنىن سوقىراتتىڭ تاكفۇر باستى.
«تاكفۇرمەن ۇستاسقاندا جابىلىڭدار»،
دەپ قايسار لاشكارىنا ءامىر شاشتى.

ءتورت ءجۇز ادام قولىندا شىنجىرى بار،
الىسقاندا احمەت تۇرا ۇمتىلار.
كوپكە توپىراق شاشقانمەن ءىس بىتەمە،
شالمالاپ احمەتتى ۇستاپ جىعار.

اقىرى احمەتتى بايلاپ الىپ،
جانىنا ءمۇملان عازى بارادى الىپ.
مۇسىلمان از، كاپىر كوپ امال بار ما،
قايعىردى مۇسىلمان جاق نازالانىپ.

مۇسىلماننان تاۋابىل ءرۇمى شىقتى،
الىستى وزدەرىنشە ەكى مىقتى.
ۇرعاندا تاكفۇر كۇرزى قالقان سىنىپ،
تاۋابىلدىڭ جارالاپ اتىن جىقتى.

سول كەزدە زەلزالا قىپ جەر مەن كوكتى،
ءبىر سايحا تاۋ مەن تاستى تىتىرەتتى.
داۋىسىنان مۇسىلمان تاني قويىپ،
جىن بوپ كەلگەن تاعى دا سەيىت دەپتى.

بۇل نە؟ − دەپ قايسار جانە بەك تاڭلاندى،
كورمەپ - ەم ءسۇرلى داۋىس مۇنداي جاندى.
ورتەنگەن مۇسىلماننىڭ باتتالىنا،
داۋىسى قازىر ونىڭ ۇقساپ قالدى.
سويتكەنشە باتتال كەلىپ كيىپ كەتتى،
تاكفۇردى ۇرىپ جەرمەنەن جەكسەن ەتتى.
باتىرسىپ قان مايدانعا روسين شىعىپ،
نايزا سىلتەپ ازىراق قارۋ ەتتى.

نايزاسىن سەيىت ونىڭ تارتىپ الدى،
ءوز نايزاسىن وزىنە قايتا سالدى.
قورقىراپ روسين بارىپ قۇلاعاندا،
مۇسىلمان تاكبىر ايتىپ شات بوپ قالدى.

نامىس قىلىپ ارتىنان سوقىرات شىقتى،
جان جوق دەپ دۇنيەدە مەنەن مىقتى.
جاۋىرىنىنان شەڭبەكتەپ باستا ءۇيىرىپ،
بۋىندىرىپ ءولتىردى ونى ءتىپتى.

مۇنى كورىپ قايسار جاق قۇتى قاشتى،
مايدانعا ەشكىم شىقپاي قاتتى ساستى.
تاكفۇر، روسين، سوقىرات ءۇش باتىرىن،
ءولتىرىپ كەۋدەلەرىن مىقتاپ باستى.

مايداندا سەيىت تۇردى جەكە دارا،
ىعىسىپ دۇشمان كەتتى بارا - بارا.
شىعىڭدار ۇعىل بولساڭ مايدانعا دەپ،
كەۋدە ۇرىپ سەيىت تۇردى ايعاي سالا.

جاۋ جاقتان ەشكىم قارسى شىعا المادى،
سەيىت شىنداپ مايداندا تۇرا المادى.
كەي كەزدە قالىڭ جاۋعا كەتتى كىرىپ،
جاپىرىپ جاۋدىڭ شەتىن ۇراندادى.

جاۋىنا سالدى ايعاي قايتا كەلىپ،
كوپ بولعانمەن ەكەنسىڭ وڭكەي ولىك.
«ۇل بالا ەندى بىزدە قالماپتى» دەپ،
قايساردا كەيىپ كەتتى مۇنى كورىپ.

سول كەزدە باعداد جاقتان شىقتى توزاڭ،
رۇمدىكتەر بولىپ كەتتى ازان - قازان.
اق بايراقتار الدىمەن جەلبىرەدى،
ءجۇز اق تۋ − ىنشانى ەدى ءجۇز مىڭ باران.

* * *

حاليفانىڭ الدى ەدى بۇل كەلگەندەر،
جان ءپيدا ءدىن جولىنا قول بەرگەندەر.
سىماعىل - سامارقانداي باستىق بولىپ،
ءجۇز مىڭ جان كوبى باتىر ھام مەرگەندەر.

ونان سوڭ تاعى شىقتى ەلۋ مىڭ جان،
ءبنۋايى - ھىندىنى باسشى قىلعان.
ارت - ارتىنان بۋداقتاپ شىعا بەردى،
حاليفا لاشكارلارى ءدىن مۇسىلمان.

ەڭ ارتىنان پايعامبار تۋىن العان،
شىعا كەلدى شاۋكاتلى حاليفا اعزام.
اق ءپىل ءۇستىن الىپتى جاسىل شاتىر،
ىشىنە التىن تاحىت قۇرىپ العان.

تاق ۇستىندە تاۋابىق - ماعدي وتىر −
حاليفا بوپ، سول زاماندا ءماشھۇر بولعان.
وڭ - سولىندا بەس جۇزدەي موفتي قازى،
تۇسىرمەيدى پايعامبار تۋىن قولدان.

«ءىننا فاتاح» سۇرەسىن قيرا - ات قىپ،
ءجۇز قاري زارلاپ كەلەد وڭ مەن سولدان.
ءتورت جۇزدەي زور داۋىستى ازانشىلار،
كەلەدى تاكبىر ايتىپ الىس جولدان.

ءتورت مىڭ جىگىت جالاڭاش قىلىش ۇستاپ،
كەزەپ كەلەد الىستان جاۋدى نۇسقاپ.
ءتورت مىڭ بالۋان كوتەرگەن اۋىر كۇرزى،
بىرەۋى − ءبىر ارىستان الىپقا ۇساپ.

ءۇش جۇزدەي ۇيرەتىندى سوعىس ءپىلى،
ايرىلماي وڭ - سولدا ءجۇر كۇنى - ءتۇنى.
التىن ەرلى ءبىر مىڭ دا جەتى ءجۇز ات،
مىنبەيدى بوس جۇرەدى ەشكىم مۇنى.

وسىنداي قۇرىپ ۇلكەن ءسان - سالتانات،
كەپ قالدى حاليفا دا وڭكەي ءماناپ.
ءامىر عۇمار باستاعان كوپ عازىلار،
سالەم بەرىپ الدىنان قارسى الاد.

قايسار كورىپ الىستان سالتاناتتى،
ايرىلىپ اقىلىنان ەستەن تاناد.
ءبىر سەيىتتەن كورىپ تۇر كورگىلىكتى،
وعان بۇلار قوسىلسا قايدا باراد؟!

حاليفا قايسار جاققا كوزىن سالدى،
كوپتىگىنە بۇلاردىڭ قايران قالدى.
مايدانعا كوز ساپ تاعى قاراپ ەدى،
جىگىتتى ءبىر الۋەتتى كوزى شالدى.

− اناۋ كىم قان مايداندا اتپەن تۇرعان،
− سول جىگىت قايسار جاقتىڭ كوبىن قىرعان.
كەلبەتى، دەنە ءبىتىم، قارۋ - قايرات،
اۋمايدى باتتال عازى شاھ مارقۇمنان.
− قاي شاھار، قاي قابيلا، قاي داۋلەتتەن،
− دەيدى ول مەن جاردامعا كەلدىم جىننان.
− قايدا جاتىپ، ول قازىر قايدا تۇراد؟
− كەشكە تاۋعا كەتەدى انا تۇرعان.

− وندا باتتال ەمەس پە ونىڭ ءوزى،
− باتتال - اق ەد، قاپ - قارا مۇنىڭ ءجۇزى.
ات سارى ەدى باتتالدىڭ ارعىماعى،
ۇقسايدى، ءبىراق قارا، بار ءدۇلدۇلى.

حاليفا قول كوتەرىپ دۇعا قىلدى،
«اللانىڭ جاردامى» دەپ تانىپ ءبىلدى.
ءبىر ادام شاۋىپ بارىپ ول جىگىتكە،
دۇعاسىن حاليفانىڭ ھام ءبىلدىردى.

سول جىگىت وسى كەزدە ءتۇستى اتتان،
قول جايدى كوپپەن بىرگە تىلەپ حاقتان.
ءبىلدىرىپ حاليفاعا جەردەن تاعزىم،
اتتاندى، كوز ايىرماي جاۋ - جار جاقتان.

كورسەتتى ات ۇستىندە ۇلكەن ونەر،
ويىنعا جەتپىس ەكى − ەكەن شەبەر.
«بۇل سەيىتتىڭ ويىنى - ەد كورسەتەتىن،
دەپ كورگەندەر ءبارى دە باعا بەرەر.

ونان كەيىن مايدانعا شىقتى سەيىت،
بار ما ەدى بالۋاندارىڭ − ەتەم بەيىت.
ۇلىعى قيراۋاننىڭ كوركۇن شىقتى،
مايدانعا ول قىنجىلىپ كەلدى كەيىپ.

ۇرماق بولدى سەيىتكە كەلە نايزا،
نايزاسىن قاقتى سەيىت ۇرۋ قايدا.
اتتان جۇلىپ، جوعارى كوتەردى دە،
جەرگە ۇردى، جانى شىقتى جاتقان جايدا.

كاشمىرلىق كاتارانكا ونان كەيىن،
سەيىتكە جاقىنىراق كەلدى بەيىم.
اتتان جۇلىپ، ارتىنا قولىن بايلاپ،
جىبەردى حاليفاعا تىرىدەيىن.

ونان كەيىن كەلىپ ەد قارۇن بالۋان،
جۇدىرىقپەن ءبىر ۇرىپ بايلاپ العان.
جىبەردى حاليفاعا تاعى ءتىرى،
ولىكتەن جاقسى ما دەپ ءتىرى بارعان.

مۇسىلماننىڭ قۋانىش تاكبىرلەرى،
كوتەرىلدى اسپانعا جەردى جارعان.
ءتىرى ۇستاپ ءدال وسى كۇن بەرگەندەرى،
جەتىپتى ون جەتىگە وڭكەي بالۋان.

ولتىرگەن جەكپە - جەك سەكسەن بولدى،
وڭكەي باتىر باسقارعان قالىڭ قولدى.
ونان كەيىن شىقپادى بۇعان ەشكىم،
دۇشمان جاعى جەرمەنەن جەكسەن بولدى.

كارلەنىپ باتتال عازى ناعرا سالدى،
قىلىش پەن نايزاسىن قولىنا الدى.
باتىرىنىڭ سايمادان ۇرەي ۇشىپ،
باسقالارى جىندانىپ ەستەن تاندى.

قالىڭ جاۋعا شەتىنەن ارالاستى،
ارالاسسا جاۋ جاعى تۇرا قاشتى.
مىسالى قاسقىر تيگەن قويداي بولدى،
اققان قان سەل بولدى دا، قاتتى ساستى.
كوزىن جۇمىپ، قيسايا بەردى دۇشمان،
بۇرىن قۇلاپ ولىمنەن قارا باستى.
اقشام بولا ەكى جاق تولاستادى،
سەيىت قايتىپ جانە دە تاۋدان استى.

بۇيىردى جەتى ادامدى ءامىر عۇمار،
بۇل باتىرعا مەن ەندى بولدىم قۇمار.
ەرلىگى، ارەكەتى ءبارى سەيىت،
قۇپيا ۇستاپ ول ءوزىن جۇرگەن شىعار.

ىزدەڭدەر انا تاۋدان سەندەر بارىپ،
اكەلىڭدەر ءتىل السا بۇل جەرگە الىپ.
ىزدەسەدە تاۋ ءتىنتىپ تابا المادى،
قايتىپ كەلدى جەتەۋى كوڭىل قالىپ.

* * *

جىگىت ەد باتتال عازى سەكسەن قىرلى،
شاشپاۋشى ەد ءبىراقتا بىلگەن سىردى.
ونەرى قۇبىلاتىن بار ەدى ونىڭ،
وسى ونەرى وزىمەن بىرگە ءجۇردى.

ءبىر جەرگە تاسالادى ات - قۇرالىن،
قىلماي ءجۇر كۇنى بۇگىن ءوزىن ءمالىم.
جاسانىپ قايسار جاقتىڭ ادامى بوپ،
ارالادى قايساردىڭ لاشكارلارىن.

قايساردىڭ شاتىرىنا تۇندە كەلدى،
تاحتا وتىرعان قايساردى ابدەن كوردى.
جارىلىپ ەكى جاققا ۋازىرلەرى،
بارلىعى التىن تاحتا وتىر ەندى.

ورتاسىندا ءمۇملان عازى، احمەت تىرران،
قول - اياعىن كىسەندەپ تىك تۇرعىزعان.
بۇيىردى ولتىرۋگە قايسار سوندا،
ورىندا دەپ بۇيرىقتى دەرەۋ جىلدام.

ۋازىرلەر بۇل بۇيرىققا قارسى شىقتى،
− بىزدەن دە كوپ تۇتقىن بار نەلەر مىقتى.
مۇنى ولتىرسەك، ولاردى ولتىرگەنىڭ،
ولاردان ءبىزدىڭ شىعىن ارتىق ءتىپتى.

قايسار اقىل تابا الماي توقتاپ قالدى،
ۋازىر بەككە تاعى دا اقىل سالدى.
سوعىسقان تاۋدان ءتۇسىپ قانداي ادام،
سەل قىلعان بىزگە كەلىپ قىزىل قاندى.

مۇسىلمانعا سونشالىق جاردام قىلىپ،
جوقتاتپادى سوعىستا ول باتتالدى.
− تاۋدان ءتۇسىپ قايتادان تاۋعا كەتەد،
بىلمەدىك دەيد ۋازىرلەر ول ادامدى.

تىڭداپ سىرتتان بۇل ءسوزدى قۇلاق ءتۇرىپ،
جاسانىپ سەيىت قايسارعا كەلدى كىرىپ.
ءوزىنىڭ كۇندە كورگەن ادامى كوپ،
قايسارعا ءبىر ءسوز ايتتى اقىل قىلىپ.

− تاپپاساق سول ادامدى قينالامىز،
بالەسىنە تاعى دا ءبىز قالامىز.
قينايىق سۇراققا الىپ مىنا ەكەۋىن،
حابارىنا سوندا ونىڭ ءبىر قانامىز.

قوسىلدى وسى كەزدە قايسار بۇعان،
سۇرا دەپ ونىڭ ءجونىن قيناپ مۇنان.
تۇتقىندى ەكى بىردەي تاپسىرادى،
قولىنا باتتال عازى − سۇراپ تۇرعان.

تۇتقىندى باتتال عازى كەتەدى الىپ،
كوز قىلىپ، ۇرسىپ زەكىپ، ۇرىپ - قاعىپ.
وڭاشاعا بۇلاردى الىپ شىعىپ،
شەشەدى اياق - قولىن الىس بارىپ.

بۇل قانداي ءىس بولدى دەپ ەكى تۇتقىن،
اڭىرىپ تۇرىسادى اڭ - تاڭ قالىپ.
سول كەزدە، ەي احمەت دەيدى باتتال،
بەتىمە ءبىر قاراعىن ناق ءساپ سالىپ.

بەتىنە سوندا احمەت نازار سالدى،
«اھ باتتال» دەدى داعى ەستەن تاندى.
بۇل مەنىڭ ءتۇسىم بە، دەپ ءيا ءوڭىم بە،
ەسىن جيىپ، كىدىرىپ ول تاڭلاندى.

سەيىت ايتتى - ءتۇس ەمەس ءوڭىڭ سەنىڭ،
ەس - اقىلدى كەتىرمەي جيعان كورىم.
تاۋدان كەلىپ ءار كۇنى سوعىس سالعان،
جىن ەمەس، باتتال عازى − ءسىرا مەنمىن.

قۇشتى اياعىن سەيىتتىڭ احمەت تىرران،
كورسەتكەن سەنى حايات قادىر سۇبحان.
احمەتتى باۋىرىنا باستى سەيىت،
ءجۇرمىز دەپ قاسيەتىمەن ءدىن ءىسلام.

ءمۇملان عازى بىلگەن سوڭ مۇنىڭ جايىن،
قولىن ءسۇيىپ كىشىلىك قىلدى دايىم.
ەكى ات تاۋىپ، بۇلاردى مىنگىزدى دە،
قايتىڭدار − دەدى سەيىت، قىلماي ۋايىم.
− كوپ سالەم حاليفا مەن جاراندارعا،
تىلەكتەس بولعان بارلىق ادامدارعا.
اشكەرەلەپ ءوزىمدى - ءوزىم ەرتەڭگى كۇن،
بولارمىن داستارقانداس تاعامداردا.

سونىمەن ەكى تۇتقىن ءجۇرىپ كەتتى،
شاتىرىنا ءامىر عۇمار كەلىپ جەتتى.
قۇشاقتاپ كورىسكەن سوڭ ءامىر عۇمار،
قۇتىلدىڭدار تۇتقىننان قايتىپ؟ دەپتى.

كۇشى عوي قۇدىرەتى اللانىڭ دا،
− قۇتىلدىق، − دەيدى − سەيىت جاردامىندا.
ءتىرى ەكەن ءالى سەيىت شۇكىر قۇدا،
تۇسسە دە تالاي تاعدىر تالعامىنا.

دەگەن سوڭ حاليفاعا باردى ەرتىپ،
ايتسىن دەپ حيكاياسىن سوندا شەرتىپ.
شۇيىنشىلەپ − ەكەۋى كىرىپ كەلدى،
ءتىرى دەپ باتتال عازى ورگە سەرپىپ.

جاردامىندا سەيىتتىڭ مىڭ ءبىر شۇكىر،
قۇتىلىپ كەپ قالدىق دەپ ەكى مەرتىك.
ءجۇرىپتى ءوزىن سەيىت قۇپيا ۇستاپ،
دۇشماننىڭ تالاي - تالاي باسىن كەرتىپ.

ناعاشىسى سەيىتتىڭ تاۋابىل كەپ،
ويلايدى وتىرىكتىڭ ءبىرى مە دەپ.
ايتىپ ءجۇر، اقسارباسىن يا قۇدايلاپ،
جىلاپ ءجۇر، راس سەيىت تىرىمە دەپ.

وتىرعان حاليفامەن وڭكەي ساباز،
وقىدى قۋانعاننان شۇكىر ناماز.
كەلمەدى كوزگە ۇيقى تاڭ اتقانشا،
بوپ كەتتى ۇلكەن - كىشى ءبارى دە ءماز.

* * *

كەتكەن سوڭ ءمۇملان عازى، احمەت تىرران،
قايسارعا قايتا ايلاندى سەيىت قىران.
سەزدىرمەي ەپپەن باسىپ ابايلاسا،
ساقشى جوق، ونى ۇيىقتاماي اڭدىپ تۇرعان.

قايساردىڭ شاتىرىنا كەتتى كىرىپ،
قورىقپاستان قالاما دەپ قايسار ءبىلىپ.
ماس بولىپ قاتتى ۇيقىعا كەتكەندىگى،
ءبىلىنىپ تۇر ءناپاستان − ۇزاق تىنىق.

ءبىر ءدارىنى مۇرنىنا يىسكەتىپ،
يىققا ساپ كوتەرىپ الدى كەتىپ.
الىسقا ءبىر اعاشقا بايلادى دا،
جيعىزدى ەسىن، قايتادان ەسىنەتىپ.

كوزىڭدى اش دەپ اقىردى سەيىت وعان،
بايلانعان كوزىن اشسا قايسار «ماشەك».
مەن نەلىكتەن مۇندايعا تاپ بولدىم دەپ،
توگىلدى اعىل - تەگىل كوزدەن جاس تەك.

قارايىپ قارسى الدىندا ءبىر ادام تۇر،
ءتۇسى سۋىق، قايسارعا بەرمەيدى سىر.
بەتىنە شاپالاقپەن تارتىپ كەتتى،
قارسىلاسپاي سوزگە دەپ قۇلاعىڭ ءتۇر.

− تانيسىڭ با، الدىمەن مەنى − دەدى،
− تانىمادىم ويباي - اۋ سەنى − دەدى.
− تانىماساڭ پايعامبار عايسامىن مەن،
جازالايتىن سەنى مەن ءجونىم كەلدى.

− عايسار بولساڭ مەن سەنىڭ دىنىڭدە ەدىم،
ءباي تىگىپ جولىڭا باس ءجۇرىپ ەدىم.
ءدىنىڭدى قورعايمىن دەپ سوعىس اشىپ،
قىدىرىپ - ەم، جانە دە قىرىپ ەدىم.

- مەن ساعان پاتشالىقتى بەرىپ ەدىم،
«سەن بيلە جەتى ىقىلىم ەلىن» دەدىم.
قىردىرىپ باتىرىم مەن بالۋانىمدى،
ەرلىكپەن كوزىمە ءبىر كورىنبەدىڭ.

جىبەردى وسىپ - وسىپ قامشىمەنەن،
− سەن قان، قاي جاۋىمدى الىپ بەردىڭ.
قايساردى ءبىر تالدىرىپ - ءبىر جىلاتىپ،
كورسەتتى جانىن كوزگە كورىم - كورىم.

اقىردا ەي − رۋحۇللاھ − دەدى قايسار،
جولىڭنان ويىم جوق ەد مەنىڭ تايقار.
جولىڭدا تابان تىرەپ ءجۇرمىن دەۋشى - ەم،
جول كورسەت حاتالىقتان ءوزىڭ قايتار.

− قايسار ايتتى − كۇناڭ بار ءولىم راۋا،
ءبىراق ولسەڭ بولاسىڭ جۇرتقا تابا.
لاشكارىڭ ەسەبى جوق بىت - شىت بولىپ،
شاعىلار تاعىڭ سەنىڭ ادىرا قالا.

سوندىقتان كەشىردىم مەن بۇل كۇناڭدى،
ەپتەپ باس اياعىڭدى − ەندى اڭدى.
«جىن مىن» دەپ كۇندە ويرانداپ كەتەتۇعىن،
تانيسىڭبا ەي قايسار سول ءبىر جاندى.
− قايسار ايتتى بىلمەدىم ونىڭ ءجونىن،
سالىپ ءجۇر كۇندە كەلىپ سول ويراندى.
− جىن ەمەس، سەيىتباتتال ويرانداپ ءجۇر،
− جوق تاريۇن قولىندا وتقا جاندى.

قايسار ايتتى بارلىعىڭ اقىماقسىڭ،
باتتال دەپ باسقا ادامدى وتقا جاقتىڭ.
سونان بەرى ول باتتال ويرانداپ ءجۇر،
ءبارىن دە جاماندىقتىڭ سونان تاپتىڭ.

كۇندىز − سۋشى، تۇندە كەپ − باس الاتىن،
دارىگەر بوپ تاپ - تاقىر شاش الاتىن.
اق قۇس بولىپ بىرىنە - ءبىرىن سالىپ،
قىردىرعان لاشكارىڭدى تاسادا تىم.

وسى باتتال ىستەگەن سونىڭ ءبارىن،
قازا تاپتى قولىنان − شامعۇن، تارۇن.
اشكەرە بوپ مايدانعا شىعادى ەرتەڭ،
ءبىراق ولار قولىڭنان سەنىڭ جازىم.

تىشقاننان دەيدى ەكەن ءپىل اجالى،
اجال كەلسە باتتالدىڭ جوق امالى.
بۇل تاعدىر بۇلجىمايتىن ءتاڭىر جازعان،
توگىلەدى قولىڭنان ونىڭ قانى.

ەرتەڭ باتتال شىعادى جەكپە - جەككە،
بۇل ءسوزدى مەن ايتپايمىن بەكەر تەككە.
ىركىلمەي شىق، سول كەزدە وعان قارسى،
«باتتال ەكەن» دەپ ونان قورقىپ كەتپە.

ەگەردە قورقاقتىقپەن شىقپاي قالساڭ،
جازاڭدى مەن بەرەمىن − ەتپە وكپە.
بۇ دۇنيەدە ولەسىڭ − قار - قور بولىپ،
جازاڭدى اقىرەتتەگى ولشەم ەتپە.

دەي بەردى شۇلعىپ باسىن قايسار ماقۇل،
تاندىردى تاعى ەسىنەن قايساردى اقىر.
اكەلىپ ءوز ورنىنا قويىپ قويدى،
ازىرشە ەستەن تانعان سۇلىق جاتىر.

يىسكەتىپ ءبىر ءدارىنى سەيىت كەتتى،
قايساردىڭ ءارى - بەرىدەن سوڭ ەسى كەپتى.
شاقىرىپ ءۋازىرى مەن اقىلشىسىن،
كورگەنىن وسى تۇنگى اڭگىمە ەتتى.

− وتكەن ءتۇن رۋحۇللاھ عايسا كەلدى،
شىعارىپ مەنى كوككە سوگىس بەردى.
كورسەتىپ جارا داعىن دەنەدەگى،
دەيدى ول − ۇرىپ - سوعىپ جازا كوردى.

تاڭ اتا جەكپە - جەككە باتتال كەلەر،
باتتال كەلسە ول مەنىڭ قولىمدا ولەر.
عايسانىڭ حۇكىمى بۇل، شەك كەلتىرسەك،
جازانى ەندى بىرگە عايسا بەرەر.

سوندىقتان قان مايدانعا تاڭ اتقاندا،
ءوزىم شىعام باتتالعا تاڭىرقانبا.
بۇل عايسانىڭ حۇكىمى ورىندايتىن،
باتتالدى مەن بويايمىن قىزىل قانعا».

* * *

سونىمەن تاڭ اعاردى، كۇن دە شىقتى،
باراباننان سولقىلداپ ءۇن دە شىقتى.
ساپ تۇزەپ ەكى تاراپ قان مايداندا،
باتتال بار تاۋعا قاراپ كوزىن تىكتى.

باتتال عازى سول كەزدە شىعا كەلدى،
بوياۋىن، قارا رەڭىن جۋا كەلدى.
قارا اتى سارى التىنداي جارقىرادى،
سۇعىن قاداپ دۇشمانعا سۋعا كەلدى.

جاڭعىرتتى جەر مەن كوكتى ايتقان تاكبىر،
قۇتى قاشىپ دۇشمان جان بۇعا بەردى.
سوعىسكەرلىك ونەردى جەتپىس ەكى،
قان مايداندا كورسەتىپ تۇرا بەردى.

جار سالدى ونان كەيىن مۇسىلمانعا،
− جارانلار، اللا قۋات قىسىلعاندا.
ايرىلىپ ىشتەرىڭنەن جىلدان اسا،
كەتىپ - ەم كاپىر جۇرتى دۇشمانعا.

ءبىر مەزگىل تاريۇنعا تۇتىلدىم مەن،
ونىڭ دا توزاعىنان قۇتىلدىم مەن.
عايارلىق ونان كەيىن جولىن قۋىپ،
باسىن كەسىپ، بالۋانىن ءجىتىردىم مەن.

جىن بولىپ، تار كەزەڭدە بولىستىم مەن،
بالۋانمەن ءبىرقانشا الىستىم مەن.
بارىنە ءىنشا اللا عالىپ كەلدىم،
جەڭىلمەدىم جەكپە - جەك ءسىرا ەشكىمنەن.

قاشان دا مەن فاقىرگە اللا ءوزى جار،
دۇشمانىم ولتىرەتىن ءالى دە بار.
دەگەندە توقتاي الماي اتتان ءتۇسىپ،
قۇشاقتادى سەيىتتى ءامىر عۇمار.
ونان سوڭ ناعاشىسى تاۋابىل كەپ،
اياعىن باتتال عازى قۇشىپ جىلار.
ەكى ۇلى قاتار كەلىپ عالي، ءنازىر،
ەتەگىن اكەسىنىڭ سۇرمە قىلار.

باۋىرىنا باسىپ باتتال ەكى ۇعلىن،
مەيىرلەنىپ ايمالاپ ءسۇيدى بۇگىن.
اناسى ءولىپ، اكەسى تۇتقىن بولسا،
كىم كورمەيدى دۇنيەنىڭ جەتىمدىگىن.

سەيىتكە دەيدى داعى ءامىر عۇمار،
الدىمەن حاليفامەن كورىسىپ ال.
سەيىت ايتاد، بارمايمىن مەن ساۋعاسىز،
ازىرشە حاليفاعا ءوزىڭىز بار.

حاليفاعا بۇل ءسوزدى ايتىپ كەلدى،
حاليفا دا بۇل سوزگە قۋاندى ەندى.
دابىلىن قۋانىشتىڭ شالىڭدار دەپ،
حاليفا لاشكارىنا بۇيرىق بەردى.

قورقۋ ءتۇستى قايساردىڭ لاشكارىنا،
تىتىرەپ كەتتى كوبى − ساسقانى ما.
قايسار ءجۇر مەن ولتىرەم باتتالدى دەپ،
اسقانى ما، ءيا قارا باسقانى ما.

* * *

اتىنىڭ باتتال بۇردى جاۋعا باسىن،
بولىپ تۇر بۇگىن دۇشمان جاننان قاسىم.
ايعايلادى شىقسىن دەپ قان مايدانعا،
قورعاشتاماي ءوزىنىڭ قايسار باسىن.

قايسار ەستىپ مايدانعا بارماق بولدى،
كورگەن ءتۇسىن بازارعا سالماق بولدى.
ءۋازىر، بەكتەر قايساردى جىبەرمەدى،
پاتشامىز − دەپ قالايشا «قاڭباق بولدى».

− ءبولىپ بەردىڭ ءمانساپ پەن جانە ىقىلىم،
ۋالايات پەن قىلعانىڭ نەشە ءتۇرىن.
كەرەك دەپ وسى كۇنگە ويلاعانسىڭ،
قان مايدانعا بارماقسىڭ نە ءۇشىن بۇرىن.

تارۇن اتتى مايدانعا بىرەۋ شىقتى،
سالماق بولدى نايزاسىن كەلە ءتىپتى.
نايزاسىن باتتال عازى قاعىپ قالىپ،
كوتەرىپ قايتا جەرگە ۇرىپ جىقتى.

ءبىر ۇرعاندا جان بەردى ءتىل تارتپاستان،
ايعايلاپ قان مايدانعا كەلگەن مىقتى.
ونان كەيىن ءبىر بالۋان تالقان اتتى،
مايدانعا كەپ سەيىتتەن اجال كۇتتى.

سەيىت وعان سىلتەپ ەد كارلى قىلىش،
باستان ءتيىپ قاق جارىپ ەردەن شىقتى.
رۇستەم ناسىلىنەن تاعى بىرەۋ،
سەيىتكە تاعى كەلىپ سۇعىن تىكتى.

سەيىت قولعا سام سۇۋار (1) كۇرزىنى الدى،
ۇرعاندا قاق باسىنان كۇل بوپ قالدى.
«عالايكا عاۋنۇللاھ» دەپ عابدۇلۋاھاپ،
مۇمىندەر تاكبىر ايتىپ ايعاي سالدى.

ءبىر باتىر شىقتى ونان سوڭ كاھۇي - ھىندى،
باتىر ەمەس، بايقاساڭ بۇ دا جىندى.
ءالىن بىلمەي باتتالعا كوپىردى كەپ،
قىلماقسىڭ دەپ سەن تالكەك ەندى كىمدى.

− ءولتىردىڭ تالاي ەلدىڭ پاتشاسىن دا،
وزىڭدەي سان قۇل تۇرعان قاقپاسىندا.
سولاردىڭ كەگىن بۇگىن سەنەن الام،
كوپ سىلەسى سەنى ەندى اتپاسىن با.

كەلگەن ەكەن بۇل ءوزى پىلگە ءمىنىپ،
ۇرماق بولدى كۇرزىمەن قيمىل قىلىپ.
قولدىڭ سىرتىن توسەدى سەيىت وعان،
شارىق ەتتى كۇرزى سوندا قولعا ءتيىپ.

شاپ بەرىپ كۇرزىنى ۇستاپ باتتال عازى،
قولىنان ھىندى ەردىڭ الدى جۇلىپ.
قايتا ۇرعاندا كۇرزىمەن قاھارلانىپ،
جان ءۇزدى ول − ءپىل - سىلمەن جەرگە كىرىپ.

باتتال عازى ايعايلاپ قان مايداندا،
قالعان با قايسار قورقىپ ايعايدان دا.
بالۋانى مەن باتىرى قالمادى ەندى،
ەندى ءۇمىتىم بولىپ تۇر قايساردان دا.

دەگەندە شىداي الماي قايسار سوزگە،
ءوزى شىقتى، امال جوق مۇنان وزگە.
ون مىڭ قۇل ۋازىرلەرى تاعزىم قىلىپ،
اكەپ قويدى قايساردى مايدان جەرگە.

قاباتتاپ ساۋىت كيىم كيىپ اپتى،
سەيىتكە كەپ ازىراق بۇتىپ - شاتتى.
اجالىڭ بۇگىن سەيىت مەنەن بولاد،
«ايان» دەپ عايسا بەرگەن بۇگىن ناقتى.
ونان دا دىنىمە كىر، باسىڭ امان،
باس قىلىپ لاشكارعا قويام ھامان.
دەگەندە قايتاردى وعان باتتال جاۋاپ،
− الدىمەن سەرتتەسەيىك بولماي الاڭ.

سەن جەڭسەڭ دىنىڭىزگە كىرەيىن مەن،
مەن جەڭسەم كىرەمىسىڭ دىنىمە سەن.
دەگەندە قايسار دا وعان بولدى ماقۇل،
«ول كەزدە دەگەنىڭە جۇرەيىن مەن.»

سىلتەدى الدىمەنەن قايسار نايزا،
نايزاسىن قاقتى سەيىت قىلىپ ايلا.
شىعارىپ وڭ اياعىن ۇزەنگىدەن،
ءبىر عانا تەۋىپ قالدى تالماۋ جايعا.

قايسار ۇشتى اتىنان وماقاسىپ،
بۇركىتتەي ونى سەيىت قالدى باسىپ.
ەي قايسار بايقادىڭ عوي ءوز حالىڭدى،
سوزگە كۇن، بوسقا ولمەي كوزىڭدى اشىپ.

عايسا بوپ تۇسىڭىزگە كىرگەن مەنمىن،
جازالاپ ەتىڭىزدى تىلگەن مەنمىن.
شىعارىپ قان مايدانعا الداپ - ارباپ،
ال بۇگىن كەۋدەڭىزگە مىنگەن مەنمىن.

سەرت بويىنشا ءسوزدى قوي يمانىڭدى ايت،
امان - ساۋ اجال قۇشپاي ۇيىڭە قايت.
تۇرا بەر قايسار بولىپ ءوز ەلىڭە،
باق پەن تاح تۇرا بەرسىن وسى ءبىر جايت.

قايسار ايتتى ول ءىستى قىلا المايمىن،
ءوز دىنىمنەن ەشقاشان شىعا المايمىن.
ەرلىگىڭ مەن ايلاڭا مويىندايمىن،
ەشقاشان وعان كوزدى جۇما المايمىن.

ەندەشە وزىڭدە دەپ ءوز وبالىڭ،
باسىن كەستى تۇتامداپ قاپ ساقالىن.
الدىنا حاليفانىڭ تاستاي بەردى،
وسى دەپ سىزگە اكەلگەن ات - شاپانىم.

كەلگەن سوڭ ۇلكەن ساۋعا سەيىت الىپ،
پىلدەن ءتۇستى حاليفا كورە سالىپ.
كوزدەن ءسۇيىپ باتتالمەن قۇشاقتاستى،
ءوزى كەلدى جۇگىرىپ الاسارىپ.

نايزاعا شانشىپ قايسار كەسكەن باسىن،
كورسەتتى جاۋ جاعىنا ۇلكەن باسىم.
شالدىردى حاليفا اعزام بارابانىن،
باتتالعا بەردى قاۋىم ىقىلاسىن.

* * *

اتىنا ەندى باتتال قايتا ءمىندى،
كەلدى دە قان مايدانعا تاعى تۇردى.
− قاسىنا قايسارىڭنىڭ بارماق بولساڭ،
− قوسىپ قويام ايلامەن نەشە ءتۇرلى.

كەلە بەر جەكپە - جەككە بىردەن - بىردەن،
باسى اناۋ − قايسارىڭنىڭ نايزاعا ىلگەن.
«شاقىرىپ تۇر بارىڭە كەلە بەر دەپ،
بارا المايمىن دەپ تۇر ول ءوزىم مۇلدەم».

باتتالدىڭ جاۋ لاشكارى ەستىپ ءسوزىن،
بارلىعىن دا بيلەدى ۇرەي سەزىم.
جانى شىعىپ، دەنەسى تالعانداي بوپ،
سەزىپ تۇر بارلىعى دا قۋ سۇلدەرىن.

بىتىراۋعا اينالدى الدى - الدىنا،
قايرات قىلار ولاردا حال قالدى ما.
قايسار ءولدى، ولگەن جوق قالىڭ لاشكار،
دەپ توقتاتتى بەكتەرى ءوز قاۋىمىنا.

اقىرى شىقتى قىنتار پىلگە ءمىنىپ،
بالۋان ەد بەرمەيتىن باسقاعا ىرىق.
پىلمەن قوسىپ تاستادى ەكى ءبولىپ،
سەيىت وعان كەلىسكەن ءبىر كۇرزى ۇرىپ.

اقىرى قان مايداندا ەكى بالۋان،
ءبىر سەيىتتى بىرلەسىپ ورتاعا العان.
بىرەۋىن اقتاي زەڭگى دەپ اتاسا،
بىرەۋى مانكۇي زەڭگى دەپ اتالعان.

ءبىرى كۇرزى ۇستاسا، ءبىرى قىلىش،
ايلانىسسا بىرىمەن - ءبىرى قالعان.
كەلتىرمەي قىلىش، كۇرزى كوتەرۋگە،
ەكى قولمەن ەكەۋىن بەلدەن العان.

«اللا» دەپ تارتقانىندا كۇشەپ تۇرىپ،
ەكەۋىن دە اتىنان الار جۇلىپ.
مانكۇي قاشىپ كەتەدى بەلبەۋ قيىپ،
اقتايدى كۇشتەپ جەرگە قالادى ۇرىپ.

تاباندا جان ۇزەدى اقتاي «باتىر»،
ءۇزىلىپ قولقاسى ونىڭ سۇلاپ جاتىر.
بەرگەي دەپ ءوزى قۋات قادىر اللا،
مۇسىلماندار ايعايلاپ شۋلاپ جاتىر.
− جامانداعان باتتالدى ءتىل كەسىلسىن،
قاس ويلاعان باتتالعا ءدىل كەسىلسىن.
سوزىلاتىن باتتالعا قول كەسىلسىن،
بوگەت بولعان باتتالعا جول كەسىلسىن.

وسىلاي دەپ عابدۇلۋاھاپ جىلاپ تۇردى،
قول جايىپ جاماعاتتار تىلەپ تۇردى.
عالايكا عاۋنۇللاھ دەپ شۋ - شۋ ەتىپ،
سەيىتكە ومين! دەپ تىلەك قىلدى.

* * *

ات قويدى ءبىر سەيىتكە قالىڭ لاشكار،
بولماعان سوڭ ءبىر - بىردەن سەيىتكە اشار.
قاھارىنا ءمىنىپ - ەد، باتتال عازى،
دومالاپ كەپ الدىنا ءتۇستى باستار.

كۇركىرەپ ناجاعايداي ناعرا شالدى،
ۇرەي ۇشىپ، دۇشماندار ەستەن تاندى.
احىمەت تىرران، جانە دە مۇملان عازى،
ءبىر جاعىنان دۇشماننىڭ توبىن جاردى.

جۇعدا عازى، عالي مەن سۇلەيمەندەر،
بورىدەي قويعا تيگەن ويران سالدى.
تاۋابىل مەن تاعى دا مۋسا باستاپ،
شاشىپ ءجۇر جاۋعا تيىپ قىزىل قاندى.

ارالاستى ەكى قول الىسقاندا،
شاقىرلادى قىلىشتار شابىسقاندا.
ادام قانى مايداندا سەل بوپ اقتى،
ايقاسىپ قالدى ولىكتەر قاعىسقاندا.

كۇننىڭ كوزى كورىنبەي توزاڭ بولدى،
جەر مەن كوك ايعاي - شۋمەن وزان بولدى.
سوزىلدى قاندى سوعىس ءۇش سوتكەگە،
شاڭ قاپتىرعان تاعى دا بوران بولدى.

كاپىر كوپ، مۇسىلمان از سان جاعىنان،
ءبىراق كاپىر بۇل جولدا سان قىرىلعان.
ءجۇز جەردە ءجۇز مىڭ دەيدى جاۋ لاشكارىن،
بىزدەرشە بولادى ەكەن ون ميلليون.

قىرىلسادا جاۋ جاعى كوپتەن بەرى،
كوپتىگىنە سۇيەنىپ كۇش بەرمەدى.
ءمىناجات قىپ، قىبلاعا ءجۇزىن بەرىپ،
تىلەندى مۇسىلماندار كۇن ىلگەرى.

سونان كەيىن ءبىر قاتتى شىقتى قۇيىن،
جاپىرىپ جاۋ جاعىنىڭ جىقتى ءۇيىن.
مۇسىلمان ساۋ، قۇدىرەتىنە جاۋ جاعىنىڭ،
كوزىنە توپىراقتى تىقتى قيىن.

جاۋ قاشتى سونىمەنەن قوپارىلىپ،
قاراماي الدى - الدىنا قوتارىلىپ.
ءبىر كۇن، ءبىر ءتۇن مۇسىلمان جاۋدى قۋدى،
ولىكتەن ءۇيىندى ءۇيدى قوپا قىلىپ.

تاعى از ەمەس تۇتقىندار قولعا تۇسكەن،
بۇلىنگەندەر از ەمەس تاعى دا ىشتەن.
بۇرىلىپ قاراۋعا دا شاماسى جوق،
تومپاڭداپ سۇرقى كەتىپ جولعا تۇسكەن.

بىرنەشە كۇن شاشىلعان مالدى جيدى،
باتتال عازى بۇل مالدى تاقسىم قىلدى.
بەستەن ءبىرىن شىعارىپ ءبايتۇل مالعا،
قالعانىن لاشكارلارعا سيلىق قىلدى.

المادى ءبىر ساباق ءجىپ سەيىت ءوزى،
جارالعان سوڭ بىردەي بوپ ءىس پەن ءسوزى.
جانىنا شاماس ءپىردىڭ كەلىپ قوندى،
بەت الىپ لاشكارلاردىڭ قايتقان كەزى.

شاماس ءپىر حاليفاعا سالەم بەردى،
قابىل قىپ حاليفا دا كورىستى ەندى.
باتتال عازى شاماستى تاعرين قىلدى،
سويلەدى حيكاياسىن بەلدى - بەلدى.

ەستىگەن سوڭ حاليفا وتكەندەردى،
تاڭداي قاعىپ شاماسقا سيلىق بەردى.
ءدىن ءۇشىن قىزمەت قىلعان ءبىر شايىح دەپ،
ات بەرىپ، قىزمەتىن كوزى كوردى.

حاليفا وتىردى ەندى ءوز تاحتىنا،
كوز جۇمار مۇسىلماننىڭ كىم باقتىنا.
تاحتى «جيھان بالۋان» دەگەن ورىن،
باتتالعا ماحسۇس ەدى ءوز ۋاقتىندا.

ءوز ورنىنا سۇلتانى ءار ىقىلىم،
وتىرىستى جيىلىپ مىنە بۇگىن.
باياعى قۇدىقتاعى التى تۇتقىن،
كەلتىرىلدى مايدانعا بۇگىنگى كۇن.

قىستانتين، شامعۇن، تاريۇن، قالۇن، قاپۇس،
جانە دە بالاسى بار تاريۇننىڭ.
جازانىڭ مايدانىنا جۇگىندىردى،
ءوسىپتى شاش - ساقالى سوققانداي جىن.
«التاۋىنىڭ الىڭدار تۇگەل باسىن،»
دەپ سەيىتتەن تۇسكەن ەد بۇيرىق باسىم.
سىرتى سوپى، ءىشى ونىڭ قارا نيەت،
كورىڭدەر ءبىر قازىنىڭ اراشاسىن.

* * *

ءبىر قازى − عۇحابا اتتى ۇشىپ تۇردى،
حاليفا مەن سەيىتكە قۇرمەت قىلدى.
مەن ۇگىتتەپ يمانعا كەلتىرەيىن،
بەرىڭدەر دەپ بۇلارعا بۇگىن ءتۇندى.

حاليفاعا بۇل قازى جاققان ەدى،
جاعىمپازدىق اقىلدى تاپقان ەدى.
ءىس جۇزىندە قايساردىڭ تىڭشىسى ەدى،
ارامدىقتا جۇرەگى باتقان ەدى.

باتتال ايتتى: − بۇلاردىڭ جۇرەگى ارام،
ءىشى وقشامايد، بولعانىمەن سىرتى ادام.
ءبىر جولعا قازى سەنىڭ بەتىڭ ءۇشىن،
بۇل التاۋىن ءبىر تۇنگە بەردىك ساعان.

سونىمەن بۇلاردى الىپ قازى كەتتى،
ادام كورمەس اۋاشا جەرگە جەتتى.
قوناق قىلىپ بۇلارعا سي كورسەتىپ،
مەن ماسيھتىڭ جاسىرىن قۇلى دەپتى.

سىرلاس ەدىم قايسارمەن ءولىپ كەتكەن،
جاسىرىن مەنەن حابار تالاي جەتكەن.
قولىنان باتتال قاتىل قازا تاپتى،
قۇسالاندىم سول كەزدە قايعى - دەرتپەن.

ءبىر ءسوز ايتام سەندەرگە قۇلاعىڭ سال،
حاراجعا ماقۇل بولدا، جاندى الىپ قال.
تۇتقىنىن مۇسىلماننىڭ قاماپ قويماي،
جان ءۇمىتىن مىنالاردىڭ قولىنا سال.

قىستانتين قايسار بولسىن مۇنان بىلاي،
تۇرالىق حابارلاسىپ ۇنەم - ۇداي.
اياعى باتتال عازى تايىپ كەتسە،
كوزىمىزدى اشار ەد، سوندا قۇداي.

ويلاعان پىلانىم بار مەنىڭ ۇزاق،
باتتالعا قۇرىپ ءجۇرمىن مەن دە تۇزاق.
بەرەمىن جانسىزداردان مەن دە حابار،
تۇرىڭدەر ءار ۋاقىت ماعان قۇلاق.

«باتتال ءولدى» دەپ سەندەر ەستىسەڭدەر،
وتىڭدەر شابۋىلعا تۇرماي ءبىراق.
الدىمەن الاتىنىڭ مالاتيا،
تۇرسادا قىلىشتاڭدار ءبىراق جىلاپ.

كوندىردى ايتقانىنا بۇل التاۋىن،
الىپ جاتىر التاۋدىڭ ءبار القاۋىن.
الدىنا باتتال عازى الىپ كەلدى،
وتىرعان سول جەردە كىل بار قاۋىم.

− باتتال عازى بۇلارعا ايتتىم اقىل،
يمانعا كەلە المادى بولىپ ماقۇل.
حاراج تولەپ، سىزدەرگە باعىنباقشى،
قۇلىڭىز بوپ ءاردايىم سىزدەرگە اقىر.

دەگەن سوڭ باتتال ءبىراز ويعا كەتتى،
«سىنايىن» دەگەن تاعى ويعا كەپتى.
قىستانتيندى ۋاقىتتىق قايسار قويىپ،
حاراجىن جىل تولەيتىن بەلگىلەپتى.

رۇمدەگى بارلىق تۇتقىن مۇسىلماندى،
بوساتۋعا اۋزىنان قاسام الدى.
بوساتىپ ءوز تۇتقىنىن وسى جولعى،
قولىنا قىستانتيننىڭ ساناپ سالدى.

سونىمەن تىنىشتالدى ەكى تاراپ،
ءمومىن جەڭىپ، كاپىرلەر بولىپ حاراپ.
ءار ىقىلىم سۇلتانى ءوز الدىنا،
بەت - بەتىمەن كەتىستى ەندى تاراپ.

مالاتيادا حاليفا از كۇن تۇردى،
سەيىتپەن از بىرگە بوپ كەڭەس قۇردى.
ءبىر مەزگىل تىنىشتالىپ دۇنيە عالام،
عالباسىن كوپ سوعىستىڭ حۇزور قىلدى.

ءبىر كەزدە حاليفانى ءامىر عۇمار،
شاقىرىپ زياپاتقا قوناق قىلار.
عۇحابا حاليفامەن بىرگە بارىپ،
سەيىتكە ءوز قولىمەن ءدان ۇسىنار.

ونان سوڭ ۇسىنادى تاۋابىلعا،
جەيدى ونى كۇماندانباي تاۋابىل دا.
ابۋباكىر ناسىلىنەن عابدۇراحمان،
تۇرۋشى ەد مالاتيا عاۋامىندا.

ءبىر لۇقمانى عۇحابا بۇعان بەردى،
شۇبىھاسىز ۇشەۋى دە جەپ جىبەردى.
ۇشەۋى دە لاشكاردىڭ ساردارى ەدى،
ەس قاتقان سوعىستاردا بەلدى - بەلدى.
عۇحابا ءبىر مالعۇن ەد سەگىز قىرلى،
ءبىر ءوزى ۋ جاساعان جەتى ءتۇرلى.
ءبىر جىلدىق، جارتى جىلدىق جانە ءۇش ايلىق،
قىرىق كۇندىك، ءبىر ايلىق ءتاسىر ءتۇرى.

ءبىر اپتالىق تاعى بار ءبىر ساعاتتىق،
مەرزىمى ءبار - ءبارىنىڭ جوق اعاتتىق.
سەيىتكە بەرگەن ۋى − قىرىق كۇندىك،
ورايدان پايدالاندى ءبىر تاباقتىق.

عۇحابا حاليفامەن بىرگە كەتتى،
كەتسەدە قالعاندارعا ۋىن ەكتى.
ءوڭى وزگەرىپ قالشىلداپ تاۋابىلدىڭ،
توساتتان ءبىر كۇن ونىڭ ۋاقتى جەتتى.

باتتال عازى قايعىرىپ كەتتى جىلاپ،
ناعاشىسى ەد قيمايتىن كەتتى قۇلاپ.
كوزگە جاس اپ جاماعات كۇبىرلەستى،
تولماس − دەپ − تاۋابىلدىڭ ورنى ءبىراق.

از كۇن ءوتىپ تاعى دا عابدۇراحمان،
جان بەردى تاۋابىلشا ول قالتىراپ.
ۋلانعانىن بىلسە دە بارلىق عاۋام،
كىم ىستەدى؟ مۇنى دەپ قويدى سۇراق.

از كۇن ءوتىپ تاعى دا باتتال عازى،
اياق استى قالشىلداپ قاشتى قانى.
ەسىنە باتتال عازى سوندا ءتۇستى،
باياعى عۇحابانىڭ بەرگەن ءدانى.

جاماعات قويداي شۋلاپ كۇڭىرەندى،
قالسا ەكەن دەپ باتتالدىڭ شىبىن جانى.
ولىمنەن قورىقپايمىن − دەدى باتتال،
مۇسىلماننىڭ بولادى قانداي حالى.

دەنەلەرى سەيىتتىڭ كەتتى ءىسىپ،
جەگەندەرىن توقتاتپاي جاتىر قۇسىپ.
شاش - ساقالى ۇگىلىپ ءتۇسىپ قالدى،
باسا المايدى اياعىن قاداپ پىستى.

ءامىر عۇمار حات جازدى حاليفاعا،
«اۋىرىپ سەيىت قالدى شوكە ءتۇسىپ.
ءبىر لاج الدىن الا كورمەسەڭىز،
ايرىلساق عازىز ەردەن ەلگە قىرسىق».

حاتتى وقىپ حاليفا قايعىردى بەك،
بۇل ءىستى قاي قاسكۇنەم ىستەدى دەپ.
زاھاردى ىشسە دەرەۋ قايتاراتىن،
دارىدەن ءبىر قۇتىنى جىبەردى تەك.

عۇحابا بۇل جاعدايدى وتىر ءبىلىپ،
ەل كوزىنە تۇك بىلمەي وتىر جىمىپ.
ارتىنان قۇپيالاپ ەكى ادامدى،
جىبەردى الىپ كەل دەپ ونى قۋىپ.

قۋىپ جەتىپ ادامنىڭ كوزىن جويدى،
ءدارىنى ونان تارتىپ الىپ قويدى.
تاپسىردى عۇحاباعا ءدارىنى اكەپ،
ول مالعۇن ويلاي قالدى تاعى دا ويدى.

حاليفا اقىلداستى ءبارىن جيىپ،
كىم بەردى باتتالعا ۋ كوزى قيىپ.
دەگەندە ۋدان ەمەس دەيدى ورتادا،
عۇحابا شىمىرىكپەي ءسوزدى كيىپ.
قايسارداي ۇلى پاتشا قانى قيىن،
سەيىت ونى كورمەدى تيتتەي بۇيىم.
دەگەندە قارسى شىقتى عۇحاباعا،
نە شاتىپ تۇرسىڭ؟ دەسىپ وسى جيىن.

عۇحابا مىنە وسىدان سەزىك الدى،
قىستانتينعا قۇپيا قاعاز جازدى.
باتتالعا ۋ بەرىپ - ەم ەبىن تاۋىپ،
حالى ناشار، ەندىگى ءولىپ قالدى.

ورايدى قولدان بەرمە، شابۋىلعا ءوت،
مالاتيا حالقىنىڭ تۇبىنە جەت.
لاشكارىڭدى تەز جيىپ، دەرەۋ اتتان،
كىدىرىپ وسى جولعا قىلما بوگەت.

حاليفاعا ۋ بەرەم ەبىن تاۋىپ،
جويىلادى سونان سوڭ ۇلكەن حاۋىپ.
بۇل قاعازدى قىستانتين وقىپ كورىپ،
بەكتەرىن جيىپ الدى اقىل سالىپ.

بەكتەرى ايتتى − بايقايىق بۇل ءىس اۋىر،
ەندىگى بولعان شىعار باتتال ءتاۋىر.
تاريۇن وتقا جاقتىم دەگەن ەدى،
ايرىلىپ ءبىز قايساردان بولدىق جاۋىر.

ونان دا جىبەرەيىك تاعى جانسىز،
بولمايىق ءبىر جاعىنان تاعى قامسىز.
ۋ ءىشىپ، باتتال انىق ولگەن بولسا،
لاشكار جيىپ، سول كەزدە اتتانارسىز.

سونىمەن جانسىز بۇعان بارىپ كەلدى،
جانسىزداپ تاعى حابار الىپ كەلدى.
تاۋابىل، عابدۇراحمان ولگەن ەكەن،
ناشار دەپ باتتال حالى، ەندىگى ءولدى.

ناق حاباردى قىستانتين ۇعىپ ءبىلىپ،
ءبىر ەكى كۇن ءجۇرىستىڭ قامىن قىلىپ.
مالاتيا شاھارىن بەتىنە الىپ،
ناق ءجۇز مىڭ لاشكەرمەنەن كەتتى ءجۇرىپ.

* * *

اۋىرلاپ باتتال عازى بارعان سايىن،
قۇرعاماي كوپشىلىكتىڭ جاسى دايىم.
«حاليفا نەگە حابار بەرمەدى» دەپ،
حالقىنا مالاتيا ءتۇستى ۋايىم.

ءبىر كۇنى ياحيا ءىس مۇتىع كەلدى،
− مۇسىلماننىڭ سەنىمدى جانسىزى ەدى.
− سەيىتتىڭ احۋالىن ءبىلىپ قايسار،
ناق ءجۇز مىڭ لاشكارىمەن شىعىپتى ەندى.

دەگەن سوڭ ءامىر عۇمار لاشكار جيدى،
شاھاردى قورعاڭدار دەپ ءامىر قىلدى.
ناق سانى لاشكارىنىڭ ون مىڭ بولدى،
تەكسەرىپ قاقپالاردى بەكىتتىردى.

سول كەزدە ءبىنو فالاح جەتىپ كەلدى،
احۋالدى ءوز كوزىمەن كورەدى ەندى.
سەيىتتىڭ دوسجارى ەدى قۇداي دەسكەن،
باتتالعا قاتتى كوڭىل بولەدى ەندى.

تۇبىنە ءبىر بايتەرەك وسكەن ەرەن،
كەلىپ اپ باتتال ءۇشىن ەڭىرەگەن.
ەگەردە «باتتال ءولدى» دەپ ەستىسەم،
تۇبىندە وسى تەرەك مەن دە ولەم.

باتتالسىز كورگەن كۇنىم ماعان حارام،
باتتالمەنەن ءارقاشان بولام ادام.
دەي بەرگەندە ءبىر كەمپىر شىعا كەلدى،
دوس ەكەن دەپ قاراعىم باتتال ساعان.

يىعىندا جايناماز، قولدا تاياق،
سەكىلدى ەمەس، جاي كەمپىر جۇرگەن ساياق.
− قام جەمەدە، قايعىرما سەن سەيىتكە،
بەردى دەيدى − اللا شيپا سەيىتتى اياپ.

قولىندا ءبىر قۇتى بار، ءدارى تەكتەس،
دەدى − ول ءدارى دەگەن مۇنان وتپەس.
ال باستا، ءبىز بارالىق سول سەيىتكە،
ۋاقىتسىز قانداي جانعا اجال جەتپەس.

ءبىنو فالاح كەمپىردى باستاپ كەلدى،
كەلدى داعى سەيىتكە سالەم بەردى.
سەيىتتىڭ باس جاعىنا وتىرىپ اپ،
ەڭ الدىمەن ىستەيدى دۇعانى ەندى.

كوزىنەن ىحلاس جاسىن اعىزادى،
اۋزىنا الگى سۋدان تامىزادى.
كومەيىنەن وتكەندە ءدارى سىرعىپ،
كوزىن اشىپ كەمپىرگە اڭىرادى.

تۇشكىرەدى سول جەردە نەشە دۇركىن،
زاھار تەۋىپ سىرتىنا شىقتى كۇن - ءتۇن.
توسەكتەن ءوزى باسىن جۇلىپ الدى،
كۇندەگىدەن دەنەسى جەڭىل تىم - تىم.
قۇتىدان ءوز قولىمەن تاعى دا ءىشتى،
جينالىپ سال دەنەسى شيراپ پىستى.
ورنىنان وزدىگىنەن كەتتى تۇرىپ،
العانداي بولدى جيناپ بارلىق كۇشتى.

قالعانىن ءدارى سۋدىڭ بەتكە جاقتى،
ساقال مەن شاش ءوستى دە قالپىن تاپتى.
شۇكىر قىلىپ اللانىڭ راقىمەتىنە،
اللانى سەيىت نەشە اۋىزعا اپتى.

سول كەزدە ول كەمپىردەن ءجون سۇرالدى،
بىلۋگە كەمپىر ءجونىن كوپ قۇرالدى.
كەمپىر ايتتى قىزىمىن ءبىر ءزاھىدتىڭ،
راۋزانىڭ جانىندا ورنىم قالدى.

ۋاقىتى ەدى ءبىر كۇنگى تاڭ نامازى،
ەستىلدى راۋزانىڭ حوش اۋازى.
− ەي، رابيعا، قۇتىنى ال، مىنا تۇرعان،
زاھاردان حالاس بولسىن باتتال عازى.

دەگەن سوڭ مەن قۇتىنى الىپ كەلدىم،
بەر دەگەنى راسۇلدىڭ اكەپ بەردىم.
دەدى داعى بۇل ايدا عايىپ بولدى،
قۇدىرەتىن اللانىڭ كوزبەن كورگىن!

ىزدەسە دە ونى ەشكىم تابا المادى،
اۋىرماعان باتتال دا جارالعالى.
اللانىڭ راقىمەتى بىزگە بەرگەن،
دەدى دە، ونان ارى بارا المادى.



* * *

بولعاندا باتتال عازى ءوستىپ ءتاۋىر،
بوپ كەتتى شاھار ءىشى ابىر - سابىر.
قىستانتين لاشكارىمەن ءجۇز مىڭ ساندى،
«كەپ قالدى» دەگەن حابار ەستىلدى اۋىر.

باتتال عازى اتىنا ەرىن سالدى،
اسىنىپ قارۋ - جاراق قارسى باردى.
باسىنا ءبىر توبەنىڭ شىعىپ الىپ،
قاھارلى داۋىسىمەن ايعاي سالدى.

قىستانتين «باتتال ءولدى» دەپ ويلايسىڭ،
ءزارىڭدى ىشتە جاتقان ءبىر قويمايسىڭ.
وراي كۇتكىش ارامزا مىنەزىڭە −
جەڭىلسەڭ دە قان قاۋىپ ءبىر تويمايسىڭ.

مەن باتتال، شۇكىر قۇدا، بارمىن ءتىرى،
بەرىپ - ەڭ نە دەپ ۋاعدا انە كۇنى.
جۇزدەرىندە قايساردىڭ قان قالمادى،
ەستىگەندە باتتالدىڭ قاھارلى ءۇنى.

«اپاتتى ىزدەپ كەلىپ تاۋىپ الدىق،
بالەگە ارىلماستاي ەندى قالدىق».
وزىمەن - ءوزى ۇرىسىپ سالعىلاسىپ،
دەدى ولار − ءوزىمىزدى وتقا سالدىق.

باتتال عازى ايعاي ساپ، جالعىز كىردى،
جاپىرىپ، بارعان جەردەن شەپتى جىردى.
ون مىڭ عازى ارتىنان ىركەس - تىركەس،
بەت كەلگەندى تالعاماي تۇرە قىردى.

ەڭ الدىمەن كۇففاردىڭ تۋىن جىقتى،
ادامدى تۋ ۇستاعان كورگە تىقتى.
قول كوتەرگەن ءبىر ادام تابىلمادى،
ءجۇز مىڭ جاۋدان بايقاساڭ بۇگىن ءتىپتى.

مىشتاراننان ءابۋزار كەلىپ قالدى،
لاشكارىمەن ەلۋ مىڭ ويران سالدى.
باتتال عازى ارتىنان قۋا سوقسا،
ءابۋزار الدان شىعىپ قىرعىندادى.

تۇرمادى «يمان ايت» دەپ وسى جولى،
تايعان سوڭ ۋاعدادان كاپىر قولى.
ەكى ءجۇز مىڭ لاشكەردەن ەكى ءجۇزى،
ازەر قالدى دۇشماننىڭ قايناپ سورى.

ءابۋزار كەپ سەيىتتىڭ قولىن ءسۇيدى،
قۋاندى كورگەنىنە امان ءتىرى.
جيعىزىپ ولجا مالدى باتتال عازى،
ءدارۋىش پاقىرلارعا باعىش قىلدى.

مىڭ تۇيەنى جىبەرىپ كاعباعا،
سول جەردەن مىسكىندەرگە ۇلەستىردى.
قالدى وزىنە جالعىز ات، جالعىز قىلىش،
باسقاسىن ءوزىم دەمەي ەلگە ۇسىندى.

حاليفاعا جەتىپتى جەڭىس حابار،
قۋانىپ بار مۇسىلمان شات بوپ قالار.
عۇحابانىڭ تۇتىلىپ دەم - ءناپاسى،
قورىققاننان قالتىراپ ءدىر - ءدىر قاعار.



* * *

گۇلاندام تاريۇن قىزى سەيىت العان،
كەشۋدە تار جول تايعاق، جۇرتتا قالعان.
ءتىرى بولساڭ ءبىر ورال عاشىعىم دەپ،
گۇلاندام ءوز قولىمەن جولعا سالعان.

ەندى ورالار سەيىتكە ۋاقىت جەتتى،
تاريۇنعا حات پەنەن حابار كەتتى.
«جازاسىنا ۋاعدادان تايىپ كەتكەن،
گۇلاندامدى تاريۇن بەرسىن» دەپتى.

ءسوز بىرەۋ، گۇلاندامدى بەرمەسە ەگەر،
زيانىن تاريۇننىڭ ءوزى شەگەر.
قىلمىسىن ءوزى بىلەد، استى باستان،
كەڭ دۇنيە تار بولىپ وعان توزەر.

بۇل حابار تاريۇنعا بارىپ جەتتى،
ۇرەي ۇشىپ تاريۇن شوشىپ كەتتى.
شاقىرىپ حانىمىمەن اقىلداسىپ،
ەي قاتىن گۇلاندامدى قايتتىك؟ دەپتى.

حانىمى ايتتى: بۇل ىسكە امال بار ما؟
جاعالاسار باتتالمەن شاماڭ بار ما.
مەن بارىپ گۇلاندامعا بىلدىرەيىن،
ماقۇل دەسە بەرمەيتىن شاراڭ بار ما.

بىلدىرەدى اناسى گۇلاندامعا،
«بىلدىرمەدىك بۇل ءىستى ەش ءبىر جانعا.
اتاڭىزدا زارە جوق، سونان بەرى،
كورمەيدى ۇيقى - كۇلكى ۇزىن تاڭدا».

گۇلاندام − دەيدى سوندا اناسىنا،
«كىم كۇيىنبەس ءوزىنىڭ بالاسىنا.
الىسىپ باتتالمەنەن بەرمەي قويسا،
اتامنىڭ دا بار شىعار شاراسى دا».

− قاراعىم، اتاڭىزدا قالمادى حال،
تۇنىمەن اقىل تاپپاي بولىپتى سال.
تۇنىمەن اقىل تاپپاي بولىپتى سال،
ەگەردە اتام امان قالسىن دەسەڭ،
وسى جولى اناڭىزدىڭ ءبىر ءتىلىن ال.

− ەندەشە، قالسىن ەندى اتام امان،
اتا، انا سەندەر ءۇشىن كەتسىن بالاڭ.
ەگەردە سەيىتباتتال وت بوپ قالسا،
سەندەر ءۇشىن شىدادىم وتقا جانام.

بەكتەرى ايتتى شارا جوق قىزدى بەرمەي،
باتتالدى جۇرگەن جوقسىڭ كوزىڭ كورمەي.
ءبىز بەرمەسەك كەتەدى تارتىپ الىپ،
ولەمىز ءجۇز قارا بوپ كورگە ەنبەي.

سونىمەن گۇلاندامدى بەرمەك بولدى،
جاھازدارىن ىڭعايلاپ بولمەك بولدى.
قازىنا قامباسىنىڭ كىلتىن اشىپ،
التىن - كۇمىس، جاقۇتتى جوندەپ بولدى.

ىستەيتىن قىزمەتىن قۇلدار قوستى،
نوكەر بولىپ ىستەيتىن قىزدار قوستى.
قاسىنا يناباتتى بەكتەر قوسىپ،
توي قىلىپ اتتاندىرىپ ايتتى قوشتى.


بۇلارعا مالاتيا جاقىن قالدى،
باتتال قانداي قارايد دەپ كۇمانداندى.
جويىلدى وسى كۇمان قارسى العاندا،
باتتال شىعىپ الدىنان گۇلاندامدى.

گۇلاندام انادايدان اتتان ءتۇستى،
باتتالدى كورگەن جەردەن ءسۇيىپ قۇشتى.
بەكتەرى تاريۇننىڭ سەزدى سوندا،
قوس عاشىق اراسىندا بولعان ءىستى.

اراسىنان بۇلاردىڭ تۋدى ءبىر ۇل،
دەپ قويدى اتىن ونىڭ «ءباشير ۇعىل».
تولعانداي بولدى زەينەپ ورنى بۇگىن،
عالي، ءنازىر، ءباشير بوپ اتالدى ءۇش ۇل.


* * *

حاليفا ەستىپ باتتالدىڭ ساقايعانىن،
جيىپ اپ بەردى ءنازىر ەل ايماعىن.
عۇحابا جانە ورايدان پايدالانىپ،
جەگىزدى حاليفاعا ۋ قايماعىن.

ءمۇملان عازى تاپ بولدى قاستاندىققا،
بىلمەدى ەشكىم عۇحابا ۋ جايعانىن.
ويتكەنى ول حاليفانىڭ قازىسى - ەد،
بولار دەپ ويلامادى مۇنداي زالىم.

از كۇننەن سوڭ حاليفا وپات بولدى،
تاحتىنا ونىڭ ۇعلى ءمانسۇر قوندى.
اتىراپقا حات جازىپ احبار بەردى،
شابارماندار تارقاتتى وڭدى - سولدى.
مالاتياعا تاعى دا حابار جەتتى،
حاليفا مۇنان بىلاي ءمانسۇر دەپتى.
سەيىت سوندا ءسوز سۇراپ شابارماننان،
حاليفانىڭ ناۋقاسى نە دۇر؟ دەپتى.

− حاليفاعا بەرىپتى جاسىرىن ۋ،
باعداتتا حالىق ىشىندە بولىپ ءجۇر دۋ.
كىم بەرگەنى ءبىراقتا تابىلماي ءجۇر،
بەلگىسىز قايسى زالىم؟ قايسى ءبىر قۋ.

دەدى سەيىت قاباعىن شىتىپ سوندا،
ءبىر زالىم ءجۇر ارادا تۇسپەي قولعا.
كوتەرىپ ەكى قولىن دۇعا قىلدى،
«ەي اللا، اشكەرەلەپ ءوزىڭ وڭدا».


* * *

ءبىرتالاي ءوتتى كۇندەر سونان كەيىن،
ءبىر تىنىش زامان بولدى سوعان دەيىن.
ءبىر كۇنى باتتال عازى جاراندارمەن،
وتىردى سۇحبات قۇرىپ جاي انشەيىن.

ورنىنان عابدۇل، ۋاھاپ تۇرەگەلدى،
دەدى ول ءبىر ءسوزىم بار سىزدەرگە ەندى.
سۋ بويىندا بار ەكەن تاماشا جەر،
سول جەرگە پاقىرىڭىز كوڭىل ءبولدى.

ءبىر بينا تۇرعىزباقپىن سول ورىننان،
جەتپەيد دەپ بۇعان پۇلىم ەش قورىنبان.
باس قوسىپ كوڭىل اشىپ وتىرۋعا،
ەسكەرتكىش قالسىن مەنىڭ ءوز قولىمنان.

ءامىر عۇمار قولدادى بۇل ءبىر ءىستى،
دەدى ول شىعارايىق بۇعان كۇشتى.
قىرىق قوي، ءبىر تۇيە اشىق، ەكى تۇڭ ماي،
جاردام اتاپ ورتاعا ءوزى ءتۇستى.

قىرىقتاي قوي نەشە تۇڭ ماي مەنەن، بال،
اتادىم − دەدى جۇعدا − سەن قابىل ال.
ءارقايسىسى اتادى حالعا قاراي،
«بينانى قورعالاماي جاقسى قىپ سال.»

باتتال عازى ورتاعا شىقتى سوندا،
«بىلەسىڭدەر مال بولمايد − ءبىزدىڭ قولدا.
بۇل ءۇشىن وسى جولى اۋعا شىعام،
نە بولسادا ارنايمىن تۇسسە قولعا».

سونىمەن باتتال عازى اۋعا شىقتى،
جەر كورىپ ءبىر تاماشا كوزىن تىكتى.
دارەت اپ ءبىر بۇلاقتان ناماز وقىپ،
راحاتتانىپ ۇيقىعا كەتتى ءتىپتى.

ات كىسىنەپ، جاتقاندا شىرت ۇيقىدا،
وياندى، بارا المادى قايتا ۇيقىعا.
باتتال عازى جان - جاققا كوزىن سالدى،
ءبىر كەرۋەن كەتىپ باراد ءبىر ميقىدا.

شاعىن ەمەس كەرۋەننىڭ بارانى مول،
لاشكار قورشاپ جىراققا تارتىپتى جول.
سەيىتتى كورە سالىپ ورتاعا الدى،
كەرۋەندى قورشاپ جۇرگەن بول قالىڭ قول.



* * *

قولىنان باتتال عازى قازا تاپقان،
قايساردا بار ەدى ءۇش قىز داۋلەت باققان.
ۇلكەنى ماپايىروزدى باتتال الىپ،
كەلىن بوپ مۇسىلمانعا جۇرتقا جاققان.

دالافرۇز − ول قىزدىڭ ەكىنشىسى،
بالاسى فاعفۇر - چىن ونى تاپقان.
فاعفۇر - چىن پاتشاسى سول كەزدەگى،
ەل سۇراپ كەلە جاتقان تۇسپەي تاحتان.

دالافروز اكەسى ولگەن كەزدە،
قايعىسىنان اكەنىڭ بولىپ دەلبە.
حات جازادى فاعفۇرعا «الىپ كەت» دەپ،
لاشكارمەن قورعاپ - ساقتاپ مەنى تەزدە.

− قولىنان باتتال عازى − اكەم قايسار،
ءولىپ كەتتى ءسوزىم بار ساعان ايتار.
اپەكەمدى تاعى الدى ەبىن تاۋىپ،
كىسى ەمەس سەيىتباتتال قورقىپ - تايقار.

كەرەك دەسەڭ، سەن مەنى ايالداما،
الىپ كەتسە قايتەسىڭ باتتال جايقار.
لاشكار تارتىپ كەلىڭىز ساقتىق قىلىپ،
سۇقتانسا ول باتتالدىڭ بەتىن قايتار.

دەگەن سوڭ فاعفۇر - چىن حاتتى كورىپ،
جىبەرەدى بالاسىن لاشكار بەرىپ.
وسى كەرۋەن فاعفۇردىڭ بالاسى ەكەن،
الىپ قايتقان جولى ەكەن قىزدى كەلىپ.

دالافروز تانىپ قوياد كورگەن جەردەن،
ەكەنىن باتتال عازى ءبىلىپ - سەزىپ.
سونىمەن لاشكارىنا بۇيرىق بەرگەن،
قالماڭدار دەپ باتتالدان بوسقا ءولىپ.

باتتال عازى ناعزا ساپ ارالاستى،
لاشكارىن فاعفۇر - چىن قارا باستى.
حۇسىراۋدى اتىنان جۇلىپ الدى،
لاشكارلارى بىت - شىت بوپ تۇرا قاشتى.

دالافرۇز كۇيەۋىمەن ءتۇستى قولعا،
التىن - كۇمىس قانشا مال وسى جولدا.
عابدۇلۋاھاپقا بارلىعىن باعىش قىلدى،
باستاپ ءجۇر سەيىت ءىسىن قۇداي وڭعا.

دالافرۇزعا ءار بىرەۋ تالاسادى،
سۇلۋدى قۇشاقتاۋدى قالاسادى.
باتتال عازى تالاسپا ءبارىڭ دەيدى،
ۇسىنساق حاليفاعا جاراسادى.

«وسى قىز حاليفاعا بولسىن ساۋعا،
تالاسىپ تۇسپەڭىزدەر بىتپەس داۋعا.»
دەدى دە ادام قوسىپ قىز جانىنا،
تاپسىردى تۇسپەڭدەر دەپ جولدا جاۋعا.

سونىمەن قىز بارادى حاليفاعا،
سۇلۋ قىز قولعا ءتۇستى قاپيادا.
ول قىزدىڭ جامالىنا تاڭ قالادى،
كورگەندەر وقشايدى دەپ زىليحاعا.



* * *

قايسار الدى حابارىن قارىنداستىڭ،
باسقانداي بولدى يىقتان ءبىر ءزىل باسقىن.
اشۋمەن ءبىر حات جازدى سەيىتكە ارناپ،
«وسىنشا باتتال عازى نەگە ەستىڭ».

«كۇيەۋىمەن قويا بەر - قارىنداستى،
قور قىلماي قولعا تۇسكەن ەكى جاستى.
جىبەرمەسەڭ توگەرمىن لاشكارىمدى،
بۇل جولعا مەن دە اياماي تىكتىم باستى.

مالاتياڭدى شاققاندى بىلاي قويىپ،
كاعباڭدى جىبەرەم مۇلدەم جويىپ.
ءوزىڭدى حاليفاڭمەن قوسا ءولتىرىپ،
مۇسىلماندى قىرامىن شەتتەن سويىپ».

حاتتى وقىپ جايباراقات سەيىت كۇلدى،
بۇتىنا وت تۇسكەنىن − سەيىت ءبىلدى.
قايتارما جاۋاپ جازدى قايسارعا ارناپ،
بوپ قاپسىڭ دەپ ەي قايسار مۇلدەم جىندى.

ءوشىڭدى ال، ەر بولساڭ سوزىڭدە تۇر،
ىسپەن كورسەت ەرلىكتى، كوپىرمە قۇر.
اكەڭ العان سيلىقتى سەن دە الارسىڭ،
سوزدە ەمەس، ەرلىك قىلىش جۇزىندە تۇر.

قىستانتين ۇمىتىپ قاپسىڭ بۇرىنعىنى،
كورسەتىپ تۇر، مىناداي قىرىڭ مۇنى.
اكەڭ ءولىپ، تۇسكەندە قۇدىققا ءوزىڭ،
ەمەس پە ەد كۇشىڭىز مىعىم كۇنى.
قىستانتين كۇيىپ كەتتى حاتتى كورىپ،
كەڭەستى ءۋازىر - بەكىن جيىپ كەلىپ.
جەر باسىپ بەتىمىزبەن جۇرەمىز بە،
تابىڭدار − دەيدى − امال، اقىل بەرىپ.

− جۇرگەمىز جوق باتتالدى كورىپ بۇگىن،
اكەڭ قايسار ەسكە الشى كورگەن كۇنىن.
بارارمىز، لاشكار جيىپ سوعىسارمىز،
جەڭسەڭ جاقسى، جەڭىلسەك بولار قيىن.

دەپ تۇرعاندا ساندالىپ اقىل تاپپاي،
عۇحابا بەردى حابار قاراپ جاتپاي.
− دالافرۇز حاليفا سارايىندا،
باۋىرىندا حاليفانىڭ وسى شاقتا - اي.

باۋىرىنا جاس حاليفا جاتىر باسىپ،
كەتۋگە شاماسى جوق ونىڭ قاشىپ.
دەگەنمەن مەن ءبىر وراي كۇتىپ ءجۇرمىن،
شىعارىپ جىبەرۋگە بولىپ اسىق.

ەبىن تاۋىپ مەن ءبىر كۇن سالام جولعا،
قوندىرام حاليفانى ءبىر كۇن قولعا.
بىرىنە مۇسىلماننىڭ ءبىرىن سالىپ،
ءبىر بۇلىك تۋدىرامىن الاڭ بولما.

قۋاندى قايسار مالعۇن حاتتى كورىپ،
تار كەزەڭدە بولدى دەپ اقىل سەرىك.
عۇحاباعا جازادى قايتادان حات،
العىستاپ حات جازعانعا اقىل بەرىپ.

− مۇنان كەيىن ەي عۇحا! سەنسىڭ اتام،
كەشىرگەيسىڭ ەگەردە بولسا قاتام.
قاسىرەتىمنىڭ وتىنا سۋ سەپكەندەي،
قۋانىپ حابارىڭا قالدى بوتاڭ.

ەكى تىزگىن، ءبىر شىلبىر ءوز قولىڭدا،
مۇنان كەيىن ءۇمىتتى ساعان ارتام.
ەگەردە دالافرۇز قولعا كەلسە،
باسقا ەمەس، دەيمىن مەن سەنىڭ ارقاڭ.

حاتتى كوردى عۇحابا قايسار جازعان،
ماقساتقا جەتپەك بولدى كوڭىلگە العان.
ءبىراق تا اكەسى ولگەن جاس حاليفا،
ەرمەگى كۇندىز - ءتۇنى قىز بوپ قالعان.

قىزىعاتىن حاليفا اڭ اۋلاۋعا،
قىزىقپايتىن سوعىسىپ جاۋ - جاۋلاۋعا.
ءبىر ادام ءبىر جەردەن اڭ كوردىم دەسە،
تۇرۋشى ەد وعان دايىن ءبىر ساۋلاۋعا.

ءبىر جەردەن بىرەۋ - ءبىر توپ اڭ كورسە
دەگەن سوڭ قۇراپ الىپ ءبىرقانشا جان.
حاليفا ءجۇرىپ كەتتى اڭ اۋلاۋعا،
بار ەدى عۇحابادا كوڭىلدە سان.

عۇحاباعا حاليفا قاتتى سەندى،
اتتاناردا جانىنا جەتىپ كەلدى.
بولارسىڭ ءوزىڭ باس - كوز ارت جاعىما،
دەدى دە اڭ اۋلاۋعا جونەلدى ەندى.

حاليفا ءۇش كۇنگەشە كەلمەدى اڭنان،
ءبىر وراي عۇحاباعا تۋىپ قالعان.
جانىنا ادام قوسىپ قايسار قىزىن،
ءبىر تۇندە ستامبولعا جولعا سالعان.

* * *

قىز كەتتى ول ءتۇن ءوتىپ تاڭ دا اتتى،
عۇحابا ويباي سالىپ الاساتتى.
تۇندە كەپ عابدۇلۋاھاپ قىزدى اكەتىپ،
باسىنىپ وراي كۇتىپ وردا شاپتى.

بەرسەدە باتتال عازى ءىشى كۇيدى،
قيمادى اقىرىندا بەرگەن سيدى.
جىبەرىپ عابدۇلۋاھاپ شور اياقتى،
پاتشانىڭ ورداسىنا تۇندە ءتيدى.

وسىلاي عۇحابا جار سالادى،
حالايىق مۇنى ەستىگەن تاڭ قالادى.
باتتالعا راس بولسا نە بولعان دەپ،
ەستىگەندەر ءار ءتۇرلى ءمىن تاعادى.

بۇل كەزدە حاليفادا ورالدى اڭنان،
ويبايلاپ عۇحابا سۇرم الدان بارعان.
عابدۇلۋاھاپ اكەتتى جاسانىپ كەپ،
امال جوق دەيدى شامام كەلمەي قالعان.

جارالاپ ءوزىن - ءوزى جاعا جىرتىپ،
حان الدىندا ويران بوپ ويباي سالعان.
جاڭادان تاحقا وتىرعان جاس حاليفا،
تەكسەرمەي سەنە قالدى سوزگە جالعان.

− بۇل جازعان − ءامىر عۇمار بۇيرىق ساعان،
ەكى ەتپە بۇيرىعىمدى كەلەر شاماڭ.
كارىنى عابدۇلۋاھاپ بايلاپ - ماتاپ،
جىبەرگەيسىڭ بۇيرىقتى العان زامان.
دەپ حاليفا بۇيرىقتى بەردى دەرەۋ،
ءامىر عۇمار كورە ساپ اڭ - تاڭ قالعان.
ەستي ساپ باتتال عازى بۇل بۇيرىقتى،
ويلايدى بىرەۋ بار دەپ ىرتكى سالعان.

باتتال عازى ۋاھاپتا ۇقتىرادى،
كەڭەسپەنەن بۇلاردا ءىس قىلادى.
قايتكەنمەن دە حاليفا بۇيىردى دەپ،
بارۋعا عابدۇلۋاھاپ ۇمتىلادى.

باتتال عازى كارىمەن بىرگە ءجۇردى،
كۇن - ءتۇن ءجۇرىپ باعداتقا كەلىپ كىردى.
حابارىن بۇلار كەلگەن ەستي قويىپ،
عۇحابا حاليفاعا بۇرىن كىردى.

كىردى دەيدى حايىندار شاھارعا كەپ،
ءجۇر دەيدى ونى قولداپ باتتال دەمەپ.
قابىلداما باتتالدى سىرتتا تۇرسىن،
ۋاھاپتى بەرسىن سىزگە بايلاپ اكەپ.

بۇرمايدى حاليفادا مۇنىڭ ءسوزىن،
ۋاھاپتىڭ اكەل دەدى جالعىز ءوزىن.
جاللادتار كەپ جەتكىزدى حان ءامىرىن،
باتتالعا كىرمە دەدى سەنىڭ ءوزىڭ.

بۇل سوزگە باتتال قاتتى قاھارلاندى،
ءبىر قىزارىپ، سۇرلانىپ ىشتەي جاندى.
باتتالدىڭ سۋىق ءجۇزىن بايقاعان سوڭ،
باتا الماي ءوز ورنىندا تۇرىپ قالدى.

قولىنان عابدۇلۋاھاپ ۇستاپ سەيىت،
حاليفاعا كەتتى كىرىپ، قاتتى كەيىپ.
المادى سالەمدەرىن ول حاليفا،
وتىردى قىرىن قاراپ كەكىرەيىپ.

المايسىڭ ەي حاليفا نەگە سالەم،
ورنىندا تۇر دۇنيە ءبۇتىن الەم.
وتىرسىڭ پايعامباردىڭ سىرماعىندا،
كەپ تۇرمىز شاقىرعان سوڭ الدىڭا ارەڭ.

تۇسىندا اكەڭىزدىڭ كەشەگى وتكەن،
تار جول، تايعاق كەشۋدى بىرگە كەشكەن.
اكەڭ بارىپ قايسارمەن سوعىسقاندا،
مەن ەمەسپە - ەم قايساردىڭ باسىن كەسكەن.

كاپىرمەن تالاي رەت ايقاسقاندا،
لاشكارىڭ قاجىعاندا شايقاستان دا.
ايعاي ساپ دۇشپانىڭا جالعىز كىرىپ،
الىپ بەرگەم ءوشىڭدى بايقاسقاندا.

ال بۇگىن جازىعىم نە ساعان جازعان؟
جەرىم جوق ىنشا اللا جولدان ازعان.
كۇنام بولسا دالەلدەپ موينىما قوي،
جاراماس جاقسى ادامنىڭ كورىن قازعان.

اشىلىپ سويلەپ كەتتى سەيىت سايراپ،
امال بار ما، عۇحابا وتىر قايراپ.
جاق كىرىسسىن حاليفا اشتى سوندا،
بۋلىعىپ، اشۋلانىپ وتىر قايناپ.

− ەي سەيىت قايراتىڭا كوز جۇمبايمىن،
سەبەپسىز مەن دە ورىنسىز كار قىلمايمىن.
ءبىر قىزدى ءوزىڭ بەردىڭ حاليفاعا،
الاسىڭ نەگە ۇرلاپ ايتشى جايىن.
مەن جوقتا عابدۇلۋاھاپ تۇندە كەپتى،
بۇل ىسكە كورگەندەردىڭ كوزى جەتتى.
ەتكەنىڭ ءوزىم جوقتا سايقى - مازاق،
ابىرويىن حاليفانىڭ ءبىراق توكتى.

− حاليفا ايتىپ تۇرسىڭ الدە نەنى،
ويدى قويىپ، تۇستە جوق بىردەمەنى.
كەرەك بولسا وسى قىز تۋ باسىندا،
الىپ السام توساتىن كىمدەر ەدى؟

عابدۇلۋاھاپ كىرىستى تاعى سوزگە،
- كىناڭ بارما حاليفا مۇنان وزگە.
حاق راسۇلدى كورىپ - ەم ءوز كوزىممەن،
التىندى بالاماڭىز ءسىرا جەزگە.

ءوز اۋزىمەن نىسانىن سويلەپ بەرگەن،
وسى ەدى سەيىتباتتال ەمەس وزگە.
ەل باسىنا ءىس تۇسسە تاعى كەرەك،
تيمەڭىز تىلگە كونسەڭ مۇنداي ەرگە.

حاليفا جاسىم استى ەكى جۇزدەن،
قالادى سۇم دۇنيە تاعى بىزدەن.
وسى ءىستى وسى جاستا ىستەرمىن بە،
ءبىر كارىمىن راسۇلدى كورگەن كوزبەن.

قايرانداپ حاليفا دا سوزگە ىركىلىپ،
بىلە الماي نە قىلارىن قالدى تۇرىپ.
عۇحابا اكەسىنىڭ سەرىگى ەدى،
سەنىمگە يە بولعان ىشتەپ كىرىپ.

سول كەزدە وسى سوزگە ارالاستى،
ءسوز ساتىپ شاماسىنشا جاعالاستى.
− حاليفا مىنا سوزگە الدانباڭىز،
ايىرىپ وتىرمىز ءبىز دوس پەن قاستى.

ءسوز تابار بۇلار قۇراپ جاۋاپ قىلساڭ،
كەلگەنىن عابدۇلۋاھاپ كورىپ تۇرسام.
قىزبەن كەپ سويلەسكەندە كۇڭكىلدەسىپ،
ءبىر كارى عوي دەپ ويلاپ سابىر قىلسام.

قىزدى الىپ سول ورايدا كەتتى قاشىپ،
كوز جازىپ قالىپپىن مەن قارا باسىپ.
باسىن ال، زالىم كارى - بايلا قولىن،
ءپاش بولار سونان كەيىن ماسەلە اشىق.

بايلادى عابدۇلۋاھاپ شايح قولىن،
تىڭداماي ايتقان ءسوزدىڭ توستى جولىن.
قىنابىنان سۋىرىپ قىلىشتارىن،
جەندەتتەر الىپ بولدى وڭ مەن سولىن.

ورنىنان باتتال عازى ۇشىپ تۇردى،
جەندەتكە دايىندالعان ءبىر مۇش ۇردى.
جىعىلدى توبەسىنەن تىك شانشىلىپ،
بولمادى، ول باتتالعا قۋراي قۇردى.

قىلىشىن قولىنداعى الدى جۇلىپ،
سىلەيىپ كوپ جەندەتتەر قالدى تۇرىپ.
− حاليفا ايعاق اكەل، موينىنا سال،
بولماسا مىناۋىڭىز نەتكەن قىلىق.

عۇحابا تاعى سوندا ايعاي سالدى،
جانىنا حاليفانىڭ بارىپ الدى.
− سۋىردى حاليفاعا باتتال قىلىش،
بۇلاردى ەندى ايايتىن نەمىز قالدى.
باتتال ايتتى − مەن قىلىش سۋىرمادىم،
سۋىرىلعان قىلىشتى جۇلىپ الدىم.
قىرىق كۇندىك رۇقسات بەر ەي حاليفا،
ءبىلىپ كەلەم ول قىزدىڭ جوعىن - بارىن.

ءتىرى بولسا الدىڭا الىپ كەلەم،
مۇناپىقتى مايداندا سوندا كورەم.
ەگەردە اكەلمەسەم قىزدان حابار،
كۇناكارمىن الدىڭدا ۋاعدا بەرەم.

وسى ءسوز بارلىعىنا بولدى توقتاۋ،
عابدۇلۋاھاپ زىنداندا قالدى وقشاۋ.
مالاتياعا اتتانىپ باتتال عازى،
سالاتىن بولدى قىزعا ۇلكەن جوقتاۋ.

ۇيىنە باتتال عازى قايتىپ كەلدى،
جاراندارعا كورگەنىن ايتىپ كەلدى.
رۇمشە كيىم كيىپ جاساندى دا،
كىدىرمەي رۇم جاققا زىتىپ بەردى.

بىرنەشە كۇن ارادا ءوتىپ كەتتى،
ديارىنا رۇمنىڭ كەلىپ جەتتى.
ۇشقاستى جول - جونەكەي ءبىر ادامعا،
كورگەن جەردەن ول جولدان تايىپ كەتتى.

قولىندا ءبىر سىبىرتكى، ءبىر قالبىر بار،
ءتىل الۋعا سەيىت تە بولىپ ءجۇر زار.
الگى ادامنىڭ ارتىنان قۋىپ جەتتى،
وسىلاي جۇرەتىن دەپ كەي جانسىزدار.

كەلدى دە بوپسالادى بۇل ادامدى،
− ەي ادام بار كۇمانىم سەن دە قالدى.
تىڭشىسى مۇسىلماننىڭ بولماعايسىڭ،
كورمەگەم − ەپ ەلەۋسىز سەندەي جاندى.

− رۇمدىكپىن، ەمەسپىن مەن مۇسىلمان،
ءبىر اداممىن تۇرمىستان مەن قىسىلعان.
ءبىر مالىدەن كەلەمىن ءبيداي ىزدەپ،
نەلىكتەن تەرگەپ كەتتىڭ مەنى تىڭنان.

− ايتپاي تۇرسىڭ شىنىڭدى، تۋرا سويلە،
جانسىزداردا بولادى سەندەي بەينە.
دەپ قامشىمەن باسىنا ەكى تارتتى،
تامپىس بولاد جانسىزدار كوبى كەيدە.

سوندا بارىپ بۇل شىنىن ماڭىراتتى،
«مەن مۇسىلمان ەمەس» دەپ بەزەك قاقتى.
قايساردىڭ ادامىمىن، عۇحاباعا،
تاسىعان قايسار بەرگەن ءماحفي حاتتى.

باتتال عازى وقىدى حاتتى اشىپ،
جازىپتى عۇحاباعا قايسار اشىق.
− عۇحابا ەندى قالعان مەنىڭ اتام،
دالافرۇزدى جىبەردىڭ ءتيىپ باتاڭ.

ىشىنەن ءبىر تەڭىزدىڭ ساراي سالىپ،
سول جەردەن قىزىڭىزعا تۇتتىم − ماحام.
بولسادا نەشە باتتال بارا المايدى،
قىزىڭىزعا ىستەگەن شاپاعاتتى.

ەشقاشان ۇمىتىپ قايسار قالا المايدى،
باتتال عازى بۇل حاتتى وقىپ كوردى.
«بار ما» دەيد ەندى ءسوزىڭ ايتار ەندى،
ءسوزىم جوق دەگەننەن سوڭ الگى جانسىز.
قىلىشپەن باتتال باسىن ەكى ءبولدى،
سونىمەن باتتال كەتتى بىرنەشە كۇن،
ساقتانىپ ءجۇر، پىلانداپ ىشكى ەسەبىن.
كوتەرگەن بالىق اۋىن بىرەۋ كورىپ،
ۇمتىلدى قولىنا الىپ اق سەمسەرىن.

باراسىڭ سەن ەي عاراپ قايدا كەتىپ،
جانسىزى مۇسىلماننىڭ كەلەر تەتىك.
تىڭشىسى مۇسىلماننىڭ بولماعايسىڭ،
جانسىزداپ ىشىمىزگە كەلگەن جەتىپ.

ەمەسپىن مەن مۇسىلمان ولاي كورمە،
ءبىر جۇمىسپەن مەن ءجۇرمىن سۇراي بەرمە.
ساقتايمىن ماحفيلىعىن ايتا المايمىن،
اۋرە قىپ جول ۇستىندە سىناي بەرمە.

− سەن تۇرسىڭ وتىرىكتى بىلشىلداتىپ،
قايساردىڭ جۇرگەن جانسىڭ اتىن ساتىپ.
شىنىڭدى ايت دەپ قامشىمەن جىبەردى وسىپ،
ويباي سالدى كەتكەن سوڭ قامشى باتىپ.

اتىم شامىل عۇحابا ادامى مەن،
حات الىپ، قايسار شاھقا بارامىن مەن.
− ولاي بولسا سول حاتتى كورسەت ماعان،
بولماسا، شورت باسىڭدى الامىن مەن.

باتتالعا لاجىسىزدان حاتتى بەردى،
حاتتى اشىپ باتتال سوندا وقىپ كوردى.
عۇحابا ول حاتىندا بىلاي دەپتى،
− جىبەردىم ساعان وسى جول شامىل ەردى.


بۇل رەت باتتال كەتتى رۇم جاققا،
تۇسىرمەك دالافرۇزدى ول قارماققا.
قىرىق كۇندە قولعا ونى تۇسىرمەسە،
ورنىنا اكەپ ءوز باسىن (ۇسىنباققا.)

ەي قايسار قىزىڭا ەندى ساق بولعايسىڭ،
ساق بولماساڭ ءبىر ىسكە تاپ بولعايسىڭ.
ىنجىلدەن التى اياتتى جازىپ بەردىم،
ءبىر ىسكە وڭاي - وسپاق تاپ بولمايتىن.

وسى اياتتى قىزىڭنىڭ موينىنا تاق،
تۇرعاندا قور بولمايسىڭ قولىڭدا باق.
باتتال عازى حاتتى وقىپ كورگەننەن سوڭ،
ءبىر سان بولدى عۇحابا كوڭىلدە ناق.

جانسىزدىڭ سول مايداندا كوزىن جويدى،
جانسىز بولىپ جاساندى تۇزەپ بويدى.
بار كيىمىن جانسىزدىڭ كيىپ الىپ،
قايداسىڭ دەپ قايسارعا بەتىن قويدى.

ەڭ اقىردا قايسارعا بارىپ جەتتى،
جاسانىپ شامىل بولىپ تاعزىم ەتتى.
ۇسىنىپ عۇحابانىڭ جازعان حاتىن،
تىزگىن ۇشى اسىعىس جەتتىم دەپتى.

قايسار وقىپ، قۋاندى حاتتى كورىپ،
− ساقتادىم، دالافرۇزدى جەرگە بەرىك.
باتتال تۇر عوي، بارا الماس قۇستا ۇشىپ،
كەتەرسىڭ تۇرعان جەرىن كوزبەن كورىپ.

ءوز قولىڭمەن اياتتى موينىنا تاق،
عۇحابا جىبەرگەن دەپ ساعان بەرىپ.
جانىنا باتتال عازى ادام قوستى،
ءجۇز كورىستى اقىردا قىزبەن كەلىپ.

تەڭىزگە قىز بەكىنگەن كوزىن تىكتى،
ورناتقان بولات دىڭگەك نەلەر مىقتى.
ۇستىنە سول دىنگەكتىڭ ساراي سالعان،
كورىنەد سالتاناتتى ساراي ءتىپتى.

سارايدىڭ جان كەلە الماس جان - جاعى سۋ،
اۋاشا سارايدا جوق ۋ مەنەن شۋ.
قايىقپەن كەپ قۇپيا ءبىر باسقىشقا،
ورلەيدى ەكەن باسقىشپەن شىعارماي دۋ.

دالافرۇز سارايدا التىن تاحتا،
ون ەكى قىز الدىندا تۇرار ساپتا.
يشارامەن جۇگىرىپ، قىزمەت قىپ،
قىلىپ الدىرماس ەشكىمگە قانداي شاقتا.

قايسارعا عۇحابانىڭ حاتىن جازعان،
دالافرۇزعا جانە دە الا بارعان.
قۋاندى دالافرۇز حاتتى كورىپ،
قانداي دەپ عۇحابا اتام سۇراي قالعان.

ءوز قولىمەن تۇماردى تاعىپ بەردى،
قىز قيمىلىن جان - جاقتى باعىپ كوردى.
كۇزەتشى مەن قىزمەتشى قىزدان باسقا،
جوق ەكەن قۇرالدى اسكەر تۇرعان بەلدى.

كۇزەتشىنى وڭاشا ءبىر ورايدا،
قىلقىندىردى، كىدىرمەي دەرەۋ ءولدى.
قىزداردى شاپالاقپەن ۇرىپ - جىعىپ،
دالافرۇزدى تاس قىلىپ بايلادى ەندى.
اۋزىنا ماقتا تىعىپ مىقتاپ بايلاپ،
قايىققا اكەپ ول قىزدى سالدى جايلاپ.
ىزدەگەن تابىلدى كىدىرمەستەن،
الىپ كەتتى قايىقتى جاعاعا ايداپ.

شىققاننان سوڭ جاعاعا ەكى ات تاۋىپ،
ءبىرىن قىزعا مىنگىزىپ قىلماي حاۋىپ.
بەت الدى مالاتيا قايداسىڭ دەپ،
جول توسىپ قاراۋىلداپ اۋىق - اۋىق.

كۇرە جولمەن جۇرمەدى جۇرت جۇرەتىن،
قيا جولمەن تارتتى ول ۇدىرە تىم.
كۇن - ءتۇن قاتىپ ول جەتتى مالاتيا،
كەتكەنىن باتتال عازى جۇرت بىلەتىن.

قۋاندى مالاتيا حالقى بۇعان،
«مۇناپيق عۇحابا ءيت نەتكەن سىعان.»
دەپ ولار شۋىلداستى لانەت ايتىپ،
ارىلار دەپ مۇسىلماننان ەندى تۇمان.

− سەزسەم دە، عۇحابادان كوپ قىلمىستى،
قولىمدا جوق ەد مۇنداي دالەل كۇشتى.
تەرىسىن ءتىرى سويىپ، دەدى باتتال،
تانىتام مويىنداتىپ بارلىق ءىستى.


* * *

وتىز جەتى ناقتىلى كۇندەر وتكەن،
كەتكەلى رۇمگە ساپار باتتال شەككەن.
حاليفاعا عۇحابا مالعۇن كەلىپ،
زالىمدىعىن تاعى دا ءبىر ىستەتكەن.
− حاليفا ەسەپتەسەم بۇگىنگى كۇن،
كۇن بولدى وتىز جەتى ناقتى بۇگىن.
كەلمەيدى باتتال قاشتى قايتا ايلانىپ،
كۇناسى بولعاننان سوڭ ناقتىلى شىن.

سۇراققا عابدۇلۋاھاپ الىنسا ەگەر،
قينالسا ءتان جازاسى نەلەر - نەلەر.
تالقى اعاشپەن جازالاپ قىسپاققا السا،
شاراسىز قىلعان ءىسىن ايتىپ بەرەر.

دەگەن سوڭ حاليفا دا قوسىلادى،
اققان قان اقساقالدان جوسىلادى.
مۇباراك دەنەلەرىن تالقىعا ساپ،
قامشىمەن التى تاسپا وسىلادى.

قينايدى ەكى كۇندەي ءدال وسىلاي،
دەنەدە ساۋ تامتىق جوق تۇردى شىداي.
تۇبىنە دار اعاشتىڭ الىپ كەلدى،
ءۇشىنشى كۇن شايحتى قيناي - قيناي.

سول كەزدە عابدۇلۋاھاپ سالدى ايعاي:
− ءاھلۇ باعدات عادالات كەتكەن قايدا.
عۇحابا اتتى مۇنافيق جالا جاۋىپ،
قيناتىپ تۇر ناحاقتان مەنى جايلاي.

ۋاعدا قىلعان باتتال عازى قىرىق كۇنگە،
ءدال بۇگىن وتىز توعىز تولدى كۇنگە.
ۋاعداعا ءالى دە بار تولىق ءبىر كۇن،
توسپاي ما ۋاعدانى تولىق مۇلدە.

كەلمەسە سەيىتباتتال ۋاعدالى كۇن،
قايدا بارام قينالىپ قولدا تۇرمىن.
دەگەن سوڭ باعداد حالقى شۋىلدادى،
«توسىڭدار» دەپ ۋادەنى ءالى ءبىر كۇن.

كاريا سونىمەنەن قالدى داردان،
عۇحابا ولمەدى دەپ قىلدى ارمان.
قالعان ءبىر كۇن نە بولدى؟ تىڭداڭىزدار،
ايىزىن ءبىر قاندىرار قۇلاق سالعان.

* * *

بۇل كەزدە باتتال عازى جولدا ەدى،
دالافرۇز بىرگە ونىمەن قولدا ەدى.
جول - جونەكەي ءتۇس كورىپ باتتال عازى،
ويانا كەپ «جاراتقان وڭدا» دەدى.

تۇسىنە ەنىپ ەدى، حاق پايعامبار،
− ەي باتتال، جەت باعداتقا جاي قالماڭدار.
ساحابا عابدۇلۋاھاپ حالى مۇشكىل،
قۇتقارساڭ تەز ۇلگىرىپ نە ارمان بار.

قامداندى باتتال عازى ويانا كەپ،
ايان بەرمەي پايعامبار قوياما دەپ.
ءجۇرىپ كەتتى باعداتقا تەز جەتۋگە،
بارعانشا شايىح كوزىن جوياما دەپ.

تۇستەن بۇرىن باعدادقا جەتىپ كەلدى،
كەز ەدى قيناپ تۇرعان ەسىل ەردى.
دار تۇبىندە بويالىپ قىزىل قانعا،
تۇرعانىن عابدۇلۋاھاپ كوزى كوردى.

قول - اياعى بايلاۋلى، موينىندا ارقان،
ساۋ جەرى جوق دەنەدە بولعان تالقان.
قۇرالدى كوپ جەندەتتىڭ ورتاسىندا،
تۇر ەكەن عابدۇلۋاھاپ القام - سالقام.

كوردى دە باتتال عازى ناعرا شالدى،
كوپ ادامدار باعدادتا ەستەن تاندى.
ايبارىن ءبىر كورسەتىپ حالايىققا،
سەسكەندىرىپ دۇشمانعا قورقۋ سالدى.

عۇحابا كورە سالىپ حاليفاعا،
تاعى دا وسەك ايتىپ جەتىپ باردى.
− عابدۇلۋاھاپ كەتپەسىن ولىمگە دەپ،
قىزدى الىپ سەيىتباتتال كەلىپ قالدى.

ەگەردە عابدۇلۋاھاپ قينالماسا،
كەلەرمە سەيىتباتتال اسىپ - ساسا.
وسىنىڭ ءوزى دالەل قىلمىسىنا،
سوندىقتان جازاسىن بەر دارعا اسا.

ماقساتى باتتال عازى حاليفالىق،
قۇلاتپاق ءوز باسىڭدى تاحتىڭدى الىپ.
دەدى دە ءبىر سىبىرلاپ كەتىپ قالدى،
باتتال عازى سالدى ايعاي جەتىپ بارىپ.

باردى دا عابدۇلۋاھاپ قولىن شەشتى،
بارلىعىن ارقان - شىنجىر تۇگەل كەستى.
باۋىرىنا قارت شايىحتى باسىپ تۇرىپ،
بۇل بەينەت عۇحابانىڭ ءىسى دەستى.

كاريا باتتال عازى قۇشتى اياعىن،
− جەگەم جوق دەدى جەندەت از تاياعىن.
بار ەكەن سۋ ىشەرىم ءتىرى كوردىم،
ولمەسەم دە ولۋگە مەن تايادىم.
باتتال عازى سونىمەن ەكپىندەتىپ،
الدىنا حاليفانىڭ باردى جەتىپ.
الدىمەن سالەم بەردى حاليفاعا،
ءسوزى ونىڭ حاليفاعا كەتتى ءوتىپ.

− ەي حاليفا اكەڭدى كورگەن ەدىم،
جولداس بولىپ سونىمەن كەلگەن ەدىم.
بەلدەسكەندە عاراقىل، قايسارمەنەن،
باسىن كەسىپ مەن اكەپ بەرگەن ەدىم.

سۇيتە تۇرا پايعامبار ءجۇزىن كورگەن،
مۇعجيزاسىن جەتكىزىپ ايتىپ بەرگەن.
ساحاباسى ءراسۇلدىڭ قارت شايحتى،
نەلىكتەن ۇرىپ - سوقتىڭ ەرەك ەلدەن.

بولماعاندا ۋاعدالى توسپاي كۇندى،
نەلىكتەن جەندەتتەرىڭ وعان ءمىندى.
حان بولعانعا ءماز بولىپ ويلاماپسىڭ،
حان - قارا تەڭەلەتىن سول ءبىر كۇندى.

«ساعان سۇراق جاراتقان قىلمايمىن» دەپ،
«ەلدى ۇرساڭ دا مەن سەنى ۇرمايمىن» دەپ.
سەن ۋاعدا الىپپا ەدىڭ جاراتقاننان،
قورلادىڭ سونشا نەگە ناحاقتان تەك.

ستانبولدان مەن قىزدى الىپ كەلدىم،
سەن ءۇشىن جانىمدى وتقا سالىپ كەلدىم.
حاليفا تومەن قاراپ كەتتى ۇيالىپ،
دەگەندە «بۇعان جاۋاپ ايتىپ بەرگىن».

جالعادى باتتال عازى تاعى ءسوزىن،
− ءبىر مالعۇنعا الدانىپ ءجۇرسىڭ ءوزىڭ.
ءوزىڭ جوقتا ۇرلاعان قاتىنىڭدى،
نەلىكتەن شۇقىمايسىڭ بۇگىن كوزىن.

اكەڭىزدى ولتىرگەن زاھار بەرىپ،
سول مالعۇننىڭ سەن ءجۇرسىڭ سوزىنە ەرىپ.
دالافرۇزدى قايسارعا شىعارىپ ساپ،
باسقاعا اۋدارعانعا بەردىڭ ەرىك.

ول مىناۋ عۇحابا ءيت جانىڭداعى،
ول بۇگىن «قازى - قۇزات» عالىم تاعى.
اقتارىپ ىشەك - قارنىن كەلىپ تۇرمىن،
سىندىرعىڭ كەلمەي تۇرما ساعىن تاعى.

دەگەندە عۇحابا ءيت ۇشىپ تۇردى،
قوزداتىپ تاعى ءسوزدى ۋشىقتىردى.
− باتتالدىڭ مىنا ءسوزى جاپقان جالا،
قىزىعىپ حان تاعىنان ءۇمىت قىلدى.

الدىمەن الىپ قاشتى حاننىڭ جارىن،
بەلبەۋگە ءتۇيىپ الىپ بەتتىڭ ارىن.
ال بۇگىن ۋاھاپ كارى قينالعان سوڭ،
امالسىز قايتا اكەلدى مىنا زالىم.

ونان دا قىل ىقىرار، ال كەشىرىم،
تىعىپ قويدىڭ پاتشانىڭ سەن جەسىرىن.
دەگەندە باتتال عازى كەتتى تۇرىپ،
اشام دەپ بۇل مالعۇننىڭ نەلەر سىرىن.

− كاپىرسىڭ ەي عۇحابا سەن الداما،
قارسىسىڭ ءون بويىڭمەن ءبىر اللاعا.
بەلىڭە زۇننار بايلاپ شوقىناسىڭ،
سۇرەتتەرگە جاسىرىن ءبىر دالدادا.
كوپ لاڭ ارامىزعا سالىپ ءجۇرسىڭ،
قىلمىسقا ەل بارمايتىن بارىپ ءجۇرسىڭ.
جامىلىپ عالىم تونىن جاسىرىنىپ،
ازىرشە ەسەنى سەن الىپ ءجۇرسىڭ.

عۇحابا بۇل ءسوزدى ەستىپ كەتتى كۇيىپ،
دولدانىپ بۇتىنا دا كەتتى سيىپ.
− كاپىر دەپ مۇسىلمانعا جالا جاپسا،
جازالاۋ شاريعاتقا تۇر عوي سيىپ.

جەتى مارتە ومىرىمدە قاجى باردىم،
قۇراندى وتىز پارا جادىما الدىم.
نامازدا ەكى راكحات قيرا - ات قىپ،
جات وقىپ ءبىر قۇراندى تامامدادىم.

سوندا مەنى بۇل باتتال كاپىر دەسە،
مۇسىلمان ەندى ىزدەپ تابا المادىم.
حاليفا ادىلدىكپەن حۇكىمىڭدى ايت،
قازى ەدىم، ەندى ءمۇمىن سانالمادىم.

ايتقانىنا مالعۇننىڭ جاساپ قيىر،
جاماعات ءبىر مەزگىل كەتتى ءيىپ.
− ەي بالۋان سويلەمەڭىز مۇنداي ءسوزدى،
ءبىر عالىم الدىمىزدا تۇرعان ۇيىپ.

ەكى مىڭ حۇتپا جازدى ءدىن جولىندا،
مىڭداعان شاكىرتى بار ھام سوڭىندا.
سەن قۇرالمەن ساپ ءجۇرسىڭ كاپىرگە ويران،
قۇران تۇر عوي مۇنىڭ دا ءبىر قولىندا.

− جاماعات بىلمەي تۇرسىڭ مۇنىڭ سىرىن،
مۇناپىق كورگەن جوقسىڭ مۇنداي بۇرىن.
قىلىش الىپ اشكەرە سوعىسقاننان،
جامىلعان ءدىننىڭ تونىن كاپىر قيىن.

قانشا ءۇيدىڭ ارتىندا انىق ەمەس،
بۇل وقىعان نامازىڭ قابىل ەمەس.
دەدى دە حاليفاعا ۇسىندى ول،
سوناۋ حاتتى عۇحابا جازعان كومەس.

− تانىرسىز عۇحابانىڭ ءسىز دە قولىن،
وسى حاتتان بىلەسىز تۇتقان جولىن.
حاليفا حاتتى وقىپ قىزاردى ءوڭى،
قارادى عۇحاباعا سالىپ ءوڭىن.

− عۇحابا، سەنىڭ قولىڭ مىنا جازعان،
ءجۇرىپسىڭ قازى بولىپ مۇلدە جالعان.
قازى - تۇر عوي مۇسىلمان ەمەس بولدىڭ،
قالدى ما، ەندى سەندە تاعى دا ارمان.

عۇحابا تاعى سوندا بەزەك قاقتى،
− باتتال ماعان كۇيەنى تاعى جاقتى.
جازام دەسە، كىم بولىپ جازا الادى،
مەن بوپ جازىپ، پالەنى تاعى تاپتى.

ۇسىندى تاعى ءبىر حات باتتال سوندا،
قايسار جازعان حات ەدى تۇرعان قولدا.
«عۇحابا مۇمىتىلمايدى جاقسىلىعىڭ،
جىبەرگەن دالافرۇزدى سالىپ جولعا.

ىشىنە ءبىر تەڭىزدىڭ سالدىم ساراي،
جەر ەدى ءبىر قۇپيا سوعان جاراي.
مىڭ باتتال كەلسە داعى دەپتى ونى،
ول جەردىڭ سىرىن بىلمەس، تاپسىن قالاي!!
ءمىناجات قىستانتينىڭ العىس حاتى،
حاليفا شىدامادى ەندى ءداتى.
جاريالاپ شارشى توپقا وقىپ بەردى،
پاش بولسىن دەپ «قازى نىڭ» ارعى زاتى.

جاماعات مىنا ىسكە قالدى اڭ - تاڭ،
مۇناپىققا بولدى ما دەپ سالدە قالقان.
بۇل ىستەن ساۋ ەدىم دەپ «اللا - ءبىللا»،
عۇحابا تاعى جىلاپ بولدى تالقان.

دەيدى − ول، قىزدان سۇرا ەندى انىقتاپ،
ايتادى ول، كىم شىعاردى نىقتاپ - نىقتاپ.
قىزدى اكەلىپ سۇراپ ەد، كىم؟ دەپ ونان،
باتتال - دەيد - الىپ قاشقان مەنى مىقتاپ.

كۇمانداندى بۇل سوزگە تاعى عاۋام،
− ەي بالۋان بۇل جالعاندا جالا جامان.
قالماڭىز وبالىنا جالعان بولسا،
كۇن كورسىن عۇحابادا ەسەن - امان.

بۇل سوزگە باتتال كەتتى اشۋلانىپ،
قولىنا تۇرا قالدى ءىنجىل الىپ.
ءماريام سۇرەسىنەن بەس اياتتى،
وقىدى قيرا - ات قىپ انىق - انىق.

ەگەردە وتىرىك ايتساڭ ءىنجىل اتسىن،
كەۋدەگە ۇر بۇل كىتاپتى دەدى بارىپ.
قانشا ايتقانمەن ءوزىنىڭ ءدىنى ەمەس پە،
شىنىن ايتىپ، جونىنە كوشتى عارىپ.

ۋا جۇرتىم! ەندى ايتايىن مەن شىنىمدى،
جان باسىپ ايتپاپ ەدىم شىن سىرىمدى.
جولعا سالدى ءبىر تۇندە عۇحابا اتام،
شىنىم وسى، ۇستايمىن ءىنجىلىمدى.

باتتال ىزدەپ تەڭىزدەن مەنى تاپتى،
ون نوكەردى ءولتىرىپ، تاحتى شاقتى.
اۋزىما ماقتا تىعىپ، بۇل مايدانعا،
اكەلىپ تۇر مايدانعا بۇگىن ناقتى.

وتىرىك ءسوز جانعا قاس، كوردە عازاپ،
وتىرىك ايتساق بولماي ما ءىنجىل مازاق.
دەگەندە زار يلەدى عۇحابا سۇم،
قورىقتى دەپ باتتالدان مىنا جالاپ.

سوندا باتتال سويلەدى ويىن جيىپ،
− وبالدى ەمەس ىسقىرىپ اتقان كيىك.
ەي حاليفا رۇقسات بەرگىل ماعان،
تىنتەمىن مۇنىڭ ءۇيىن ادام جيىپ.

كۇپىرلىكتىڭ تابىلار ءبىر بەلگىسى،
شىندىعىنا مۇنىڭ جوق تىم كەلگىسى.
ەگەردە تاۋىپ الساق ءتىنتىپ ءجۇرىپ،
كەلىپ تۇر سوندا ءبىراق مۇلدە ۇلگىسى.

حاليفا سوندا رۇقسات بەردى بۇعان،
قوستى وعان ءادىل - تۋرا ەكى عۇلام.
اقتاردى عۇحابانىڭ ءۇيىن ءتىنتىپ،
تاپپادى ءبىراق بەلگى ەندى مۇنان.

قايتا ونىڭ ۇيىندە ساقتالىپتى،
ءىسلامنىڭ بەلگىسى بوپ كىتاپ - قۇران.
باتتال عازى امالسىز قالعانداي بوپ،
دەدى ول − بۇل مۇناپىق نەتكەن سىعان.
بولعان كەزدە تىنتۋدەن ەندى مەزى،
ءبىلىمسىز ءبىر ەسىككە ءتۇستى كوزى.
بەلگىسىز بولعانمەنەن قۇلىپتى تۇر،
جۇلىپ الدى قۇلىبىن باردى دا ءوزى.

لىق تولى ءىشى ونىڭ سابان ەكەن،
كوگەرگەن ءيىسى ونىڭ جامان ەكەن.
ساباندى باتتال عازى تازالاتتى،
ساباننىڭ اراسى دا امان ەكەن.

ءۇي استىنان جالپاقتاۋ ءبىر ءمارمار تاس،
ءتۇستى كوزگە ءدال سوندا جاتقىزعان حاس.
كوتەرىپ قالىپ ەدى تاستى بارىپ،
ءبىر ۇرا شىعا كەلدى سوعان جالعاس.

ءبىر باسقىش تۇر ىشىندە بۇل ۇرانىڭ،
سەيىت ءبىلدى ۇرادا ءبىر سىر بارىن.
قىلىش الىپ قولىنا ءتۇستى تومەن،
دەگەندەي ءسوزسىز بۇدان سىر ۇعامىن.

باسقىشپەن ءتۇستى تومەن تالاي جەرگە،
اسىلعان قاندەل شامدار ءتۇستى كوزگە.
استى ونىڭ كەڭىپ بارىپ، ءۇي بوپ كەتتى،
كەزىكتى ەكى پوپقا وسى كەزدە.

ءبىر جاقتا سۇرەتى تۇر شوقىناتىن،
كىتابى تۇر ناسارا وقىلاتىن.
اشىلدى عۇحابانىڭ ەندى سىرى،
ەندى ايتار سىلتاۋى جوق توقىناتىن.

ەكى پوپتى سۇيرەتىپ الىپ كەلدى،
حاليفاعا ناق سىردى ايتىپ بەردى.
عۇحابا مۇنافىقتىڭ ناقتى كەيپىن،
حاليفا كوزى جەتىپ سوندا كوردى.

عۇحابانىڭ بايلاندى سوندا ءتىلى،
اشىلدى يمانسىزدىڭ ىشكى سىرى.
شوشىدى − دىرىلدەدى − قالتىرادى،
مويىندادى لاجىسىز ەندى مۇنى.

باتتال عازى ءتۇيىننىڭ بارىن شەشتى،
سول جەردە ەكى پوپتىڭ باسىن كەستى.
بەتىنە عۇحابانىڭ تۇكىرىپ جۇرت،
جۇلىندى جالعان پەردەڭ مالعۇن دەستى.

حاليفا باتتال عازى قولىن ءسۇيىپ،
جىعىلدى اياعىنا باسىن ءيىپ.
كەشىر دەپ وتىرعىزدى تاحتىنا ءوزى،
جيعانداي اقىل - ەسىن بۇگىن جيىپ.

عابدۇلۋاھاپ شايىحتا كەلدى تاعى،
سىنعانداي اعاتىنا ەندى ساعى.
قۇشاقتاپ باۋىرىنا قىسىپ تۇرىپ،
ءيا شايح كەشىرگىن دەپ زار جىلادى.

عۇحابانى باتتال عازى الدى سۇراپ،
جازاسىن ءوز قولىمەن بەرمەك ءبىراق.
بار كيىمىن الدىمەن شەشىپ الىپ،
تۇرعىزدى توپ ورتاعا ەلدەن جىراق.

الدىمەن ساقال، مۇرتىن الدى جۇلىپ،
كەستى ونىڭ قۇلاق - مۇرنىن پۇشىق قىلىپ.
موينىنا قىل ارقاندى تاعىپ قويىپ،
بەتىنە كۇيە جاقتى تۇتىپ تۇرىپ.
ونان سوڭ قان كوشەنى ارالاتتى،
ءپاش قىلدى قىلمىستارىن ساناپ ايتىپ.
ەستىگەن جۇرت تۇكىرىپ بەتىنە ونىڭ،
جاۋدىردى قارعىس پەنەن لاعاناتتى.

مال - مۇلكىن عۇحابانىڭ جيىپ العان،
بولىسىنە كەدەيدىڭ تۇگەل سالعان.
عابدۇلۋاھاپ، باتتالعا سيلىق بەرىپ،
حاليفا وتكەن ىسكە قىلدى ارمان.

ءبىتىرىپ باعدادتاعى بۇل مىندەتتى،
مالاتياعا باتتال ەر ءجۇرىپ كەتتى.
عۇحابانىڭ موينىنان ارقان الماي،
لاشكارىنا تاعى دا جەتەلەتتى.

شاھار حالقىن باستاعان ءامىر عۇمار،
قارسى الىپ سەيىت ەردى الدان شىعار.
ەرلىگىن باستان كەشكەن ەستىگەندە،
تاڭعالىپ كەڭەسىنە بولار قۇمار.

عۇحابانىڭ بەتىنە كۇيە جاعىپ،
بۇل شاھاردى تاعى دا ايلاندىرار.
ەڭ احىردا الدىنان ءوتىپ ونىڭ،
«مۇسىلمان بول» دەپ يمان تالقى قىلار.

عۇحابا سوندا ايتادى انىق شىنىن،
يمان ايتسام بولمايدى تاعى شىنىم.
جالعان يمان كەلتىرىپ وتكەندەگى،
وسى ەمەس پە، احىرى كورگەن كۇنىم.

قابىل كورسەڭ ايتايىن ساعان ءبىر ءدات،
قانشا الساڭ دا قۇنىمدى اپ قايسارعا سات.
ماقۇل كورسەڭ قايسارعا ءداتىمدى ايتىپ،
كورسەتىپ ءوز كوزىڭە جازايىن حات.

باتتال عازى قابىلداپ ءىزىن بەردى،
عۇحابا قايسارىنا حات جىبەردى.
− ەي قايسار ءراسۋا بولدىم ەڭ الدىندا،
سەن ءۇشىن بار عازاپتى عۇقاڭ كوردى.

ساقال - مۇرتىم جۇلىندى تۇلدىر بولىپ،
قۇلاق - مۇرنىم كەسىلدى قۇلدىر بولىپ.
بەتكە كۇيە جاعىلىپ، ماسقارا بوپ،
ءسوزىم قالدى وتىرىك سىلدىر بولىپ.

بار مالىمدى قولىمنان تارتىپ الدى،
دالەلمەن موينىما ارتىپ الدى.
تۇسكەن تاڭبا ەسەپسىز ەت پەن بەتكە،
دەمەسەڭ شىن جاننىڭ تاردى قالدى.

مەن ساعان ولە - ولگەنشە وپا قىلدىم،
سەن ءۇشىن مۇسىلمانعا جاپا قىلدىم.
سول جاپانىڭ جازاسىن تارتىپ بۇگىن،
نەلەر سوققى - جازانى تاتا ءبىلدىم.

ەندى مەنى ساتىپ ال، قىلىپ ازاپ،
قىلا بەرمە، جالعاستى تاعى مازاق.
شىبىنىم تۇر بويىمدا، شىقپاعان جان،
كورۋگە شىدار ەمەس ەندى عازاپ.

بۇل حاتىن عۇحابانىڭ قايسار كوردى،
ءوز باسى ون مىڭ ءدىلدا التىن بەردى.
ۋازىرلەرى ءجۇز قىلىش، ەكى ءجۇز قۇل،
جانە دە ءبىر جۇزدەي ات جيىپ كەلدى.
ءبىر ءۋازىر بەس راھباندى قۇراپ تۇرىپ،
قايىسىپ قابىرعاسى جىلاپ تۇرىپ.
جىبەردى مالاتياعا ەندى قايسار،
الىڭدار دەپ عۇحابانى ازات قىلىپ.

ارتىنىپ مالاتياعا كەلدى بۇلار،
بۇلاردى قابىلدادى ءامىر عۇمار.
قايتەمىز دەپ سالىپ ەد باتتالعا اقىل،
پالە جوق − دەدى − باتتال مۇنان شىعار.

− اكەلگەنىن تارتىنباي تۇگەل السىن،
قويا بەر عۇحابانى بىرگە بارسىن.
ءبىر ەمەس عۇحابانى نەشە ساتام،
ءامىر عۇمار ازىرشە جولعا سالسىن.

مەن كورىنبەي ازىرشە تۇرا تۇرام،
سىرقات دەسىن سۇراسا مەنى بۇعان.
قولىنا سالعاننان سوڭ عۇحابانى،
تۇزاعىمدى تاعى دا مىقتاپ قۇرام.

ءامىر عۇمار ول مالدى تۇگەل الدى،
بەردى دە عۇحابانى جولعا سالدى.
مالاتيادان شىققان سوڭ بۇلار ۇزاپ،
اتىنا ءمىنىپ سەيىت ءىزىن شالدى.

سەيىت قۋدى بۇلاردى ىزگە ءتۇسىپ،
قۋىپ جەتتى جاتقاندا تاماق ءىشىپ.
راھبان مەنەن ءۋازىردى بايلاپ تاستاپ،
عۇحاباعا ارقاندى تاقتى پىسىق.

جەتەلەپ عۇحابانى قايتا ءجۇردى،
عۇحاباعا سول كەزدە ءبىر ءتىل كىردى.
− ءوزىڭ ساتىپ قايتادان ءوزىڭ الدىڭ؛
ەي باتتال بولمادى ما ءسوزىڭ قۇندى.

باتتال ايتتى − ويلاشى ىستەرىڭدى،
مەن ىستەپ بولعامىن جوق ىستەرىمدى.
بۇل ءالى باستاماسى كورەسىڭنىڭ،
كورمەي جاتىپ بۇل ساعان كۇش كورىندى.

ءسويتتى دە عۇحابانى الىپ ءجۇردى،
قاقپاسىنا شاماستىڭ كەلىپ كىردى.
قۇلاق، مۇرنى كەسۋلى، موينىندا ارقان،
شاماسى كەلىپ بەتىنە ءبىر تۇكىردى.

ەندىگارى مالعۇندى ساتپا دەدى،
توڭدىر - كۇيدىر، مەيلى وتقا قاقتا دەدى.
كۇناسى ءبىر باسىنان اسىپ كەتتى،
مەيلى سۇيرە ءجىپ تاعىپ اتقا دەدى.

تاڭ اتىردى سونىمەن وسى جەردە،
تاڭ اتا عۇحابانى اپ قايتتى ەلگە.
شاھارعا بايلاپ، ماتاپ الىپ كەلىپ،
ءبىر مەزگىل سالىپ قويدى ءتىرى كورگە.

عۇحابا ءوستىپ قولدا باعىلادى،
وكىنىپ وتكەن ىسكە زارىعادى.
قايسارعا تاعى ءبىر سات مەن سورلىنى،
دەپ باتتالعا تاعى دا جالىنادى.

تاعى دا قوسىلادى بۇعان باتتال،
− شاماڭ بولسا قۇن تولەپ تاعى دا اقتال.
ساتامىن ولە - ولگەنشە دەيدى بۇعان،
ءبىر ەمەس بىرنەشە رەت مۇنى جاتقا ال.
امالسىزدان عۇحابا قايسارعا حات،
تاعى جازىپ ايتادى ءبىرتالاي ءدات.
حاتتى كورىپ جيىپ - اپ ۋازىرلەرىن،
اقىلداستى قىستانتين سول جەردە ناق.

ۋازىرلەر ايتتى بۇعان ەندى امال جوق،
الامىز دەپ شاتاقتى تابامىز كوپ.
بايلىعىن دۇنيەنىڭ بەرسەڭ داعى،
باتتال ونىڭ ۇستىنەن تۇسەتىن توپ.

ەندەشە قايتەمىز − دەيدى ەندى قايسار،
ۋازىرلەرى بار دەيدى − بۇعان ايتار.
مەيلى ءولتىر، مەيلى قويا بەرگىن،
دەپ حات جازىپ باتتالعا مۇنى قايتار.

شىدامايدى قىستانتىن بۇعان ءداتى،
ەسىندە تۇر، زار يلەپ جازعان حاتى.
قارىزىنان تاعى ءبىر قۇتىلماق بوپ،
الماق بولدى بوساتىپ تولەپ اقى.

تاعى دا ون مىڭ التىن، جيىرما قۇل،
ەلۋ ات، ەلۋ قىلىش، ءبىرقانشا پۇل.
ەكى راھبان بەلگىلەپ جىبەردى وعان،
قالعانىن باتتال عازى دەپ ءوزىڭ ءبىل.

بۇلار بارىپ سەيىتكە جۇقالادى،
سەيىت ساتتى تاعى دا عۇحابانى.
ايلاندىرىپ، ورتادا ساۋدا مالعا،
تويعىزدى قىلمىسىنا ءجۇز قارانى.

عۇحابانى كەلگەندەر كەتتى الىپ،
كۇن - ءتۇن ءجۇرىپ قايسارعا جەتتى بارىپ.
سەيىت تارتىپ تاعى دا الىپ قالىپ،
ساتپاسىن دەپ تاعى دا كورمەدى ۇيقى.

عۇحابا زار ەڭىرەپ جىلاپ تۇرىپ،
قۇلاق - مۇرنى كەسۋلى قۇلاپ تۇرىپ.
قايسارعا ءداتىن شاعىپ، قولىن ءسۇيدى،
سالدى دەپ باتتال ماعان مىقتاپ قۇرىق.

قارسى الدى قايسار ونى كوڭىل اۋلاپ،
تۇرعان سوڭ قاندى جاسى كوزدەن ساۋلاپ.
رۇمگە ءدىن باستىعى ەتىپ قويدى،
بۇيرىق قىپ «بويسۇنسىن» دەپ بۇكىل اۋماق.

قولىنا تيگەننەن سوڭ ءدىني حۇقىق،
جەي بەردى ول پارانى قىلعىپ جۇتىپ.
«جالعان توندى» سىپىرىپ تاستاي بەردى،
شوقىنىپ، ماريامعا ءراسىم تۇتىپ.

ەشكىنى تاۋىق دەدى، وگىزدى ەشكى،
ەستىنى - ەسسىز دەدى، ەسسىزدى ەستى.
اراق ءىشىپ بەلىنە ءزىننار بايلاپ،
بەت بۇرىپ ادىلدىكتەن مۇلدەم كەتتى.

* * *

بار ەدى ستانبولدا ءبىر مۇسىلمان،
كوپ مۇشىرىك ىشىندە جاسىرىنعان.
دوسجارى − سەيىتتىڭ اتى مۇھان،
جان ەدى جۇرىسكە ەپتى، سوزگە ىسىلعان.

سەيىتكە كەپ ءبىر كۇنى ساپار شەگىپ،
حابارىن عۇحابانىڭ كەتتى بەرىپ.
− نەلىكتەن قويا بەردىڭ بۇل زالىمدى،
بۇل دەيدى − ول ادامدىقتان كەتتى جەرىپ.

بار حۇقىقتى ءبىر ءوزى بۋىپ الدى،
بەرگەن سوڭ ەركەلەتىپ قايسار ەرىك.
تاپپاساڭ باتتال عازى ءبىر شاراسىن،
بارادى بار زياندى حالىق كورىپ.

مۇنى ەستىپ باتتال عازى كوپ تولعاندى،
بارۋدى ستانبولعا تاعى ويلاندى.
كيىمىن اۋىستىرىپ، اتىن جابداپ،
قوشتاسىپ جۇرۋگە ەندى وڭتايلاندى.

ايالداماي سونىمەن ءجۇرىپ كەتتى،
ستانبۇلعا كەشىكپەي بارىپ جەتتى.
ات، قۇرالىن قالتارىس جەرگە قويىپ،
ۇيىنە ول مۇھاننىڭ تىلگە كەپتى.

جاعدايدى بولىپ جاتقان الدى ۇعىپ،
جاتقاندا جاسىرىنىپ ءبىر كۇن بۇعىپ.
عۇحابا حۇكىم ءسۇرىپ ماحكامادا،
تۇر ەكەن ادام قىلماس قىلىق قىلىپ.

قىلمايدى مۇنان ءبىراق سەيىت حاۋىپ،
قۇيرىعىن ءبىر وگىزدىڭ الدى تاۋىپ.
تاقىرلاپ ونىڭ ءجۇنىن الىپ تاستاپ،
شەگەنى جىبىرلاتىپ الدى قاعىپ.

ۇستىنە كيىپ الدى ايەل كيىم،
سالماق بوپ ايلامەنەن جاۋعا تيىم.
جاسانىپ حان كوشەگە شىعىپ ەدى،
ءبىر ماستىڭ بايقاپ قالدى جايى - كۇيىن.
ءوزى ماس، تىلەنشى ەكەن جۇرگەن جوق بوپ،
زار يلەيدى ءبىر تيىن اقشام جوق دەپ.
سەيىت تىلگە كوندىردى اقشا بەرىپ،
تۇسپەك بولدى تۇرسادا جانعان وت بوپ.

ەرتىپ بارىپ الدىنا عۇحابانىڭ،
ايەلى بوپ جاي عانا بۇقارانىڭ.
− بۇل مەنىڭ ەرىم ەدى باعا المادى،
ايت دەيدى − بيلىگىڭدى − بۇقاراڭمىن.

ماس ايتادى − ەرى − ەدىم باعا المادىم،
ەشنارسە كاسىپ قىلىپ تابا المادىم.
باسىمدى اش، قازىعا ءجۇر دەگەننەن سوڭ،
لاجىسىز ايەلىمنەن قالا المادىم.

كورگەن سوڭ جاس ايەلدى سۇلۋ كورىك،
قوزىپ كەتتى عۇحابا ناپسىگە ەرىپ.
باسىن اشتى ايەلدىڭ حۇكىم ايتىپ،
ايرىلماسقا ەرىنە بەرمەدى ەرىك.

ايەلدى وڭاشالاپ الىپ قالىپ،
«مەن الايىن سەنى» دەيد كۇيىپ - جانىپ.
بۇعان ريزا ايەل دە بولا قالاد،
«ارمان جوق سىزگە تيسەم مەن ءبىر عارىپ.»

«ايەلدى» اپ ىشكەرگى ۇيگە كەتتى كىرىپ،
اۋلانى شولىپ كەلدى قاقپانى ءىلىپ.
ءبىر شىنجىر سالبىراپ تۇر باسى تۇزاق،
مىناۋ نە؟ دەپ سۇرادى ايەل كۇلىپ.

عۇحابا ايتتى، ءبىر ادام شاريعاتتان،
جازا باسىپ ەگەردە اۋسا حاقتان.
بۇل شىنجىرعا اياقتان اسىپ قويىپ،
ۇرادى فالاقپەنەن انا جاتقان.

دەي بەرىپ، ىرجىڭ قاعىپ قال سۇرادى،
سۇرادى دا، تىتىرەپ قالتىرادى.
بەتىنە ءبىر قاراپ اپ تانىپ قويدى،
بار دەنە كەتتى ۇيىپ جانسىزدادى.

سەيىت ايتتى ايەل بوپ كۇلىپ قويىپ،
جۇرگەن جاقسى ءار نەنى ءبىلىپ قويىپ.
تۇزاققا اياعىڭدى ءىل، كورسەت ماعان،
ءجۇرسىڭ عوي بۇزىقتاردى قىرىپ جويىپ.

تىتىرەپ تۇرىپ ەدى از ايالداپ،
بايقاپ قويدى تۇرعانىن نە دايارلاپ.
امالسىز سۇقتى اياعىن تۇزاققا ءوزى،
قاقپانعا ءوزى قۇرعان ءتۇستى اياڭداپ.

ءبىر جاق ۇشىن قالىپ ەد سەيىت باسىپ،
عۇحابانى اياقتان بەردى اسىپ.
كيىمىن الگى ايەل شەشىپ تاستاپ،
ناق سەيىت بوپ اياڭداپ كەلدى باسىپ.

قۇيرىقتى شەگە قاققان قولىنا الدى،
جالاڭاشتاپ عۇحاڭدى تازا سالدى.
اۋزىنا ماقتا تىعىپ جايلاعان سوڭ،
ويبايعا شاماسىز بوپ ءۇنسىز قالدى.

− دەگەندى وگىزدى ەشكى، ەشكىنى تاۋىق،
قۇران تۇر عوي ىنجىلدەن بەرشى تاۋىپ.
ءوزىڭ قۇرعان جازاعا ءوزىڭ ءتۇستىڭ،
كەتكەننەن سوڭ سول جولدان ءوزىڭ اۋىپ.
قۇماردان شىققانىنشا كەتتى كەرىپ،
عۇحابا قالدى ورنىندا شالا ولىك.
دەنە تۇر عوي ءۇي ءىشى قان بوپ كەتتى،
ەلگە ىستەيتىن جازاسىن ءوزى كورىپ.

ماحكامادا وسىلاي سالىپ بۇلىك،
بولعان سوڭ ىستەر ءىسىن سەيىت قىلىپ.
سەكىرىپ تامنان اتتاپ شىعىپ كەتتى،
داربازادا سالۋلى قالدى قۇلىپ.

تۇرعان سوڭ قاقپاسىندا قارا قۇلىپ،
كەلگەندەر كەتىپ قالدى تۇرىپ - تۇرىپ.
ۇلكەنىرەك جۇمىسى بار ادامدار،
دىبىستادى شاقىرىپ قاقپانى ۇرىپ.

قانشا ۇرسادا ءبىر دىبىس الا المادى،
سابىر قىپ مۇنان ارى قالا المادى.
سەكىرىپ تامعا شىعىپ ءتۇستى ىشكە،
ماحكامادان ىزدەدى تابا المادى.

ونان سوڭ ولار كىردى ىشكەرگى ۇيگە،
سوندا ءبىلدى تۇسكەنىن مۇنداي كۇيگە.
عۇحابا قىزىل قان بوپ اسۋلى تۇر،
ءۇستى باسى جارالى ەسسىز كۇيدە.

* * *

كەلگەندەر مۇنى كورىپ شوشىپ كەتتى،
قايسارعا احۋالدى ماعلۇم ەتتى.
راھبان بىتكەن جيىلىپ ءبارى كەلدى،
سول كەزدە عۇحابادا تىلگە كەپتى.

− مۇنداي كۇيگە ءتۇسىردى مەنى باتتال،
ەمەس پە، ءوزى عايار، ءوزى قاتال.
ەگەردە جويىلماسا باتتال كوزى،
«كورەسىڭ» وسى بولار ەسىڭە اپ قال!

ءجايىلدى وسى حابار − جالپى جۇرتقا،
شىقپادى قورىققانىنان قايسار سىرتقا.
عۇحابانى كەتىپتى اسپاققا اسىپ،
دەگەن حابار شاۋىپ ءجۇر جالپاق جۇرت تا.

عۇحابانى تاعى دا داۋالاتتى،
تابيپ قا جۇرتقا ايگىلى سالاۋاتتى.
ۇيدەن ءۇي، كوشە قويماي تىنتسە دە،
باتتالدى ىزدەپ تاعى تابا الماپتى.

ورىن جوتكەپ ءبىر تۇندە الىپ شىعىپ،
عۇحابانى ءبىر جەرگە قويدى تىعىپ.
ءبىر ەلەۋسىز بۇزىلعان مونشا بار ەد،
سول جەردە بۇل «عازىرەت» جاتتى بۇعىپ.

كۇندىز - ءتۇن كۇزەتەت ءبىر كۇزەتشى،
ءبىر تابيپ كەپ ەمدەيدى قولى ەپتى.
جۇرگەندە قايدا ەكەنىن سەيىت بىلمەي،
مۇنشادا دەپ مۇھاننان حابار جەتتى.

مونشانى توڭىرەكتەپ سەيىت ءجۇردى،
يەلەپ احۋالدى ابدەن ءبىلدى.
ۇزىلمەي كىسى - قارا ماڭايىنان،
ءبىراز كۇن سوقتىعا الماي ايال قىلدى.

ءبىر ءتۇن ول قولىنا قۇيرىقتى الىپ،
مونشانى كەلىپ ەدى سىرتتاي باعىپ.
ۇشقاشتى قاراڭعىدا ءبىر ادامعا،
تابيپ ەكەن قاراسا قالدى تانىپ.

قۇيرىقپەن قولىنداعى سالىپ قالدى،
جىعىلدى دا سويىلعا تالىپ قالدى.
سۇيرەتىپ ەگىندىككە كومىپ تاستاپ،
تابيپ بولىپ مۇنشاعا جەتىپ باردى.

باردى دا قاقپا قاقتى تىقىلداتىپ،
ءۇن كەلدى «كىمسىڭ؟» دەگەن جاۋاپ قاتىپ.
− تابيبپىن الگى كەلگەن قايتا كەلدىم،
ءبىر ءىستى ۇمىتىپ قاپپىن ويعا باتىپ.

دەگەن سوڭ كۇزەتشى كەپ قاقپانى اشتى،
قىلقىندىرىپ سول جەردە ءبىراق باستى.
سەرمەۋگە كەلتىرمەدى اياق - قولىن،
كورگەن بە باتتال اياپ جاۋ مەن قاستى.

قاسىنا عۇحابانىڭ باردى جەتىپ،
قولىنا قۇيرىقتى الىپ، ەكپىندەتىپ.
ەي جاۋىز تانيسىڭ با بۇل قۇيرىقتى،
دەگەند قالدى مالعۇن بىج - بىج ەتىپ.

تاعى سالدى قۇيرىقپەن ايامادى،
بۇرىنعىدان ەكى ەسە جارالادى.
دەنەسىندە جاۋىزدىڭ ساۋ تامتىق جوق،
تاندىردى ەستەن، كوڭىلگە قارامادى.

ولتىرمەدى، قالدى ول ءولىمشى بوپ،
ءبىر جولدا وعان ءولىم بەرگىسى جوق.
ومىردە ءبىر جول ەمەس، نەشە ولتىرمەك،
تۇرسادا عۇحابانىڭ ولگىسى كەپ.
بۇل ءتۇن ءوتتى ەرتەڭنىڭ تاڭى اتتى،
بيحابار بار نارسەدەن قايسار جاتتى.
تابيبتان عۇحابانى سۇراماق بوپ،
ءبىر مەزگىل قايسار ونى ىزدەپ باقتى.

«كەلمەگەن تابيپ ۇيگە بۇگىن تۇندە،
بەلگىسىز قايدا ەكەنى ونىڭ مۇلدە».
دەپ حاباردى جەتكىزدى شابارماندار،
قايسارعا قايتا ورالىپ جارىم كۇندە.

قايسار ايتتى − ەندەشە ءبىز بارالىق،
عۇحابا قانداي ەكەن اڭعارالىق.
كۇزەتشى ولگەن، عۇحابا جاتىر ءتىلسىز،
بۇلار بارسا، العانداي قانعا مالىپ.


* * *

اقىل تاپپاي ساندالدى ەندى قايسار،
ءبىر شارا بار ما ءسىرا بۇعان ايتار.
جيىپ − اپ ءۋازىر - بەكىن اقىلداستى،
شارا جوق دەپ ءبارى دە باسىن شايقار.

سول كەزدە قول قۋسىرىپ ءبىر باس ءۋازىر،
تاعى ءبىر امال بار دەيد بۇعان قازىر.
ساحاراعا ءبىر ۇلكەن مايدان قۇرىپ،
بەرەيىك جاماعاتقا ۇلكەن ءنازىر.

مىڭ اسكەر تۇرسىن سونىڭ ورتاسىندا،
قويالىق عۇحابانى ورتاسىنا.
بىردە - ءبىر بوتەن ادام كىرگىزبەلىك،
مىڭ ادام سول مايداندى قورشاسىن دا.
تابيپى بولسىن سونىڭ ءوز ىشىندە،
مىقتى بولسىن ول داعى ءوز ىسىنە.
عۇحاڭدى كوڭىل قويىپ داۋالاسىن،
بويسۇنسىن لاشكارلاردا بولىسىنە.

مىڭ لاشكار كۇندىز - ءتۇنى كۇزەت قىلسىن،
ۇيىقتاماسىن، كەزەكپەن كوزىن ءىلسىن.
ەگەردە بوگدە بىرەۋ كەلە قالسا،
تەكسەرىپ قاداعالاپ ءجونىن ءبىلسىن.

بۇل سوزگە قايسارداعى بولدى ماقۇل،
«جاسىرماي ەندى اشىق قويعان اقىل».
دەدى دە ءبىر وڭاشا مايدان قۇردى،
ورتاسىنا مايداننىڭ قۇردى شاتىر.

تۋ سىرتىنان مايداننىڭ لاشكار باعىپ،
شاتىردا داۋالانىپ عۇحاڭ جاتىر.
مايداندى توڭىرەكتەپ سىرتتاي تورىپ،
نەشە كۇن ءجۇرىپ قالدى باتتال باتىر.

داۋلەت ماسى ءبىر بايدىڭ ەركە ۇلى،
ءمىنىپ اپ ءبىر جۇيرىككە شىققان كۇيى.
كەزىگىپ قالىپ بۇعان باتتال عازى،
بۇل ىسكە پايدالانباق بولدى مۇنى.

− ەي بالا وقشايت سەنىڭ اتىڭ جۇيرىك،
سىنايمىن جۇيرىك بولسا ىسكە بۇيرىپ.
بەرەيىن جەتكىزبەسەڭ ءبىر مىڭ ءدىلدا،
اۋەلى قولىڭا ال، مىنە قۇيرىق.

شاۋىپ بار تىزگىن ۇشى سول مايدانعا،
ورتا جولدا كىدىرىپ، بوسقا ايلانبا.
ورتاسىنا كىرداعى قالىڭ قولدىڭ،
تاستاي قاش بۇل قۇيرىقتى ءبىر ايلان دا.

سوندا سەنى قۋسا ەگەر جەتكىزبەسەڭ،
دايىن مىنە مىڭ التىن سەن تىلگە سەن.
دەدى داعى ءدىلدانى جارقىلداتىپ،
كورسەتىپ «مىناۋ» دەيدى سەنىڭ ەسەڭ.

اۋسار بالا قۇيرىقتى اپ كەتتى شاۋىپ،
لاشكاردان دا قىلمادى ەش ءبىر حاۋىپ.
قان مايدانعا اعىزىپ كەتتى كىرىپ،
عۇحابانى ورتادان الدى تاۋىپ.

تانىدىڭ با قۇيرىقتى تاقسىرىم دەپ،
لاقتىردى سىزگە سيلىق ناق ءپىرىم دەپ.
كىدىرمەي تىزگىن ۇشى قايتا قاشتى،
جىبەردى اتتىڭ باسىن ناق قۇيىن بوپ.

عۇحابا تاني قويدى ول قۇيرىقتى،
ۇستا دەپ سوقتى ءبىراق ول بۇيرىقتى.
ات قويدى قوپارىلا ءبىر مىڭ لاشكار،
ۇستاماق الدان قاشقان ول جۇيرىكتى.

بولعاندا ابىر - سابىر مىنە وسىنداي،
بىرەۋگە بىرەۋ كەتتى ءبىر قوسىلماي.
جانىندا عۇحابانىڭ جان قالمادى،
شوشايىپ قالدى جالعىز ول قوسىنداي.

سول كەزدە باتتال قوسقا كىرىپ كەتتى،
قالتىراپ عۇحابا دا شوشىپ كەتتى.
قاسىقتاي قانىمدى قي باتتال عازى،
دەپ جالىنىپ، باس قويىپ، قالت - قۇلت ەتتى.
باتتال بۇعان پىسقىرىپ قارامادى،
− بۇرىن باتتال نەشە رەت جارالادى.
جانىڭدى قيناي بەرمەي قايتا - قايتا،
ءبىرجولاتا سۋىرىپ الام ءالى.

دەدى دە الدى دەرەۋ باسىن كەسىپ،
جازانىڭ ەڭ سوڭعىسىن بەردى شەشىپ.
باسى جوق، جەمتىگى ونىڭ قالدى قوستا،
دەنەسى جارالانعان تەسىك - تەسىك.

بالانى قۋىپ ءجۇرىپ ۇستاپ الدى،
قالىڭ قول بارلىق كۇشىن سوعان سالدى.
«باتتال عازى» وسى دەپ باسىن كەسىپ،
نايزاعا شانشىپ باستى ءبىر اينالدى.

قوسقا كەلسە وسىلاي وڭكەي باتىر،
باسى جوق، قوسىندا ونىڭ جەمتىك جاتىر.
سوندا سانىن بارلىعى ءبىراق ۇردى،
احۋالدى ماعلۇم قىلدى قايسارعا اقىر.

ءۋازىر - بەك - قايسارىمەن شۋىلداستى،
عۇحابا ءۇشىن اشىنىپ توكتى جاستى.
− اقىرى عۇحابامەن كەتسىن باتتال،
ەندى قايسار ساق بول دەپ ازەر باستى.

باتتال عازى مۇھانعا قوشىن ايتىپ،
جاۋىزدىڭ باسىن الىپ كەتتى قايتىپ.
قارسى الدى مالاتيا حالقى ونى،
قۋانىستى اقسارباس مالىن ايتىپ.

قاقپاعا عۇحابانىڭ باسىن استى،
جاۋ تىتىرەپ كورگەندە ءوڭى قاشتى.
باعىنىپ قايسار المان تولەمەك بوپ،
اقىرى سەيىتپەنەن توقتامداستى.

نەشە جىل وسىلايشا كۇندەر ءوتتى،
بەيبىت - بەيعام تىنىشتى كۇنگە جەتتى.
سەيىتتىڭ باتىرلىعىن ماقتانىش قىپ،
حاليفا جەر جاھانعا حابار ەتتى.

«اسادۇللا» ەكىنشى وسى دەسىپ،
ماقتاندى مۇسىلماندار دۇرىلدەسىپ.
بوزتورعاي قوي ۇستىنە جۇمىرتقالاپ،
جاقسىلىق مۇسىلمانعا بولدى نەسىپ.


ءالقيسا، باتتال عازىنىڭ ۇندستانعا بارىپ اق ءپىلدى اكەلگەنى

ءبىر اللا عوي سەيىتتىڭ زور پاناسى،
بار ەدى ول سەيىتتىڭ ءۇش بالاسى.
عالي، ءباشىر اتتارى جانە ءنازىر،
تەڭ كورەدى ۇشەۋىن جوق الاسى.

ۇشەۋى دە مەكتەپتە وقىپ جۇرگەن،
ءوزارا بەرەكەلى ەمەس كىربەڭ.
ءبىر كۇن كەلىپ ۇشەۋى اكەسىنە،
احۋالدى باياندادى كورگەن - بىلگەن.

اركىم تارتۋ ۇستازعا اپارىپ ءجۇر،
ەشنارسە جوق، ءبىز تاعى بارامىز قۇر.
ھاديا اپارايىق ءبىز دە ءبىر جول،
بەرىڭىز قولىمىزعا زات جانە پۇل.


مىنەزى بار سەيىتتىڭ پۇل دەمەيتىن،
كۇن تاپقانىن عاداتى كۇندە جەيتىن.
تۇسىرسەدە سوعىستان تالاي ولجا،
تاراتىپ باسقالارعا ۇندەمەيتىن.

جاتسادا كيىپ، ءىشىپ باسقا بىرەۋ،
سەيىت ونى قاشان دا كۇندەمەيتىن.
بالالارعا بەرەرلىك ءبىر نارسە جوق،
شەشىپ بەردى شاپانىن ۇندەمەي تىم.

گۇلاندام مىنا ءىستى نامىس كوردى،
سەيىتكە بازىنالىق سوگىس بەردى.
− الەمدە اتى شىققان باتىر بولدىڭ،
نە ءىشىپ بالا - شاعاڭ نەنى كوردى.

سوعىسىپ قانشا ولجا تۇسىرسەڭ دە،
كورمەدىم مال جيمايتىن سەندەي ەردى.
بالالاردىڭ قولىنا ۇستاتارلىق،
تاپپادىق بىرەر نارسە ۇيدەن ەندى.

ومىردە − اۋرۋ دا، ءولىم دە بار.
بولادى قىسىلعاندا كىمگە كىم جار،
«بولعاندا تۇستىك ءومىر، كەشتىك مال» دەيد،
بولسا وزىڭدە بىرەۋگە بولماس ەڭ زار.

سوندا سەيىت ايتادى ولاي دەمە،
ريزىققا اللا كەپىل قايعى جەمە.
قانشالىق المان، ولجا كەلسە داعى،
جيماعان ءراسۇل بابام مالدى نەگە.

اللانىڭ ارىستانى عالي بابام،
جولدارى ەد سولاردىڭ ەلگە ۇستاعان.
دارۋىشكە، پاقىر، مىسكىن تاراتاتىن،
جۇرەمىن مەن دە جولمەن سول نۇسقاعان.

ويتكەنى ۇرپاعىمىن مەن سولاردىڭ،
ورنىنداعى سولاردىڭ ءبىر تومارمىن.
كەلگەم جوق دۇنيەگە مال جيۋعا،
قونىسقا سىرلار قونعان مەن قونارمىن.

− ەي سەيىت بۇل ءسوزىڭ دە دۇرىس شىعار،
سولاردىڭ ۇرپاعى ەدى ءامىر عۇمار.
وي مەن قىرى لىقسيدى جيعان مالعا،
كۇنىندە نەشە كيىم اۋىستىرار.

سول ناسىلدەن سەن شىقساڭ ودا شىققان،
جالعىز سىزبە، اتانىڭ ءسوزىن ۇققان.
جەتەرلىك ءۇي - ىشىڭە از دۇنيە،
جيعانىڭ ءجون اسىرماي تىم قالىپتان.

سەيىت ايتتى از دۇنيە جيعانى راس،
ءدىن دەگەندە كوزىنەن اعادى جاس.
مالدى قويىپ اۋەلى جالعىز قىزىن،
ءامىر عۇمار سۇراساڭ مۇلدە اياماس.

بۇل سوزگە گۇلاندام دا قالدى قىزىپ،
− مول داۋلەتتە قىزى ءجۇر ونىڭ ءجۇزىپ.
قىز الساڭ دا مال كەرەك قالىڭىنا،
مالىڭ بار ما بەرەتىن وعان ءتىزىپ.

− الا السام رۇقساتىڭدى بەرەمىسىڭ،
مالسىز الساڭ رۇقسات بەرەيىن شىن.
بولسادا ەرلى - زايىپ ەگەر بولدى،
سەيىت ايتتى: − وزىمە سەنەمىن شىن.
ۇيىندە وتىر ەدى ءامىر عۇمار،
ءماز بولىپ مال - مۇلكىن كوز تۇندىرار.
ۇيىننە باتتال عازى كەلدى كىرىپ،
قارسى الىپ ارىستاندى قۇرمەت قىلار.

ەكەۋى كىرىپ كەتتى كوپ كەڭەسكە،
قايتكەنمەن تۇپكى ماقسات ءبىر ەمەس پە.
حاق راسۇل، ساحابانى ايتا كەلىپ،
دۇنيە «وپاسىز» دەيد ءبىر كەڭەستە.

ءتىل قاتادى عۇمارعا سوندا سەيىت،
بۇل سوزگە سەنبەگەندەي ءبىراز كەيىپ.
− جيدىڭ عوي مال - مۇلىكتى ءبىر كىسىدەي،
مال بولعانمەن ويىڭدا جوق قوي بەيىت.

− مەن جيدىم مال - مۇلىكتى ونىڭ راس،
باندەگە ەرتەلى - كەش ءولىم راس.
بار ەمەس پە بالادان جالعىز قىزىم،
قالدىرامىن سول قىزعا ءسوزىم راس.

ەر كوڭىلدى تابىلسا عادىل جىگىت،
قىزىمدى بەرەم سوعان ءوزىم ءبىلىپ.
بار مالىمدى بەرەمىن وعان قوسا،
المايمىن مەن قالىڭمال ونان ءتىزىپ،

− ەي عۇمار بۇل ءسوزىڭىز ورىندى ەكەن،
قويعان شارت تا كوكەيگە قونىمدى ەكەن.
تولارمىن سول شارتىڭا دەپ ويلايمىن،
بايلادىم قوسىلساڭىز بەلدى بەكەم.

− شارتىمنان ءوز باسىڭىز اسىپ كەتەر،
ءبىراق بار عوي گۇلاندام سىزگە جەتەر.
− حاق راسۇل العان جوق پا توعىز قاتىن،
مەن ەكىنى العاندا نەمىز كەتەر.

− ەندەشە اقىلداسام اپاسىنا،
بالانىڭ اپا شىدار جاپاسىنا.
دەدى دە ءامىر عۇمار ۇيگە كەلىپ،
اپامەن اقىلداستى اتاسى دا.

تىك شاپشيدى ايەلى ايتقان جەردە،
− قايتىپ بەرەم بالانى كەدەي جەرگە.
ءوڭى ءتۇزۋ ۇيىندە لىپاسى جوق،
بەرەم بە قاتىن ءۇستى كەدەي ەرگە.

ايتەۋ باتتال دەمەسەڭ ونىڭ اتىن،
بارعان جەردە الادى ءبىر - ءبىر قاتىن.
قالمايمىن وبالىنا مەن قىزىمنىڭ،
مالى جوق قورلامايمىن، ءبىراق زاتىن.

قۇلاق ءتۇرىپ تۇر ەكەن ەلدەن ەرەك،
قىزى ونىڭ ءوزى سۇلۋ، ءوزى زەرەك.
كوپ بولاما باتتالعا قاتىن − دەيدى ول،
ءبىر مۇشەگە ءبىر - بىردەن قاتىن كەرەك.

اۋىزعا ۇردى اناسى قىزىن سوندا،
− بار ەكەن عوي كوڭىلىڭ سەنىڭ سوندا.
مەن سەنى بەرە المايمىن ءوز قولىمنان،
تۇسە بەر ءوزىڭ بىلسەڭ، ءوزىڭ جولعا.

ارالاستى اراعا ءامىر عۇمار،
− ەي جانىم اشۋ جولسىز، ەستەن شىعار.
بار ەكەن قىز كوڭىلى باتتال ەردە،
بەرمەسەك ءوزى ءبىلىپ تۇرمىس قۇرار.
− ەندەشە سەيىتكە سەن قويعىل تالاپ،
«سەيىت تاپپاس مال بولماس» دەيدى عۇمار.
«قانەكي ءوزىڭ ءبىلىپ ايتشى ساناپ،»
ءۇندستاننىڭ اق ءپىلى شاتىرسىمەن.
001 تۇيە قىزىل ءجۇندى ارتىعىمەن،
اراب، رۇم، تاتاردىڭ اتتارىنان
اكەلسىن ناق ءۇش ءجۇز ات ءار تۇرىنەن،
ۇستىندە ءۇش ءجۇز اتتىڭ بولسىن ادام
جارتىسى ۇل، جارتىسى قىز نوكەر - جاران،
ساي بولسىن ات تۇرمانى، ەرتوقىمى.
ءبىر - بىردەن وسىلاردى ساناپ الام.

ءامىر عۇمار سەيىتكە قايتا كەلدى،
حانىم قويعان تالاپتى ايتا كەلدى.
ءبىر جىلدى بەلگىلەدى سەيىت سوندا،
توقتاسىپ ءامىر عۇمار قايتا بەردى.

بۇل ءسوزدى ەستىپ جاماعات بولدى قاپا،
باي بولماق ءامىر عۇمار قىزىن ساتا.
قولعا تۇسپەس، كوپ دۇنيە تالاپ قىلىپ،
سەيىتكە قۇرمەتسىزدىك قىلدى قاتا.

بۇعان اۋرە، ەي تاقسىر بولماڭىز ءسىز،
تابىلار سىزگە قاتىن وسى قىزسىز.
ارادا ءىندى مۇحيت، اسقار تاۋ بار،
ارزىماسقا ءسىز جازىم بولمايمىسىز.

− سوزدەن تايماۋ جارانلار ەر مىنەزى،
قاشان دا ەردىڭ ءسوزى − ەردىڭ − ءوزى.
ايتىپ قويعان سوزىنەن قايتىپ قويۋ،
انىق ەردى قاشان دا قىلار مەزى.

ءبىر ساپار ءۇندستانعا نيەت قىلدىم،
جۇرمەكپىن مولشەرىندەي ءبۇتىن جىلدىڭ.
قولدان كەلەر ءىس بولسا اركىم ىستەيد،
قولدان كەلمەس ءبىر ىسكە مەن ۇمتىلدىم.

قالىڭ قولمەن قاشان دا جۇرمەۋشى ەدىم،
قورىققاندى قاي - قاشان بىلمەۋشى ەدىم.
قىسىلعاندا قۇدايىم ءوزى جار بوپ،
جاۋدى تىعىپ كورىنە ىندەۋشى ەدىم.

سەيىت ءسويتىپ قوشتاسىپ ءجۇرىپ كەتتى،
بۇرمادى قانشا ايتسادا العان بەتتى.
جول قيىن، ساپار الىس، كورمەگەن جەر،
ءۇش ايداي جول ازابىن قاتتى شەكتى.

كەلىپ جەتتى ءبىر تەڭىز جاعاسىنا،
تەڭىزدىڭ شەكسىز ۇلكەن قاراسى دا.
بۇكىل دۇنيە سۋ بولىپ جارالعانداي،
شەتىن قويىپ، كوز جەتپەس ساعاسىنا.

ايدىنىنا تەڭىزدىڭ عاجاپتاندى،
اڭ ەتتەرىن پىسىرىپ تاماقتاندى.
قالاي كەتەم؟ تەڭىزدەن قايتىپ وتەم؟
دەگەن وي تورىقتىردى، قاماپ قالدى.

كورگەن سوڭ الىپ تەڭىز قالدى جاسىپ،
شارشاعان سوڭ قالعىدى ۇيقى باسىپ.
ءبىر كەزدە كىسىنەيدى ارعىماعى،
سەلت ەتىپ سەيىت قالدى كوزىن اشىپ.

قاراسا الدىندا تۇر قىزىر بابا،
سەيىتتى قارسى العانداي الدىن الا.
قۋانىپ سەيىت سالەم بەردى تۇرىپ،
كەۋدەسىن قولىمەنەن تۇردى جابا.

«اتىڭا ءمىن ەي بالام» دەدى تۇرىپ،
وسىلاي بەردى قىزىر قىسقا بۇيرىق.
قامدانىپ، سەيىت اتقا ءمىنىپ الدى،
«جۇم كوزىڭدى» دەدى وعان تاعى بۇيىرىپ.

اتقا ءمىندى، سونىمەن كوزىن جۇمدى.
«كوزىڭدى اش» دەپ قىزىر بۇيرىق قىلدى،
كوزىن اشسا تەڭىزدىڭ ارجاعىندا،
تۇرعانىن باتتال عازى سوندا ءبىلدى.

− قۇدايا، راقىمەتىڭە بورىشتارمىن،
ءدامىن تاتتىم ءبىرتالاي قونىستاردىڭ.
ءبىر وزىڭنەن وزگەگە جالىنبايمىن،
قان كەشسەم دە ىشىندە سوعىستاردىڭ.

دەدى دە سەيىتباتتال شۇكىر قىلدى،
بۇل قاي جەر دەپ ازىراق پىكىر قىلدى.
زاعفىران، ءزانجابىل شىققان وتى،
ازىراق العا قاراي جىلجىپ ءجۇردى.

كەلدى داۋىس عايىپتان ادامى جوق،
ءتۇستىڭ دەپ ءۇندستانعا اسپاننان توپ.
سۇيەن دە ءبىر اللاعا قيمىلداي بەر،
الا بەر جاراتقاندى اۋزىڭا كوپ.

ساحارادا ەلى جوق، جەرى يەن،
جول ءجۇردى ارتىعىراق ەكى كۇننەن.
ءتورت تاراپى قورشالعان ءبىر باقشاعا،
اتىن تاستاپ بۇيرىقشا سەيىت كىرگەن.
ورتاسىندا باقشانىڭ ءبىر ساراي بار،
سەيىت بارىپ سارايدىڭ ءجونىن بىلگەن.
ادامى جوق، بولعان سوڭ يەن ساراي،
مىنبەك بولىپ اتىنا قايتا جۇرگەن.

كەلسە ورنىندا اتى جوق، قويىپ قويعان،
ارىلا الماي سەيىت ءجۇر ءار ءتۇرلى ويدان.
ادامى بار، ءبىر جەرگە جەتپەك بولىپ،
جول شەكتى العا قاراي، دەمەيدى وي - جان!

كۇن باتا ءبىر شاھارعا جەتىپ كەلدى،
جىبىرلاعان شاھاردان حالىق كوردى.
دەم الىپ، ءبىر كوشەدە ايالداپ اپ،
تاڭ اتا قان كوشەگە سەيىت كەلدى.

سۇرادى ءبىر ادامنان قاي شاھار دەپ،
ول ادام جاۋاپ بەردى باي شاھار دەپ.
− تانتاينا بولادى اتى مۇنىڭ،
ويلاما ادەتتەگى جاي شاھار دەپ.

مىھراسىپ دەيتىن مۇنىڭ پاتشاسى بار،
عاسكارى، شەكاراسى - قاقپاسى بار.
دەگەنشە مىھراسىپ شىعا كەلدى،
ءتورت جۇزدەي قورعاۋشىسى، جاقتاسى بار.

سەيىتتى كورە سالىپ، كوزى ءتۇستى،
ويلادى جىگىت قوي دەپ مىقتى - كۇشتى.
«جىگىتتى انا تۇرعان سارايعا اپار،»
دەپ تاپسىردى بىرەۋگە ءبولىپ ءىستى.

جاقسى كۇت، رەنجىتپەي مەن كەلگەنشە،
سۇراما باسقا ءىستى كەز كەلگەنشە.
دەدى دە پاتشا كەتتى ءوز جولىنا،
جىگىت كەلدى سەيىتكە كوز كورگەنشە.

− ەي قوناق، شاقىرادى پاتشا ءسىزدى،
سىرتىڭنان كورىپ قالعان باستا ءسىزدى.
ماعان ەر، باستاپ بارام ورداسىنا،
شاقىرعان جوق باسقا ويمەن استە ءسىزدى.

− پاتشاڭىز بويسۇنادى قايسى دىنگە؛
− پاتشامىز شوقىنادى بۇتقا مۇلدە،
قىرىق باتپان التىننان ءبىر بۇتى بار،
ونداي بۇت جوق كەلىسكەن كىم دە كىمدە».

− العانى قولمەن جاساپ قۇداي بولماس،
شوقىنعاندار وكىنەر، ورنى تولماس.
بالتالاسا بۇرحانىڭ بولار بىت - شىت،
تابىنعاندار سول بۇتقا ءسىرادا وڭباس.

جارالمايدى شىن قۇداي، جاراتادى،
جەر مەن كوك، اي مەن كۇندى تاراتادى.
مەن بارمايمىن ءماجۋسي سارايىنا،
بارعان سوڭ ارام اسقا قاراتادى.

بۇل سوزگە الگى جىگىت قالدى ەگەسىپ،
قالىستى ارتىق - اۋىس سوزدەر دەسىپ.
بۇتىندەت بۇرقانىڭا − دەدى سەيىت،
قۇلاعىن ول جىگىتتىڭ باسساپ كەسىپ.

ويباي ساپ پاتشاسىنا جىگىت باردى،
سەيىتكە ءبارى قاپتاپ سوعىس سالدى.
ون سەگىز كىسى ءولتىردى جالعىز سەيىت،
جايلادى جۇدىرىقپەن سونشا جاندى.
پاتشاسى مۇنى كورىپ قايران قالدى،
ادام با، پەرى مە دەپ عاجاپتاندى.
قانشا ادام وعان تەڭ كەلمەگەن سوڭ،
جيىپ اپ مەرگەندەرىن وققا سالدى.

وق جاۋدىردى جابىلا ءبىر سەيىتكە،
اتقىلادى اياماي جالعىز جاندى.
دەنەسىنە ساداقتىڭ وعى ءتيىپ،
نەشە جەردەن ول سەيىت جارالاندى.

كۇن باتا قالىڭ جاۋدان شىقتى ۇرلانىپ،
اۋىرلاپ ءبۇتىن دەنە زاقىمدانىپ.
ءبىر تاستى جاستىق قىلىپ جاتىپ قالدى،
اللا دەپ، ءبىر بۇزىلعان تامعا بارىپ.

ىزدەسەدە قانشا قول، تابا المادى،
جەرلەرگە سەيىت جاتقان بارا المادى.
اللانىڭ كوپە - كورنەۋ قورعاۋى عوي،
سەيىتتىڭ وسى تۇننەن قالا العانى.

ءباھنام دەگەن پاتشانىڭ ءۋازىرى ەدى،
قاي - قاشان دا قاسىندا ءازىر ەدى.
الدان بولجاپ جانە دە بال اشاتىن،
سەنىمدى سىرتتان بايقار ءنازىرى ەدى.

شاقىردى ءباھنامدى پاتشا سوندا،
− تۇسپەي كەتتى بۇل ادام بۇگىن قولعا.
ءبىر ءوزى مىڭ كىسىگە تاتيتۇعىن،
ءبىر دۇشمان پايدا بولدى وسى ماڭعا.

بولجاپ كور، بار كۇشىڭدى بۇگىن سالىپ،
قالماسىن بولجاۋىڭنان قاعىس قالىپ.
قانداي ادام ول بىزگە قاس پا، دوس پا،
حابارىن بەر تاڭ اتا بولجا دا انىق.

جاتىپ قالدى ءباھنام بالىن اشىپ،
تۇسىندە حاق ءراسۇلدى كوردى اشىق.
− ەي ءباھنام جانىما كەل، يمان كەلتىر،
دەپ شاقىردى بولما دەپ كاپىر - پاسىق.

ءباھنام شاقىرعاندا جەتىپ باردى،
حاق راسۇل اۋىزىنا ونىڭ يمان سالدى.
− سەندەرمەن ەي ءباھنام سوعىس سالعان،
تانيسىڭبا كەشەگى الىپ جاندى؟

ول مەنىڭ تانىماساڭ باۋىر ەتىم،
جارالى بوپ، ءبىر تامدا جاتىر جەتىم.
الىپ كەلىپ، شاماڭشا جاقسىلىق قىل،
ۇلىڭمەن بىرگە باردا، تاۋىپ رەتىن.

قيامەتتە شاپاعات قىلسىن دەسەڭ،
كەرەك دەسەڭ سول كەزدە مەنىڭ بەتىم.
ءباھنام قۋانعاننان كەتتى ويانىپ،
تۇسىندە كورگەننەن سوڭ راسۇل بەتىن.

قاراسا ءۇيدىڭ ءىشى نۇرعا تولعان،
اڭقيدى ءبىر قوش ءيىس وڭ مەن سولدان.
وسىلاي تاڭ - تاماشا وتىرعاندا،
بالاسى كىرىپ كەلدى جىگىت بولعان.

ءبىر تاماشا ەي اتا ءتۇس كوردىم مەن،
مۇحاممەد پايعامبارعا قول بەردىم مەن.
دەدى دە سويلەپ كەتتى كورگەن ءتۇسىن،
كورگەن تۇسپەن اتاسى بۇكىلدەي تەڭ.
− مەن دە كوردىم سول ءتۇستى − دەدى اتاسى،
بۇل ءتۇس بەكەر ءتۇس ەمەس، جوق قاتاسى.
دەدى دە، بالاسىمەن ىزدەپ شىقتى،
ءتيسىن دەپ حاق راسۇلدىڭ شىن باتاسى.

جەرىنەن دەم - اپ جاتقان الدى تاۋىپ،
مەيىرى ءتۇستى سەيىتكە كوڭىلى اۋىپ.
«ەي پايعامبار ءناسىلى ۇيگە ءجۇر» دەپ،
ءوتىندى، ەكەۋى دە قىلماي حاۋىپ.

− جانسىڭدار قايدان كەلگەن ەي ەكى ادام،
ءجونىمدى سەندەرگە كىم ايتىپ بەرگەن؟
دەگەندە باياندادى ساۋەلەرىن،
وتكەن تۇنگى عاجايىپ ءتۇسىن كورگەن.

سەيىتتى بۇلار ۇيگە الىپ كەلدى،
دارىلەپ جاراقاتىن، تاماق بەردى.
تاماق ءىشىپ، از مىزعاپ تۇرىپ ەدى،
ساۋ ادامداي بوپ قالدى سەيىت ەندى.

نامازىن وقىپ الدى دارەت الىپ،
ءباھنام اقىلداستى سوندا بارىپ.
- قۇتىلسىن قانشا جىلعى زالالاتتان،
پاتشاعا بارايىن مەن اقىل سالىپ.

− بارىڭىز پاتشاڭىزعا، − دەدى سەيىت،
تۇرعان جوق ونان قورقىپ، سەيىت كەيىپ.
جۇرەگى ءدىن جولىنا بەكىگەن جان،
ولتىرسەم عازىمىن دەپ، ولسەم شەيت.

− ءباھنامنان سۇراي كەتتى پاتشا مۇلدە،
نە كوردىڭ، نە ءبىلدىڭ دەپ بۇگىن تۇندە.
− پايعامبار ءناسىلى ەكەن بۇل كەلگەن جان،
ءتۇرى جوق كۇش بەرەتىن كىمدە - كىمگە.

− ەي ءباھنام مۇحاممەدتىڭ ءدىنى قانداي؟
− ول ءبىر ءدىن جايلى دەدى بارلىق جانعا - اي.
جاراتقان جەر مەن كوكتى ءبىر اللاعا،
عيبادات قىلادى ەكەن ءبىرى قالماي.

− ءبىزدىڭ بۇت تا جاراتتى جەر مەن كوكتى،
(ۇيالماستان پاتشاسى سولاي دەپتى.)
− ەي پاتشا وسى ءسوزدى ويلاپ ايتساق،
ەمەس پە بۇتىمىزدا قۋات شەكتى.

الامىز بۇتىمىزدى قولدان جاساپ،
ۇستالار كوزىن ويىپ، مۇرنىن قاشاپ.
ءبىر اللانى بار عالام جاراتا الماس،
ءبىر اللا بار عالامعا جەتىپ اساد.

− ەي ءباھنام سەن سويلەدىڭ بۇگىن عاجاپ،
سەنىمەن ايتىسپايىن ەندى قاجاپ.
الگى ادامدى اكەلسەڭ ىزدەپ تاۋىپ،
تىڭداساق ەكەۋىمىزدە سونان جاۋاپ.

بۇل ءسوزدى ەستىپ ءباھنام قايتا كەلدى،
پاتشا ءسوزىن سەيىتكە ايتا كەلدى.
قورقار كىسى سەيىت پە پاتشاڭىزدان،
تارتىنباي كوكەي ءسوزىن ايتا بەردى.

ءباھنام مەن پاتشا الدىنا سەيىت باردى،
پاتشا سىرىن سەيىت تە سەزە قالدى.
ىركىلمەي سويلەپ كەتتى سوندا سەيىت،
بوگەلمەي، جۇرەكسىنبەي جاندى - جاندى.
− ەي پاتشا وزىڭىزگە ءبىر ساۋال بار،
بەر جاۋاپ ساۋالىما نە امال بار؟
ءبىر قۇلدى جاستان باعىپ ەرجەتكىزسەڭ،
ول كەتسە سەنى تاستاپ نە شاراڭ بار؟

اس بەرسەڭ، اقى بەرسەڭ، كيىم بەرسەڭ،
ءمانساپ بەرىپ، بالاڭمەن بىردەي كورسەڭ.
ەسەيگەندە ول كەتسە سەنەن قاشىپ،
كەلمەسەدە شاقىرىپ سوڭىنا ەرسەڭ.

دۇشپانىڭدى جانە دە ىزدەپ بارسا،
قارسىلىق قىپ وزىڭە بەتتەن السا.
قارسىلاسقان بەتىندە ءوز قۇلىڭا،
قايتەر ەدىڭ ەگەر دە ءتۇسىپ قالسا.

پاتشا ايتادى − ىشەر - ەم ونىڭ قانىن،
كوزىنە كورسەتەر - ەم شىبىن جانىن.
مىسالداپ سويلەپ كەتتى سوندا سەيىت،
«بەرەر جازاڭ قۇلىڭا ءبولدى ءمالىم».

− جاراتقان پاتشا سەنى جالعىز اللا،
بۇت تا ەمەس، شايتان دا ەمەس، عاپىل قالما،
كورەر كوز، ەستىر قۇلاق، سويلەيتىن ءتىل،
قول مەنەن اياق بەردى بارلىق جانعا.

ءمانساپ پەن داۋلەت بەردى تاعى ساعان،
جاراتتى ۇلىق ەتىپ، قانشا ادامعا.
ءبىراق سەن قارسىلاسىپ ونىمەنەن،
تابىندىڭ قولمەن جاساپ بۇت بۇرحانعا.

ەندى سەنى اياي ما اللا سەنى،
الدى اللانىڭ − ادامنىڭ بارار جەرى.
قاشساڭ دا قۇتىلمايسىڭ سول اللادان،
قۇتىلمايدى بار عالام ادام - پەرى.

بۇل سوزگە پاتشا سوندا قۇلاق ءتۇرىپ،
جەڭىلگەندەي سەيىتتەن قالدى تۇرىپ.
التىن بۇتتى اكەل دەپ وسى جەرگە،
بۇيىردى نوكەرلەرگە ءامىر قىلىپ.

نوكەرلەر الىپ كەلدى التىن بۇتتى،
ول بۇتقا اسىل كيىم كيدىرىپتى.
بەتىنە پەردە ۇستاپ، قاسيەتتەپ،
بار ناقىشتى بويىنا سيدىرىپتى.

ەرنى لاعىل، كوزىنە گاۋھار ساپتى،
ۇستىنە قوش ءيىستى جۇپار شاشتى.
شوقىنىپ بۇرحانىنا ءۇش باس ءيىپ،
مىھراسىپ بىلايشا دەپ تىلدەر قاتتى.

− ەي ماعبۇد، تابىندىم مەن نەشە جىلداي،
باس قويدىم الدىڭا كەپ ۇنەم - ۇداي.
توساتتان ءبىر ادام كەپ تيىم ساپ تۇر،
شوقىنبا دەپ بۇتتارعا مۇنان بىلاي.

وسىعان ءتاڭىر بولساڭ ءبىر جاۋاپ بەر،
قورلاتىپ ءوز باسىڭدى كەم قور قىلماي.
سول شاقتا شايتان كىرىپ بۇت ىشىنە،
سويلەيدى بۇرحان بولىپ مۇنداي - مۇنداي.

− ەي باتتال رۇمدى سەن توزدىرىپ - ەڭ،
قان توگىپ دۇشپاندىقتى قوزدىرىپ - ەڭ.
كەلدىڭ بە تاعى كەزىپ بۇل اراعا،
سەن قاشان بارعان جەردى وڭدىرىپ - ەڭ.
دەگەندە شايتاندىعىن باتتال ءبىلىپ،
وقىپ كەپ كۇرسى اياتىن قالدى ۇشكىرىپ.
ەتپەتىنەن جىعىلدى التىن بۇتى،
قالتىراپ جاتتى ءبىراز بىلىق - سىلىق.

ونان كەيىن اتىلدى بىت - شىت بولىپ،
الا المادى پاتشانى بۇتى قورىپ.
«اللا ءبىر، ەلشى ونىڭ مۇحاممەد» دەپ،
ءار پارشادان ءبىر دىبىس شىقتى تولىق.

دەدى پاتشا بۇل ادام نە وقىدى،
سوزگە كەلمەي بۇل بۇتتى ءبىر شوقىدى.
دەدى ءباھنام اللانىڭ اتىن ايتتى،
بۇتىڭىزدى بىردەمدە بۇل قوق قىلدى.

سەيىت العاش قۇلاعىن كەسكەن جىگىت،
جالىندى سەيىتكە كەپ، عۇزىر قىلىپ.
فاتيحا وقىپ قۇلاققا ۇشكىرىپ ەد،
بۇتىندەلىپ قۇلاعى كەتتى تۇرىپ.

مىھراسىپ مويىندادى سوندا بارىپ،
كورمەگەن سوڭ جاقسىلىق بۇتتان جارىپ.
ءبىر تالابىم بار دەدى سونداداعى،
قالادى - اۋ! ورىندالماي ارتتا قالىپ.

ءبىر قىزىم بار ەد مەنىڭ جاننان اسقان،
سول قىزىمدى ءبىر ديۋ الىپ قاشقان.
وسى قىزدى قۇتقارساڭ امال قىلىپ،
جەردى قوسا كەتەر ەد اتىڭ اسپان.

ەل بويىنشا مۇسىلمان بولامىن مەن،
ءىنشاللا قانداي شارتقا تولامىن مەن.
سەيىت ايتتى − ول ديۋ قايسى جەردە؟
الىسايىن بولساڭ دا قوناعىڭ مەن.

پاتشا ايتتى − بارايىن ءوزىم باستاپ،
كەتپەسسىڭ جاۋعا جالعىز مەنى تاستاپ.
جول ورتادا ايتۋلى ەكى ءداۋ بار،
جەتۋ مۇشكىل تاعى دا مۇنان اتتاپ.

ەكەۋى دە اتاقتى مىقتى ديۋ،
دەيدى ەكەن ءبىرىن عانجاف، ءبىرىن عازراپ.
ءباھنام باستاپ سونىمەن جولعا شىقتى،
قورىققان با مۇندايدان سەيىت ءتىپتى.

ءتورت كۇن ءجۇرىپ ءبىر جەرگە كەلدى بۇلار،
«بىرەۋى وسى جەردە دەدى مىقتى.»
وسى كەزدە جەر - كوكتى تىتىرەتكەن،
توسىن ايعاي قۇلاقتان ءوتىپ كەتكەن.

قاراعايداي بويى بار، الىپ دەنە،
ءبىر دىڭگەك تاس بايلانعان الىپ جەتكەن.
− قاندارىڭا شولدەپ - ەم ەي ادامزات،
اجالىڭ توشتى بۇگىن، وسى جەردە جات.

دەدى دە كەپ ۇمتىلدى الدىمەن ول،
ولتىرمەك بوپ سەيىتتى دىڭگەكپەن ساپ.
كەلدى داعى سەيىتتى ۇرىپ قالدى،
جالت بەرىپ، سەيىت بايقاپ تۇرىپ قالدى.

بايلاعان تاس تەبىنمەن جەرگە كىرىپ،
وشاقتاي قىپ جەر بەتىن جىرىپ قالدى.
ءباھنام ايتتى سول كەزدە ءاي امال جوق،
سەيىت بارىپ، سويىلمەن ءتۇستى دەپ توپ.
جالت بەرىپ قالتارىستا تۇرعاندىعىن.
پاتشا ءساپ ساپ ول كەزدە بايقاعان جوق،
سول كەزدە باتتال عازى ناعرا شالىپ،
عانجافقا تۇرا ۇمتىلدى وڭتايلانىپ.

ۇرعاندا ءبىر جۇدىرىق كەۋدەسىنە،
دەرەندەي بوپ جىعىلدى عانجاف بارىپ.
كەۋدەسىنە عانجافتىڭ الدى ءمىنىپ،
كەڭىردەككە قانجارىن تاقاپ تۇرىپ.

− ەي مالعۇن يمانىڭدى ايت، − دەدى - سەيىت،
ۇستاپ اپ، ساقالىنان قىلقىندىرىپ.
− سەن كىم ەدىڭ ەي ادام − دەيدى عانجاف،
كۋسەتتىڭ جۇدىرىقپەن مەنى جىعىپ.

− مەنىڭ اتىم ءبىلىپ قوي سەيىتباتتال،
سان سەندەيگە تانىتقان بۇل جۇدىرىق.
يمان ايتىپ ونان دا بول مۇسىلمان،
يمان ايتسا كەڭيدى سان قىسىلعان.

دەگەندە عانجاف بۇعان ءتاسىلىم بوپ،
يمان ايتىپ حاق دىنگە مويىنسۇنعان.
سۇرايدى وسى كەزدە عانجاف تۇرىپ،
سەيىتكە ىلتيپاتپەن مويىن بۇرىپ.

− قالايشا وسى جاققا جول شەكتىڭىز،
بولايىق قىزمەتىڭدە كومەك قىلىپ.
ۇقتىردى كەلگەن جايىن سەيىت سوندا،
ءتۇسىپتى مىھراسىپتىڭ قىزى قولعا.

ءجونىن بىلسەڭ اشالاپ ۇقتىر بىزگە،
ساپار ءجۇرمىز ىزدەنىپ وسى جولدا.
− بار بىزدە كارى ديۋ شەكتەن اسقان،
ول قىزدى باۋىرىنا ءدال سول باسقان.

ءوزى جاۋىز، سيقىرشى، ءوزى بالۋان،
تالايلارمەن الىسىپ، جاعالاسقان.
ورتا جولدا ءىنىم بار عازراف اتتى،
باسقا تەپپەس ەشكىم دە كەلگەن باقتى.

ول داعى يمان ايتىپ كىرەر دىنگە،
الار ول − ءمومىن دەگەن عازيز اتتى.
ۇعارسىز سونان بارىپ قالعان جولدى،
ساپارىڭىز ساتىمەن بولسىن وڭدى.

دەدى دە جول كورسەتىپ قالدى عانجاف،
ءماز بولىپ ءدىن يمانعا وسى جولعى.
ءتورت كۇن ءجۇرىپ، عازرافقا جەتتى بۇلار،
دىنگە كىرىپ عازراف قوناق قىلار.

ءدال جەتى كۇن بولعاندا ونان شىعىپ،
كەز بولىپ ءبىر سارايعا ءجونىن ۇعار.
سارايعا ەندى كىرە بەرگەنىندە،
الدىنان اي مەن كۇندەي ءبىر قىز شىعار.

حاق ءراسۇل راس ايتادى دەپ قۋانىپ،
اياعىن باتتال عازى قۇشىپ جىلار.
قوش كەلدىڭىز اتاقتى باتتال عازى،
ءسىز كەلەد دەپ توتەنشە بولدىم قۇمار.

ءباھنام ءۋازىر بولار قاسىڭداعى،
جوق تابىلسا ونىڭ دا كوڭىلى تىنار.
سەيىت ءجونىن سۇرادى وسى قىزدىڭ،
− اتىمىزدى ايتپاستان قايدان ءبىلدىڭ.
ارۋى ادامزاتتىڭ − بۇل اراعا،
قالاي كەلىپ قالدىڭىز، قايدا تۇردىڭ.
− قيراۋان پاتشاسىنىڭ قىزى ەدىم مەن،
ەركە قىز ەكەۋ بولسا ءبىرى ەدىم مەن.

تۇتقىن بولدىم جەتى جىل بۇل جاۋىزعا،
كول قىلىپ كوزدىڭ جاسىن ءجۇر ەدىم مەن.
ءراسۇلدى جاتىپ ەدىم اۋىزعا الىپ،
كورەم بە دەپ دۇنيەدە مەن ءبىر جارىق.

تۇسىمە وتكەن ءتۇنى كىردى تاقسىر،
ءديدارىن حاق پايعامبار كوردىم انىق.
− ۇرپاعىم سەيىتباتتال كەلەدى ەرتەڭ،
قارىعىڭ اشىلادى سونى كورسەڭ.

الدىنان شىق، قارسى الساڭ بولار جاقسى،
بىلگەنىڭدى بايانداپ ايتىپ بەرسەڭ.
دەگەن سوڭ ويانا ساپ مۇندا كەلدىم،
اللاعا شۇكىر مىنە ءسىزدى كوردىم.

دەدى دە باستاپ كەتتى شارىسىنە،
كورمەگەن ديۋ دەگەن بوتەن ەلدىڭ.
باسقىشتى قىرىق قانشا باسىپ ءوتتى،
پەردەدەن جەتى قابات ءوتىپ كەتتى.

ءتورت تاحىت تۇر ءبىر جەردە ەرسى - قارسى،
قىز باستاپ وسى تاحقا كەلىپ جەتتى.
سالتاناتى تاحتىنىڭ ءتىپتى بولەك،
قاسىندا حۇجىرالار ءتىپتى كوپتى.

قىز ايتادى وسى جەردە توقتاپ تۇرىپ،
− وسى تاحتىڭ استىندا بار ءبىر قۇدىق.
كارى ديۋ وسىعان كىرىپ كەتەد،
قايدا تۇراد بولمايدى ادام ءبىلىپ.

سەيىت تاحتى كوتەرىپ، تاستادى الىپ،
قاقپاعى ەكەن قۇدىقتىڭ قويعان جاۋىپ.
ىشىندە ءبىر باشقىش تۇر، قىرىق باسپالداق،
ءتۇستى وسىمەن قۇدىققا سەيىت بارىپ.

قاراڭعىلىق بوپ كەتتى قۇدىق ءتۇبى،
كورە المادى ساڭلاۋ، سەيىت جارىق.
ءۇيىر قىپ وتىرىپ ەد كوزىن ءبىراز،
ءبىر تەڭىز تۇر الدىندا ەرەن الىپ.

تەڭىزدىڭ جوق - بەرگى جاق، ارعى جاعى،
سەيىتتىڭ سىنعانداي بوپ قالدى ساعى.
اللاعا ءمىناجات قىپ تىلەك تىلەپ،
وتىر ەد ناماز وتەپ سەيىت تاعى.

قالپىنا داريا بوپ تەڭىز ءتۇستى،
قۇدىرەتى اللانىڭ سونداي كۇشتى.
ءبىر جايىن شىعا كەلىپ داريادان،
سەيىتكە بايان قىلدى الداعى ءىستى.

− الدىمەن سالەم بەرەم سەيىت ساعان،
تاڭدانبا، بۇل تۋرالى سەن دە ماعان.
قۇرساعىمدا قىرىق كۇن جاتتى ءجۇنىس،
زىكىر ايتىپ الاڭسىز جەمەي تاعام.

سوندىقتان ءىشىم تولعان تاسبيح - تاھليل،
ءبىر اللا عۇمىر بەردى سونشا زامان.
بالىقتاردىڭ شايحىمىن بۇگىنگى كۇن،
ماعان سەن، الدىمەنەن بولما الاڭ.
ءبىر داۋىس ماعان كەلدى ايتسام شىنىم،
جاعاعا باتتال عازى كەلدى بۇگىن.
تەز بارىپ، سونى سۋدان وتكىزگەيسىڭ،
بۇل بۇيرىق اتقارعايسىڭ تاپپاي تىنىم.

دەگەن سوڭ بۇيرىقپەنەن ساعان كەلدىم،
مىنەكي وزىڭە كەپ سالەم بەردىم.
كۇماندانباي تەزىرەك شىق ارقاما،
الىپ ءجۇرمىن العىسىن تالاي ەلدىڭ.

سونىمەن سەيىت شىقتى ارقاسىنا،
تۇرعانداي بولدى ءبىر تاۋ ارقاسىندا.
ار جاعىنا تەڭىزدىڭ ءوتىپ قالدى،
سۇيگەن قۇلىن قۇدايىم القاسىن دا.

ءبىر ساراي تۇر قاراسا قۇز قيادا،
ۇقسايدى بۇركىت سالعان ءبىر ۇياعا.
ءبىر باسقىش تۇر سارايدان جەرگە تۇسكەن،
سەيىت شىقتى باسقىشپەن سول قياعا.

ىركىلمەستەن سارايعا سەيىت كىردى،
ارالاپ سول سارايدى ءبىراز ءجۇردى.
ءبىر جەردە وتىر ەكەن ون سەگىز قىز،
سەيىت اشپاق مىنەكي وسى سىردى.

جۇزدەرى سارعايىپتى ۇرەيلەنىپ،
قىزدار ۇقسايد ءبىر كۇندە ءجۇزى نۇرلى.
كورە سالىپ سەيىتتى تاڭدانادى،
وقشايد دەپ باتىر جىگىت سەگىز قىرلى.

− ەي جىگىت، نەتكەن جانسىڭ جۇرگەن مۇندا،
− ادامزاتپىن قانا الماي ءجۇرمىن سىرعا.
كارى ديۋ ءبىر جاۋىز بار دەپ ەستىپ،
الماقپىن بار ماقساتىم سونى قىرعا.

− ول جاۋىز كەلمەس ءسىزدىڭ قولىڭىزدان،
قالماڭىز اۋرە بوپ جولىڭىز ودان.
ءتۇرىن كورسەڭ شوشيسىڭ ءوزىن قويىپ،
ارىلماي ءبىز وتىرمىز سورىمىزدان.

دەگەنشە داۋىس شىقتى شارتىلداعان،
جاۋىزدىڭ اياعى وقشايد سارتىلداعان.
قىزدىڭ ءبارى ەتپەتتەپ جاتىپ قالدى،
دالدالاپ، سەيىت تۇردى ءبىراز زامان.

سول كەزدە جاۋىز ديۋ شىعا كەلدى،
قياپاتىن جاۋىزدىڭ سەيىت كوردى.
دوڭىز باستى، ءپىل قۇلاق، جىلان قۇيرىق،
ارىستان جون، ۇرەيلى مۇكىس بەلدى.

ۇستاپتى ەكى ارىستان ەكى قولعا،
بىرىنە - ءبىرىن ۇرار ويناپ جولدا.
قىر كورسەتىپ ازىراق ايبات قىلىپ،
ارى - بەرى ويقاستاپ ءجۇردى سوندا.

− ەي باتتال مەنى ولتىرگەلى كەلىپسىڭ سەن،
ۋاعدانى مىھراساپقا بەرىپسىڭ سەن.
مەن ساعان نە ىستەيمىن كوزىڭمەن كور،
تىشقانداي مىسىققا كەپ ءولىپسىڭ سەن.

دەدى دە - ءبىر قاراعاي الدى جۇلىپ،
باتتالعا سىلتەي بەردى تۇرا ۇمتىلىپ.
جالت بەرىپ سەيىت سوندا تايىپ كەتتى،
وتىنەن سوققان سويىل كىلت بۇرىلىپ.
قاراعاي جەرگە بارىپ كىرىپ كەتتى،
ورتاسىنان ءۇزىلىپ سىنىپ كەتتى.
ەندى قايتا سويىل اپ ۇمتىلعانشا،
قولتىعىنا سەيىت تە كىرىپ كەتتى.

الماس قىلىش قايرالعان اۋىق - اۋىق،
ناعرا ساپ، قولتىقتان قالدى شاۋىپ.
اش بەلىنەن ءبولىنىپ جاتتى ەكەۋ بوپ،
دوڭىز باسى بىلعانىپ توپىراق قاۋىپ.

ەسى شىققان قىزداردا ەسىن جيدى،
قۋانىسىپ كوزىنىڭ جاسىن ءتيدى.
باتتال عازى اياعىن قۇشاقتاپ كەپ،
جابىرلاپ كەپ بارلىعى قولىن ءسۇيدى.

بالاسى مىھراساپ قايسىنىڭ دەپ،
سۇرادى باتتال عازى قىزداردان كەپ.
مەن ەدىم دەپ بىرەۋى شىعا كەلىپ،
سەيىتتىڭ قۇشىپ ءسۇيدى اياعىن بەك.

ديۋدىڭ بەلگىگە الدى باسىن سويىپ،
ءپىل قۇلاعىن تاعى دا الدى ويىپ.
ون سەگىز قىزدى باستاپ دارياعا،
كەلدى سەيىت جاۋىزدىڭ كوزىن جويىپ.

قۇدىرەتشە كۇتىپ تۇر الگى بالىق،
تاۋداي بوپ جونىن توسەپ، باسىن سالىپ.
ارقاسىنا بارلىعى كەتتى سيىپ،
داريادان وتە شىقتى ءمىنىپ الىپ.

داريادان وتكىزگەن سوڭ ايتتى بالىق،
− امانات بار تاپسىرار ءدال سىزگە انىق.
ءراسۇلدىڭ راۋزاسىنا بارا قالساڭ،
ايتىڭىز مەنەن سالەم الا بارىپ.

ءراسۇلدىڭ كوپ ايتامىن سالاۋاتىن،
ءۇمىت قىپ ماحشار كۇندە شاپاعاتىن.
عارىپتى عاراساتتا ەسىنە السىن،
وسى ەدى ەڭ اقىرعى ايتار ءداتىم.

سونىمەن ءوز الدىنا بالىق كەتتى،
كەلگەن جولمەن شاھارعا سەيىت جەتتى.
الاڭداپ ءباھنام ءۋازىر تۇرعان توسىپ،
سەيىتتى كورىپ امان شۇكىر ەتتى.

اياعىن سەيىتباتتال بارىپ قۇشتى،
− سەنەن باسقا كىم قىلار مۇنداي ءىستى.
راقىمەت بولدىڭىز ءسىز بۇل جاھانعا،
شەشتىڭىز كوپ مۇحتاجدى سالىپ كۇشتى.

سونىمەن بۇلار ەندى قايتپاق بولدى،
بىلەدى كونە سۇردەك كەلگەن جولدى.
جالعىز ەمەس جانىندا ون سەگىز قىز،
كولىكتىڭ تابىلادى قايدان ورنى.

دەپ تۇرعاندا ءبىر قاقپا ءتۇستى كوزگە،
سەيىت بارىپ قاقپانى اشتى لەزدە.
ار جاعى كەڭ جايلىم ساحارا ەكەن،
ءتورت ءجۇز ات جايىلىپ ءجۇر وسى جەردە.

سەيىتتىڭ ارعىماعى ىشىندە ءجۇر،
جوعالعان باياعىدا بۇ نەتكەن سىر.
كىسىنەپ كەپ، سەيىتكە كەلدى شاۋىپ،
اينالىپ ول سەيىتتى يىسكەپ تۇر.
ماڭدايىنان سيپالاپ كوزىن ءسۇرتىپ،
− بولىپ ەدى سەن جوعالىپ ءبىراز قىرسىق.
جاۋىز ديۋ ۇرلاپتى - اۋ! سوندا سەنى،
دەدى سەيىت تۇرمادى ەندى قىرتىپ.

ءمىنىپ اپ جۇگىن ارتىپ وسى اتتارعا،
قارىق بوپ التىن - كۇمىس كوپ زاتتارعا.
عازىرافقا توعىز كۇندە جەتىپ كەلدى،
كەزىندە ءدال قونالقا ءبىر شاقتاردا.

سەيىتتىڭ قۇشتى اياعىن عازىراف تا،
تاڭ قالىپ ەرلىگىنە - حازىرەتكە.
مەيمان قىپ بارلىعىن دا زىر جۇگىردى،
كەلگەن سوڭ كوپ عانيمات قازىر تەككە.

قىزىنا كاشمير شاھ ءتۇستى كوزى،
سەيىتكە تاعزىم قىلىپ ءبىلدىردى ءوزى.
سەيىت قىزدا شاقىرىپ سۇراپ ەدى،
ءسىز ءبىلىڭىز دەپ قويدى قىزدىڭ ءسوزى.

نەكە وقىپ عازىرافقا قوسىپ قويدى،
عازىراف تا جاسادى دەرەۋ تويدى.
عانجافقا كەلدى ونان سوڭ ءتورت كۇن ءجۇرىپ،
دۇشماننىڭ تۇساۋ بولعان بارىن جويدى.

عانجاف كەلىپ كورىستى كوزگە جاس اپ،
− بارلىق ءساۋاپ، ەي سەيىت سىزگە حاس - اق.
ءمۇياسسار بوپ يمانمەن بولدىم ءمومىن،
مۇنان بۇرىن جۇرگەمىن قايتىپ جاساپ.

استى - ۇستىنە سەيىتتىڭ ءتۇسىپ ءتىپتى،
بارلىعىن دا تىك تۇرىپ عانجاف كۇتتى.
قيراۋان پاتشاسىنىڭ قىزى بار ەد،
كۇتە ءجۇرىپ بۇل قىزعا كوزىن تىكتى.

مۇنى سەزىپ سەيىت تە قويدى ۇيلەپ،
سەزگەن سوڭ كوڭىل كۇيىن سەيىت بيلەپ.
ءباھنامدى جىبەردى الدىن الا،
بارعىن − دەپ مىھراساپقا شۇيىنشىلەپ.

مىھراساپ ءوزى باستاپ شاھار حالقىن،
وتكىزدى قارسى الۋدىڭ ۇلكەن سالتىن.
باي - كەدەي، ۇلكەن - كىشى شىقتى ءبارى،
جاياۋلاپ شىقتى الدىنان شاشىپ التىن.

مىھراساپ جۇگىنىپ الدىنا كەپ،
سەيىتتىڭ قولىن ءسۇيىپ جىلادى بەك.
قاسيەتىڭدى بىلمەستەن شاھ اۋليە،
سىزبەنەن قارسىلاستىق الدىندا كوپ.

بۇل ويلاساق وتكىزگەن كۇنامىز ءبىز،
ەندى الدىڭدا باس ءيىپ تۇرامىز ءبىز.
ءسىز ءۇشىن وت پەن سۋدان تايىنبايمىز،
ءبىز بايلاعان الدىڭدا بۇزاۋىڭبىز.

وسىلايشا سەيىتتى الىپ ءجۇردى،
شاھارعا سالتاناتپەن سەيىت كىردى.
باس تەرىسىن ديۋدىڭ كوشەگە اسىپ،
بارلىق جانعا ۇمتىلماس ءبىر ءىس قىلدى.

ءار پاتشانىڭ قىزى ەكەن تۇتقىن بولعان،
جولدان العان ول جاۋىز، الماي قولدان.
قاۋىشىپ قىزدارىمەن بارلىعى دا،
العىس ايتىپ سەيىتكە كوڭىلى تولعان.
بەكتەرى كەپ − ون سەگىز ۇلكەن قالا،
سەيىتكە كەپ قول بەردى الدىن الا.
يمان ايتتى بارلىعى دىنگە كىرىپ،
ارىلدى جۇرەكتەن دە كۇپىر - قارا.

ءماھراساپقا قاراستى بار ۋيلايات،
تۇگەل كەلدى بارلىعى قالماي شالا.
اللا راحىمەت قىلماسا باندەسىنە،
تابا المايدى باندەسى ەشبىر شارا.

سەيىتكە كەپ ءبىر كەزدە ءباھنام ءۋازىر،
− ارقاڭىزدا بارلىق ءىس ءبىتتى ءازىر.
ءبىر ماقساتىم بار ەدى ەندى مەنىڭ،
ايتپاق بولعان ەي سەيىت سىزگە قازىر.

ءبىر ۇعىلىم بار ەدى مۇعاز اتتى،
قىزىمەن ءماھراساپ ماحابباتتى.
امان - ەسەن ول بالا ورالعان سوڭ،
عاشىق ماعشۇق ءبىر - ءبىرىن تاعى تاپتى.

ءباھنام وسىلايشا ءبىلدىردى ويدى،
باسىن ايتىپ اياعىن ايتپاي قويدى.
شاقىرىپ مىھراساپتى سەيىت سوندا،
كەشىكتىرمە دەدى وعان نەكە تويدى.

سونىمەن قوسىپ قويدى ەكى جاستى،
قۋانىشى بۇلاردىڭ سۋداي تاسىدى.
توي قىلىپ ەكى جاعى مارە - سارە،
قىز - جىگىتتەر ساۋىق قىپ انگە باستى.

توي اياقتاپ باسىلدى ويىن - ساۋىق،
مىھراساپقا ءسوز سالدى سەيىت تاۋىپ.
− اق ءپىلدى ىزدەپ كەلىپ - ەم وسى وڭىرگە،
كەزدەستى ساپار جولدا نەلەر حاۋىپ.

اللا وڭعاردى بارلىعى ءساتتى بولدى،
دۇشمان قالدى بارلىعى توپىراق قاۋىپ.
سول اق ءپىلدىڭ بىلسەڭىز ەندى ءجونىن،
بەل بايلاپ سونى ىزدەۋگە تۇرمىن اۋىپ.

مىھراساپ سويلەيدى سوندا بارىپ،
اق ءپىلدىڭ بار ەكەنى ماعان دا انىق،
ءۇندستاننىڭ سۇلتانى ھايلان دەگەن،
سول مالدانار جانىنداي ءولىپ - تالىپ.

بۇل ارادان تۇپ - تۋرا جەتى كۇندىك،
بۇتپاراس قىلعانىنىڭ ءبارى سۇمدىق.
مەنىمەنەن قاشان دا ولەردەي ءوش،
قولدان كەلسە جۇتپاقشى ءبىراق قىلعىپ.

وعان بارساڭ جولداس بوپ بارايىن مەن،
ءوشىمدى كوپتەن بەرگى الايىن مەن.
دەگەندە سەيىت ونى قۇپتامادى،
بەرەم دەپ «جالعىز بارىپ، سازايىن مەن.»

* * *

سونىمەن سەيىت جالعىز شىقتى ساپار،
ناق جەتى كۇن دالا ءتوز ءدامىن تاتار.
سەگىزىنشى ساپاردىڭ كۇنى شىعىپ،
ەكى توپقا كەزىگەد تۇرعان قاتار.

سوعىسىپ جاتىر بۇلار قىزىل قان بوپ،
جەكپە - جەككە شىعىسىپ ەكى ۇلكەن توپ.
قاراسى سەكسەن مىڭداي ءبىر جاعىنىڭ،
ەندى ءبىر جاق ءجۇز مىڭداي شوعىرى كوپ.

سەيىت بارىپ جانسىزداپ حابار الدى،
سوعىسقان مىسىرلىقتار بولا قالدى.
ءبولىنىپ ءبىرى كاپىر، ءبىرى ءمومىن،
ءبىر - بىرىمەن سوعىسىپ جارالاندى.

مۇسىلماننىڭ سۇلتانى − اتى قايسار،
از بولسادا توپانى ەمەس تايسار.
كاپىردىڭ باستىعىنىڭ اتى ھايلان،
مولدىعى ما، بەتىنەن ەمەس قايتار.

سەيىت تۇردى بۇلارعا شەتتەن قاراپ،
شىعىپ تۇر جەكپە - جەككە ەكى تاراپ.
ھايلاننىڭ عاسكارىنان بىرەۋ شىعىپ،
ون جەتىنى مايداندا قىلدى حاراپ.

ونان سوڭ مۇسىلماننان حاليد اتتى،
بىرەۋ شىعىپ، جاۋىزدىڭ باسىن قاقتى.
كاپىردەن بۇعان قارسى قالۇن شىعىپ،
ءبىر ۇرعاندا حاليدتە قازا تاپتى.

مۇنىمەنەن قويمادى قالۇن جاۋىز،
جۇرەگىنە حاليدتىڭ سالدى اۋىز.
سۋىرىپ اپ جۇرەگىن كوپ كوزىنشە،
شايناي بەردى شايىرشا سىرنە ساعىز.

جاۋىزعا تۇرا المادى سەيىت قاراپ،
ءدۇر سىلكىندى داۋىسىنان بۇكىل الاپ.
قامشى باسىپ قالۇنعا جەتىپ كەلىپ،
قالدى توقتاپ تىكسىنىپ ەكى تاراپ.
− ەي جاۋىز، نەگە جەيسىڭ ادام ەتىن،
ءيت ەمەسسىڭ نەمەسە جەمتىك جەيتىن.
جانداۋىل نايزاسىمەن شانىشقاندا،
قورقىراپ قالۇن جاتتى دىرىلدەي تىم.

نايزادان وعان بارىپ وت تۇتاستى،
قالۇندى ورتەپ «وت نايزا» كۇلىن شاشتى.
مىنگەن ءپىلى قالۇنمەن قوسا ورتەندى،
زارەسى ۇشىپ كاپىر جاق قاتتى ساستى.

جەكپە - جەككە كاپىرلەر كەلە بەردى،
سىباعاسىن سەيىت تە بەرە بەردى.
وت نايزامەن ۇرعاندا ارت - ارتىنان،
ورتەنىپ الپىس كاپىر ولە بەردى.

شىعالمادى ەندى ەشكىم جەكپە - جەككە،
توپىرلاپ قىرىلعان سوڭ بەكەر تەككە.
قويعا تيگەن قاسقىرشا ارالاستى،
جالعىز سەيىت ناعرا ساپ قالىڭ كوپكە.

كاپىر قانى مايداندا سەل بوپ اقتى،
اتكوپىر بوپ ءۇيىلىپ جەمتىك جاتتى.
كۇن باتقانشا سوعىسىپ جالعىز سەيىت،
كەش بولعاندا ءجون ايتپاي تاۋعا تارتتى.

ەكى عاسكار بۇل ىسكە قالدى عاجاپ،
نەتكەن ەرلىك؟! دەدى ولار، نەتكەن عازات؟
تۇندە بارىپ تاۋعا اتىن تىعىپ تاستاپ،
سەيىت كەلدى قوسىنعا ءھام باسپالاپ.

بىلدىرمەدى سىبدىرىن ەشكىمگە ول،
ەڭ الدىمەن ول تارتتى قايسارعا جول.
تىڭ تىڭداپ شاتىرعا كەپ بايقاپ ەدى،
گۋىلدەپ جاتىر ەكەن كوپ قالىڭ قول.

ءيا پەرى مە، ديۋما بۇل قانداي جان،
جالعىز ءوزى قىپ كەتتى جاۋلاردى قان.
جار بولىپ مۇسىلمانعا جالعىز باسى،
قىرىپ سالدى كاپىردى نەشە مىڭ سان.

ءتاج - تاحتىمدى بەرەر - ەم دەيدى قايسار،
كەزىكسە مۇنان بىلاي ەندى وسى ادام.
ادام ەمەس پەرىشتە دەيدى بالكىم،
جاردامى ءبىر اللانىڭ بىزگە قىلعان.

بۇل ءسوزدى ەستىپ ەر سەيىت مۇنان كەتتى،
ھايلاننىڭ شاتىرىنا بارىپ جەتتى.
الدىنا بۇتىن قويىپ - ھايلان جاۋىز،
تابىنىپ بۇرحانىنا زارلىق ەتتى.

− قانشا جىل شوقىنىپپىن ءبىر وزىڭە،
كورسەتشى قاسيەتىڭدى ءبىر كوزىمە.
كەنەتتەن كەپ ءبىر ادام ويران قىلدى،
بىلمەيمىن ادام با ول، ءيا پەرى مە.

تاڭەرتەڭ ول مايدانعا تاعى كەلەر،
كەلگەندە ول مايدانعا ھايلان نە دەر.
بەرمەسەڭ ءوزىڭ مەدەت ءدىنىڭ ءۇشىن،
الدىندا سول ادامنىڭ ھايلان دا ولەر.

وسىلايشا بۇت الدىندا ھايلان زارلاپ،
تۇرعانىن سەيىت كوردى سىرتتاي پارلاپ.
جانداۋىل نايزاسىمەن ءتۇرتىپ قالدى،
ءورت كەتتى بۇت ىشىنە جانىپ قاۋلاپ.
الدىمەنەن بۇتىنىڭ ءىشى جاندى،
ءبىر شوق بارىپ ھايلانعا تۇسە قالدى.
وت تۇتاسقان كويلەگىن شەشىپ الىپ،
ساسقالاقتاپ الدىنا اتا سالدى.

كويلەك بارىپ بۇرحانعا قالدى ورالىپ،
كويلەكپەن بىرگە باراد − بۇتى جانىپ.
ءار شاتىرعا كەزىككەن ءبىر وت تاستاپ،
سەيىت ءجۇر ەپتەپ باسىپ، ويران سالىپ.

ءورت جالىن اسپانعا شىعا بەرە،
ناعرا سالدى سەيىت تە، داۋىس كەرە.
قالىڭ عاسكار سوعىستى ءبىر - بىرىمەن،
كوزىمەن ۇيقىلى - وياۋ شوشىپ ورە.

تاڭ اتقانشا ءبىر - ءبىرىن قىرا بەردى،
بەت كەلگەندى تالعاماي ۇرا بەردى.
تاڭ اتقان سوڭ قاراسا ءوز ادامى،
بارماق شايناپ مەلشيىپ تۇرا بەردى.

ھايلان جاۋىز اشۋلى رۋحى ءتۇسىپ،
ايىزى قانىپ قايسار ءجۇر كوزىن قىسىپ.
اق ءپىل ءمىنىپ امالسىز ھايلان سورلى،
ءبىر بايقاماق ارىسقا ءوزى ءتۇسىپ.

كورە قالدى بۇل ءىستى سەيىت كوزى،
دايىن تۇردى تۇسپەك بوپ مايدانعا ءوزى.
عالام - عايىپ ءبىر ادام پايدا بولىپ،
مىناۋ بولدى سەيىتكە ايتقان ءسوزى.

− اسسالاۋماعالايكۇم! سەيىت بالۋان،
ءبىر كارىمىن كونەدەن ارتتا قالعان.
ارعى اتاڭىز عاليدى كوزبەن كوردىم،
وپا قىلار قاي جانعا مىنا جالعان.

ءتورت ءجۇز جىل جاس جاسادىم ءالى ولمەدىم،
كەزىندە جاقسىلاردان ءتالىم العام.
انا اق پىلگە باباڭىز عالي ءمىنىپ،
قىرىق توعىز كۇن مايداندا سوعىس سالعان.

مىنا قايسار − اتاسى عانقا دەگەن،
مۇسىلمان بوپ، عاليدان ءدارىس العان.
وسى اق ءپىلدى عانقاعا عالي بەرگەن،
تاباراك - ەد باباڭنان سوندا قالعان.

اتاسى مىنا ھايلان جاۋىز ەدى،
بۇتپاراس زالىمدىعى اۋىر ەدى.
عانقانى تۇتقيىلدا شاھيت ەتىپ،
اق ءپىلدى كۇشپەن تارتىپ الىپ ەدى.

ھايلانعا اتاسىنان ميراس قالدى،
اق پىلگە انە ھايلان ءمىنىپ الدى.
وسىنى باتتال عازى ءبىلىپ ال، − دەپ،
الگى ادام بارلىق ءىستى ەسكە سالدى.

بۇل ادام كەتتى ونان سوڭ عايىپ بولىپ،
ۇعىندى احۋالدى سەيىت تولىق.
اۋاشاراق ءبىر جەرگە بارىپ الىپ،
اق پىلگە قاراپ الدى بارىن شولىپ.

− ەي اق ءپىل! ساعان ايتام ءسوزىم تىڭدا،
سەنى ىزدەپ الىس جەردەن كەلدىم مۇندا.
قىرىق توعىز كۇن ۇستىڭدە سوعىس سالعان،
ۇعلىمىن حازىرەت عالي عايىپ قىلما.
سول بابامدى شىنىمەن دوست كورسەڭ،
بولىسقايسىڭ ءمۇساپىر بىزدەى قۇلعا.
ءپىل سوندا كۇرىلدەدى كۇشىن جيىپ،
تۋلادى كۇش بەرمەدى ءجۇز بەن مىڭعا.

ۇستىنەن كەتتى ءپىلدىڭ ھايلان ۇشىپ،
ءپىل الدىنا شانشىلىپ قالدى ءتۇسىپ.
تۇمسىعىمەن وراپ اپ اتتى اسپانعا،
جەرگە تۇسە تۇمسىقپەن كەتتى كۇسىپ.

اياعىندا ول ءپىلدىڭ شەلپەك بولدى،
ال، باتتالعا ءپىل داعى ەلپەك بولدى.
ويناقتاپ كەپ الدىنا تۇرا قالدى،
ۇستىنە سەيىت ونىڭ ەپتەپ قوندى.

ناعرا شالدى اق پىلگە ءمىنىپ الىپ،
ەكى كوزى قىزارىپ وتتاي جانىپ.
ارالاستى قىلىش اپ قالىڭ جاۋعا،
قويعا تيگەن قاسقىرداي قاھارلانىپ.

ءبىر بۇيىردەن ھۇجۇمگە قايسار ءوتتى،
ھايلان ۇلى − قاشۋعا قويدى بەتتى.
الپىس مىڭىن جىبەردى دەرەۋ جويىپ،
قولعا ءتۇسىپ اۋدانى قۇتى كەتتى.

بالاسىن دا ھايلاننىڭ ۇستاپ الدى،
قايسار سۇلتان سەيىتكە قايران قالدى.
بەكتەرىمەن جابىلا باتتالعا كەپ،
جىعىلىپ اياعىنا باسىن سالدى.

− نەتكەن جانسىز، ەي تاقسىر شاراپاتتى،
تيپىل قىلعان بىردەمدە الاپاتتى.
ءجونىڭىزدى ايت جولىڭا جاندار ءپيدا،
كورمەپ - ەك ادامزاتتا سىزدەي زاتتى.

سوندا بارىپ ولارعا سەيىت ءجونىن،
ءبىلدىردى ماقتان قىلماي كەلگەن جەرىن.
مۇسىلمان بولدى ھايلان ۇعلى دا،
بەر جاعى ەمەس ارجاعى بۇرىلدى دا.
قايسار دا قىزىن قوستى بۇل جىگىتكە،
ءبىر ءبۇتىن مىسىر بولىپ قۇرىلدى دا.

مىڭ تۇيە، التىن - كۇمىس، ءجۇز قۇل، ءجۇز ات،
باتتالعا قايسار سۇلتان ساۋعا قىلاد.
ۇستىنە ونىڭ تاعى اق ءپىلدى الىپ،
باتتال عازى قايتادان جولعا شىعاد.

كەلەدى مىھراساپقا قايساردى ەرتىپ،
مىھراساپ تا قارسى الىپ الدان شىعاد.
جەتى كۇن مىھراساپ قوناعىندا،
دەم الىپ، ساياحات قىپ باتتال تۇراد.

قايتۋعا بەت الادى مۇنان كەيىن،
كەمەلەر دايىندالاد سوعان دەيىن.
قىرۋار مال، ولجامەن جولعا سالاد،
مىھراساپ كۇش شىعارىپ بولار بەيىم.

ءدال سەگىز كۇن كەمەمەن سۋدا جۇزەد،
تەڭىز جولىن مىھراساپ ابدەن بىلەد.
جاعاعا شىعارعان سوڭ مىھراساپ،
قوش ايتىپ شاھارىنا قايتا كىرەد.

قۇرعاققا شىققاننان سوڭ بۇلار جولدى،
ءوزى ءبىلىپ كۇن ءجۇرىپ، تۇندە قوندى.
شاھارعا ولجالى بوپ قايتىپ كەلسە،
بولىپتى مالاتيا مۇلدەم قولدى.

قيراعان عيماراتى ويران بولعان،
قىبىر ەتكەن ءبىر جان جوق وڭ مەن سولدان.
اڭ - تاڭ بولىپ بۇل ىسكە تۇرعانىندا،
كەز بولدى ءبىر جولاۋشى جۇرگەن جولدان.

− ەي تاقسىر، ىندستانعا ءسىز كەتكەن سوڭ،
قول جيىپ قايسار كەلدى كۇش كورسەتكەن.
ءامىر عۇمار بەرە الماي وعان توتەپ،
قىستاققا كەتتى قاشىپ ايتپاستان ءجون.
ايرىلىپ جاماعاتتان جالعىز قالدى،
ءجۇز مىڭ قولمەن جاسانىپ قايسار كەلىپ،
قان توگىپ شاھاردى ورتەپ قىرعىن سالدى.

تىكتىردى وسى ماڭعا باتتال شاتىر،
دەپ بۇيىردى «عۇماردى دەرەۋ شاقىر.»
تىزگىن ۇشى عۇماردا كەلدى جەتىپ،
ءداتىن ايتىپ كەشىرىم سۇراپ جاتىر.

− سىزگە اتاعان قىزىمدى دەيدى عۇمار،
تارتىپ الدى قويماستان قايسار اقىر.
ءبىر باتتالعا جينالدى شاھار حالقى،
باي - كەدەي ءبىرى قالماي مىسكىن باتىر.

باتتال ايتاد سول كەزدە ءامىر عۇمار،
شاھاردى قايتا جاسا، كۇشىڭ شىعار.
ولجا مالدىڭ بارلىعىن مىنا كەلگەن،
سوعان ىستەت، كوڭىلىم سوندا تىنار.


بۇرىنعىدان شاھارىڭ كوركەم بولسىن،
كوڭىلى كورگەندەردىڭ كورسە تولسىن.
از ەمەس التىن - كۇمىس وسى جول كەلگەن،
ءبىر شاھارعا جەتەدى سونداي مول تىم.

مەن كەتەمىن رۇمگە ەندى اتتانىپ،
بەكەر بوسقا جاتپايمىن مەن باتتالىپ.
دەدى داعى رۇمگە كەتتى ءجۇرىپ،
تۇرمادى ءوز ۇيىندە ءبىر اپتا انىق.


* * *

باتتال عازى كەتكەندە جالعىز كەتتى،
جالعىز ءجۇرىپ، جەڭگەن عوي تالاي كوپتى.
قىستاقتى جەتپىس ەكى تۇگەل ءتىنتىپ،
شاھاردى ناق ون التى ھام تۇگەتتى.

اقىردا كەلدى لادفيا شاھارىنا،
ءمىنىپ ءجۇر باتتال عازى قاھارىنا.
شاھاردىڭ ءىشى تولعان دىردۋ - دۋمان،
كىرىپ كەتتى دۋماننىڭ قاتارىنا.

جانسىزداپ سۇراپ ەدى نە دۋمان دەپ،
جاۋاپ بەردى توسىننان ءبىر ادام كەپ.
شاپقاندا مالاتيانى قايسار بارىپ،
باتتالدىڭ ءبىر قاتىنىن اكەلگەن تەك.

سول ايەلدى ءۋازىردىڭ بالاسى الماق،
شاھار حالقى ءبارى دە تويعا بارماق.
باتتالدىڭ قالىڭدىعى ءباتيمانى،
ءباھنامانىڭ قوينىنا بۇگىن سالماق.
داپ پەن دۇمباق سول كەزدە كەرىپ كەتتى،
ىشىنە سەيىت ءسىڭىپ كىرىپ كەتتى.
ەڭ الدىنعى دۋماندا كەلىن كەلەد،
وڭ جاعىنان باتتالدىڭ ءجۇرىپ كەتتى.

سەيىتكە ءتۇسىپ قالدى قىزدىڭ كوزى،
قىز قۇلاۋعا اتىنان بەيىمدەلدى.
«اسىقپا ءازىر، جۇرە بەر» دەگەندەي قىپ،
ەرنىن قىسىپ سەيىت تە بەلگى بەردى.

ارتىنان وسىلايشا كۇيەۋ كەلدى،
ءدال قاسىنان سەيىتتىڭ وتە بەردى.
ءىنجىلدىڭ اياتىنىڭ انىنە ساپ،
ەستىرتە سەيىت ايتتى ءبىر ولەڭدى.

بۇل ولەڭ باھناماعا كەتتى جاعىپ،
بۇيىردى كىرىڭدەر دەپ سارايعا الىپ.
سەيىتتى سارايعا الىپ كىرىپ كەتتى،
بەكزادا بۇيىرعان سوڭ قۇلدار بارىپ.

− ەكەنسىڭ ءبىرتالايدا ءانشى جىگىت،
ونەرىڭدى ءجۇرىپسىڭ ىشكە بۇگىپ.
ءبىر ولەڭىڭ جاعىپتى قوجايىنعا،
سول ءۇشىن بۇل سارايعا تۇرسىڭ كىرىپ. −

دەدى دە ءىشىپ كەتتى بۇلار اراق،
سەيىت تۇر، ءبىر شەتىندە بايقاپ قاراپ.
«باتتالدىڭ كۇيرەۋى ءۇشىن كوتەرەم» دەپ،
بىرەۋى ءسوز باستادى قولىنا الا - اق.

سوندا ءبىرى سويلەدى بۇعان قارسى،
«ىسكە اسپايتىن ءسوزىڭدى ءوزىڭ الشى.»
سەن باتتالدىڭ نەسى ەدىڭ دەيدى وعان،
باتتالعا بولماقپىسىڭ سەن ءبىر جالشى.

− مەن باتتالدىڭ سۇراساڭ تۇگى ەمەسپىن،
باتتالدى كورگەن جاننىڭ ءبىرى ەمەسپىن.
مەن ءجۇرمىن اتى اتالسا، باتتال سوندا،
دەيتۇعىن جەتەگىندە ءبىر ەلەستىڭ.

اتىم ۋاليد عۇحابا ۇلىمىن مەن،
اكەم ءولدى ءبىراقتا ءتىرىمىن مەن.
اكەمە نە ىستەدى بارىڭە ايان،
سونى كورگەن جانداردىڭ ءبىرىمىن مەن.

دەدى - دە بۇل ورنىنان تۇرىپ كەتتى،
ارتىنان سەيىت تورىپ ءجۇرىپ كەتتى.
ءبىر كەزدە بۇرىلدى دا ارت جاعىنا،
سەيىتتى تانىپ بارىپ تاعزىم ەتتى.

− ەي باتتال مەن قۇپيا مۇسىلمانمىن،
سەن جارىسىڭ قينالعان، قىسىلعاننىڭ.
جانىڭا تارت ماعان دا يمان ۇيرەت،
جولىڭا جانىم پيدا − ۇسىنعانمىن.

− ەندەشە نيەتىڭدى دالەلدە سەن،
مەن سەنەمىن ىسىڭمەن دالەلدەسەڭ.
− قانداي ىسپەن ءوزىڭ ايت دالەلدەيمىن،
قازىر ايت ناتيجەسىن كورەم دەسەڭ.

− قىزدىڭ ءوزىن، باھنامنىڭ باسىن الام،
قازىناسىن سارايداعى تاسىپ الام.
وسىعان جاردەمدەسسەڭ ارەكەتپەن،
سەنى مەن جولداس ەتىپ قاسىما الام.
ۋاليد ايتتى − بۇل ءىستى ماعان جۇكتە،
ويلا ما، بار ما ەكەن دەپ مەندە بۇكپە.
باتتال سىرتتا، سارايعا ۋاليد كىردى،
كوڭىلىندە بولعاننان سوڭ ماقسات نۇكتە.

تۋرا باردى باھنامنىڭ بولمەسىنە،
ماس بوپ قاپتى باھنام بولمەسىندە.
باسىن باسسا ەشكىمدى سەزەر ەمەس،
بەيعام جاتىر سەنگەندەي ولمەسىنە.

باسپالاپ باسىن ونىڭ كەسىپ الدى،
ايتەۋىر اۋاشا ەكەن ەسىك الدى.
قالتاعا ساپ سەيىتكە الىپ كەلدى،
ەندى قىزدى قايدا دەپ ەسىنە الدى.

ءباتيمادا باقشادا ۇيىقتاماپتى،
كەلەر دەپ سەيىت قاشان وياۋ جاتتى.
سىبدىرىن ءبىلىپ سەيىت جۇگىرىپ كەپ،
تىزەسىنە سەيىتتىڭ باسىن ساپتى.

التىن - كۇمىس، كەرەكتى زاتتار الىپ،
مىنىسكە ىزدەپ ءجۇرىپ ءۇش ات تاپتى.
بىرىنە قىز، ءبىر اتقا ۋاليد ءمىندى،
ءبىر اتقا التىن - كۇمىس ارتىپ ءجۇردى.

سەيىتتىڭ تىعىپ قويعان اتىنا كەپ،
ەندى ۇشەۋى قايتۋدىڭ قامىن قىلدى.
كەلىپتى قايتا ايلانىپ ون ءبىر كۇندە،
بارعانداي تۋىسشىلاپ الدە كىمگە.

سەيىتكە جاماعات كەپ امانداستى،
جابىرلاپ كىرگەندەي بوپ جاڭا دىنگە.
توي قىلدى ءبىر جەتىدەي ءامىر عۇمار،
قوسىلدى عاشىق - ماعشۇق قانىپ قۇمار.

اق ءپىلدى اقىلداسىپ باتتال عازى،
حات جازىپ حاليفاعا تاعى ۇسىنار.
مالاتيا قالپىنا قايتا كەلدى،
بۇرىنعىدان جاقسى بوپ كورىكتەندى.
بوزتورعاي قوي ءۇستىن جۇمىرتقالاپ،
جۇزگەندەي بولدى قازدار ايدىن كولدى.


سەيىتباتتال مەن كاتايۇن قىزدىڭ حيكاياسى جانە ءبىرقانشا سوعىس بايانى

ءباتيما ءبىر كۇن جۋدى باسىن تاراپ،
الىستان ۋاليد تۇردى وعان قاراپ.
قىزىعىپ تال بويىنا ءباتيمانىڭ،
كوڭىلىنە كىردى ءبىر ءىس شايتان جالاپ.

ءبىر كۇنى باتتال عازى باققا باردى،
ۋاليدتى جولداس قىلىپ ەرتىپ الدى.
قاقپاسىنا باقشانىڭ بارعاننان سوڭ،
اڭىرىپ ۋاليد ءبىراز تۇرا قالدى.

باتتال ايتتى − ەي ۋاليد نەگە تۇردىڭ،
− كىلتىن مۇتىپ كەتىپپىن باقتىڭ بۇگىن.
ەندەشە دەرەۋ باردا تەز الىپ كەل،
مۇتپاۋشى - ەڭ دەدى - باتتال مۇنان بۇرىن.

سونىمەن تۇرا شاۋىپ ۋاليد كەتتى،
ءباتيماعا اسىعىس بارىپ جەتتى.
− باتتال عازى باقشادا شاقىرىپ ءجۇر،
اتقا ءمىنىپ اسىعىس كەلسىن دەپتى.
ءباتيمادا كىدىرمەي اتقا ءمىندى،
ۋاليد جانداپ ونىمەن بىرگە ءجۇردى.
شاھاردان شىعا بەرە شىلبىردان اپ،
اشكەرە قىلدى ۋاليد بۇككەن سىردى.

− مەن ساعان ءجۇرمىن كوپتەن كوڭىلىم اۋىپ،
تارتىندىم باتتال ەردەن قىلىپ حاۋىپ.
سوندىقتان اۋاشاعا شىقتىم الداپ،
ماقساتىم ورىندالسا قويام جاۋىپ.

تىلەگىمە كونبەسەڭ ەگەر مەنىڭ،
بىلەمىن جۇرەتۇعىن جولدىڭ ءجونىن.
وسى كۇيى كەتەمىن رۇمگە الىپ،
رۇم مەنىڭ ءوز جەرىم، ءوز ەلىم.

− ارامزادان تۋىپتى ءبىر ارامزا،
كىم كونەدى ءىپلاس سەندەي جانعا.
دەپ ءباتيما اتىنا قامشى باستى،
ۋاليد قۋدى ارتىنان جالما - جان دا.

ءباتيمانىڭ نازارى ارتىندا بوپ،
سوعىلدى اتىمەنەن سوققان تامعا.
سول جەردە قايتىس بولدى قولقا ءۇزىلىپ،
كەلگەن سوڭ شارا بار ما بۇل اجالعا.

رۇمگە ساسقالاقتاپ ۋاليد قاشتى،
توپەلەپ مىنگەن اتقا قامشى باستى.
قۇس بوپ ۇشسام قۇتىلمان باتتالدان دەپ،
قاشسادا زارەسى ۇشىپ قاتتى ساستى.



* * *

باتتال توستى ۋاليدتى ءتۇس اۋعانشا،
ايلاندى دەپ ويلادى نەگە سونشا.
ءتۇس اۋعان سوڭ ۇيىنە كەلدى باتتال،
جوق بوپ شىقتى ءباتيما امال قانشا؟

سۇرادى كورشىسىنەن ءباتيمانى،
ءبىر ەدى باتيمامەن باتتال جانى.
− باقشاعا باتتال سەنى شاقىردى دەپ،
نە زامان اپكەتكەلى ۋاليد ونى.

ول جاۋىز تاپقان ەكەن ءوز ءدىنىن دەپ،
باتتالدىڭ قايناپ كەتتى ەندى قانى.
اتقا ءمىنىپ ىزىنە ءتۇسىپ ەدى،
الدىندا قان جوسا بوپ جاتتى جارى.

جيىلىپ نامازىنا شاھار حالقى،
وتكىزىلدى ءمايتتىڭ ۇلكەن سالتى.
ءامىر عۇمار ەگىلدى ايەلىمەن،
كۇيزەلدى ءۇي - ىشىمەن ونىڭ ارتى.


* * *

باتتال عازى رۇمشە كيىم كيىپ،
قايرات قىلىپ قايعىدان ەسىن جيىپ.
«ءيا، اللا» دەپ رۇمگە ءجۇرىپ كەتتى،
ۋاليدتى ىزدەپ كوزىمنىڭ جاسىن تيىپ.

بۇل جەردە ۋاليد جاي تۇرا تۇرسىن،
تايراڭداپ ءوز ساۋىعىن قۇرا تۇرسىن.
باتتال ونى ولتىرەد اقىرىندا،
ازىرشە ءوز بىلگەنىن قىلا تۇرسىن.

مىڭداي عاسكەر جولشىباي باتتال كوردى،
باسپالاپ بۇل قوسىنعا باتتال ەردى.
ءبىر ادامعا بەيساۋاپ ۇشقاسىپ قاپ،
بۇل ناعىلعان قوسىن دەپ سۇراي بەردى.

عاسكاردىڭ باسى بولاد ءبادرۇن شاھ،
ءوز كولەمى ءوزىنىڭ قادىرىنشا.
رۇمگە قارايدى ەكەن جەتى ىقىلىم،
ءبىر مەملەكەت قۇرايدى قالىبىنشا.

حاميران ءبىر ىقىلىم سەركەسى ەكەن،
ونىڭ قىزى ىقىلىمنىڭ ەركەسى ەكەن.
سول قىزدىڭ اتى ەكەن عارىن بانۋ،
سول ەلدىڭ ماڭلىق تورعىن كورپەسى ەكەن.

جان ەكەن ءوزى سۇلۋ، ءوزى بالۋان،
كۇرەسكەن ءار بالۋانمەن الۋان - الۋان.
مەنى جىقساڭ تيەمىن ساعان دەيدى،
جىعىلىپ نەلەر بالۋان دۇنيە سالعان.

سول قىزعا ءبادرۇن شاھ عاشىق ەكەن،
كوڭىلىندە قوسىلۋعا اسىق ەكەن.
سەنە الماي كۇرەسۋگە ءوز بويىنا،
سوندىقتان ارالارى قاشىق ەكەن.

ال، ءبادرۇن ءتۇس كورىپتى بۇگىن تۇندە،
كىرگىزگەن باتتال كەلىپ ونى دىنگە.
عادىندى بادرۇنگە الىپ بەرگەن،
كەلتىرمەستەن ءبىر اۋىز ونى تىلگە.
ءبادرۇن شاھ كورگەن سوڭ وسى ءتۇستى،
كوڭىلى تاۋەكەلگە ابدەن پىستى.
كۇرەسپەك بوپ سول قىزعا كەتىپ باراد،
تاپسىرىپ ءبىر قۇدايعا الداعى ءىستى.

بۇل ءسوزدى ەستىپ باتتال دا قۋانادى،
بەرۋگە بۇعان كومەك سىبانادى.
باسپالاپ ارتتارىنان ەرە بەرەد،
ءبىر اللا عوي باتتالدىڭ تياناعى.

ءبىر اتتى ادام سول كەزدە شىعا كەلدى،
وڭگەرگەن ءبىر ارىستان باتتال كوردى.
ارىستانىن الداعى قويا بەرىپ،
باتتالعا توتە تارتىپ تۋرا كەلدى.

− ەي جىگىت بوتەن ءجۇرىس سەن قىزىقسىڭ،
بەيۋاز ەمەس بايقاسام سەن بۇزىقسىڭ.
دەدى دە قول جۇمسادى باتتالعا كەپ،
باتتال اتتى باسقا ۇردى جۇمىرىقپەن.

ات ءسۇرىنىپ جىعىلىپ ازەر تۇردى،
اتتان ءتۇسىپ بۇل ادام ەتەك ءتۇردى.
سەيىت تە تۇسە قالدى مۇنى كورىپ،
ەكەۋى ءبىر - بىرىنە قارسى ءجۇردى.

ەكەۋى دە قالىستى بەل ۇستاسىپ،
كەلگەن ادام كوڭىلى تۇردى اسىپ.
ال دەگەندە سەيىتتى كوتەرىپ اپ،
الماق بولدى استىنا بۇكتەپ باسىپ.

ورنىنان ول سەيىتتى الا المادى،
بۇلقىنعاننان باسقاعا بارا المادى.
كوتەرىپ تاستاي بەردى ونى سەيىت،
ءبىر سىلتەۋدەن قۇتىلىپ قالا المادى.

اناداي ءتوستى بارىپ تىم شاشىلىپ،
جىعىلعاندا قالدى ونىڭ باسى اشىلىپ.
جىگىت ەمەس، كۇرەسكەن قىز بوپ شىقتى،
الەمدە تەڭدەسى جوق −ءبىر ماحبۇب.

باتتالعا باس قويادى قىز تۇرەگەپ،
ەتەگىنە ءجۇز ءسۇرتىپ، ول جۇرەلەپ.
− اتىم عادىن حاميران قىزىمىن مەن،
كىم جىقسا مەنىمەنەن سول ۇيلەنبەك.

كۇرەستىم كوپ اداممەن ءبارىن جىقتىم،
جىعىپ قويماي ءبارىن دە كورگە تىقتىم.
سەن جەڭدىڭ قابىل كورسەڭ تيەم ساعان،
جولىڭا مالدى قويىپ، باسىم تىكتىم.

باتتال ايتتى: مەن سەنى الا المايمىن،
وبالىنا ءبىر جاننىڭ قالا المايمىن.
ءبىر جىگىت بار تۇسىندە مەنى كورگەن،
سول جىگىتكە بۇيىرىپ سەنى ارنايمىن.

بۇل ءسوزدى ەستىپ عادىن قىز اتقا ءمىندى،
كەتەرىندە سەيىتكە تاعزىم قىلدى.
ءبادرۇندى بايقاستاپ ءجۇردى سەيىت،
شاھارعا اڭدي ءجۇرىپ بۇدا كىردى.

بۇل كۇن قوندى شاھارعا تاڭ دا اتتى،
توپ - توپ بوپ لاشكار ساپتى تۇزەپ جاتتى.
حاميران ەلۋ مىڭداي لاشكارىمەن،
ورنىعىپ تاۋعا ارقاسىن تىرەپ اپتى.
عادىندى قوشامەت قىپ ءجۇز قىز قورعاپ،
قان مايداندا ويناپ ءجۇر ءبارى قولداپ.
كورسەتتى ات ويىندى الۋان ءتۇرلى،
جۇرەگىن اپ كەلگەننىڭ سالىپ ويناق.

حاميران ءوز قىزىنا كىسى سالدى،
سەنى الماق بوپ كوپ حالىق سال بوپ قالدى.
كۇرەستىڭ كوپ اداممەن پار شىقپادى،
ءبىردى تاڭدا، ولتىرمە ەندى ادامدى.

تىلىنە اتاسىنىڭ قىز كونبەدى،
ەر شىعىپ ومىرىمدە ءبىر جەڭبەدى.
قاتىندى قاي - قاشان دا ەر جەڭەدى،
وتكىزەمىن سىناقتان كەلگەندەردى.

سونى ايتتى دا مايداندا جالعىز قالدى،
ات ويناتىپ ءارى - بەرى ايدىندادى.
فارناكنىڭ پاتشاسىنىڭ ۇلى شىعىپ،
قىزبەنەن ءبىراز عانا سوعىس سالدى.

ءبىر كۇرزىمەن اتىنان كەتتى ۇشىپ،
باسىن كەستى عادىن قىز اتتان ءتۇسىپ.
ارتىنان شىعىپ ەدى تاعى بىرەۋ،
اياعىن الدىنعىنىڭ قالدى قۇشىپ.

ونان سوڭ قان مايدانعا ءبادرۇن شىقتى،
قورقۋ بار كوڭىلىندە كوپ كۇدىكتى.
باردى دا سالەم بەرىپ عادىن قىزعا،
ەڭ الدىمەن جاي كۇيىن ايتىپ شىقتى.

− قويايىق كۇرەسكەندى عادىن بانۋ،
ىستەتپە ماحابباتقا سەن دە قارۋ.
مەن سەنىڭ تۋىسىڭمىن اتا جاقتان،
جاراماس تۋىستارعا سوعىس سالۋ.

عاشىقپىن شىنىمدى ايتام ءبىراق ساعان،
كوڭىل ءبول، ءوز تەڭىڭمىن، سەن دە ماعان.
مالدى قويىپ جولىڭا باسىم پيدا،
مەن بارىمدى الدىڭا جايىپ سالام.

− ءبادرۇن ۋاقىت الما جوقتى شاتىپ،
عاشىق بولساڭ جەڭىپ ال مايداندا اتىپ.
قان مايداندا الىسىپ جەڭە الماساڭ،
جاتاسىڭ بۇل مايداندا ارام قاتىپ.

دەگەن سوڭ ءبادرۇنشا كۇدەر ءۇزدى،
امالسىز الدىن الا قيمىل قىلدى.
بەل ۇستاسىپ كەتىپ ەد ەكەۋى دە،
قىز كوتەرىپ ءبادرۇندى الىپ ۇردى.

كەسپەك بوپ ونىڭ باسىن وڭتايلاندى،
سول كەزدە باتتال عازى ناعرا سالدى.
جاڭعىرتتى جەر مەن كوكتى تىتىرەتىپ،
لاشكارلار ۇرەيلەنىپ اڭ - تاڭ قالدى.

سول كەزدە باتتال عازى كەلدى ۇلگىرىپ،
كەتكەندەي بولدى قويعا قاسقىر كىرىپ.
عادىندى جۇمىرىقپەن ءبىر ۇرىپ ەد،
سەندەلىپ وماقاستى ول جىعىلىپ.

ءبادرۇنشا ورنىنان تۇرەگەلدى،
الدىنا كەپ باتتالدىڭ سالەم بەردى.
اجالدان اراشالاپ الىپ قالدىڭ،
ەي تاقسىر شاراپاتتى كىمسىڭ دەدى.
− كىم دەسەڭ مەن تۇسىڭە كىرگەن جانمىن،
بولارىن وسىندايدىڭ بىلگەن جانمىن.
كىمدە - كىم بەيىم بولسا ئسلامعا،
جار بولىپ سول ادامعا جۇرگەن جانمىن.

بادرۇننىڭ شەكتەن استى قۋانعانى،
ايالداپ كۇپىرلىكتە تۇرا المادى.
يمان ايتىپ مايداندا مۇسىلمان بوپ،
قۋانعاننان سەيىتتى شىر اينالدى.

عادىن قىز الدى دەرەۋ ەسىن جيىپ،
تانىدى، ول باتتالدى قالدى كۇيىپ.
يمان ايتىپ الدىندا مۇسىلمان بوپ،
سالەم بەردى يبامەن باسىن ءيىپ.

− جان ەكەنسىڭ ەمەسسىڭ بالۋان عانا،
ءتىپتى قۇشتار ەمەسسىڭ العانعا دا.
ۋاليلىك پەن بالۋاندىق بىردەي بىتكەن،
ويلاعانىڭ ءىسلامدىق اريان عانا.

قابىل كورسەڭ مەن ساعان بولام جۇباي،
دىنگە كىردىم تاۋپيقتى بەردى قۇداي.
جۇبىڭ بولماي رازىمىن كۇڭ بولسام دا،
ەتەگىڭنەن ۇستايمىن مۇنان بىلاي.

لام - مەم دەمەي سول جەردە سەيىت تۇردى،
عادىندى ەرتىپ بادرۇنمەن الىپ ءجۇردى.
ۇشەۋى دە جادىراپ ازىلدەسىپ،
شاتىرىنا بادرۇننىڭ بارىپ كىردى.
ۇقتىرىپ قىزعا ءناسيحات سەيىت قىلدى،
بادرۇنگە تۇسىندە ايان بەرىپ
اللا سەنى تاعدىردا ءناسىپ قىلدى.
رازى بول، قور بولمايسىڭ بۇل تاعدىرعا
تاعدىرعا بۇككەن اللا تالاي سىردى.
وسىلاي اقىل ايتىپ عادىن قىزعا،
كوندىرىپ ايتقانىنا ماقۇل قىلدى.

اتاسىنا قىز بارىپ اقىل سالدى،
بۇل ءسوزدى ەستىپ اتاسى قوش بوپ قالدى.
حاميران قانشا دۇنيە، نوكەرىمەن،
قاسىنا باتتال عازى ءوزى باردى.

ءدىن جايىنان سويلەيدى باتتال عازى،
− دۇنيەنىڭ كەرەگى جوق كوپ پەن ازى.
ۇرانىمىز الداعى يمان - ءىسلام،
ەڭ اسىلى جانە دە ءدىننىڭ سازى.

جۇرگەنىم مەنىڭ ءبويتىپ باتتال بولىپ،
وسى ءدىن شاراپاتى بىلسەڭ تولىق.
حاميران سىزگە حاسلاپ سويلەپ تۇرمىن،
ءىسلامعا كىرەمە دەپ يمان قونىپ.

− ەي باتتال ايتقان ءسوزىڭ ءبارى دۇرىس،
قونىمدى اقىلعادا ەمەس بۇرىس.
ەگەردە الدىن - الا دىنگە كىرسەم،
باسىپ اپ قايسار كەلىپ سالادى ۇرىس.

سوندىقتان رۇقسات ەد قازىر بىزگە،
قايسار دا ءتاسلىم بولار ءبىر كۇن سىزگە.
بۇيىرشى نە ءىس بولسا اتقارايىن،
دايىنمىن جارلىعىڭا سەنىڭ مۇلدە.

بۇل ءسوزدى ەستىپ، سەيىت تە قىسامادى،
ۋاقىت جەتپەي بولماس دەپ قىساعانى.
بادرۇنگە عادىن قىزدى قويدى قوسىپ،
ويداعى ورىندادى نىسانانى.



* * *

باتتال عازى ءبىر جەردە ورىن الدى،
عادىن قىز بادرۇنمەن بولەك قالدى.
مۇڭايىپ اۋاشادا باتتال عازى،
جاس الىپ كوزىنە از نازالاندى.

بۇل ءىستى بادرۇنشا كورىپ قالدى،
جۇگىرىپ عادىن قىزعا بادرۇن باردى.
− جاتاقتا باتتال عازى كەيىپ وتىر،
الدىق پا رەنجىتىپ عازەز جاندى.

ەكەۋى اسىپ - ساسىپ زىر جۇگىرىپ،
سەيىتتىڭ بولمەسىنە كەلدى كىرىپ.
− نەلىكتەن مۇڭايدىڭىز بالۋان اعا،
ءجۇرمىز ءبىز ءوزىڭىزدى ۇستاز ءبىلىپ.

− ءباتيما قىزى ەدى ءامىر عۇمار،
ءبىر سۇيگەنى ءار جاننىڭ بولعان شىعار.
ءسۇيىسىپ باتيمامەن تابىسىپ - ەم،
مەن دە وعان، ول دا ماعان بولىپ قۇمار.

جولىندا ماحابباتتىڭ جاپا شەگىپ،
كەلىپ - ەم اق ءپىلدى الىپ تەرىم توگىپ.
قايسار الىپ قاشقاندا ءباتيمانى،
ءولتىرىپ باھنامانى الدىم كەلىپ.

ۋاليد مالعۇن اقىرى قاستاندىق قىپ،
قاپىدا عاشىق جارىم قالدى ءولىپ.
ماپايرۇز، زەينەپ، بايزا، گۇلاندامنان،
قانبادىم ءبىر باياندى قىزىق كورىپ.

سولار ءتۇسىپ ەسىمە بۇگىن مەنىڭ،
كوڭىل بوساپ قوزعالىپ وتىر شەرىم.
عادىن قىز ارالاستى سوندا سوزگە،
− ءتۇسىپ تۇر، قايعىڭىزعا مەنىڭ بەلىم.

قايساردا بار تەڭدەسسىز تاعى ءبىر قىز،
قىپشا بەل، قىر مۇرىندى، ءبىر اقشا ءجۇز.
كاتايۇن - ماپايرۇز ءسىڭلىسى ول،
سىزگە لايىق كورەمىز سول قىزدى ءبىز.

سىزدەن قورقىپ ارالعا قويدى قاماپ،
ارناۋلى سارايى بار ۇلكەن الاپ.
مىڭ ادام ساقشى بار كۇزەتەتىن،
تۇرادى بارلىعى دا سوعان قاراپ.

ماقتادى كاتايۇندى ەلدەن ەرەك،
كوپ قىزداردان دەيدى ونى − ءتىپتى بولەك.
ەگەردە كوڭىلىڭىز تارتسا سوعان،
كومەكتى قولدان كەلگەن قىلسام كەرەك.

سەيىتتىڭ كوڭىلى اۋدى كورمەي جاتىپ،
قيالعا ءبىر ازىراق تۇردى باتىپ.
ەي عادىن باستاپ بارساڭ سوعان مەنى،
قاۋىنىن قايسار شاھتىڭ كورسەك تاتىپ.

عادىن قىز ءتىل قايتارماي بولدى ماقۇل،
ارالعا ەل بىلمەيتىن باستادى اقىر.
تەڭىزدىڭ جاعاسىنا اتىن تاستاپ،
جول شەگىپ ءبىر كەمەمەن بارا جاتىر.

بەسىندە بۇلار جەتتى ءبىر ارالعا،
بۇل ارال جاتقان ارال قىز قامالدا.
ءبىر راھبان سۋرەتىنە كىردى سەيىت،
دەدى ول عادىن قىزعا ەندى امالدا.

دەيدى ول كاتايۇنگە بار الدىمەن،
كوردىم دە − ەلدەن ەرەك ءبىر جاندى مەن.
ءىنجىلدى باستان - اياق جاتقا وقيتىن،
اكەلدىم سىزگە دەگىن − عالىمدى ەڭ.

داۋىسى ەد − وقىسا ەلدەن ەرەك،
ءبىتىمى دە كوپ جاننان ءتىپتى بولەك.
جىلايدى كوپ ادامدار ءتافسىر ايتسا،
قۇبىلتىپ سايراعاندا ءتىلىن بەزەپ.

قىز كوڭىلى جۇمساسا ەگەر مۇنى ەستىپ،
الىپ كەل راھباندى دەپ ءامىر بەرەر.
سول كەزدە كورسەتەيىن بويىمدى مەن،
ونان كەيىن شىعادى ۇلكەن ونەر.

وسى سوزبەن الدىمەن عادىن باردى،
ونى كورىپ كاتايۇن قوش بوپ قالدى.
سىرلاس قىز بارىپ جۇرگەن بۇرىن داعى،
كۇمانسىز قۇشاق جايىپ قابىل الدى.

ولجام بار دەدى عادىن الىپ كەلگەن،
بار ەدى تاپسىرماڭىز ماعان بەرگەن.
ءبىر راھبان ءوزى سۇلۋ - ءوزى عالىم،
وزىڭە اتەي ارناپ الىپ كەلگەم.
سەيىت ايتقان سيپاتتىڭ ايتتى ءبارىن،
− كورمەدىم بۇل قوعامدا ونىڭ بارىن.
قانداي ارۋ كورسە ونى نەگە ايتپاسىن!؟
شىركىن - اي بولسا يگى ەد دەپ مەنىڭ جارىم.

− ول قايدا؟ تەز الىپ كەل، كورسەت ماعان،
زەرىكتىم مىنا ارالدان ەرەن جامان.
− جاقىندا تابىلادى الاڭداما،
الدىمەن رۇقسات سۇراپ كەلدىم ساعان.

دەدى دە سەيىتتى ول ەرتىپ باردى،
كوردى دە كاتايۇن قىز اڭ - تاڭ قالدى.
جاسانعان الدىن الا كاتايۇن قىز،
وتىرىپ التىن تاحقا قابىل الدى.

سەيىتكە كورىندى ول ەلدەن ەرەك،
قىزداردان ءوزى كورگەن ءتىپتى بولەك.
جۇلدىز بولسا وزگە قىز، مىناۋ ءبىر اي،
مىناۋ بولسا، باسقاسى نەگە كەرەك.

سەيىتتىڭ كاتايۇن قىز ءسۇيدى قولىن،
عاداتىن راھبانداردىڭ ۇستاپ جولىن.
وقىدى سەيىت سوندا بىرنەشە ايات،
ءىنجىلدى اقتارعانداي وڭ مەن سولىن.

ءداۋىت ءۇنى، حۇسايىن ماحامىمەن،
ەكەۋىن بىرلەستىرىپ قاتارىمەن.
وقىعاندا كاتايۇن ەرىپ كەتتى،
ساقتا دەپ ءتىل مەن كوزدىڭ كاتەرىنەن.

− ەي عادىن كەلۋشى ەدىڭ دايىم مۇندا،
بار ەدى سالەم - ساۋعاڭ ءاربىر جىلدا.
ءدال مىنانداي جوق ەدى كەسەك ساۋعاڭ،
بەرگەن ۋاعداڭ ءدال بۇگىن شىقتى شىنعا.

دەدى دە عادىن قىزعا وسى ءسوزدى،
قايتا ءيىلىپ، سەيىتكە سالەم بەردى.
− ەي ۇستاز، ءدىن باسشىسى قاسيەتتى،
مەن جاتىرمىن ارالدا كوزىڭ كوردى.

كۇزەتىپ وسىنشا ادام جاتىر مەنى،
كورمەيمىن قىسى - جازى تۋعان جەردى.
ال سوندا قورىققانىم جالعىز باتتال،
كورۋ جوق تۇندە ۇيقى، كۇندىز ەلدى.

− كاتەيىن باتتال دەگەن قانداي ادام؟
قورقادى ەكەن باتتالدان قانشاما جان.
ءبىر جاندى قۇداي بەرگەن قۇداي الار،
دەگەنگە ەشكىم كونبەس باتتال الام.

− رۇستەم داستانداي دەيد باتىرلىعى،
جانە اسقان عايار دەيدى تاعى مۇنى.
جومارتتىعى بار دەيدى حاتىمتايداي،
پايعامبار ءناسىلى دەيد عالي ۇلى.

كەيدە راھبان، كەي كەزدە ءبي بولادى،
قۇبىلىپ كەيدە مەيمان سي بولادى.
ول اكەمدى ولتىرگەن قان مايداندا،
الدا قانداي كىم بىلەد كۇي بولادى.

− بولدى عوي ونداي بولسا ەرەكشە ادام،
عالىم، باتىر، ءادىسقوي ءارى مامان.
نەلىكتەن ونى دۇشپان سانايمىز ءبىز،
قورقامىز نە سەبەپتى بولىپ الاڭ.
− ەي راھبان ايتتىڭىز ءسىز مۇنى قالاي،
دۇشپاندى كورمەكسىز بە دوسقا ساناي.
ول ماسيحتىڭ دۇشمانى راقىمسىز،
رۇمدىكتى قان مايداندا قىرعان تالاي.

اپايدى ەكى بىردەي العان تارتىپ،
اكەمنىڭ ارقالاپ ءجۇر قانىن ارتىپ.
اپايدىڭ ءبىرىن ءوزى اپ، ەندى ءبىرىن،
ۇسىنعان حاليفانىڭ جولىنا ايتىپ.

سونان قورقىپ بۇل جەردى مەكەن تۇتتىم،
الاد دەپ قايسى كۇنى قاتتى بۇقتىم.
ونىمەن دوستاسپاقپىز قالايشا ەندى،
بوپ جۇرسەم كەسىرىنەن مەن دە تۇتقىن.

− جارايدى ەكەن باتتالدان ساقتانعانىڭ،
قۇتىلدىم دەپ ءبىراق سەن باپتالماعىن.
سيپاتى ءوزىڭ ايتقان راس بولسا،
كورنەۋ تۇر اياعىندا تاپتالماعىڭ.

بۇل ءسوزدى ەستىپ كاتايۇن شوشىپ قالدى،
ەمەسپىسىڭ سەن باتتال دەسىپ قالدى.
ءالباتتا مەن باتتالمىن دەدى سەيىت،
اشكەرەلەپ ءسوزىن ءۇزىپ كەسىپ قالدى.

بۇل ءسوزدى ەستىپ كاتايۇن قاتتى ساستى،
عادىنگە الدىنداعى كارىن شاشتى.
− بار ەدى ارامىزدا نە دۇشپاندىق،
كەلدىڭ عوي قاپىدا الىپ جاۋ مەن قاستى.

سونىمەن بولىپ كەتتى ازان - قازان،
داۋىسى كوككە جەتىپ، شىقتى جامان.
اۋزىنا ورامالىن تىقتى سەيىت،
سەيىتتەن قالدىڭ با دەپ ارالدا امان.

ءولتىردى كۇزەتشىسىن الدىنداعى،
ۇيىقتاعانى سەزە الماي قالدى تاعى.
قازىناسىن التىن - كۇمىس قامتىپ الىپ،
تەڭىزدىڭ جاعاسىنا باردى تاعى.

بادرۇن بىرگە شىعىپ سوندا قالعان،
سول جەردەن توسىپ تۇرىپ كۇتىپ العان.
تورتەۋى ءبىر كەمەگە ءمىنىپ الىپ،
جاعاعا امان شىعىپ، قايتا بارعان.

* * *

جاسىرىنىپ ۋاليد سوندا بۇعىپ جۇرگەن،
حاباردى قۇلاق ءتۇرىپ ۇعىپ جۇرگەن.
باتتالدىڭ كاتايۇنگە كەتكەندىگىن،
جەتكىزدى حاميرانعا بىردەن - بىردەن.

حاميران دا قايسارعا حابارلادى،
حابارلاماي قايسارعا قالا المادى.
قايساردان ەكى ءجۇز مىڭ لاشكەر شىعىپ،
جول توستى ءدال ارالعا بارا المادى.

عاسكەرى حاميراننىڭ ەلۋ مىڭداي،
بۇيرىعىن قايسارىنىڭ ەكى قىلماي.
قوسىلدى كەپ قايساردىڭ لاشكەرىنە،
تورىعانى ءبىر باتتال جاتپاي - تىنباي.

لاشكەردە ەكى ءجۇز مىڭ ەكى باستىق،
جىبەرگەن قالىڭ قولعا قايسار باس قىپ.
اليۇن، ھامان دەيدى بۇل ەكەۋىن،
باتتالعا پىلانداپ ءجۇر ۇلكەن قاستىق.

* * *

جاعاعا امان شىقتى باتتال عالىب،
بادرۇن، عادىن، كاتايۇن ءبارىن الىپ.
اۋزىنان ورامالىن الىپ قويدى،
جانىنا كاتايۇننىڭ ءوزى بارىپ.

يمانعا شاقىرسادا ءناسيحات قىپ،
كونبەدى كاتايۇن قىز اشۋلانىپ.
سول جەردە دەمىن الىپ، دامىلدادى،
بوي جيىپ قالدى بۇلار تاماقتانىپ.

ونان سوڭ تورتەۋى دە اتقا ءمىندى،
ىلگەرلەپ شامالى جەر، العا ءجۇردى.
كورىندى قارسى الدىنان ءبىر نور قارا،
قايساردىڭ لاشكارى ەكەن ەندى ءبىلدى.

شەگىندى ارت جاقتاعى ءبىر قىلعاعا،
قويدى ولار ەكى قىزدى ءبىر جىلعاعا.
− كاتايۇن نە ىستەيدى ەكەن قاراپ تۇر دەپ،
اتىنا ءمىندى باتتال قۇزىرلانا.

شىقتى جالعىز مايدانعا اتوي سالىپ،
ءبىر مەرزىم ماشىق قىلدىق ويناپ الىپ.
«باتىر بولساڭ جەكپە - جەك»شىق مايدانعا،
قانىنا سۋساعاندار قالسىن قانىپ.

شىقپادى وعان ەشكىم جەكپە - جەككە،
كىم كەلەدى ولگىسى بەكەر تەككە.
ۇران سالىپ قاھارىنا ءمىندى باتتال،
قاسقىرشا كىرىپ كەتتى قالىڭ كوپكە.

قالعان جوق قارسى كەلگەن ەشكىم امان،
مايداندا اقتى سەل بوپ قىپ - قىزىل قان.
كەشكە دەيىن سوعىس ساپ جالعىز ءوزى،
ورالدى امان - ەسەن كەشكە تامان.

بادرۇن، عادىن جۇگىرىپ شىقتى الدىنان،
كاتايۇن كوڭىلسىز بوپ وتىر بۇعان.
سەيىت ايتتى − ءدىن ءىسلام قاسيەتى،
قان مايداندا ءدال مەنى باتىر قىلعان.

كاتايۇن قاسارىسپا جاھىلدىكتە،
يمان ايتىپ پاڭ مۇسىلمان.
دەيدى قىز باتتال ساعان بولام جۇباي،
ءبىراقتا ءوز دىنىمدە بەكەم تۇرام.

تاڭ اتتى تاعى شىقتى ەكىنشى كۇن،
شالىندى باراباندار دۇركىن - دۇركىن.
شەپ جايىپ قالىڭ لاشكار تۇردى ساپتا،
ءبىر باتتال الىسقانى كۇن مەنەن ءتۇن.

مايدانعا دۇشپان جاقتان اليۇن كىردى،
دەگەنگە جان شىقپاعان نامىس قىلدى.
باتتال مۇنى تاستادى ەكى جارىپ،
ول توتەپ بەرە المادى قيار قۇرلى.

ارت - ارتىنان باتىرى كەلە بەردى،
كەلگەنى سوققىسىن جەپ ولە بەردى.
جەتىپتى ءتۇس اۋعانشا سانى ەلۋگە،
سەيىت تە سىباعاسىن بەرە بەردى.
بولعاندا ولگەن باتىر ەلۋ ادام،
باتتالعا جەكپە - جەككە شىقپادى جان.
ناعرا ساپ كەشكە تامان كىردى جالعىز،
جىعىلىپ جاۋدىڭ تۋى قالدى قاران.

سول كەزدە شىعا كەلدى ءبىر قالىڭ قول،
قاراسى ەكى ءجۇز مىڭ وراسان مول.
قايسار مۇنى جاردامعا جىبەرىپتى دەپ،
بارعاندا كومەك سۇراي ءدال وسى جول.

باستىعى قاراۋاننىڭ شاھى ەكەن،
سوعىستاردا تاباندى دەيدى بەكەم.
بۇعان سەرىك باھمان مەن فاريدون بار،
ءبارى دە اتى شىققان باتىر ەكەن.

كەش بولدى ەكى جاق تا قوندى ورنىنا،
دەمىن الدى شەگىنىپ ساپ بولدى دا.
باتتالدىڭ بادرۇن عادىن شىقتى الدىنان،
جەڭىسىن قۇتتىقتايتىن شاق بولدى دا.

بولعاندا ءۇشىنشى كۇن تاعى ەكى جاق،
بارابان شالىپ، مايداندا بولدى ەكى ساپ.
ءبىر سابى ءبىر جاعىندا جالعىز باتتال،
باتتالعا قاي - قاشان دا جاراتقان جار.

جاۋ جاقتان جەكپە - جەككە باھمان كىردى،
وڭشالىپ باتتال وعان ءبىر كۇرزى ۇردى.
باھمان بولىپ قالدى جەرمەن جەكسەن،
كەلگەننىڭ ارت - ارتىنان ءبارىن قىردى.

وتىز بولدى كەلگەنى جەكپە - جەككە،
ءبىرى امان قوسىلمادى قايتىپ شەپكە.
وتكىزدى قىلىشىنان ءبارىن باتتال،
اسپادى ءبىر ۇرعاننان ءولدى تەككە.

ات قويدى ءبىر باتتالعا قالىڭ كاپىر،
تارتىنباي ارالاستى باتتال باتىر.
اش قاسقىرداي سارىدە قويعا تيگەن،
كەز كەلگەنىن وڭدىرماي جايپاپ جاتىر.

بەتىنە كەز كەلگەننىڭ قارامادى،
سويقان ساپ، قالىڭ قولدى ارالادى.
باريدون تۋ سىرتىنان اڭدىپ ءجۇرىپ،
باتتالدى ۇرىپ ازىراق جارالادى.

قايرىلىپ ارت جاعىنا قايتا قاراپ،
نايزاسىن باريدونعا سالدى قاداپ.
وكىرىپ بارىپ ءتۇستى تىك شانشىلا،
جان بەردى ءبىر - ەكى رەت ەرنىن جالاپ.

بۇل كۇنى كەشكە دەيىن بولدى سوعىس،
جاۋ لاشكەرى بوپ قالدى قوپا قورىس.
كەش بولىپ شەگىنىستى جانە ەكى جاق،
تىندىردى باتتال عازى تاعى زور ءىس.

بادرۇن، عادىن جۇگىرىپ شىقتى الدىنان،
جازبادى مۇتاۋازىع ءبىر سالتتان.
تازا جۋىپ، جاراعا ءدارى جاعىپ،
قايتا تاڭدى ارىلتىپ قان داعىنان.

جەڭىل جارا − ەر باتتال ەلەر ەمەس،
تاماقتانىپ تورتەۋى قۇردى كەڭەس.
«كاتايۇن رايدان قايت» دەيدى باتتال،
مويىنسال بوپ حاق دىنگە سالماي ەگەس.
سول كەزدە كاتايۇنگە ءتۇستى ءبىر وي،
دەگەندەي ەندى امالدا ەگەستى قوي.
بەتىنە قان، جۇزىنە كۇلكى كىرىپ،
باتتالعا سۇزە قاراپ تۇزەدى بوي.

− ەي باتتال ءدىنىڭىز حاق كوزىم جەتتى،
تاستايىن دەپ تۇرمىن مەن وتكەن كەكتى.
كىرەيىن دىنىڭە دە يمان ايتىپ،
كوپ ۋاقىت قاسارىسىپ بەكەر كەتتى.

جالعىز - اق ءبىر شارتىم بار قويار العا،
مەنى الساڭ ەندى ۇستىمە قاتىن الما.
ەگەردە وسى شارتقا كونەر بولساڭ،
مەن دايار، ۋاقىت سوزىپ عاپىل قالما.

الماۋعا سەيىت قاتىن ۋاعدا بەردى،
كاتايۇن يمان ايتىپ دىنگە ەندى.
بادرۇن، عادىن قۋانىپ قۇتتىقتادى،
نەكەلى بولدىڭىز دەپ باتتال ەردى.

كاتايۇن باتتالمەنەن قالدى وڭاشا،
ساندىقتى اشتى قوزعالىپ ءبىر تاماشا.
ىشىنەن ءبىر تۇيىردەي ءدارىنى الدى،
ءازىلى باتتالعا ايتقان قۇپ جاراسا.

مىناۋ ءبىر قىمبات ساۋعام،
عاشىققا ماعشۇقتىڭ بولار نازى.
تاتپايسىڭ يىسكەيسىڭ بۇل ءدارىنى،
اشىعىپ - شولدەمەيسىڭ قىسى - جازى.

جازىلار جاراقاتىڭ جانە ىلەزدە،
پايداسى تاۋسىلمايدى مۇنان وزگە.
دەگەن سوڭ يىسكەپ د باتتال عازى،
جىعىلىپ قالدى ءبىراق كەلمەي سوزگە.

قاسىنان كاتايۇن قىز كەتتى قاشىپ،
قاراماي الدى - ارتىنا اسىپ - ساسىپ.
بادرۇننىڭ كوزى ءبىراق شالىپ قالدى،
جەتكىزبەي كەتتى ءبىراق ءبىر ءدوڭدى اسىپ.

جۇگىرىسىپ باتتالعا كەلدى بۇلار،
بەرمەك بوپ وعان حابار ۇمار - جۇمار.
قاراسا باتتال عازى جاتىر ەسسىز،
ەكەۋى نە بولدى دەپ زارلاپ جىلار.

تەربەتتى ارى - بەرى ەس كىرمەدى،
نە بولعانىن بۇلار دا ەش بىلمەدى.
قىزدى قويىپ، ءجۇز مىڭ قول جەڭە الماعان،
اقىرى ۋ بەردى دەپ مولشەرلەدى.

* * *

كاتايۇن حاميرانعا جەتىپ باردى،
ەنتىگىپ اقىل - ەسى كەتىپ باردى.
− باتتالدى جايلاپ كەلدىم زاھار بەرىپ،
بويىنان اقىل - ەسى كەتىپ قالدى.

جەتى كۇندەي ول ەسىن جيا المايدى،
بادرۇن، عادىن اينالىپ قيا المايدى.
قولدان بەرمەي ورايدى ۇمتىل ەندى،
ولگەن باتتال ەشنارسە قىلا المايدى.

حاميران قالىڭ قولعا حابارلادى،
اتتاندى ءبىرى قالماي جابال ءبارى.
بادرۇن ءبىر جاعىنان سەيىتتى اڭدىپ،
عادىن قىز سوعىس سالىپ امالدادى.

اۋناتادى سەيىتتى اندا - ساندا،
قالاما دەپ ەس كىرىپ عازيز جانعا.
ءبىر كەزەك عادىن باراد جانىنا ونىڭ،
بادرۇن كەلەر ول كەزدە قان مايدانعا.

امالداپ وسىلايشا ءبىر ءتۇن ءوتتى،
تاڭ اتىپ ەرتەڭگىنىڭ كۇنى جەتتى.
حاميران كىسى سالىپ بالاسىنا،
«باتتالدى ءبىزدىڭ قولعا بەرسىن» دەپتى.

− بادرۇننەن ايىرمايمىن ءدال ءوز باسىن،
توكپەسىن باتتال ءۇشىن ول كوز جاسىن.
قايساردىڭ وتكەن كەزدە باسىن كەسكەن،
باتتالدى بەرسىن قولعا كوپ سوزباسىن.

عادىن قىز اشۋلاندى بۇل ءسوزدى ەستىپ،
− جاراتتى اللا كاپىرگە باتتالدى ءوش قىپ.
بارعاننىڭ قۇلاق - مۇرنىن كەسىپ الدى،
− ايتقانىڭا بۇل ءسوزدى بار دەپ ءوستىپ.

مۇنداي ءىستى بۇل باتتال تالاي كورگەن،
تالاي ءتۇسىپ زىندانعا، وتقا ورتەلگەن.
سول پالەنىڭ بارىنەن امان شىققان،
ءالباتتا ولمەس باتتال ۋ بەرگەننەن.

اتاما ايتىپ بارعىن بۇل ءسوزىمدى،
ارنايمىن باتتال ءۇشىن ءبىر ءوزىمدى.
باتتالعا بادرۇندى تەڭەمەيمىن،
يمان ءۇشىن بەردى اللا ءبىر ءتوزىمدى.
دەدى دە سوعىس سالدى ءۇش كۇن - ءۇش ءتۇن،
كوتەردى اۋىرلىعىن بارلىق ءىستىڭ.
بادرۇن، عادىنمەنەن كەزەكتەسىپ،
جولاتپادى باتتالعا ءۇش كۇن ەشكىم.

قالىڭ جاۋ ەڭ اقىردا قورشاپ الدى،
تاۋسىلىپ ازىقتارى سۋسىز قالدى.
باتتالدىڭ قاسىنا كەپ وكسىپ - وكسىپ،
«قۇدايعا امانات» دەپ جىلاپ الدى.

ەندى ازىراق كەشىكسە جاۋ قولىنا،
تۇسۋگە تۇتقىن بولىپ ەندى ايلاندى.
ەكەۋى بۇزىپ - جارىپ جاۋدىڭ توبىن،
بەت الىپ مالاتيا كەتىپ قالدى.

قۇيىلدى قالىڭ لاشكار تۇس - تۇس جاقتان،
ادامعا قانداي مىقتى ەسسىز جاتقان.
باتتالدى ءبىر تاقتايعا تاڭىپ الىپ،
جابىلىپ الىپ شىعىپ قاشارعا ارتقان.

شۇيىنشىلەپ «ءتۇستى» دەپ «باتتال قولعا»،
جىبەردى ماحسۇس ادام وسى جولدا.
تاعىنان قايسار ەستىپ ىرشىپ كەتتى،
بولعان سوڭ ءبىتتى دەسىپ باتتال قولدا.

− باتتالدى ولتىرەم دەيد ءتىرى قويماي،
قويمايمىن مۇسىلماننىڭ ءبارىن جويماي.
بارامىن لاشكار تارتىپ مالاتياعا،
قىلارمىن قاسقىر تيگەن قىزىل قويداي.



* * *

بولعاندا ءدال جەتى كۇن تاڭدا اقىر،
باتتال دا كوزىن اشتى كىرىپ اقىل.
بايلاۋلى اياق - قولى ءبىر تاقتايدا،
تاڭىلىپ ەسىل ەرىڭ قور بوپ جاتىر.

ويلادى − جاۋ قولىندا تۇتقىن بوپپىن،
ءبىراق جاۋعا جەڭىلىپ تۇسكەن جوقپىن.
ايلاسىنا ايەلدىڭ قالدىم ءتۇسىپ،
ءالى دە باستىڭ دىمى كەپكەن جوقسىڭ.

ساقشىلار كاتايۇنگە حابار بەردى،
ۋازىرلەر قىلىش ۇستاپ ءبارى كەلدى.
كاتايۇن قاسىنا كەپ باتتال ەردىڭ،
كورسەتتى پەردەسىن اپ ءجۇزىن ەندى.

− قىران قۇس توتىلۋشى ەد اياعىنان،
قاسقىرعا قوي جەم بولار ساياعىنان.
سەن تۇتىلدىڭ ايەلدىڭ ايلاسىنان،
كەلىپ - ەڭ قولعا تۇسپەي باياعىدان.

اكەم مەنەن اعامدى سەن ءولتىردىڭ،
ەكى اپامدى بۇلاپ اپ كىر كەلتىردىڭ.
قۇتىلمادىڭ قاس باتىر بولساڭ داعى،
ءوز قىلعانىڭ - الدىڭا ءبىر كەلتىردىم.

قىستانتن − بۇگىن قايسار − اعام مەنىڭ،
وعان دا بولدى ءمالىم سەنىڭ ءجونىڭ.
دىنگە كىر الدىن - الا ونان داعى،
قۇتقار جاندى راحىم قىپ وزىڭە - ءوزىڭ.

قاسارىسساڭ ەگەردە دىنگە كىرمەي،
قايسار الار باسىڭدى بۇگىن سەنىڭ.
شىرەندى كۇش جيىپ باتتال عازى،
اۋىر كورىپ، كەكتەنىپ قىزدىڭ ءسوزىن.

شىرەنگەندە ءۇزىلىپ كەتتى ارقان،
كويلەك - ىشتان دەنەدە القام - سالقام.
ءيا اللا دەپ دۇشمانعا كەتتى كىرىپ،
جۇمىرىقپەن الپىستى قىلدى تالقان.

قىلىش جۇمساپ، شالما ساپ قالىڭ كاپىر،
ۇستاپ الدى تاعى دا قويمادى اقىر.
ەكى جەردەن جارالى بولىپ قالدى،
قولعا ءتۇستى قورلانىپ قايران باتىر.

«تىر جالاڭاش، ويرانداپ كەتتى ءبىزدى،
باتىر شىقپاس عالامدا بۇعان تاتىر.
قۇرال بولسا قولىندا نە قىلماق» دەپ،
باسىن شايقاپ كاپىرلەر تاڭ بوپ جاتىر.

اقراتس ءبىر باستىعى قالىڭ قولدىڭ،
جاۋاپتى قولباسشىسى وسى جولدىڭ.
«ولتىرەيىك مۇنى دەپ تۇرىپ الدى»،
باتتالدىڭ ارەكەتىن كورىپ سول كۇن.

حاميران توقتاۋ ايتتى − بۇعان قاراي،
اپارايىق قايسارعا بەكەر قاراي.
ءوز قولىمەن ءولتىرسىن قايسار مۇنى،
كەكتەنىپ ءجۇر قايساردا تالاي - تالاي.

تاعى كوشتى باتتالدى بايلاپ الىپ،
بارىپ قوندى ءبىر جەرگە تاعى بارىپ.
سۇلۋ قيا دەۋشى ەدى جەردىڭ اتىن،
باتتالدى ءبىر اعاشقا قويدى تاڭىپ.

كاتايۇن سول اعاشتىڭ قارسىسىنا،
تىكتىردى ءوز شاتىرىن ورىن الىپ.
ەلدەن بولەك بەزەنىپ ءدال وسى كۇن،
باردى سەيىت قاسىنا ول جاسانىپ.

− ەي باتتال ءبىر جىگىتسىڭ ەلدەن بولەك،
جانىم اشىپ الدىڭا كەلدىم ەلەپ.
دىنىمىزگە ەگەردە كىرە قالساڭ،
سيىمدى كورسەتەر - ەم ەلدەن ەرەك.

بۇل جەرگە قايسار جەتىپ كەلمەس بۇرىن،
بۇل شارتتى ورىنداۋىڭ مۇلدەم كەرەك.
كونبەسەڭ بۇل سوزىمە امال بار ما،
ءولتىرىپ قىزىعىڭدى ەلدەر كورەد.

− باتتالدان الا المادى قىزدا جاۋاپ،
اتىپ تۇر، وقتى كوزبەن قىزدى قاداپ.
ەي اللا ساعان وڭاي، ماعان قيىن،
دەپ جالبارىپ قىلىپ تۇر كوپ ءمىناجات.

«وزىڭدە ءوز وبالىڭ» دەدى داعى،
قىز كەتتى ءوز الدىنا تەرىس قاراپ.
مالعۇندار قۋانىسىپ قىبى قانىپ،
جينالىپ توپ ورتادا ءىشتى اراق.

سەيىتتى ماتاۋداعى قىلدى تالكەك،
قىزعان سوڭ باستارىنا شىعىپ شاراپ.
ماس بولىپ ءبىر - بىرىنە سوعىلىسىپ،
اربەرىدەن سوڭ بارلىعى كەتتى تاراپ.
ۇيقى قايسى، ماس قايسى بەلگىسىزدەۋ،
ىشقىنىپ ىڭىلداسىپ قورىل سالاد.
اعاشتا باتتال عازى تۇر بايلاۋدا،
اتتەڭ دەپ ەرنىن تىستەپ ءتىس قايراۋدا.

ولىمنەن قورىقپايمىن ءبىراق كاپىر،
دايىن تۇر مۇسىلماندى ءبىر شايناۋعا.
دەپ تۇرعاندا ۋايىمداپ سەيىت الاڭ،
ءبىر جىلان ءتۇستى اعاشتان سۋىلداعان.

اسىنان قازان تولى كەلىپ ءىشتى،
سەزبەدى قالىڭ ماستار شۇرىلداعان.
ىشكەنمەن قويمادى باسىن سۇقتى،
سىلەكەيىن اعىزدى قايتا ءتىپتى.

ىدىس قويماي ارالاپ تاتىپ بولىپ،
ءوزى كەلگەن اعاشقا قايتا شىقتى.
باھرام قاراۋانشاھ بالاسى ەدى،
وزىنشە جاۋ لاشكاردىڭ ساراسى ەدى.

بارىنەن بۇرىن جاۋدىڭ وسى وياندى،
ءمانسابى باسقاسىنىڭ الاسا ەدى.
ويانىپ قۇلدارىنا سالدى ايعاي،
− پىسپادى ما استارىڭ ءالى قايناپ.

كوپ ءىشىپ، قارىن اشتى اراق - شاراپ،
اكەل دەپ استارىڭدى جاساپ - جايعاي.
داۋىسىنان باھرامنىڭ ءبارى وياندى،
بارلىعى دا تاماققا باس قويادى.

ءبىر ساعاتتاي بولعاندا تاماق ءىشىپ،
اقىل - ەسىن باھرامنىڭ ۋ جويادى.
دوڭبەكشيدى تىپىرشىپ كوزى الايىپ،
قاراسى جوق، كوزىندە اق مولايىپ.

كوبىك عىپ اۋزىنان ءتىلىن شايناپ،
جان ۇزەدى، باھرام شادىرايىپ.
نە بولعان دەپ بىرىنە - ءبىرى دەسىپ،
ءبارى كەلەد باھرامعا ۇيمەلەسىپ.

دەگەنشە ارت - ارتىنان الپىس ادام،
جان بەرەدى جىلاننىڭ ۋىن جەسىپ.
ازان - قازان لاشكارلار ۋ دا شۋ - شۋ،
جىلايدى، وكىرەدى بولىپ دۋ - دۋ.

كاتايۇننىڭ باھرام نىسانى ەدى،
ولگەنگە كەتتى كۇيىپ زاھارلاپ ۋ.
جانىنا باتتال عازى جەتىپ كەلدى،
− سيقىرلادىڭ سەن قايتىپ باھرام ەردى.

− قولىمنان مەنىڭ ەگەر كەلەر بولسا،
ماتالىپ مەن جاتارما - ەم بەكەرگە ەندى.
كاتايۇن مىنا سوزگە اشۋلانىپ،
قىلىشپەنەن سەيىتتى كەتتى سالىپ.

قۇدىرەتشە ەتكە تيمەي ءتيدى ارقانعا،
ارقاندى قيىپ ءتۇستى قىلىش بارىپ.
ەكى قولى سەيىتتىڭ بوساپ الدى،
ايعايلاپ ايبارلانىپ ناعرا سالدى.

كاتايۇن جانىنداعى قايتا قاشتى،
قولىنا قاپيادا تۇسپەي قالدى.
بار ەدى جان - جاعىندا ەكى باتىر،
تاپ بەردى سەيىتكە كەپ تاپپاي اقىل.
كەۋدەگە جۇمىرىقپەن ءبىر ۇرىپ ەد،
جىعىلدى الدىنا كەپ تارۇن اقىر.
تارۇننىڭ باسىپ تۇرىپ ءبىر اياعىن،
ايىردى قوس قولمەن شاتقاياعىن.

ءبوز جىرتقانداي ايرىلىپ كەتتى ءبىر سان،
تاۋىپ الدى تاعى سەيىت ءبىر تاياعىن.
ۇستاپ اپ ءبىرى اعاش، ءبىرى قىلىش،
سىرتىنان ۇرىپ جاتىر بىلىش - بىلىش.

سويىلعا جىعىلاما سەيىت وڭاي،
كەزىكپەسە جولىنا ۇلكەن قىرىس.
اقراتس كەلىپ قالدى قارسى الدىنا،
ۇستاماق بوپ ادەيى ول باردى دا.

سانمەنەن قولىنداعى ءبىر ۇرىپ - ەد،
جىعىلىپ ودا قالدى قارسى الدىندا.
سەيىت جالعىز اقىرى جاۋلار تىم كوپ،
سويىلداپ، شالما تاستاپ جابىلدى توپ.

شاشاما كوپكە توپىراق ۇستاپ الدى،
سەيىتتە ايتەۋ ولارعا جالىنۋ جوق.
سول كەزدە سالتاناتپەن كەلدى قايسار،
وزىنشە شەرىك تارتىپ قۇرىپ ايبار.

ءۋازىر - بەكتەر جينالىپ قارسى الدىنان،
احۋالىن باتتال عازى وعان ايتار.
قايسارعا جەتكىزدى ولار قوسىپ - قوسىپ،
قان قالمادى بەتىندە قايسار شوشىپ.

− قازىر اكەل باسىن كەس − دەيدى قايسار،
وتىرا الماي اياعىن ءسوزدىڭ توسىپ.
ءبىر ءۋازىرى قايساردىڭ يامليحا اتتى،
قايسارعا توپ ىشىنەن سول ءتىل قاتتى.

− تامبايما مۇنىڭ قانى قارا جەرگە،
ول جەرگە ءشوپ شىقپاي ما جۇمساق - قاتتى.
قانمەنەن سۋارىلعان جامىل وتقا،
جايماي ما تۇس - تۇسىنان حايۋاناتتى.

سول وتقا سەمىرگەن قوي قانداي بولار،
بولادى ونىڭ ەتى − ءدامدى ءتاتتى.
ايەل مەن ەر بۇل ەتتەن جەمەيمە ەكەن،
قۇنىعىپ نەتكەن ءدامدى ەت دەمەيمە ەكەن.

سونىمەن شاھۋاتقا ارالاسىپ،
ءبىر باتتال شىقسا، حالىق نە دەيدى ەكەن.
قۇتىلدى باتتال تاريۇن جاققان وتتان،
ولمەي ءجۇر تالاي مەرگەن اتقان وقتان.

عۇحابا ۋ بەرسەدە تۇك قىلعان جوق،
قاق جارىپ بۇزىپ وتەر تالاي توپتان.
− يامليحا قالاي ايتتىڭ بۇل ءسوزىڭدى،
ساناۋشى - ەم اقىلشىم دەپ ءبىر ءوزىڭدى.

«باتتالدى قويا بەر دەپ تۇرعانىڭ با،
ايتقانىڭ تىم ورىنسىز بوپ سەزىلدى.
− ەي پاتشا توس ءسوزىمنىڭ اياعى بار،
ءبىر قۇدىق بار دەۋشى ەدى باياعىلار.

قۇدىق اتى − جاھاننام، ورنى ءارجاستا،
دەمەسەڭ اتى قۇدىق باياعى نار.
باياعىدا بۇل سياقتى بىرەۋ وتكەن،
نەشە ولتىرسە تىرىلگەن، تۇپكە جەتكەن.
سالعان سوڭ اقىرىندا سول قۇدىققا،
تىنىش بوپ جاي - جايىنا حالىق كەتكەن.
قۇتىلامىز سالساڭىز سول قۇدىققا،
تىنىش بول بايلاپ - ماتاپ سوعان تىق تا.

بۇل اقىلدى قايسار دا كوردى ماقۇل،
جينالسىن دەپ شاشتى ءامىر جالپاق جۇرتقا.
باتتالدى بايلاپ - ماتاپ الىپ كەلدى،
تاستاماق سول قۇدىققا ەسىل ەردى.

ءبىر تاقتايدىڭ ۇستىنە وتىرعىزىپ،
جەندەتكە موينىن ءۇز دەپ ءامىر بەردى.
قاسىنا قىلىش ۇستاپ جەندەت باردى،
باتتال ەر سول تاقتايدى قوزعاپ قالدى.

تاقتاي قاعىپ جەندەت تە كەتتى ۇشىپ،
قۇدىققا باتتال تۇسكەن قۇلاپ قالدى.
باتتالدى سول قۇدىققا قويدى تاستاپ،
جۇرەگى دۇشمان جاقتىڭ تىم - اق اسقاق.
لاقتىردى اۋىر تاستى سول قۇدىققا،
بارلىعى دا لاشكاردىڭ قايسار باستاپ.


* * *

عادىن قىز، بادرۇنمەن بۇرىن بارعان،
ءامىر عۇمار بۇلاردان حابار العان.
قايعىرىپ باتتال ەرگە عاۋام حالىق،
ياحيا ءبىنۇ ءمانسۇردى ىسكە سالعان.

جاۋ ىشىنە ياحيا كەتتى ءسىڭىپ،
قايساردىڭ بار قىلىعىن الدى ءبىلىپ.
قۇدىققا تاستاعاندا باتتال ەردى،
كوزىمەن كوردى ءبارىن بىرگە ءجۇرىپ.

مالاتياعا ياحيا قايتىپ كەلدى،
حاباردى كوزبەن كورگەن ايتىپ كەلدى.
كۇڭىرەنىپ مۇسىلماندار كەتتى جىلاپ،
دۇعا قىپ ءنازىر - نياز ايتىپ كوردى.

* * *

ورايدان پايدالانىپ فاعفۇر چىن،
لاشكاردى ءوزى باستاپ ەكى ءجۇز مىڭ.
كەلگەنىن حابارلادى مۇسىلمانعا،
ياحيا ءمانسۇر ۇعلى تاعى ءبىر كۇن.

قايسارعا فاعفۇر چىن جازعان حاتتى،
«قورلىعى باتتال عازى قاتتى باتتى.
ءولتىردى ۇعلىمدى بەكتەرىمەن،
جازاسىن قىلعايسىڭ دەپ ەندى قاتتى.

لاشكارمەن ەكى ءجۇز مىڭ جولعا شىقتىم،
باتتالدىڭ جوعالعانىن ەندى ۇقتىم.
مالاتيانىڭ ۇشىرىپ كۇلىن كوككە،
كەك الۋدى نيەت قىپ ىشكە بۇكتىم.

لاشكارىڭمەن سەن دە كەل ءبىر جاعىنان،
كىرەيىك وي جاعىنان، قىر جاعىنان.
اراعا الىپ قىلايىق جەرمەن جەكسەن،
دەگەندەي ماڭگىلىككە تۇرما بۇدان.»

قايسارعا كەپ قوسىلدى قيراۋانشا،
لاشكارىن باستاپ كەلىپ مىڭداپ قانشا.
قايسارعا كەلىسىمەن قويدى تالاپ،
ءىسى ءتۇستى قايساردىڭ دەگەن جانشا.

− كاتايۇندى ەي قايسار بەرگىل ماعان،
جار بولدىم جامان كۇندە تالاي ساعان.
ەكى ۇلىم, كوپ لاشكارىم ويران بولدى،
ءبىر سەنى قورعايمىن دەپ جاۋدان امان.

بۇل تىلەك ورىندالسا دەپپىن ساعان،
ءبىر تانبايمىن دوستىقتان بولما الاڭ.
ەگەردە تىلەگىمدى بەرمەسەڭىز،
دوستىقتان ءۇزىل - كەسىل ءبىراق قالام.

بۇل سوزگە قايمىعادى رۇم قايسار،
رەنجىتپە قىراۋان شاھ قازىر قايتار.
اقىلداسىپ كورمەك بوپ كاتايۇنگە،
ءوزى كەپ قارىنداسقا ءجونىن ايتار.

قيراۋان كومىر قارا، ءتىسى ءاپپاق،
كورىكسىز ءبىر جان ەدى ءسوزى شاتپاق.
سول كەزدە اسىپ كەتكەن ناق ءجۇز جاستان،
قويعانمەن ونى پاتشا ەلى قاپتاپ.

اجىم بەت، قۋشىق - شەكە، شوقپار مۇرىن،
كورگەن جان شوشيتۇعىن كورسە ءتۇرىن.
قايسار كەپ كاتايۇنگە ماقتاعانمەن،
كاتايۇن بىلەتۇعىن − بۇرىن سىرىن.

− ەي اعا، تاپقان تەڭىڭ وسى ادام با؟
بولماي ما ءوز تەڭدەسى ءار ادامدا.
تاپقانى كاتايۇننىڭ وسى ما دەپ،
ولگەنشە قىلماقپىن با بەتكە تاڭبا.
− قارىنداس ايتقان ءسوزدى الما اۋىر،
قيراۋاندى كورمەيمىن مەن دە ءتاۋىر.
بەرمەيمىن كاتايۇندى دەسەم وعان،
كەتكەلى تۇر دۇشمانداسىپ بولماي باۋىر.

دەدى دە قيراۋاندى قويدى الداپ،
− سالايىق دەپ الدىمەن جاۋعا سالماق.
لاشكارى مۇسىلماننىڭ جەڭىلگەن كۇن،
ناق سول كۇنى كاتايۇن سىزگە بارماق.

ءماز بولدى قيراۋانشا مىنا سوزگە،
كەلەدى نەشە كۇندەي ۇيقى كوزگە.
كاتەيىن ىزالاندى اعاسىنا،
ايتتى، − دەپ، − قالاي بار دەپ مىنا ەزگە.

ەسىنە بارعان سايىن سەيىت ءتۇستى،
ەر ەدى ءوزى سۇلۋ، ءوزى كۇشتى.
جان ەدى ەرلىگىنە ءبىلىمى ساي،
اقىلدى، ايلالى ەدى ءىشتى - تىستى.

شاۋپىپىن ءوز قولىما ءوزىم بالتا،
باتتال كەتتى موينىما قانىن ارتا.
ناق تەڭىم ەندى ويلاسام باتتال ەكەن،
دەپ ەگىلىپ جىلايدى جاسىن سارقا.


* * *

فاعفۇردىڭ ەستىگەن سوڭ بۇل حابارىن،
حاليفاعا ءامىر عۇمار قىلدى ءمالىم.
اقىلشى ۋازىرلەرىن قولباسىسىن،
اقىلداستى حاليفا جيىپ ءبارىن.
فاعفۇرعا ءامىر عۇمار دايىندالدى،
لاشكەرىن قىرىق مىڭداي ىسكە سالدى.
نەشە ءجۇز مىڭ لاشكەرمەن فاعفۇر، قايسار،
جەر قايىسىپ مايداننان ورىن الدى.

ول كۇن ءوتتى، ەرتەڭنىڭ تاڭى تۋىپ،
سوعىسقا ەكى جاق تا كەرناي شالدى.
مايدانعا فاعفۇر جاقتان عانقاس كەلىپ،
ات ويناتتى تەڭگەرمەي ەش ءبىر جاندى.

عادىن قىز قارسى شاپتى بۇعان قاراي،
ايعايعا «توقتا» دەگەن ەش قاراماي.
− اتىڭ كىم؟ دەپ سۇراپ ەد ونان عانقاس،
بەرمەستەن وعان جاۋاپ كەلدى جاناي.

عانقاس ۇردى قىلىشپەن قاتۋلانىپ،
قالقان تۇتتى عادىن قىز قارسى بارىپ.
ادام امان، ول قىلىش اتقا ءتيدى،
قىلىش كەستى ات موينىن اعىپ بارىپ.

ات جىعىلىپ عادىن قىز جاياۋ قالدى،
عانقاس اتىن قىلىشپەن ودا شالدى.
ات اياعىن سىلتەگەن قىلىش كەسىپ،
اتپەن بىرگە عانقاس تا دومالادى.

ورنىنان تۇرعانشا عانقاس ەندى،
سىباعاسىن عادىن قىز تولىق بەردى.
كوز ىلەسپەس ەرەكشە قيمىل جاساپ،
دەنەسىن عانقاس باتىر ەكى ءبولدى.

− انا جىگىت كىم؟ − دەدى ءامىر عۇمار،
بادرۇننەن سۇراپ ءبىلىپ ءجونىن ۇعار.
ات اكەلىپ مىنگىزىپ عادىن قىزعا،
العىس ايتىپ جاماعات دۇعا قىلار.

عانقاستىڭ مايدانعا ەندى ۇلى شىقتى،
ويلانىپ ءبىر قۋلىقتى ىشكە بۇكتى.
عادىن قىز باسقا قالقان تۇتقانىندا،
بايقاتپاي قولتىعىنان قىلىش سۇقتى.

عادىن قىز شاھيت بولدى وسى ارادا،
اجالدان اللا جازعان جان قالاما.
بادرۇن شاۋىپ كەلىپ قىلىش ۇرىپ،
جەمتىك قىلدى جەندەتتى پارا - پارا.

بادرۇن تاعى ىستەدى قانداي ءىستى؟
بولعان سوڭ عاشىق دەرتى سونداي كۇشتى.
عادىننىڭ كەۋدەسىنە سابىن تىرەپ،
قىلىشتىڭ ءبىز ۇشىنا ءوزى ءتۇستى.

بولدى شاھيت سول جەردە ەكى عاشىق،
اجالدان قۇتىلاما پەندە قاشىپ.
نامازىن ەكەۋىنىڭ بىرگە وقىدى،
جاناشىر مۇسىلماندار زار جىلاسىپ.

* * *

ەكى جاق وسىلايشا تۇرىپ تۇرسىن،
نە بولاد الداعى ءىستى اللا ءبىلسىن.
بۇل قيسا، تاعى از عانا ىلگەرىلەپ،
باتتالدان قۇدىقتاعى كەڭەس قۇرسىن.

قۇدىققا باتتال عازى ءتۇسىپ كەتتى،
تارايىپ دەمالىسى قىسىپ كەتتى.
بالشىققا تىزەسىنەن كەتتى كىرىپ،
اياقتان ايرىلمايتىن جەلىم تەكتى.

اياعىن «ءيا اللا» دەپ الدى جۇلىپ،
باسقا ادام شىعار ەمەس كەتسە كىرىپ.
وقىدى ءۇش ءجۇز قايتا حۇل ھۋاللاھ،
سيىنىپ ءبىر قۇدايعا شەتتە تۇرىپ.

تاس قاراڭعى ەشقانداي ساڭلاۋى جوق،
لاقتىرعان تاس قۇدىققا تۇسەدى توپ.
باتتال عازى قىرىق قادام جۇرەدى العا،
تىرەلدى قازعان قۇدىق تامىنا كەپ.

ساتىرلاپ لاقتىرعان تاس ءتۇسىپ جاتىر،
جابىستى ەرنەۋ تامعا باتتال باتىر.
شاشىراپ جەلىم بالشىق تاس تۇسكەندە،
قۇدىقتىڭ بوپ كەتتى ءىشى وپىر - توپىر.

تۇرعان جوق باتتال عازى اسىپ - ساسىپ،
ءبىر جارىق بار شىعار دەپ بولسا ءناسىپ.
جەندەتتى باتتالمەنەن بىرگە تۇسكەن،
قالىڭ تاس الداقاشان قالدى باسىپ.

جارىعى ءبىر شىراقتىڭ انادايدان،
كوزىنە ءتۇستى باتتال الىس جايدان.
بايقاسا قالىڭ جىلان قاپتاپ كەلەد،
بىرەۋى ءبىر تۇيەدەي شەپتەر جايعان.

باتتال عازى ءبىلىپ تۇر ءبارىن ۇعىپ،
اينالا قويدى وزىنە سىزىق سىزىپ.
كۇرسى اياتىن كىدىرمەي وقي بەرىپ،
سول سىزىقتىڭ ىشىنە قالدى تۇرىپ.
سىرت جاعىنا سىزىقتىڭ جىلاندار كەپ،
تۇرىستى قاتار - قاتار قۇرعانداي شەپ.
كوزىمەن كوپ جىلاننىڭ قۇدىق ءىشى،
جارىق بولدى كۇن نۇرى تۇسكەندەي تەك.

قالىپتى تاۋتوبە بوپ لاقتىرعان تاس،
اعىزدى باتتال عازى شۇكىرلىك جاس.
ەڭ سوڭىنان كورىندى ءبىر ايداعار،
ۇستىندە ءبىر جىلان بار ءوزى الا باس.

باسى الا، دەنەسى ونىڭ جاسىل تۇستەس،
ۇستىنەن ايداعاردىڭ ءسىرا تۇسپەس.
وڭ - سولىندا قورشاعان كوپ جىلان بار،
ساقشىسىنداي قورعاعان كوپتەن ىستەس.

كورگەن جەردەن بۇل جىلان سەيىتتى تەك،
قازىقتاي بوپ، قۇرمەت قىپ شانشىلدى كەپ.
قۇدىرەتشە ءتىل قاتتى سەيىتكە بۇل،
− ۇرپاعى حاق پايعامبار − بارمىسىڭ دەپ.

− كەلگەنىڭ تاعدىر ءىسى بۇل اراعا،
تىس قالاتىن تاعدىردان جان بولاما.
قام جەمە حاق ءراسۇل تامشىسىڭ،
كورەسىڭ كوپ عاجايىپ بۇل ارادا.

مەن پاتشاسى بۇل تۇرعان جىلانداردىڭ،
مەنى ەرىتتى وقىعان قۇراندارىڭ.
شاھماران مەنىڭ اتىم ساقتا ەسىڭە،
جاۋىمىن حاق ءامىرىن بۇرعانداردىڭ.

سۇلەيمەنگە ءبىر كەزدە بولعام سەرىك،
جىلانعا پاتشا قىلىپ بەرگەن ەرىك.
سۇلەيمەن كەتكەننەن سوڭ دۇنيەدەن،
عاففان پاتشا قامادى مەنى كورىپ.

مەنى جاھان ەرىكسىز كەزدىردى ول،
ارالاتتى تاۋ - تاستى وڭ مەنەن سول.
وسىمدىكتىڭ سىرلارىن مەنەن سۇراپ،
اتتارىن ءدارى ءشوپتىڭ جازدىردى ول.

قۇتىلدىم ونان داعى ەسەن - امان،
بۇل قۇدىقتا مەكەندەپ نەشە زامان.
حاق ءراسۇلدىڭ تۇسىندا ءبىر ءمارتابا،
سىرتقا شىقتىم راسۇلگە قىلىپ سالام.

ەي سەيىت ۋاقىتى بار ءار نارسەنىڭ،
شىعاسىڭ امان - ەسەن بولما الاڭ.
بولعانمەن ادامعا ءتاس، اللاعا وڭاي،
قۇتقارادى نە كۇننەن مۇنان جامان.

اش ەدى باتتال عازى نەشە كۇندەي،
وتكىزدى نەشە ءتۇندى كوزىن ىلمەي.
شاھماران ءبىر تاس بەردى مارجانعا ۇقساس،
«اۋزىڭا سالىپ قوي» دەپ بەكەر جۇرمەي.

اۋىزعا سالىپ ەدى وسى تاستى،
جەگەندەي بولدى تاعام ءدامدى استى.
راقاتتانىپ، بويىنا قۋات كىرىپ،
سەيىتتى وسى كەزدە ۇيقى باستى.

* * *

وسى جەردە تۇرا تۇرسىن ۇيىقتاپ سەيىت،
ءمان - جايىن كاتايۇننىڭ ناقتاپ دەيىك.
وكىنىپ قىلعانىنا پۇشايمان بوپ،
كوزىنەن جاس كەتپەدى، كۇندە كەيىپ.

قۇدىققا سەيىت جاتقان كەلەد كۇندە،
زار يلەيدى، اھ ۇرىپ، كۇلمەيد مۇلدە.
«كاتايۇن سەندە وبال جوق» دەپ جىلايدى،
كورمەيدى كۇلكى كۇندە، ۇيقى تۇندە.

كىشكەنە ءبىر - ەكى تاس ادام كەلسە،
لاقتىرادى قىر قىلىپ، ادام كورسە.
ەسىنەن ايرىلىپ قالار كەيدە،
سەيىت دەپ كەتەتىندەي ەگەر ولسە.

* * *

كەلەيىك ەندى سوعىس مايدانىنا،
ەكى جاق كىردى سوعىس قاينامىنا.
مايدانعا عابدۇلۋاھاپ كارى شىقتى،
ايتقىزباي ءوزىن - ءوزى ايدادى دا.

كۇففاردان تالۇن شىقتى بۇعان قارسى،
باتىر ەد ءتۇسىپ جۇرگەن اسىعى الشى.
− ەي شالىم، سەنەن باسقا كىسى جوقپا؟
شىعارلىق لاشكارىڭدا ماعان قارسى.

دەگەن سوڭ عابدۇلۋاھاپ اشۋلاندى،
− ەي جاۋىز بوس كورمەڭىز كارى شالدى.
اجالىڭ بۇگىنگى كۇن شالدان بولار،
جايلاعام سەندەيلەردەن تالاي جاندى.

بۇل سوزگە نامىستانىپ مالعۇن تالۇت،
كۇرزى ۇردى الدىن الا قارسى بارىپ.
قالقان ۇستاپ قورعاندى عابدۇلۋاھاپ،
ەش جەرگە دارىتپادى الدىن الىپ.

كارىگە كەلگەنىندە ەندى كەزەك،
كورسەتتى ۇلكەن قايرات ەلدەن ەرەك.
كەۋدەدەن سۇققان نايزا شىقتى ارقادان،
جانى شىقتى قورقىراپ ەلدەن بولەك.

مۇنان سوڭ جاۋ جاعىنان شىقتى شامعۇن،
جەر - سۋعا سيماي جۇرگەن ەدى مالعۇن.
ونى دا اتتاندىردى جاھاننامعا،
«ارتىنان» دەپ «تالۇننىڭ سەن دە بارعىن».

قايسار مەنەن فاعفۇر مۇنى كورىپ،
تاڭ قالدى كارى شالعا ويىن ءبولىپ.
قايراتىنا شايحتىڭ تاڭداي قاقتى،
قالعان سوڭ ەكى باتىر قولدان ءولىپ.

مايدانعا ەندى جاۋدان ۇران شىقتى،
باتىرى - ەد فاعفۇر چىن ءوزى مىقتى.
تايسادى كارىمەنەن ايقاسۋدان،
وق اتىپ، قاپيادا وراي كۇتتى.

شايحتىڭ يىعىنان كەتتى ءوتىپ،
احمەت كەلدى، مايدانعا شايح كەتىپ.
ۇران مەن احمەت تىران كوپ الىستى،
الا الماي ءبىرىن - ءبىرى ءالى جەتىپ.

اتىنا احمەتتىڭ قىلىش ءتيدى،
قانسىراتىپ تامىرىن قىلىش قيدى.
احمەت تىرران شەگىندى قان مايداننان،
ورنىنا عالي ءبىنۇ ھاشىم كىردى.
ونى دا شاھيت قىلدى مالعۇن ۇران،
شاھيت بولدى كەلگەننىڭ ءبارى مۇنان.
جيىنى ادام بولدى وننان اسا،
مۇسىلمانعا تۇسكەندەي بوپ اۋىر تۇمان.

اقىرى ەكى لاشكار ارالاستى،
قان ساسىپ، قان مايداندى ءولىم باستى.
دۇشمان كوپ، مۇسىلمان از وڭدا قۇداي،
ءامىر عۇمار − ويلانىپ قاتتى ساستى.

تىلەندى ءمىناجات قىپ جاپپار حاقتان،
سول كەزدە كورىندى شاڭ باعداد جاقتان.
عاسكەرمەن ەكى ءجۇز مىڭ شەرۋ تارتىپ،
حاليفا بولىپ شىقتى كەلە جاتقان.

تۋى بار پايعامباردىڭ الدا ۇستاعان،
باستاۋشى لاشكارى بار جول نۇسقاعان.
وڭدا ون مىڭ، سولدا ون مىڭ قورعاۋشى بار،
تارتىپپەن ارالىق قىپ جول تاستاعان.

وق جاۋدىردى كەلدى دە دۇشمان جاققا،
وققا ۇشتى كوپ كاپىرلەر اتقان شاقتا.
تىقسىردى قايسار، فاعفۇر لاشكارلارىن،
جاۋ جاعى ساسقالاقتاپ قالدى اپتاپتا.

بارلىق عازى باستاعان ءامىر عۇمار،
حاليفاعا سالەم بەردى حاتىپ قۇمار.
سەيىلىپ جاۋ جاعىنىڭ باسىمىنان،
قۋانىپ مۇسىلماننىڭ كوڭىلى تىنار.



* * *

سەيىتكە ءبىز كەلەيىك ۇيىقتاپ قالعان،
ءتىل قاتىپ، شاھماراننان جاۋاپ العان.
مىزعاپ كەتىپ، ۇيقىدان ويانعاندا،
كورىندى ەكى شىراق وت بوپ جانعان.

سۇيتسە ايداعار كوزى ەكەن ەكى شىراق،
كورىنگەن الىس جەردەن وت بوپ ءبىراق.
اۋزىنا سول قۇدىقتىڭ باسىن بەرىپ،
قۇيرىعى سەيىت جاقتا جاتتى سۇلاپ.

سەيىت وتىر ىشىنەن قۇران وقىپ،
الداعى ءىستى كوڭىلگە ويلاپ توقىپ.
اندا - ساندا قۇيرىعىن بىلعاقتاتىپ،
كەتەر ەمەس ايداعار العان بەكىپ.

سەيىتكە سوندا بارىپ ءبىر وي ءتۇستى،
قۇيرىعىن ايداعاردىڭ ۇستاپ قىستى.
سەرپىگەندە ايداعار قۇيرىعىمەن،
سەرپىنمەن بىرگە سەيىت اسپانعا ۇشتى.

سىرتىنا سول قۇدىقتىڭ ءتۇستى بارىپ،
اللا القاسا پاندەسى بولماس عارىپ.
سەيىتتى شىعاردى دا سول قۇدىقتان،
كەتتى ايداعار قۇيرىعىن جيىپ الىپ.

قارسى الدىنان ءبىر ۇڭگىر سەيىت كوردى،
ەپتەپ باسىپ ۇڭگىرگە سەيىت كەلدى.
الدىندا سول ۇڭگىردىڭ اعىپ جاتقان،
تاعى كوردى ءبىر تۇنىق بۇلاقتى ەندى.

دارەت الىپ، وقىدى سەيىت ناماز،
شۇكىرلىك ءبىر اللاعا قىلدى ساباز.
جاقسىلىق - جاماندىقتىڭ ءبارىن كوردى،
ءبىراقتا اللا ىسىنە ەمەس ناراز.

ءبىر قورا قوي ايداعان جالعىز ادام،
كەلە جاتىر جاقىنداپ بۇعان تامان.
باسىنا سول قۇدىقتىڭ كەلدى داعى،
سويلەدى ءبىرقانشا ءسوز جامان - جامان.

سەيىت ايتتى − ەي قويشى نە دەپ ءجۇرسىڭ،
قويشى ايتادى − دەپ ءجۇرمىن «سەيىت قۇرسىن.»
سەيىت ايتاد − بۇل قويلار كىمدىكى دەپ،
قويشى − دەيد − كاتايۇننىڭ ايتامىن شىن.

الىپتى مالاتيانى قورشاپ قايسار،
قۇرىتىپ مۇسىلماندى ءبىراق قايتار.
بىرلەستى فاعفۇرمەن الداقاشان،
ەي ادام ءسوزىڭ بار ما بۇعان ايتار.

سەيىت ايتاد شوپانعا اتىڭىز كىم؟
اتىم − لاۋلان كاتايۇن قويشىسىمىن.
سەيىت ايتاد − سەن مەنى تانيمىسىڭ،
− جان ەكەنسىڭ باتتالعا وقشايتۇعىن.

باتتال ايتتى يمان ايت ءدال تانىدىڭ،
ءيا ءوزىمىن، باتتالدىڭ ءيا جانىمىن.
قاسارىستى بۇل قويشى يمان ايتپاي،
ويلامادى قامدارىن ءوز جانىنىڭ.

بار كيىمىن قويشىنىڭ شەشىپ الدى،
جالاڭاشتاپ قۇدىققا ونى سالدى.
قويشى بولىپ جاسانىپ كيىنىپ اپ،
تاياق ۇستاپ قورالى قويعا باردى.

كەشكە دەيىن قوي جايدى ۇزىن كۇندە،
كەشكە قايتتى ورىستەن قويمەن بىرگە.
قوي باستاپ كەلەدى تۋرا تارتىپ،
كورمەگەن جەر بولماسا سەيىت مۇلدە.

ۇيرەنگەن قوراسىنا قوي كەپ كىردى،
بايقاستاپ، قويشى ءۇيىن سەيىت ءجۇردى.
ۇستىنە ءبىر سۇپىنىڭ قوي تەرىسى،
توسەلگەنىن تاپتەشتەپ سەيىت ءبىلدى.

سەيىت كەلىپ وتىردى وسى جەرگە،
اپاق - ساپاق كۇن نۇرى باتقان كەزدە.
ءبىر اياق اس، ءبىر - ەكى نان اكەلدى،
ءبىر كۇزەتشى سەيىتكە بارىپ لەزدە.

تاماعى ەدى قويشىنىڭ جەيتىن كۇندە،
ءىشىپ - جەپ تويىپ الدى سەيىت مۇلدە.
ءبىر كەزدە قارا اتلاس كويلەك كيىپ،
كاتايۇن جەتىپ كەلدى ءىڭىر تۇندە.

كوز قۇيرىعىن باتتال دا سالىپ قويدى،
كاتايۇن ەكەندىگىن تانىپ قويدى.
كەتىپتى سۇلۋلانىپ ەلدەن ەرەك،
تۇكپىرىنە جۇرەگىنىڭ الىپ قويدى.

ءبىر كەزدە كاتايۇن قىز باستادى ءسوز،
− ەي لاۋلان − ءبىر حابارعا بولدىڭ با كەز.
باتتالدان ءبىر حاباردى اكەلسەڭىز،
بايلىققا كەنەلتپەكپىن كەشىكپەي تەز.
− ەي حانىشا، قۇدىققا بۇگىن باردىم،
كەشكە دەيىن وتىرىپ قۇلاق سالدىم.
ىڭىرسىعان، قينالعان داۋىس شىعاد،
بىلە الماي نەتكەن دىبىس اڭ - تاڭ قالدىم.

دەي بەرگەندە كاتايۇن كەتتى بوزداپ،
تۇتاندى عاشىق وتى لاۋلاپ قوزداپ.
«وزىمە - ءوزىم قىلدىم قاستىقتى» دەپ،
جازعىردى ءوزىن - ءوزى باردى قوزعاپ.

سوندا سەيىت تىلەدى ىشتەن تىلەك،
قۇداي اۋ − بۇل قىز قاپتى مەنى تىلەپ.
قۇدىرەتىڭمەن جاراتقان ەرىتىپسىڭ،
تاستان دا قاتتى ەدى عوي مىنا جۇرەك.

دەدى دە كاتايۇنگە قاتادى ءتىل،
− ايتايىن مەن ءبىر اقىل، قۇلاعىڭ ءتۇر.
بىرنەشە بەرىك ارقان تاۋىپ قوي دا،
ەرتەڭ ەرتە قۇدىقتىڭ باسىنا ءجۇر.

مەنى سال سول قۇدىققا ارقان بايلاپ،
بار بولسا الىپ شىعايىن ءيا قۇدايلاپ.
الايىن ەڭ بولماسا ءبىر حابارىن،
ءولى مە، ءيا ءتىرى مە ناق ابايلاپ.

بۇل سوزگە قىز كاتايۇن بەك قۋاندى،
«ەي لاۋلان شىنىڭ با» دەپ كەتتى جايناپ.
مۇتپاسپىن وسى ءىستى ىستەر بولساڭ،
بەرەرمىن بار مالىمدى الدىڭا ايداپ.

سونىمەن وسى كۇننىڭ تاڭى اعاردى،
لاۋلان مەن كاتايۇن قىز ارقان الدى.
سىرتىندا ەكى ساقشى، ءبىر مالاي بار،
بەسەۋى سول قۇدىققا ەرتە باردى.

لاۋلان ايتتى قۇدىققا ەرتە كەلدىم،
سول كەزدە ءبىر جالاڭاش كىسى كوردىم.
بەكەر ادام ول ەمەس ويلاعاندا،
استىنا ءتۇسىپ كەتتى انا بەلدىڭ.

ەكەۋىمىز ەي كاتايۇن ءىز شالايىق،
استىنا انا بەلدىڭ ءبىز بارايىق.
ول جەردەن ادام ءىزى كەزىكپەسە،
ونان سوڭ قۇدىققا ارقان ءبىز سالايىق.

دەگەن سوڭ ەكەۋى دە سولاي ءجۇردى،
ادامداردان تاسالاۋ جەرگە كىردى.
سول كەزدە كاتايۇننىڭ تىزگىنىنەن،
باتتال ۇستاپ قولىنىڭ قارىنا ءىلدى.

كۇرگەيلەمەي باتتال دا اشتى بەتىن،
تانىتۋدىڭ وڭاشا تاپتى رەتىن.
− مەن لاۋلانعا كاتايۇن ۇقسايمىن با،
دەپ تىگىلىپ قارادى − قىزعا دا وكىم.

تانىدى كاتايۇن قىز سوندا بارىپ،
قۇلاپ ءتۇستى اتىنان ءولىپ تالىپ.
باسسالدى دا باتتالدى ەگىلدى كەپ،
باتتال وتىر قىز باسىن تىزەگە الىپ.

كاتايۇن كوزىن اشىپ ەسىن جيدى،
ءتۇسىم بە، ءوڭىم بە دەپ باسىن ءيدى.
باتتال ايتتى ءتۇس ەمەس ءوڭىڭىز بۇل،
اللانىڭ راقىمەتى بىزگە ءتيدى.
ۋىنان عۇحابانىڭ ساقتادى اللا،
وتىنان تاريۇننىڭ قاققان اللا.
شىعاردى مىنە بۇگىن بۇل قۇدىقتان،
مىڭ شۇكىر قانداي جەردە باققان اللا.

كاتەيىن قىز اياعىن بارىپ قۇشتى،
وتكىزدىم دەپ كەشىرمەس ءبىر قىلمىستى.
قىزمەتىڭدە بولماقپىن مۇنان كەيىن،
مەيلىڭ ءولتىر، مەيلىڭ كەش وتكەن ءىستى.

جۇباتتى قىز كوڭىلىن باتتال اۋلاپ،
− جار تانىدىڭ، كەرەك جوق، سەن دە اۋناپ.
ءبارى دە تاعدىر ءىسى وكىنبەڭىز،
قايتەسىز ورتاڭىز سول بۇكىل اۋماق.

سونىمەن ادامدارعا كەلدى قايتىپ،
قۋانتتى بار ادامدى ءجونىن ايتىپ.
يمان ايتىپ، مۇسىلمان بولدى ءبارى،
ازدا بولسا مۇسىلمان توبىن بايىتىپ.

باتتالدىڭ قارۋ - جاراق، ات پەن تونىن،
كەلتىردى بارلىعىن دا ءسۇيىپ قولىن.
مالاتيانىڭ سۇرادى باتتال ءجونىن،
ول سۇراماي قايتەدى تۋعان جەرىن.

قايسار، فاعفۇر لاشكارى سوعىسقانىن،
ايتىپ بەردى حاليفا كەلگەندەرىن.
كاتەيىن باتتالمەنەن شارگە بارىپ،
توقتالماي مالاتياعا تارتىپ كەتتى،
جول ءجونى بارلىعى دا باتتالعا انىق.


* * *

كەلەيىك ەندى سوعىس مايدانىنا،
مايدان قىزىپ ەكى جاق قاينادى دا.
كەلگەنىن حاليفانىڭ ايتقان ەدىك،
دەر كەزىندە ءبىر قۇداي ايدادى دا.

ەكى جاق − ول كۇن قايتتى جاتاعىنا،
قىزىل قانعا جاۋ جاعى باتادى دا.
ەرتەڭىندە جەكپە - جەك مايدان بولدى،
شاقىردى مايدانعا التىن اتادى دا.

ەڭ الدىمەن مايدانعا مۇسىلماننان،
ىركىلمەي ءبىنۇ مىرزاپ بارعان.
ارت - ارتىنان كەلسە دە ەلۋ كاپىر،
بىردەن - بىردەن قيراتىپ تەڭدىك العان.

ساعى سىنىپ جاۋ جاعى شۋىلداسا،
مۇسىلمان تاكبىر ايتتى قۋانعاننان.
ەڭ اقىردا حاليفا ۇران شىقتى،
الدىنعى كۇن اتاق اپ بولعان مىقتى.

ەكەۋى كوپ الىستى جەڭىسە الماي،
جاياۋلاپ ەڭ اقىردا بەلدەن تۇتتى.
ۇراندى عالي سوندا الىپ ۇردى،
باسىن كەسىپ سول جەردە مايدانعا ءىلدى.

جالۇت شىقتى ارتىنان كاپىر جاقتان،
ول دا جۇرگەن بىرەۋ ەد تۇسپەي تاحتان.
عاليدى شاھيت ەتتى قىلىش ۇرىپ،
ءبىرى ولتىرسە، بىرەۋى ءولىپ جاتقان.

عابدۇلۋاھاپ ونان سوڭ شىقتى بۇعان،
جەڭىلدى ءالى جەتپەي و دا مۇنان.
ونان سوڭ بۇعان قارسى قان مايدانعا،
شىعىپتى مۇسىلماننان احمەت تىرران.

الىستى اش بورىدەي ەكەۋى دە،
نايزا، قىلىش ءبارىن دە وتەدى دە.
اقىرى احمەت تىرران ماعلۇپ بوپ،
بايلانىپ قايسار جاققا كەتەدى دە.

مايداندى ءدال وسى كۇن جالۇت تۇتتى،
بايلاندى ونىڭ قولىنان نەلەر مىقتى.
عابدۇلۋاھاپ، احمەت، سۇلەيمەننەن،
ناسىر حاباپ، جۇعدانىڭ ءبارىن جىقتى.

عالي ءبىنۇ ھاشىم مەن عابدۇسسالام،
جيىنى قىرىق - وتىزعا جاقىن ادام.
قايسار تۋى تۇبىندە ماتالدى دا،
بولعانداي استاڭ - كەستەڭ بولدى عالام.

حاليفا مۇنى كورىپ قايعىرادى،
سارداردان سونشا مىقتى ايرىلادى.
بارلىعى مۇسىلماننىڭ ۋايىمداپ،
دۇشماننىڭ كوپتىگىنەن ايدىنادى.

باسقاندا مۇسىلماندى وسىلاي مۇڭ،
شاڭ شىقتى قايسار جاقتان ءدال وسى كۇن.
ورتاسىندا ءبىر سارى بايراعى بار،
بارانى شاماسىنداي ەكى ءجۇزدىڭ.

كەلەدى باتتال عازى ورتاسىندا،
ايبارىنان كورسەڭىز قورقاسىڭ دا.
مىنگەنى ارعىماق ات، كيگەنى ساۋىت،
كەلەدى كوپ ادامنىڭ قولپاشىندا.

اسىنعان نايزا - قىلىش قارۋ - جاراق،
اتتارى ەگەي ەكەن العان جاراپ.
ەڭسەسى كورىنەدى كوتەرىڭكى،
تاپقانداي ناق عاشىعىن جۇرگەن تالاپ.

ءامىر عۇمار تانىدى ءبىرىنشى بوپ،
لاشكەرگە جار سالدى ول شۇيىنشىلەپ.
«جاراتقان جاردام قىلدى باتتال كەلدى،
جاۋ كەلگەندە تاماقتان قيىن تىرەپ.»

«شالىڭدار» دەپ «قۋانىش بارابانىن،»
ءامىر بەردى حاليفا توپقا قالىڭ.
ۇمتىلدى سەيىتباتتال جالعىز ءوزى،
جاۋ تۇتقانىن كورە ساپ قان مايدانىن.

ەڭ الدىمەن قاھارمەن ناعرا شالدى،
تىتىرەدى جاۋ جاعى اڭ - تاڭ قالدى.
«ەي قايسار قۇتىلمايسىڭ ەندى مەنەن،
مىڭ جانىڭ بولسا دا دەپ ايعاي سالدى.»

مايدانعا جاپا - جالعىز بارىپ كىردى،
قاسقيىپ كەلىڭدەر دەپ قاراپ تۇردى.
جاۋ جاعىنان تاعى دا جالۇت شىقتى،
الدىن الا كەزەك اپ قىلىش ۇردى.

قىلىشىن تيگىزبەستەن سەيىت قاقتى،
ەندى سەيىت كەزەك اپ ۇرىپ باقتى.
قالقانى ادام مەن اتىن قوسىپ،
قاق ءبولدى مالعۇن جالۇت توپىراق قاپتى.
ارت - ارتىنان جاۋ جاعى كەلە بەردى،
سىباعاسىن سەيىت تە بەرە بەردى.
تاڭداۋلى باتىرىنان ون جەتىسى،
قولىنان قازا تاۋىپ ولە بەردى.

جەكپە - جەككە ەندى ەشكىم شىعا المادى،
قايسار، فاعفۇر قورىقتى، تۇرا المادى.
«مەن باتتالدى ءولتىردىم» دەمەپ پە ەدىڭ،
دەپ فاعفۇر قايسارعا ىزعارلاندى.

شىقپاعان سوڭ ەندى ەشكىم جەكپە - جەككە،
تۇرا المادى باتتال دا بەكەر تەككە.
ناعرا ساپ جالعىز ءوزى كىرىپ كەتتى،
جاۋ جاعىنىڭ توبىنا قالىڭ كوپكە.

قويعا تيگەن قاسقىرداي بىت - شىت قىلدى،
جاۋ ولىگىن توبە قىپ قىرىپ تۇردى.
ەس - اقىلىن بىردەمدە اپ جىبەردى،
تىرىسىنە ساندالتىپ قان جۇتتىردى.

ول قايتتى لاشكەرىنە كەشكە تامان،
قارسى الىپ كوپ عازىلار قالدى امان.
كوز ءسۇرتىپ ەتەگىنە، قولىن ءسۇيىپ،
جاس الدى كوزدەرىنە ءبارى ءتامام.

حاليفا قارسى الۋعا جاياۋ كەلدى،
سەيىت تە حاليفاعا سالەم بەردى.
كورىسىپ، قۇشاقتاسىپ ەكى بەكزات،
اللانىڭ قۋاتىندا امان كوردى.

حاليفا ايتتى − ەي سەيىت امان كەلدىڭ،
اللانىڭ راحىمەتىندە امان كوردىم.
قۇتىلدىڭ شىڭىراۋدان قالاي امان،
بايانداپ ەندى ماعان ايتىپ بەرگىن.

سەيىت ايتتى − راحىمەتى بۇل اللانىڭ،
راحىمەتىنەن ءۇمىت ءۇزىپ مەن قالمادىم.
حيكايا كوپ، تۇگەمەيد ايتا بەرسەم،
ۋاقتى ەمەس تىڭدايتۇعىن كوپ جانداردىڭ.

ەنشا اللا بۇل سوعىستى اياقتاتىپ،
ايتۋعا كەڭ ۋاقىتتا بەل بايلادىم.
سويلەيىك بۇل ساعاتتا سوعىس قامىن،
ايتپادى دەپ كوڭىلگە ءسىز الماعىن.

سەيىت سالدى سونىمەن كوپكە نازار،
كوزىنە كورىنبەدى كوپ جارانلار.
وزىنە سەرىك بولعان قيىن كۇندە،
كاريالار، عازىلار، قانشا جاندار.

جاماعاتتان سۇرادى سەيىت سوندا،
بۇرىلىپ نازار سالىپ وڭ مەن سولعا.
− جاۋ قولىنا بارلىعى ءتۇسىپ كەتكەن،
بۇل كۇندە تۇتقىن بولىپ ءبارى قولدا.

عادىن قىز، بادرۇنمەن بولدى شاھيت،
ءبارى دە قولدى بولدى وسى جولدا.
دەگەن سوڭ باتتال عازى دوڭگەلەندى،
توقتاتتى ءوزىن - ءوزى ازەر زورعا.

سول جەردە باتتال عازى قىلدى قاسام،
جەمەيمىن ءازىر تاماق بىردە اسام.
تۇتقىننىڭ ءبارىن بۇگىن قۇتقارامىن،
بەرسە ەگەر اللا قۋات ماعان اسان.
قايساردىڭ ەتەمىن ءىسىن تامام،
بولماڭدار جاماعاتتار مۇنان الاڭ.
وسى ىستەردى ورىنداپ بولعاننان سوڭ،
قايتىپ كەلىپ مەن ءبىراق تاماقتانام.

بولعاندا ءتۇن ورتاسى باتتال عازى،
بولاد دەپ از نارسەنىڭ جانە سازى.
جالعىز باسى اتتاندى قايسار جاققا،
باتتالعا ءبارى بىردەي كوپ پەن ازى.

جەڭىلدەپ تۇنگى جورىق كيىم كيدى،
ءبىر بويعا ىقشام قۇرال ءبارىن جيدى.
سول كەزدە اسپان بۇلتتاپ كۇن كۇركىرەپ،
ناجاعايلاپ، نوسەرلەپ جاڭبىر قۇيدى.

جىلعا تولىپ، سۋ تاسىپ، سەل بوپ اقتى،
سەلمەن بىرگە سەيىت تە جاۋعا ءتيدى.
كەلىپ ەد ءبىر شاتىرعا سەل قاپتاعان،
جوق ەكەن لاشكارلارى ۇشتى - كۇيدى.

تۇتقىننىڭ وسىندا ەكەن بارلىعى دا،
ۇشىراپتى كاپىردىڭ قارلىعىنا.
كەيى السىزدەپ، كەي ءبىرى جان ءۇزىپتى،
سەل مەن بۇعاۋ ۇشىراپ تارلىعىنا.

بارىن تۇستەپ تۇگەندەپ سەيىت قاراپ،
تالقانداپ بۇعاۋلارىن قىلدى ازات.
سەيىتتىڭ اياعىنا باسىن قويىپ،
جىلاسىپ ءجۇر باتتالعا ءبارى قاراپ.

لاشكار قوسىپ بۇلاردى جولعا سالدى،
جانە ءوزى جاۋ جاعىندا جالعىز قالدى.
توقتاي الماي پانالاپ ون مىڭ لاشكار،
سەلدەن قاشىپ ساعالاپ تاۋعا باردى.

بۇ نە قىلعان لاشكار دەپ باتتال عازى،
جانسىزداپ بىرەۋىنەن سۇراپ الدى.
قيراۋان شاھ لاشكارى دەدى مۇنى،
ىركىلمەي باتتال عازى توپتى جاردى.

كەلدى دە قيراۋانعا پانالاعان،
قايسار شاھ كەلىپ كەتسىن دەيدى ساعان.
جۇمىستى وتە شۇعىل اقىلداسپاق،
ءبىر جاقسى جەر تاۋىپتى سەلدەن امان.

دەگەن سوڭ قيراۋان شاھ دەرەۋ شىعاد،
تانىماي باتتال ءسوزىن شىن دەپ ۇعاد.
لاشكەرىنەن ءبىرشاما ۇزاي بەرە،
ءبىر ءتۇيىپ كەۋدەسىنە ۇرىپ جىعاد.

بايلايدى ءبىر اعاشقا مىقتاپ تاڭىپ،
تۇرعان جوق قيراۋانشا ونى تانىپ.
سەلدەن امان قالسىن دەپ بايلاپ تۇرمىن،
دەپ سەيىت جانە كەتەد ءجونىن تاۋىپ.

شامعۇننىڭ شاتىرىنا كەلەدى ونان،
شاقىراد قيراۋانشا دەيدى وعان.
ودا سەنىپ باتتالمەن بىرگە شىعاد،
ونى اكەپ قيراۋانعا قىلار بودان.

فاعفۇر شاقىراد دەپ − قايساردى الداپ،
قايسارعا تاعى ءسۇيتىپ سالىپ قارماق.
اتى شىققان باتىر مەن بەكتەرىنەن،
قىرىق ادامدى سول تۇندە الدى بايلاپ.
باسىن كەسىپ اعاشقا ءىلىپ قويدى،
جيا المادى لاشكارلەر ەندى بويدى.
قايسار مەنەن فاعفۇر باسى بولدى،
ساردارلارىن ءبىر تۇندە باتتال سويدى.

تاڭ اتتى، نوسەر توقتاپ، سەل باسىلدى،
كۇن شىقتى سەيىلتكەندەي ءبىر ماسىلدى.
جاۋ لاشكارى ورنىنان تۇرا بەرە،
سالعانىن سەيىت ءبىلدى ءبىر اسىردى.

ەكى پاتشا باستاعان ساردارىڭ كوپ،
باستارى تۇر اعاشتا دەنەسى جوق.
سەركەسى جوق قويداي بوپ شۋلاپ كەتتى،
«باتتال كەلىپ بۇل تۇندە قىلىپتى قوق.»

باتتال شىقتى مايدانعا تاعى اقىرىپ،
قاساقانا قايساردى تۇر شاقىرىپ.
مالعۇندار باسشىلارىڭ كەتتى قايدا،
تىرىلمەس وكىرسەڭ دە مىڭ باقىرىپ.

دەدى دە جالعىز ءوزى كىرىپ كەتتى،
حاليفا لاشكەرىمەن ودا جەتتى.
ءار بۇيىردەن ايۋداي ءتيدى جاۋعا،
سوعىستىڭ بارابانىن دۇرىلدەتتى.

ات ءدۇبىرى مايداندا تارسىلدادى،
قىلىشقا قىلىش ءتيىپ شارتىلدادى.
جاۋ قانى − قان مايداندا سەل بوپ اقتى،
باعىندى بۇل قىرعىننان ارتىلعانى.

سىندىردى جاۋ بايراعىن ورتەدى وتقا،
ورتاعا ولجالاردى دەدى توپتا.
بەستەن ءبىرىن شىعارىپ حاليفاعا،
قالعانىن قىلداي ءبولدى قالىڭ توپقا.

كاتايۇندى نەكەلەپ سەيىت الدى،
توي ىستەپ حاليفانى جولعا سالدى.
قايساردىڭ پاتشالىعى رۇمدەگى،
اساتۇر دەيتىن جالعىز ۇلعا قالدى.

حات جازدى اساتۇر دا سەيىتكە ارناپ،
قورقىپ كەتتى وزىنە ءتۇسىپ سالماق.
ءوز قىلىعى وزىنە بولدى اتامنىڭ،
اتا ءوشىن بالادان بولماس الماق.

مەن ءسىزدىڭ ۇلىڭىزداي ءبىر بالامىن،
ولە - ولگەنشە مەن سىزبەن دوس بولامىن.
سالىعىڭدى تولەيمىن قانشا بولسا،
قاتىسىنداي اتامەن ءبىر بالانىڭ.

جىبەردى قانشا ساۋعا التىن - كۇمىس،
تىنىش تۇرماق بار ماقساتى جاز بەنەن قىس.
حاتتى كورىپ سەيىت ءبىر كۇلىپ قويدى،
«بۇل ءىستى دەپ اتاسى قىلعان جۇمىس.»

قايتكەنمەن ءبىر تىنىشىق بولدى زامان،
باسىلىپ اپتەر - تاپتەر الاڭ - سالاڭ.
جايىلدى باتتال داڭقى بار الەمگە،
ءبىر مەرزىم جاۋ مەن جاردان بولىپ امان.

باتتال عازىنىڭ ستامبول شاھارىنا بارىپ سوعىسقاندىعى تۋرالى

حاليفا اڭ اۋلاۋعا شىقتى ءبىر كۇن،
ءبىر ادام مەكەن قىپتى اعاش ءتۇبىن.
قۇلاق - مۇرنى وتالىپ كەسىلىپتى،
سۇرايدى حاليفا ونان اتىڭىز كىم؟

− مەنىڭ اتىم ءسۇھايىل ساۋداگەرمىن،
كاسىبىن بىلەسىز عوي ساۋداگەردىڭ.
ساۋدا قۋىپ رۇمگە بارىپ ەدىم،
بۇيرىقشا قايسارمەن از ساۋدا قىلدىم.

زاتىمدى بارعان كەزدە تۇگەل الدى،
اقشاسىن بەرمەي ءبىراق تارتىپ قالدى.
حاليفانىڭ نارسەسى دەگەن ەدىم،
كەستى دە قۇلاق - مۇرنىم جولعا سالدى.

«كىم قورقاد - حاليفاڭنان ەي مۇسىلمان،
حاليفاڭ دا سان جەردە سان قىسىلعان.
ايتپاساڭ حاليفاڭدى بۇيتپەس ەدىم،
ايتىپ بار، حاليفاڭنان مەن قىسىلمان.»

حاليفانى سول جەردە اشۋ قىستى،
شاھارداعى ورداعا قايتا ءتۇستى.
«جال ءبىتىپ اساتۇرعا قالعان ەكەن،»
كورەيىن اۋسەلەسىن بولسا كۇشتى.

دەدى دە لاشكەر جيدى توعىز ءجۇز مىڭ،
باس بولىپ بۇل جورىققا ءوزى ءبىر كۇن.
الدىمەن كەلدى بۇلار مالاتيا،
جول تارتىپ قالىڭ لاشكار كۇن مەنەن ءتۇن.
شەيىت پەن ءامىر عۇمار شىقتى الدان،
كەلگەن سوڭ حاليفاسى كۇتىپ العان.
سەيىت ايتتى بۇل جولى حاليفاعا،
نەلىكتەن بەردىڭىز بىزگە ءپارمان.

شىقپاساڭ ءوزىڭىز بولاتىن ەد،
ءبىر سوعىسقا شارتىمىز تولاتىن ەد.
حيراج تولەپ اساتۇر تۇر عوي بىزگە،
جەڭىستىڭ كەلتىرەر - ەك وراتىن دەپ.

حاليفا ايتتى − ەي سەيىت ونىڭ راس،
سان سوعىستا لاشكەرگە بولدىڭىز باس.
تايانىپ عازىلارعا جۇرە بەرمەي،
پارىز عوي سوعىس دەگەن ماعان دا حاس.

سونىمەن بۇلار ءجۇردى قايسار جاققا،
بەتتەدى قالىڭ قولمەن سوعىسپاققا.
وتىز مىڭ لاشكەرمەنەن ءامىر عۇمار،
قوسىلدى سەيىت باس بوپ وسى ساپقا.

كەلگەنىن حاليفانىڭ قايسار دا ۇقتى،
توعىز ءجۇز مىڭ لاشكەرمەن جولعا شىقتى.
جابال اتتى قىستاققا ەكى لاشكەر،
ۇشقاسىپ ءارقايسىسى بايراق تۇتتى.

قايساردىڭ ءبىر ءۋازىرى دانيال اتتى،
سول ۋازىردەن قايسار شاھ جازدى حاتتى.
باتتالدى ءوز قولىڭمەن ۇستاپ بەرگىن،
بۇل جولى دايارلىق مول، اشۋ قاتتى.

حيراجدى ءوزىڭ تولە، مەن تولەگەن،
حاليفا بولعانىڭمەن ەندى ەل مەن.
ورىندا بۇل تالاپتى، ويلاماڭىز
«اساتۇر كۇشەيدى» دەپ نەمەنەدەن.

حاليفا وقىپ كوردى كەلگەن حاتتى،
اشۋ قىستى باتتالدى ەرەن قاتتى.
دانيالدىڭ كەستى دە قۇلاق - مۇرنىن،
حاتتى جىرتىپ، تالقان عىپ دالاعا اتتى.

− اساتۇرعا ايتىپ بار مەنەن سالەم،
اكەسىنىڭ العانىن السىن مەنەن.
بولماسا ەگەر رازى ءبىر ەسەگە،
الىپ تىنار جاس قايسار بەس ەسەمەن.

بۇل ءسوزدەن شوشىدى تاعى قايسار،
قانشا ايتقانمەن باتتالدان قاتتى تايقار.
ەكى جاق دايىندالدى سوعىسقا ەندى،
مۇنان باسقا قالمادى ەندىگى ايتار.

باتىرسىپ جاۋ جاعىنان سالىپ ۇران،
مايدانعا شىقتى بىرەۋ اتى − فۇراڭ.
مۇسىلماننان ءسۇھايىل عازى شىقتى،
الىستى ارباسقانداي ەكى جىلان.

فۇراڭ مالعۇن وق اتقىش مەرگەن ەدى،
وڭىنا ءسۇھايىل ەر كەلگەن ەدى.
كەزەپ اتىپ ءبىر وقپەن شاھيت قىلدى،
مۇسىلماندار قايعىرىپ تەربەنەدى.

ونى فۇراڭ تاعى دا اتىپ قالدى،
باتتال شىقسىن مايدانعا بايقاسام دەپ،
ەلىرىپ تاعى فۇراڭ ايعاي سالدى.
وسى كەزدە مايدانعا باتتال شىقتى،
اتپاق بولدى باتتالدى فۇراڭ مىقتى.
ۇلگىرتپەي وق سالعانشا باتتال عازى،
قالدىرماي ءبىر ۇرعاننان كورگە تىقتى.
زيرۇن شىقتى باتتالعا ونان كەيىن،
ءبىر ۇرعاننان شىقپادى و دا ءتىپتى.

جەكپە - جەككە ەندى ەشكىم شىقپاعان سوڭ،
قايساردى قورقىنىش پەن اشۋ تۇتتى.
قاپتاتتى ءبىر سەيىتكە ءتورت ءجۇز قۇلدى،
بارابانىن شالدىرىپ، دىر - دۋ قىلدى.
تۋلارىن جەلبىرەتىپ بار لاشكارى،
− باتتالعا بار تۇزاعىن ءبىراق قۇردى.

ۇستىنە ساۋىت كيىپ، قالقان ۇستاپ،
كەلگەن جاۋدى ءبىر شانشىپ، بۇكتەپ تىستاپ.
قالىڭ قولعا ەر باتتال جالعىز كىردى،
ەرلەنەتىن عاداتى كەلسە قىسپاق.

حاليفادا لاشكارعا قىلدى بۇيرىق،
ارالاستى ەكى جاق قىلىش ءۇيىرىپ.
جەڭىلىپ قايسار جاعى مەڭدەپ كەتتى،
العان سوڭ مۇسىلماننان «ۇلكەن سيلىق».

قوسار اتپەن الدىمەن قايسار قاشتى،
لاشكارى بىرگە قاشىپ، ءىزىن باستى.
تۋىن جىعىپ، لاشكارىن قىرعاننان سوڭ،
ەس قالمادى قايساردا قاتتى ساستى.

ولىكتەرى ءۇيىلىپ بولدى توبە،
قىلىش، نايزا جينالدى قالىڭ جەبە.
قىرعانىن − قىرىپ، قۋعانىن − قۋىپ سالدى،
سەلدەتتى جاۋدىڭ قانىن توگە - توگە.
ولجا مالدى ورتاعا جيدى ءبىراق،
بەستەن ءبىرىن قازىناعا بەردى قۇراپ.
قالعانىن لاشكارلارعا بەردى ءبولىپ،
المادى باتتال عازى ءوزىن سىناپ.

حاليفا ايتتى: باتتالعا بار ءبىر ويىم،
قايسارعا كورسەتتىك ءبىز ۇلكەن ويىن.
تۇبەگەيلى قايساردى ءبىرجايلى ەتۋ،
اللا جاردام بەرسە ەگەر ءبىراق جويۋ.

حاليفا ءسوزىن باتتال تويتارمادى،
بولمايد دەپ وعان جاۋاپ قايتارمادى.
بەتتەدى ستانبولعا قالىڭ قولمەن،
لاشكەردەن جوق بۇل جولى قايتارعانى.

اساتۇر قازىنا اشتى − بارا سالا،
تاماقتاندى ساسقاننان شالا - پالا.
جان - جاققا كۇن - تۇنىمەن حابارلادى،
قولىنا قاعاز - قالام الا سالا.


* * *

جينادى كۇن - تۇنىمەن قولدى قالىڭ،
حابارلاپ شاھار - قۇرجا ەلدىڭ ءبارىن.
جيىپ اپ ۋازىرلەرىن اقىلداستى،
دەيدى ول باتتال عازى سىرى ءمالىم.

ەندى مەنى قويمايدى سەيىتباتتال،
قولىندا توگىلمەسىن مەنىڭ قانىم.
باتتال دا سيقىرشى عوي؟ ءبىر سيقىرشى −
تابايىق، جۇمساساق تا مالدىڭ ءبارىن.
ءبىر ءۋازىرى بار ەدى اتى − ھارۇت،
قايسارعا سەنىمدى ەدى، اتى قانىق.
قالان دەگەن جازيرا بار دەيدى بۇل،
سوندا بار ءبىر سيقىرشى بىلەم انىق.

ھارۇس دەپ اتالادى ونىڭ اتى،
سيقىرشى نەشە اتادان ماڭگى باقى.
ول كەلسە جەڭەر ەدى بۇل باتتالدى،
ءدال سونى الدىرۋدان قالما قاپى.

مۇنى ەستىپ قايسار وعان جازادى حات،
− اتاقتى ھارۇس جادۋ − تىڭداڭىز ءدات.
عاراپتان باتتال دەگەن بىرەۋ شىعىپ،
كەتىردى تىنشىمىزدى سالىپ قىسپاق.

دىنىنەن اتا - بابام شىعارماقشى،
موينىنا تالاي ەردىڭ ارقان تاقتى.
ءولتىرىپ ءوز قولىمەن ەكى اتامدى،
وزىمە بۇگىنگى كۇن اۋىز ساپتى.

بەرەسىز − بۇل باتتالعا ءدال ءسىز توتەپ،
كەلمەسەڭىز بۇل باتتال تۇپكە جەتەد.
ەگەردە مەنى وسىدان قۇتقارساڭىز،
بەرەر - ەم عۇمىر بويى قىزمەتىڭدى وتەپ.

وسى حات بۇل جادۋعا بارىپ جەتتى،
قانشا كۇن ەكى ارادا ۋاقىت ءوتتى.
ءبىر كۇنى اساتۇرعا حابار كەلدى،
«قوش حابار − ھارۇس جادۋ بۇگىن كەپتى.»

دەگەن سوڭ اساتۇردىڭ ءوزى شىقتى،
جادۋدى كورمەك بولىپ كەلگەن مىقتى.
جەردە ەمەس، ۇشىپ ءجۇر بۇلار كوكتە،
ءبىرى - ارىستان، بىرەۋى − سىير ءمىنىپتى.

قامشى قىلىپ ۇستاپتى ءبىر - ءبىر جىلان،
قورىقتى ايبارىنان ەل دە ءتىپتى.
سۇرەتى قورقىنىشتى ەلدەن بولەك،
كەيبىرەۋى جىپ - جىلما، كەيى تۇكتى.

قارا قۇستار قاپتاپ كەپ جەرگە قوندى،
قياپاتى كورىنبەيد − ءتىپتى دە وڭدى.
اساتۇر شوشىپ كەتتى مۇنى كورىپ،
ءوزى شىعىپ قارسىلاپ الماق بولدى.

ۇرەيلەنىپ قارسى الدى − ول ھارۇستى،
قوناق قىلىپ، ۇقتىردى ءبار - بار ءىستى.
مەن دە ەستىگەم باتتالدىڭ حيكاياسىن،
ءوزى عالىم، باتىر دەپ ءوزى كۇشتى.

وقىپتى ءتورت كىتاپتىڭ قويماي ءبىرىن،
عايار دەيدى بىلەتىن ادام سىرىن.
«تۇندە ۇرداپ كەتەتىن جىنى بار» دەيد،
كورمەسەم دە باتتالدىڭ ءالى ءتۇرىن.

سوندىقتان وعان كەلمەس مەنىڭ شامام،
دەيدى ھارۇس − ايتايىن امال ساعان.
مەنەن اسقان ءبىر جادۋ تاعى دا بار،
زۇلحارنايىن سادىندە، بولما الاڭ.

قىرىق ارشىن بويى بار، كۇزەندە اتى،
ۇستازى − سيقىرشىنىڭ پەرى زاتى.
بولسادا نەشە باتتال توتەپ بەرەد،
زايا كەتپەس ءدال سوعان بەرگەن حاقى.
دەگەن سوڭ قايسار پاتشا ءبىر حات جازىپ،
ول حاتتى ھارۇس جادۋ كەتەدى الىپ.
كەشىمەن قايسارعا كەلدى جەتىپ،
كەپ قالدى دەگەن حابار باتتال انىق.

الدىمەن مالاتيا لاشكارلارى،
ساپ تۇزەپ اجىراماي قاتارلارى.
كەلەدى سالتاناتپەن ايدىندانىپ،
ءامىر عۇمار، سەيىتپەن قاتار ءبارى.

ونان كەيىن مۇعتاسىم حاليفا بار،
ءتورت ءجۇز ءمازىن جانىندا سالادى جار.
اق تۋىن پايعامباردىڭ كوتەرە ۇستاپ،
قۇرىلعان ءپىل ۇستىنە تاحتى ءمارمار.

سول تاحتىنىڭ ۇستىندە حاليفا وتىر،
قاريلارى قاسىندا قۇران وقىر.
اساتۇر مۇنى كورىپ، شوشىپ كەتتى،
دەپ ويلاپ «مەنى بۇلار ءبىراق شوقىر.»

− بوپ قالدىق كۇزەندەگە ۇلگىرمەيتىن،
شارا جوق بۇلارعا «توس، كىدىر» دەيتىن.
بارلىق لاشكار − ءبىر توبە بولسا ەگەر،
باتتال ءسوزسىز ءبىر توبە بۇلدىرەر تىم.

دەپ تارىقتى اساتۇر جامان قاتتى،
ارقاسىنا قورقىنىش جامان باتتى.
وسىلايشا تۇرعاندا ۇرەيلەنىپ،
حاليفا اساتۇرعا جازدى حاتتى.

ءبىر قازىنى جىبەردى ۋاكىل قىلىپ،
«اساتۇر − يمان ايتسىن ءوزى ءبىلىپ.
كۇللى رۇمدى مۇسىلمان قىلماقشىمىن،
قويمايمىن كونبەسەڭىز سەنى تىرىك.

اكەڭ، اتاڭ ءولىمى جەڭىل بولار،
سەنىڭ دە كورەتىنىڭ ءولىم بولار.
«ىسقىرىپ اتقان كيىكتىڭ وبالى جوق،»
قۇتىلعان قارىزىڭنان كورىم بولار.»

حات كەلىپ اساتۇرعا تيگەن زامان،
كۇيزەلدى بولعانداي بوپ كۇنى قاران.
قايتادان تالاپ ەتىپ حات جازادى،
بەرىڭىز دەپ ون كۇن رۇقسات ەندى ماعان.

جيايىن راھباندارىم باسىن قوسىپ،
كەڭشىلىك ەد كەڭەسەم، ءبىراز توسىپ.
حاليفا ون كۇن رۇقسات بەردى بۇعان،
ويلانار دەپ وزدەرى ءجون مەن جوسىق.

ءبىر كۇنى ۋازىرلەرىن جيدى قايسار،
«ءبىر ءسوزىم بار ۋازىرلەرىم سىزدەرگە ايتار.
مۇسىلماننىڭ جاۋى كەپ باسىپ الدى،
بۇل بەتىنەن ەش ۋاقتا ەمەس قايتار.»

تاپتادى توپىراعىن بۇل رۇمنىڭ،
ءولتىردى ەكى اتامدى باتتال بۇگىن.
كۇزەندە كەلگەنىنشە ەندى امان،
قولىنان ەندى باتتال قالماق قيىن.

اساتۇر زار جىلادى وسىنى ايتىپ،
قالار دەپ − رۇم امان مۇنان قايتىپ.
بولماسا كۇن بولاما بۇل سوعىستا،
ۋاقىتتىق تۇراتۇعىن باتتال تايقىپ.
بار ەدى عۇحابانىڭ ۇلى ۋاليد،
جاۋ ىشىندە دەۋشى ەدى − ايلالى ءيت.
− سەيىتتى باسقا جاققا الىپ كەتەم،
امالىن تابام دەيدى جول جازدىرىپ.

اساتۇر دەيدى وعان ءتاڭىر بەرسە،
قولىڭنان قۋانار - ەم وسى ءىس كەلسە.
بەرەر - ەم قارىنداستى مەن ۇسىنىپ،
سوزىڭە ماقۇل بولىپ باتتال ەرسە.

بۇل سوزگە ۋاليد مالعۇن قۋانادى،
ءبىر سوپى - بوپ جاسانىپ سىلانادى.
ساقال جاساپ، موينىنا تاسبيح اسىپ،
جانسىزداپ مۇسىلماننان ءتىل الادى.

الدىنا حاليفانىڭ بارادى بۇل،
حات جازىپ وتىرىكتەن الادى بۇل.
اۋەل اللا ونان سوڭ پايعامباردى،
حاتىنا كەلىستىرىپ جازادى بۇل.

ونان سوڭ حاليفانىڭ اتاپ اتىن،
ماداحلاپ جەل سوزبەنەن كەلەر جاقىن.
«ماعرىپ پاتشاسى ەدىم مۇسىلمانبىز،
عابدۇل ءمومىن سۇراساڭ مەنىڭ اتىم.

حاليفا لاشكەرىمەن، باتتال عازى،
كورمەسەك تە تانيمىز ادام زاتىن.
كەلدى دەپ ستانبولعا قالىڭ قولمەن،
ەستىپ - ەك ءدىن جولىندا عازات جولمەن.

سول كىسىگە بولىسۋ نيەتىمەن،
شىعىپ - ەك ماعرىپتان شىن كوڭىلمەن.
جەتپىس مىڭ لاشكەرىم بار الىپ جۇرگەن،
كەسىرگە ۇشىرادىق جولدا مۇلدەم.

كەمەگە ءمىنىپ ەدىك بىرنەشە كۇن،
ۇشىرادى ءبىر جىنىس جازيرا تىم.
عاۋناك دەگەن ءبىر مالعۇن قالىڭ قولمەن،
بۇلىك ساپ، توسىپ الدى جولدى ءبۇتىن.

كەمەلەردى قيراتىپ، وتقا جاقتى،
جان - جاقتى لاشكەر قويىپ قاماپ اپتى.
حاليفا بۇعان كومەك جىبەرمەسەڭ،
كۇنىمىز الدا كورەر بولار قاتتى.

حاليفا مىنا جازعان حاتتى كوردى،
سەيىتكە كوردى داعى حاتتى بەردى.
«ءسىز بارساڭىز ول جاققا ءبىز قايتەمىز،
الدا تۇر قايسار جاۋى كۇشتى بەلدى.»

شاقىردى الگى ادامدى سەيىت سوندا،
− قانشا جەر؟ ول جازيرا الىس جول ما؟
− الىس ەمەس، اتتىعا بەس كۇندىك جول
جەتەمىز بۇرىلماساق وڭ مەن سولعا.

دەگەن سوڭ سەيىت سوعان ءجۇرىپ كەتتى،
بەت العاننان بۇراما سەيىت بەتتى.
كەلەرمىن تەز ارا قايتا ايلانىپ،
دەدى دە حاليفاعا سىبىر ەتتى.

جاعاسىنا تەڭىزدىڭ بۇلار كەلدى،
سول جەردەن قانشالاعان كەمە كوردى.
ءبىر كەمەگە ەكى ادام وتىردى دا،
قايداسىڭ جازيرا دەپ جۇرە بەردى.
اقىرى جازيرادان شىقتى ءبىر كۇن،
جەر ەكەن قالىڭ ورمان، جىنىس ىرعىن.
جاعاعا شىعا سالا باتتال عازى،
نامازعا تۇرا قالدى بولىپ تىندىم.

سول كەزدە ويلاپ تۇرعان ۋاليد «قاس» تى،
كەمەنى الىپ قايتادان تۇرا قاشتى.
نامازدان بوساعانشا اسىپ - ساسىپ،
جىلدامداتىپ ءبىرتالاي جەردى باستى.

سەيىتباتتال نامازىن وقىپ بولىپ،
سۇرايدى ايعاي سالىپ ونان تولىق.
كەمەنى الىپ قاي جەرگە بارماقشىسىڭ؟
سەن جۇرگەن بىرەۋمىسىڭ مەنى تورىپ.

− اتىم ۋاليد، عۇحابا ۇعلىمىن،
اكەمنىڭ تىكتەپ كەتكەن تۇعىرىمىن.
جىرتقىش حايۋان ارالى كەلگەن جەرىڭ،
ەندى ەستىلمەيد سىبدىرى ءدۇبىرىڭنىڭ.

سەنى اكەپ وسى ارالعا تاستاپ كەتتىم،
ويلاپ جۇرگەن ماقساتقا بۇگىن جەتتىم.
ادام تۇر عوي ارالدا شايتان دا جوق،
جان - جاعىڭ تۇگەل تەڭىز قاڭعىپ وتكىن.

دەدى داعى ۋاليد سۇم كەتتى ءجۇرىپ،
باتتال ەر اڭعالدىعىن قالدى ءبىلىپ.
ارالدى ءجۇرىپ ەدى ءبىر ارالاپ،
ورمانعا قالىڭ جىنىس كەتتى كىرىپ.

بىرەر كۇن وسىمەنەن كەتتى ءوتىپ،
باتتال دا تاۋەكەلگە العان بەكىپ.
ءبىر كۇنى وتىر ەدى تۇتقيىلدان،
ءبىر كەمپىر قارسى الدىنا كەلدى جەتىپ.

تانىدى بۇل كەمپىردى سەيىت ەندى،
قىسىلعاندا، سەيىتكە اتەي كەلدى.
قىسىلعاندا دەم بەرگەن نەشە جەردە،
رابيعانى ول سەيىت تاعى كوردى.

ءبىر اياق اس قولىندا، ەكى نان بار،
كەزەڭدە تار جول تايعاق، سىرلاس جاندار.
سالەم بەرە سەيىتتىڭ جانىنا كەپ،
ەڭ الدىمەن اش قۇرساق قارنىن قامدار.

− دەيدى ول − باتتال عازى باۋىر ەتىم،
الداندىڭ ءۋاليد مالعۇن كورىپ بەتىن.
ءبىراقتا وكىنۋدىڭ قاجەتى جوق،
كورەسىڭ تاعى اللانىڭ حيكمەتىن.

مۇنان بۇرىن ۇشقاسام تار كەزەڭدە،
كوپ كوردىم جاراتقاننىڭ قۇدىرەتىن.
توسىپ تۇر سەنى قىزىر پايعامبارىم،
جۇرە عوي جولىعۋعا، سوعان بەكىن.

باتتال عازى سونىمەن ەرىپ كەتتى،
تاماشا ءبىر جاساڭدى جايعا جەتتى.
سىلدىراپ اعىپ جاتىر ءمولدىر بۇلاق،
ءبىر شال تۇر قىبلاعا قويىپ بەتتى.

قاسىندا ەرتوقىمدى اق بوز ات تۇر،
بايلاۋسىز تاپجىلمايدى، بار مۇندا سىر.
نامازدان بوسانعان سوڭ الگى اقساقال،
باتتالعا دەيدى «بالام بەرتامان ءجۇر.»
سالەم بەردى سەيىت تە ىركىلمەستەن،
كوپتەن بەرى ارمانى ەد كوكەي تەسكەن.
قۇشاقتادى باباسىن ساعىنىشپەن،
قىسىلعاندا قامقورى ەد − قۇداي دەسكەن.

باتتالدىڭ باسىن سيپاپ، ايتادى اقىل،
− پايعامبار اۋلەتىسىڭ ءوزىڭ باتىر.
اللانىڭ قىسىلعاندا جاردەمى كوپ،
ءالى دە بۇرىنعىڭداي جۇرگىن باتىل.

سەيىتكە ءوز قولىمەن ءۇش وق بەردى،
«قىسىلعاندا ەسقاتار بۇل وق» دەدى.
اپارىپ قوي بالۋاندى ورنىنا دەپ،
عايىپ بوپ قىزىر بابا ءجۇرىپ كەتتى.

ەي باتتال − دەدى − سوندا كوزىڭدى جۇم،
قامالىپ تۇرامىسىڭ مۇندا كۇن مەنەن ءتۇن.
دەگەندە باتتال عازى جۇمدى كوزىن،
كوزىن اشسا كوردى ءوزىن − قۇرعاقتا تۇر.

تەڭىزدەن قۇدىرەتشە ءوتىپ قاپتى،
جەرىنە ستامبولدىڭ جەتىپ قاپتى.
اللاعا شۇكىر قىلىپ، ناماز وقىپ،
تاۋبەسىن قۋانىشپەن ەتىپ جاتتى.

* * *

ۋاليد مالعۇن قايسارعا كەلدى ايعايلاپ،
باتتالدى كەلدىم دەيدى − مۇلدەم جايلاپ.
عۇمىرى سول ارالدا وتەر دەيدى،
كەتتىم دەپ − كوپىرەدى ءجىپسىز بايلاپ.

بۇل حابار اساتۇرعا ابدەن جاقتى،
اسپانعا ھارۇس قالپاق اتىپ جاتتى.
− ەندى وڭاي، باتتال عازى بولماعانسوڭ،
قاتىرما باسىڭدى دەيد بۇعان قاتتى.

«توسپايىق كۇزەندانى ەندى ايالداپ،
تاستايىق مۇسىلماندى ءبىراق جايلاپ.»
بارابانداپ شاھاردان شىقتى سىرتقا،
لاشكارىن ەندى قايسار ءبىراق ايداپ.

حاليفادا ساپ تۇزەپ قارسى شىقتى،
قالمادى باتتال جوق دەپ بۇعىپ ءتىپتى.
ھارۇستىڭ مايدانعا كەپ ءبىر ادامى،
تالاپ قىلدى سوعىسقا ءبىر جىگىتتى.

بۇعان قارسى مايدانعا بىرەۋ باردى،
ھارۇس جادۋ ءبىر «ءافسۇن» وقىپ قالدى.
ءبىر قارۋ قىلا الماستان قارسىلاسقا،
امالسىز بوپ سول جەردە قول بايلاندى.

وراي كۇتىپ، ول جادۋ قىلىش شاپتى،
شاھيت بولىپ، مايداندا جىگىت جاتتى.
ارتىنان عابدۇلۋاھاپ عازى شىقتى،
كەۋدە كەرىپ ول ءوزىن مايدانعا اتتى.

سيقىرعا ھارۇس جادۋ تاعى باستى،
ٵفسۇن وقىپ، ءبىر قۇتى سۋدى شاشتى.
كول بولىپ عابدۇلۋاھاپ ءتورت تاراپى،
جازدادى سۋعا كەتىپ، قىلدى قاستى.

سول جەردە ۋاھاپ شايح اسپاي - ساسپاي،
قاسقايىپ تۇر مايداندا تۇرا قاشپاي.
دۇعاسىن حاق ءراسۇلدىڭ وقىدى دا،
ۇشكىردى سەلگە اينالا كوزىن تاستاي.

بىردەمدە دەممەن ۇشىپ باسىلدى سەل،
تاكبير ايتىپ قىلىشىن سەرمەدى ەر.
جادۋدى مايدانداعى ەكى ءبولىپ،
شايحتىڭ قارتايعاندا قايراتىن كور.

ونان كەيىن مايدانعا قوتاس شىقتى،
سيقىرى جارامادى كارگە ءتىپتى.
قارت عازى تاستاي بەردى باسىن كەسىپ،
ءبار دۇشپان قارت باتىرعا كوزىن تىكتى.

ات قويدى قايسار جاعى تۇگەل قاپتاپ،
كەتپەك بولىپ مايداندا اتپەن تاپتاپ.
لاشكەرگە حاليفادا بەردى بۇيرىق،
جاراي ما، جاۋ تيگەندە قاراپ جاتپاق.

قان مايداندا ايقاستى ەكى قوسىن،
قىزىل قان سەل بوپ اقتى كەنەت توسىن.
قىلىشقا قىلىش ءتيىپ، نايزا، قالقان،
بوپ كەتتى ساتىر - سۇتىر ەندى شوشىن.

سايىسىپ ەكى قوسىن ءوردى - قىردى،
مۇسىلمان قىردى جاۋدان جەتى مىڭدى.
قالعان جاۋ جان ساۋعالاپ تۇرا قاشىپ،
تىعىلىپ بەكىنىسكە قايتا كىردى.

ءبىر كەزدە بەكىنىستەن ەسىن جيىپ،
قايتا شىقتى ءوش الماق قايتا ءتيىپ.
ەكى لاشكار ات قويدى ءبىر - بىرىنە،
كەتەدى ءبىرىن - ءبىرى كورسە كيىپ.
سول كەزدە ھارۇس جادۋ جاتپاي تىنىش،
ۇشكىردى توپىراق اپ ءبىر - ءبىر ۋىس.
ۇشكىردى ءافسۇن وقىپ توپىراققا،
شاشتى ونى مۇسىلمانعا بەرمەي تىنىس.

قاپتادى مۇسىلماندى قاراڭعىلىق،
قولدارى بايلانادى تۇرىپ - تۇرىپ.
حاليفا اق پىلىنەن جەرگە ءتۇسىپ،
اللاعا جالبارىندى دۇعا قىلىپ.

بەرمەسەڭ ءوزىڭ جاردام قادىر يەم،
باندەڭدە − ءبىز مۇسىلمان قالمادى ءۇمىت.
سول كەزدە شاتىر - شۇتىر كۇن كۇركىرەپ،
ناعراسى باتتال عازى − كوكتى تىرەپ.

اش بورىدەي تۇتقيىل ءتيدى جاۋعا،
مۇسىلمانعا ءبىر اللا بەردى تىلەك.
اتىن اپ شىقتى الدىنان مۇسىلماندار،
قۋانىپ كەتتى بايقۇس قىسىلعاندار.

ءبيداي ورعان كىسىدەي جايپاپ كەلەد،
باستارىن اتەي ۇيىپ ۇسىنعانداي.
ھارۇس جادۋ ءبىر جەردەن ۇشىراستى،
ٵفسۇنى كارگە كەلمەي قاتتى ساستى.

جىبەردى ونىڭ جانىن جاھاننامعا،
قىلىشپەن ءبىر ۇرعاندا قاقتى باستى.
ايىقتى قاراڭعىلىق باسىپ تۇرعان،
ءبارىن قىپ تۇرعان ەكەن سول انتۇرعان.

شاھارعا قايسار قاشىپ كىرىپ كەتتى،
تابا الماي ەندى پانا بۇكىل قىردان.
شاھاردى مۇسىلماندار قاماپ الدى،
ءتىل ۇستاپ شاھاردان دا حابار الدى.
كورىسىپ حاليفامەن باتتال عازى،
ءبىر تىنىس مۇسىلماندار الا قالدى.

* * *

قايساردىڭ لاجىسىز بوپ ءىسى بىتكەن،
كەلەر دەپ كۇزاندانى قايسار كۇتكەن.
ھارۇستى ءبار سۇيەنگەن ءولتىرىپ اپ،
جول قاراپ كۇزەنداعا كوزىن تىككەن.

سول كۇتكەن كۇزانداسى كەلىپ قالدى،
اساتۇر شىقتى الدىنان قارسى باردى.
كەلىپتى كوپ لاشكارمەن مالعۇن جادۋ،
ءاربىرى ءبىر سۋرەتكە كىرىپ الدى.

ءبىراقتا ءيىسى ساسىق تۇگەل ىلاس،
جانىنا ساسىعىنان جان بارا الماس.
جان ءۇشىن سارايىنا الىپ كەلدى،
وتىردى قايسارمەنەن ول ارالاس.

دەيدى ول − رۇبحۇمسكۇن الەمدەرىڭ،
الاقاندا ادامزات بار جەرلەرىڭ.
رۇمنىڭ ۋيلاياتىن ەسەپكە المان،
حاليفا، باتتال دەگەن كور جەرلەرىڭ.

قاپ تاۋى بيلىگىمدە ءسىرا مەنىڭ،
ديۋ - پەرى بارلىعى مەنىڭ ەلىم.
مەنىمەن قارسىلاسقان قانداي پاتشا،
كورەسىڭ الدىڭدا ءالى كورەرلەرىڭ.

ماس بولىپ، ءيىسى دە ساسىپ كەتتى،
كوپىرىپ بارعان سايىن اسىپ كەتتى.
اساتۇر ەستىپ وتىر مىنا ءسوزدى،
ءىشى ونىڭ بارعانسايىن اشىپ كەتتى.

«جاۋىزدىڭ استامسىعان ءسوزىن قارا،
باتتالعا اندا - ساندا بار ەد شارا.
باتتالدى بۇگىن قۇرتسا ەرتەڭ مەنى،
شايناماي جۇتا سالار، قىلعي سالا.

شاپتىم با اياعىما ءوزىم بالتا،
قالام با ادامزاتتىڭ قانىن ارتا.
ءبىر باتتالدى ايتپايدى مىنا جاۋىز،
ادامزاتتى شارپيدى ءبارىن تارتا.

دەگەن وي اساتۇردى قىلدى مەڭ - زەڭ،
شارا جوق، ءبىراق ەندى ويدان ونگەن.
بالەگە ءوزى تاپقان شارا بار ما،
لاجىسىز كۇزەندەرگە قايسار كونگەن.

سول ءتۇنى باتتال عازى ۇيىقتاعان جوق،
كۇزەتشى لاشكارلاردى بايقاعان بوپ.
تاڭ اتا جەرگە جارىق تۇسە بەرە،
ءدۇرس ەتىپ ءتۇستى الدىنا ءبىر نارسە توپ.

ءبىر وق، ءبىر حات قاراسا قوساقتالعان،
حاتتى وقىپ، اشىپ كوردى قاباتتالعان.
باياعى شاماس ءپىردىڭ حاتى ەكەن،
قورلىعى باستان كەشكەن كوپ داتتالعان.

دەپتى ول − ۋاليد مالعۇن سىردى ءبىلىپ،
قايسارعا شاقتى ءبىزدى قاستىق قىلىپ.
جيىنى ءۇش مىڭ ادام قاماقتامىز،
كورەمىز كۇندە قيناۋ جىرتقىش قىلىق.

اللادان سوڭ بار ءۇمىت ءبىر وزىڭنەن،
اللانىڭ مۇعجيزاسى بىرگە وزىڭمەن.
دۇعادا بوپ حاقىڭدا كۇندىز - ءتۇنى،
جەرىمىز جوق ەشقاشان كۇدەر ۇزگەن.»

قامىقتى باتتال عازى حاتتى كورىپ،
جاس كەلدى كوزىنە دە كوڭىلى ەرىپ.
حاۋار زام جىگىتتەرىن جولعا قويدى،
باس قىلىپ ۋاھاپ قارتتى بەرىپ ەرىك.

قىرىق مىڭ لاشكەرمەنەن مىندەت بەردى،
جاۋ قاشسا توسىڭدار دەپ الدى بەرىك.
ساپ تۇزەپ شىقتى قايسار سوعىسقا ەندى،
سيىنىپ كۇزاندانى قۋات كورىپ.

جادۋلار ءارقايسىسى ءبىر سيقىرمەن،
كورىندى ەل كوزىنە ءاربىر تۇرمەن.
ايداعاردى ات قىلىپ، جىلان ۇستاپ،
ەڭ الدىمەن مايدانعا كۇزەن كىرگەن.

اۋزىمەن بارلىق جادۋ وت شاشادى،
ەشكىم جوق ادامزاتتى كوزىنە ىلگەن.
دۇعا الىپ حاليفادان باتتال عازى،
ناعرا ساپ كۇزەندەگە قارسى جۇرگەن.

باتتالعا كىمسىڭ؟ دەيدى كۇزەندە ەندى،
كىمدى ىزدەيسىڭ دەدى دە قارسى كەلدى.
جاھاندى ءبىر - بىرىمەن قوتىستىرعان،
ىزدەيمىن - دەيد كۇزەندە − باتتال ەردى.
− ەندەشە سول باتتالىڭ بولامىن مەن،
بەرۋگە سازايىڭدى تولامىن مەن.
دەگەندە ءبىر تاس الىپ قوينىنان،
كىرىستى كۇزەندە دە ورايىمەن.

قولىندا كۇزەندەنىڭ تاس تا جاندى،
ءافسۇن وقىپ ول تاستى ۇردەپ قالدى.
وت شاشىپ اپ - ساتتە وسى ءبىر تاس،
سەيىتتى ايلاندىرىپ وراپ الدى.

وت ىشىنەن كورىندى ايداعارلار،
قورىقپايتىن مۇندايدا قانداي جان بار.
سەيىت تۇردى ءبىراقتا اسپاي - ساسپاي،
دۇعاسىن وقي بەردى پايعامبارلار.

وقىدى قىزىر بابا ول دۇعاسىن،
سيقىردان دۇعا كۇشتى بولدى باسىم.
وت ءوشىپ، ايداعارلار عايىپ بولىپ،
ءتۇسىردى كۇزەندەنىڭ ءۇنجىرعاسىن.

سول كەزدە رابيعا بولدى پايدا،
دەيدى ول قىزىر بەرگەن وعىڭ قايدا.
مەزگىلى جەتتى وعىڭنىڭ ەندى اتاتىن،
اتىپ قالساڭ تيەدى ءوزى جايعا.

باتتال عازى سول وقتى قالدى اتىپ،
وڭ كوزىنە كۇزەندە كەتتى باتىپ.
ءبىر وكىرىپ اسپانعا ۇشىپ كەتىپ،
سەيىتكە قايتا ايلاندى ۇشىپ قالقىپ.

ماقساتى سەيىتتى ەندى الىپ قاشپاق،
كوتەرىپ قاپ تاۋىنان ءبىر - اق اسپاق.
ەندى ءبىر وق اتقاندا سەيىت وعان،
سول جاق كوزىن اعىزدى كوزەپ - حاستاپ.

كۇزەندە دەرەندەي بوپ قۇلاپ ءتۇستى،
ءبىتىردىڭ دەيد − سەيىتكە ەندى ءىستى.
تەز ۇلگىرىپ، باتتال دا كەستى باسىن،
كۇزەندە ەڭ اقىرى اجال قۇشتى.

شۋىلداپ كوپ جادۋلار وكىرەدى،
شابۋىلعا مۇسىلماندار بەكىنەدى.
قايسارمەن كوپ جاۋدىڭ ەسى شىعىپ،
ويسىراپ ورتالارى كەتىلەدى.

كۇزەندەنىڭ قاشتى ولار سۇيەگىن اپ،
ساندالدى قايسار ونىڭ جۇرتىندا قاپ.
لاشكارىمەن شاھارعا كىرمەك بوپ ەد،
عابدۇلۋاھاپ الدىنان بەرەدى تاپ.

لاشكارىن ويسىراتا قىرىپ سالدى،
قايسارىن ۇستادى دا بايلاپ الدى.
موينىنا سۇلكيتىپ بۇرشاق سالىپ،
الدىنا حاليفانىڭ ايداپ باردى.

حاليفا دەدى − دەرەۋ مۇسىلمان بول،
بۇل ساعان بەرىلەتىن تىرشىلىك جول.
اساتۇر جالبارىنىپ دەيدى سوندا،
ءبىر ءسوزىم بار ايتاتىن - جالىنىپ مول.

− ەكى مىڭ قالا، الپىستاي بار ەد دالا،
بارلىعى قاراستى ەدى ماعان عانا.
دىنگە كىرسەم كەتەدى ءبارى قولدان،
قارسىلاسار بارلىعى بولماس شارا.
ونانداعى كەسىڭدەر اۋىر حاراج،
بولا المايدى حاراجعا ەشكىم اراز.
تولەيىك جەتى جىلداي سول حاراجدى،
نە، بۇيىرساڭ ىستەيىك بولماي ناراز.

اقىلداسىپ بۇل ءسوزىن ماقۇل كوردى،
اساتۇر مىڭ ءيىلىپ توقتام بەردى.
اساتۇردان سۇرادى باتتال عازى،
ءبىر سيىر تەرىسىندەي مەكەن جەردى.

اساتۇر باسىن يزەپ بولدى ماقۇل،
ويلاندى وسى ارادا سەيىت اقىل.
ءبىر وگىزدىڭ تەرىسىن تاسپا قىلىپ،
جىڭىشكەلەپ جىپتەي قىپ ءتىلدى اقىر.

ۇزىندىعىن تاسپانىڭ ولشەپ ەدى،
ءتورت مىڭ ارشىن ناعىز جەر ولشەنەدى.
وسى جەردىڭ ىشىندە كەزىكسە ەگەر،
نە عيمارات بولسادا ەڭسەرەدى.

وسى جەرگە سالدىراد ۇلكەن مەشىت،
ورتاسىنان شاھاردىڭ العان كەسىپ.
ءبىر مۇنارا ورناتتى ءزاۋلىم بيىك،
بەلگىسى مۇسىلماننىڭ بولسىن دەسىپ.

ونان سوڭ اساتۇرعا قويدى تالاپ،
− شاماس ءپىردى تۇرمەڭدە قويدىڭ قاماپ.
جيىنى ءۇش مىڭ ادام ماحبۇس بار،
بارلىعىن وتكەرەسىڭ تۇگەل ساناپ.

بۇعان دا بولدى ماقۇل − الگى قايسار،
دارمەن جوق، بولمايدى دەپ باسىن شايقار.
بوساتتى شاماس ءپىردى، بار تۇتقىندى،
كيگىزىپ شاماسقا تون ءجونىن ايتار.

بۇل مەشىتتە وقىلدى جۇما ناماز،
وسى جەردە وپات بولدى شاماس ساباز.
قالىڭ لاشكار نامازىن وقىدى ونىڭ،
نازىرگە ىستەتىلدى العان حاراج.

كوپ شاھيتپەن سول جەرگە قويدى ونى،
تۇرعىزىپ ۇلكەن مازار وسى جولى.
ءبىر بەلگى ستامبولعا سالىپ قويىپ،
حاليفانىڭ قايتادى ۇلكەن قۇلى.

حاراجدى جەتى جىلدىق الىپ كەتتى،
حاليفا مالاتياعا كەلىپ جەتتى.
جەتى كۇن زياپات قىپ ءامىر عۇمار،
سالتاناتپەن ءبىر ۇلكەن قۇرمەت ەتتى.

باعداتقا حاليفا اعزام قايتتى ونان سوڭ،
تارقاتىپ باتىرلارعا شەن مەنەن تون.
باتتال عازى ءبىر توبە ءوز الدىنا،
بارىنەن بيىك تۇرعان شوقتىق پەن جون.


باتتال عازىنىڭ ەكى ۇلىنىڭ جوعالىپ كەتكەنى جانە ونى ىزدەپ
عابدۇلۋاھاپتىڭ تۇتقىندالعانى، باتتال عازىنىڭ ولاردى
ىزدەپ تاۋىپ العانى تۋرالى

تىنىش بوپ مالاتيا جاتقان كەز ەد،
ءبىر مەرزىم راقاتقا باتقان كەز ەد.
قايتىس بوپ ول مۇعتاسىم − حاليفا اعزام،
باعدادتان ءبىر قايعىلى حابار كەلەد.
ۇلى بار حاليفانىڭ ءمومىن اتتى،
«وسى ۇلى حاليفانىڭ ورنىن اپتى.»
دەگەن سوڭ ءامىر عۇمار، باتتال عازى،
ساپاردىڭ اسپاپتارىن دايىنداتتى.

ماقساتى مۇعتاسىمعا − تاعزىيا ايتپاق،
مومىنگە قۇتتى بولسىن ايتىپ قايتپاق.
شاھارعا ۋاھاپ كارى باستىق بولىپ،
كەلگەنشە عۇمار، باتتال - تۇرماق بايقاپ.

باعدادقا جولاۋشىلار ءجۇرىپ كەتتى،
عابدۇلۋاھاپ ۋاقىتشا حۇكىم ەتتى.
باتتالدىڭ ءباشير، ءنازىر ەكى ۇلى قاپ،
عالي اتتى بالاسى بىرگە كەتتى.

ءباشير، ءنازىر ءبىر كۇنى اڭعا شىقتى،
بولسادا زاتى بالا بۇلار مىقتى.
كەلەدى قايتا ايلانىپ بۇلار ۇيگە،
ۋاھاپ قارت بۇعان الاڭ بولدى ءتىپتى.

جان - جاقتان كوپ ىزدەدى تابا المادى،
نەمەسە ءبىر حابارىن الا المادى.
رۇم جاقتان ەستىلەد اندا - ساندا،
بالاسى پاتشا - ءۋازىر جوعالعانى.

رۇمگە عابدۇلۋاھاپ ءوزى كەتتى،
تەكتەۋگە بۇلار ءجونىن ساپار شەكتى.
«جوعالتىپ ءوزى جوقتا بالالارىن،
باتتالعا كورسەتەم دەپ قايتىپ بەتتى.»

رۇمگە عابدۇلۋاھاپ كەلەدى ەكەن،
كوڭىلىن جوق بالاعا بولەدى ەكەن.
ال رۇمنەن جوعالعان بالالاردى،
قايسار جاعى باتتالدان كورەدى ەكەن.

قونادى ۋاھاپ كارى شەت جاعاعا،
توقتام بار اساتۇرمەن ەكى ارادا.
تۇرعاندا ناماز وقىپ ءبىر بۇلاقتا،
كوپ اتتى كەلىپ قالاد، وسى اراعا.

سويتسە بۇلار قايساردىڭ ءوزى ەكەن،
اڭعا شىققان ەرتەرەك كەزى ەكەن.
جوعالىپ قايساردىڭ دا ءبىر بالاسى،
اشىنعان ءدوپ كەلەدى كەزىنە تەڭ.

باتتال دەپ ويلاپ قالاد قايسار ونى،
كوپ اسكەرمەن قورشايدى وسى جولى.
ەي باتتال بالا ۇرلايتىن بولىپ الدىڭ،
بۇل دا ونەر بولا ما ساعان سونى.

بۇلاردان فارناك دەگەن بىرەۋ شىعىپ،
ۇمتىلدى ۋاھاپ قارتقا توپتى جىرىپ.
قورعاۋعا ءوزىن - ءوزى ءماجبۇر بولىپ،
ۋاھاپ قارت تاستادى ونى ەكى قىلىپ.

بۇيىردى قايسار سوندا قالىڭ قولعا،
«وق جاۋدىر، باتتال بولسا بولماس قولعا.»
اقىرى عابدۇلۋاھاپ جارالى بوپ،
لاجىسىز وسى ارادا ءتۇستى قولعا.

قاسىنا اساتۇردىڭ الىپ كەلدى،
ءساپ سالىپ، اساتۇردا ونى كوردى.
قاراسا اق ساقالدى ءبىر قارت ادام،
ءماز بوپتى ۇستادىق دەپ باتتال ەردى.
− سەن كىمسىڭ؟ دەدى قايسار قارتقا قاراپ،
− ءبىر قارتپىن پايعامباردان كەلگەن تاراپ.
ءراسۇلدى كوزبەن كوردىم ءوز كەزىندە،
ءالى دە كوپ ىستەرگە ءجۇرمىن جاراپ.

حاج قىلدىم كاعبانى جەتپىس قايتا،
مىڭ سوعىسقا قاتىستىم ويلاپ بايقا.
ارمانىم جوق سەن مەنى ولتىرسەڭ دە،
ويداعىمدى اقتارىپ كەتەم ايتا.»

دەگەن سوڭ اساتۇر دا ويعا كەتتى،
باتتال ەمەس، بۇل ءبىر قارت ەندى نەتتى.
ۋازىرىمەن كەڭەسىپ ەد قايتەمىز؟ دەپ،
ولتىرمە قولىڭدا ۇستا مۇنى دەپتى.

* * *

ءامىر عۇمار، باتتالدار قىرىق كۇندەي،
تۇرىپ قالدى باعدادتا ءبىر كۇنگىدەي.
حاليفا سي كورسەتتى ەكەۋىنە،
قوياما ءمانساپ بەرىپ، تون كيگىزبەي.

سونىمەن قايتىپ كەلدى ءوز جەرىنە،
قارسى الدى جابىرلاسىپ ءوز ەلى دە.
ءبىراقتا ەكى ۇلىمەن عابدۇلۋاھاپ،
تۇسپەدى قاراسادا ەش كوزىنە.

باتتال عازى بۇلاردى سۇرايدى ەندى،
جاماعات وقيعانى ايتىپ بەردى.
جانىنا جۇعدا ۇعلى مۇسانى ەرتىپ،
باتتال عازى رۇمگە ھام جونەلدى.

رۇمگە كەلىپ بۇلار تىڭ تىڭدادى،
حابارىن عابدۇلۋاھاپ ۇعىنادى.
ءبىراقتا ءباشير، ءنازىر جوق بولعان سوڭ،
ازىرشە قايسار جاققا بۇرىلمادى.

كوپ بالا جوق ويتكەنى قايسار جاقتان،
بۇل بالانى قايسارلار باتتالعا ارتقان.
سوندىقتان ديۋ قىلعان سىبە ەكەن دەپ،
جادۋلار مەكەنىنە تۋرا تارتقان.

جول ءجۇرىپ بىرنەشە كۇن الاسۇرا،
ءبىر كولدىڭ كەلدى بۇلار جاعاسىنا.
الدارىنان ءبىر قورا دوڭىز شىقتى،
مول ەكەن دوڭىزداردىڭ قاراسى دا.

ارتىنان مۇنى ايداعان جىگىت شىقتى،
كەلبەتتى جىگىت ەكەن بۇدا مىقتى.
بوي كورسەتپەي، تىڭ تىڭداپ وتىر ەدى،
جىلاپ كەلەد بۇل جىگىت سىڭسىپ ءتىپتى.

ول باتتال مەدەۋ ەدى كورمەسەك تە،
ءبىز تەڭبىز ەندى ولگەنمەن ولمەسەك تە.
ويلاۋشى - ەك سول قۇتقارىپ الا ما دەپ،
الدى دەيد − قايسار ۇستاپ شىن با، وسەك پە.

ەگەردە وسى وسەك راس بولسا،
ءومىردى ەندى كورەر جوققا ەسەپتە.
تۇتقىن بوپ دوڭىز باعىپ جۇرگەننەن دە،
جاقسى ەكەن دۇنيەگە كەلمەسەك تە.

بولدى اڭ - تاڭ بۇل سەيىتتى كەنەت كورىپ،
الدىنا جەتىپ كەلدى سالەم بەرىپ.
«ەي جىگىتتەر، بۇل جەردە وتىرماڭدار،
جەر ەمەس، وتىراتىن سەندەر كەلىپ.»

سەيىت سۇرايد جىگىتتىڭ سوندا ءجونىن،
ەكەنسىڭ ءجىبىڭ ءتۇزۋ − تەگىڭ كورىم.
ناعىپ جۇرگەن جىگىتسىڭ دوڭىز باعىپ،
قاي جاقتا ەدى؟ وسكەن ەل، تۋعان جەرىڭ.

− مەنىڭ اتىم − ءىبىراھيم اكەم ماسحۇت،
باعداد ەدى مەكەنىم − دەيدى اسىعىپ.
ساۋداگەرمىز كەرۋەنمەن كەزىپ جۇرگەن،
كەرۋەنگە قويعان ەدى مەنى باس قىپ.

بۇيرىقشا وسى جەرگە قونىپ قالدىق،
وزىمىزشە ەرۋلەپ از دەم الدىق.
ءبىر جادۋ كەپ كەنەتتەن ءافسۇن وقىپ،
قول بولىپ قولىندا ونىڭ ءبىز قامالدىق.

جولداستارىم قىرىلىپ ءبارى ءولدى،
قۇل قىلىپ، مەنى وسىلاي ەزىپ كەلدى.
بۇل جادۋ كۇزەندەنىڭ قاتىنى ەكەن،
سازايىن كۇزەندەنىڭ باتتال بەردى.

بۇل مىستاننىڭ تاعى دا ەكى ۇلى بار،
كەڭ دۇنيەنى قىلادى جاۋىزدار تار.
ءبىرى مۇندا، بىرەۋى قاپ تاۋىندا،
جاۋىزدىققا كەلگەندە جان كەلمەس پار.

مۇنداعى ۇلى دۇنيەنى كەزىپ جۇرەد،
جاس جىگىت، سۇلۋ قىزدى كورىپ جۇرەد.
كەرەگىندە كەلەدى الىپ قاشىپ،
كەي ءبىرىن جەپ، سازايىن بەرىپ جۇرەد.
كەيبىرەۋىن ۇستايدى تۇتقىن قىلىپ،
ىستەيتىنى حايۋاندىق جىرتقىش قىلىق.
سەندەردە بۇل ارادان تەز كەتىڭدەر،
تۇسپەسىن ۇستەرىڭنەن بەزىپ ءجۇرىپ.

سۇيتكەنشە كۇركىرەگەن داۋىس كەلدى،
كەپ قالدى دەيدى جىگىت − ولار ەندى.
تىرجالاڭاش ءبىر جادۋ پايدا بولىپ،
سەيىتتىڭ قاسىنا كەپ كوزبەن كوردى.

ساقىلداپ ەڭ الدىمەن كۇلىپ الدى،
باتتال عازى ەكەنىن ءبىلىپ الدى.
− ەي باتتال سەنى ىزدەپ - ەم الدىم تاۋىپ،
قۇتقارىپ كور، سەن ەندى شىبىن جاندى.

ءولتىردىڭ كۇزەندەنى مەنىڭ ەرىم،
جەتىم قاپ ەكى بالا سىندى بەلىم.
كەزىكتىك جەكە جەردە قۇتىلىپ كور،
بەرەيىن سازايىڭدى بۇگىن سەنىڭ.

دەدى دە ءافسۇن وقىپ قالدى ۇشكىرىپ،
قاپتاتتى قاراڭعىلىق ءبىر ىسقىرىپ.
سەيىتتىڭ ءۇستى - باسى وت بوپ كەتتى،
جادۋ ءجۇر كەيدە اقىرىپ، كەيدە ىشقىنىپ.

جاراتقانعا سيىنىپ سەيىت سوندا،
دۇعاسىن قىزىر بابا الدى قولعا.
زارلانىپ وقىپ ەدى وتقا قاراپ،
وت ءوشىپ، تىلەگى ونىڭ باسادى وڭعا.

سەيىلىپ قاراڭعىلىق كەتتى اشىلىپ،
جادۋ ءجۇر ىزالانىپ قاتتى اشىنىپ.
كوتەرىپ تاۋداي تاستى لاقتىرىپ ەد،
باسىنان باتتال عازى قالدى اسىرىپ.

ەندى ءبىر تاس العانشا جادۋ بارىپ،
قىزىر بەرگەن ءبىر وعىن وقتاپ الىپ.
كوزەپ تۇرىپ اتىپ ەد باتتال عازى،
قاق ءبولىپ جادۋ باسىن كەتتى جارىپ.

جان بەردى وسى جەردە ديۋ حانىم،
جىبەردى كۇزەندەگە شىبىن جانىن.
الگى جىگىت جانە دە مۇساعازى،
سەيىتتىڭ بارىپ قۇشتى ەندى اياعىن.

سول جەردە تاعى داۋىس كۇركىرەگەن،
ناجاعايداي جاڭبىردا سىركىرەگەن.
− ەي باتتال دەپ الىستان ايعايلادى،
بۇل جەرگە سەنى كەل دەپ كىم تىلەگەن.

ءولتىردىڭ ءوز قولىڭمەن اتا - انامدى،
اتام ءۇشىن مەن جەدىم قوس بالاڭدى.
انام ءۇشىن تاتيسىڭ ءدال ءوز باسىڭ،
قۇتىلام دەپ سەن ەندى اشپا اراندى.

بۇل ءسوزدى ەستىپ، مۇسامەن سول جىگىتتى،
سول جەرگە قويىپ سەيىت، بەلگى قىپتى.
كورىنگەن جالعىز ءوزى تاۋعا تامان،
جول الىپ، تاۋ باسىنا كوزىن تىكتى.

تاۋ ەتەگى كورىنبەيد تاس قاراڭعى،
كوزگە تۇرتسە كورمەستەي باسقا جاندى.
جاپامەن شىعىپ ەدى تاۋ باسىنا،
سەرپىلىپ قاراڭعىلىق ارتتا قالدى.
تاۋدىڭ ءۇستى لىق تولعان كوپ بوپ كەتتى،
ءبىر تاس بار ورتاسىندا كوز دە جەتتى.
ورتاسىنان سول تاستىڭ ءتۇتىن شىعىپ،
بۋداقتالىپ اسپانعا ورمەلەپتى.

سول جەردە ءبىر حيكمەت بار دەپ ويلاپ،
سەيىت سالماق − جادۋعا ۇلكەن ويناق.
كولدىڭ ءبىر كەتىك جەرىن تاۋىپ الىپ،
شەتىنە ءتۇستى كولدىڭ ءبىراز بويلاپ.

قارۋ قىلىپ قىلىشپەن كولدى جىردى،
تاۋ باسىنان قۇلدىراپ كول قۇيىلدى.
سارقىلىپ كولدىڭ ورنى قۇرىعان سوڭ،
تاستى بارىپ قوپارىپ اشتى سىردى.

تاس استىنان ءبىر تەرەڭ قۇدىق شىقتى،
قۇدىق ءىشى قاراڭعى مۇلدە ءتىپتى.
شاھماران بەرگەن گاۋھار جانىندا ەدى،
سول گاۋھاردى شىعارىپ جارىق قىپتى.

ىشىندە سول قۇدىقتىڭ ءبىر باسقىش تۇر،
بار ەكەنى بەلگىلى باسقىشتا سىر.
سول باسقىشپەن − اللا دەپ ءتۇسىپ كەتتى،
نەشە شىعان بۇرالىپ ايلانىپ قىر.

تۇبىنە سول قۇدىقتىڭ اقىر جەتتى،
ازىراق قاراڭعىعا كوز ۇيرەتتى.
العا قاراي مىڭ قادام ءجۇرىپ ەدى،
ءبىر ۇلكەن قاقپاعا كەپ جول تىرەپتى.

ىشكە كىردى قاقپانى اشىپ سەيىت،
جۇرگەن جوق تاعى سەيىت، قورقىپ كەيىپ.
ءبىر شاھارعا قۇدىرەتشە كىرىپ قالدى،
تۇرمادى ول توساڭسىپ، ۇدىرەيىپ.

ءزاۋلىم بيىك عيمارات، بار بازارى،
تۇسكەندەي قانداي جاننىڭ ءبىر نازارى.
جان بالاسى كورىنبەيد ءبىراق سەيىت،
قىزىعىپ دۇنيەگە جوق ازارى.

كەزىپ ءجۇرىپ تالاي جول ول قالايدا،
پەردە تارتقان كەپ قالدى ءبىر سارايعا.
ىشىندە سول سارايدىڭ ءتورت ساپا تۇر،
ساپا ەكەن سالتاناتتى بىرتالايدا.

ورتاسىندا ءبىر تاح تۇر التىن - كۇمىس،
ارالاسقان جەرى جوق جەزبەنەن مىس.
ءبىر ەسىك ار جاعىندا كورىنىپ تۇر،
سارايدىڭ ەشبىر جان جوق ءىشى تىنىش.

ەسىكتى اشىپ ارى قاراي كەتتى كىرىپ،
ءۇش توسەك تۇر تاعى دا قويعان قۇرىپ.
ءۇش قىز بار ۇشەۋىندە سۇلاپ جاتقان،
پەردە بار، بەتتەرىندە جاتىر سۇلىق.

قارادى باتتال عازى پەردەنى اشىپ،
ءولىپ قاپتى قاراسا، ءوڭى قاشىپ.
ورتاسىندا سارايدىڭ ءمارمار دىڭگەك،
سول دىڭگەككە اقىرىن باردى باسىپ.

بۇل دىڭگەكتە قاراسا ءبىر جازۋ تۇر،
بار ەكەن بۇل جازۋدا ءبىر ۇلكەن سىر.
باستاپتى بىسمىللامەن ول جازۋدى،
بولماسىن دەپ ادامدا كوڭىلدە كىر.
− جەر ءجۇزىنىڭ پاتشاسى ەسكەندىرمىن،
الەمدى مەن ارالاپ كەشكەن - دۇرمىن.
وسى ورىندى تىلسىممەن مەن سالدىردىم،
بولسىن دەپ ەسكەرتكىشى ەسكەندىردىڭ.

ءبىر وزىمە باعىندى جەتى ىقىلىم،
جىمداي قىلدى، جاۋىمدى ءبىر تىقىرىم.
قارسىلاسقان جاۋىمدى وڭدىرمادىم،
سەرمەتپەدىم وزىمە جاۋ تىپىرىن.

مىنا جاتقان ۇشەۋى مەنىڭ قىزىم،
اقىلى جوق بۇلاردىڭ شاشى ۇزىن.
اناسى ۇشەۋىنىڭ جاقسى ادام ەد،
تۇرا الماۋشى - ەم كورمەسەم ونىڭ ءجۇزىن.

ءسىڭلىسى وسى ايەلدىڭ بالدىز ماعان،
اۋىپ ءجۇردى كوڭىلى جالعىز ماعان.
قىزدارىمدى ازدىرىپ ناق وسى ايەل،
قاس قىلدىرىپ، اپايىن جالعىزداعان.

دەيدى ول − جيەندەرىم جاقسى كورەم،
نيەتى انالارىڭ جامان ەرەن.
سەندەردى ەرگە بەرۋ نيەتى جوق،
عۇمىردىڭ بار قىزىعى بولار نەدەن؟

بار قىزىعى ءومىردىڭ ەر مەن بالا،
ەرسىز وتكەن ءومىردىڭ كۇنى قارا.
كارى قىز بوپ، ەر كورمەي تۇگەپ كەتسەڭ،
بولمايما عۇمىر زايا، جۇرەك جارا.

ەگەردە سەندەرگە مەن انا بولسام،
سەكىلدى پىسقان الما سەندەر تولساڭ.
ويناپ - كۇلىپ ەرجەتسەك دۋمانمەنەن،
ۇزاتسام دەر كەزىندە ەرلى بولساڭ.

وسىلاي بۇل قىزداردى ازعىرادى
قاس قىلدىرىپ، اقىلدان جازدىرادى.
ۋ بەرىپ جازىم قىلدى انالارىن،
ولگەن سوڭ جالعان جىلاپ ناز قىلادى.

سەزگەنسوڭ قىزدارىمدى قاماققا الدىم،
اشۋمەنەن ولاردى ساباپ تا الدىم.
سالدىرىپ تىلسىممەنەن بۇل سارايدى،
ادام كورمەس بۇل جەرگە قاماپ سالدىم.

ءبىر - بىردەن − اربىرىنە قىزمەتشى،
ەلۋ جىلعا ناپاقا ساناپ سالدىم.
بۇل جەرگە باسقا ادامزات كەلەمە دەپ،
بال اشتىرىپ، بىلۋگە تالاپتاندىم.

ارستوتەل بار ەدى − دەگەن عالىم،
ءۋازىرىم ەد، اقىلشى - ەلگە ءمالىم.
بولجاۋشى ەد بولاشاقتى عىلىممەنەن،
بىلەتىن بار نارسەنىڭ تۇپكى ءمانىن.

ەڭ الدىمەن تىڭدادىم سونىڭ ءسوزىن،
بار ەدى ول ادامدا بولجاۋ سەزىم.
بۇل جەرگە ءبىر ادامزات بولاشاقتا،
كەلەر دەپ ايتتى ءبىر كۇن قاداپ كوزىن.

كورمەدىڭ اقىر زامان پايعامبارىن،
ءىنجىل، ءتاۋرات مويىندايد ءبىراق ءبارىن.
ءدال سونىڭ تۇقىمىنان ءبىر ادام كەپ،
بۇل ءوڭىردىڭ جوعالتار ديۋلارىن.
ەكى ۇعلى جوعالىپ ىزدەپ كەلەد،
سازايىن جادۋلاردىڭ ابدەن بەرەد.
بۇل جەردى ديۋلاردان ازات قىلىپ،
قىزىعىن سوندا ادامزات ابدەن كورەد.

اتى ونىڭ − سۇلتان سەيىتباتتال عازى،
جاۋعا − قىس، حالىقتىڭ ول بولار − جازى.
سوندىقتان وسى حاتتى جازدىم باستاپ،
ويدىرىپ، بۇل دىڭگەككە جازدىم تاستاپ.
قاراعىم اينالايىن باتتال عازى،
ناق وزىڭە حاتىمدى جازدىم حاستاپ.

باباڭا سالەمىمدى جەتكىزەرسىڭ،
باسىڭنان تالاي ءىستى وتكىزەرسىڭ.
ءبىر اتىم − زۇلقارنايىن جاھان كەزگەن،
سالەم ايتىپ باباڭا كەتتى دەرسىڭ.

الدىن الا ۇممەتىڭ بولامىن دەپ،
سالاۋات ساعان ايتىپ ءوتتى دەرسىڭ.
مىڭ جىل بۇرىن تانىعان ۇممەتىڭنىڭ،
سالەمى بۇگىن ساعان جەتتى دەرسىڭ.

باتتال عازى حاتتى وقىپ كوپ جىلادى،
شۇكىرلىك جاراتقانعا كوپ قىلادى.
حۇجىرالار، سارايلار تۇر ءار جەردە،
جاۋھار، ياقۇت، ءىنجۋلار كوپ تۇرادى.

ءبىر ەسىكتى تاعى دا اشىپ قالدى،
قىرىق قىزدى بەزەنگەن كوزى شالدى.
ەسىك اشقان دىبىستان قىزدار داعى،
ۇرەيى ۇشىپ العاشتا ساسىپ قالدى.

ادامزاتتىڭ بەينەسىن كورگەننەن سوڭ،
قۋانىپ كوڭىلدەرى تاسىپ قالدى.
پايعامباردىڭ ۇرپاعى باتتال عازى،
«قوش كەلدىڭ» دەپ بار سىردى اشىپ سالدى.

باتتال عاجاپ بولادى بۇل سوزىنە،
كەزىكپەگەن جاندار عوي ەش كەزىنە.
قايدان ءبىلدىڭ ءجونىمدى ارۋلارىم،
دەپ سۇرادى قىزداردان شىن تەلمىرە.

قىزدار ايتتى − جازىقسىز جاندار ەدىك،
اركىمنىڭ ەركەلەتكەن − تاڭدارى ەدىك.
قور بولدىق − ديۋلاردىڭ قولىندا ءبىز،
اڭساعان ءار جىگىتتىڭ اڭسارى ەدىك.

وتكەن ءتۇنى جالباردىق جاراتقانعا،
«ءبىزدى وسىلاي جاراتقان جاراتقان با.
ءبىر راحىمىڭ تۇسپەي مە ماحبۇستارعا،
ءتۇن سەرپىلمەي، قاشان دا تاڭ اتقانبا.

جالباردىق ءمىناجات قىپ جىلادىق كوپ،
قۇتقارماساڭ تاۋىساتىن ديۋلار جەپ.
جىلاي - جىلاي داعدارىپ ۇيىقتاپ قاپپىز،
حاق ءراسۇل تۇسكە كىردى مۇحاممەد كەپ.

جالىنىپ اياعىنا ۇردىق باستى،
حاق راسۇل مەدەت بەر دەپ توكتىك جاستى.
جىلاماڭدار − عارىپتەر، ماحبۇستەر،
قۇتقاراد دەپ باتتال كەپ سىردى اشتى.

بۇل ءتۇستى بىرەۋ ەمەس تۇگەل كوردىك،
حاق ءتۇس دەپ ىنشاللا تۇگەل سەندىك.
كورىنگەن سوڭ ءوزىڭىز كوزىمىزگە،
كورمەسەك تە تانىدىق سالەم بەردىك.

بۇل ديۋ كۇندە كەلىپ، كۇندە كەتەر،
ءبىر كۇندە ەكىدەن اپ كاۋاپ ەتەر.
كەلمەسەڭ باتتال عازى ەندى ءبىراز،
تاۋىسىپ جەپ ءبارىمىزدى تۇپكە جەتەر.

بارلىق قىز وسىلايشا كەتتى شۋلاپ،
ءبىرى جىلاپ، ءبىرى ايتىپ ءبارى دۋلاپ.
بار ما دەپ قايسار قىزى ىشتەرىڭدە،
سۇرادى بۇل قىزداردان باتتال بۋناپ.

مەن ەدىم دەپ بىرەۋى − ۇشىپ تۇردى،
باتتالعا كەپ ءيىلىپ تاعزىم قىلدى.
باس ديۋدىڭ تۇراعى قاي جەردە دەپ،
سەيىت سۇراپ قىزدارعا قۇلاق ءتۇردى.

ءبىر ەسىكتى كورسەتتى قىزدار نۇسقاپ،
سەيىت اشتى ەسىكتى تۇتقانى ۇستاپ.
ءبىر ساراي تۇر الاڭنىڭ ورتاسىندا،
ايتەۋ تاپتى، بولسادا تالاي قىسپاق.

سارايدىڭ ورتاسىندا بويى الپىس كەز،
ءبىر الىپ ديۋ وتىر، ايتپايدى ءسوز.
جانىندا ەكى سۇلۋ بايلاۋلى تۇر،
ءبىر وت تۇر زور جاعىلعان قاراتپاي كوز.

جانىندا بۇل ديۋدىڭ تەمىر ىستىك،
قاقتاماق سول قىزداردى زورلاپ كۇش قىپ.
تۇتقيىل سەيىت شالدى ءبىر ناعرا،
سەلك ەتىپ الىپ ديۋ ايتەۋ ءىش قىپ.
− قۇتىردىڭ مالعۇن ديۋ سونشا نەگە
باسىڭا بۇگىن سەنىڭ قاعام شەگە.
قىلمىسىڭ ءبىر باسىڭنان كەتتى اسىپ،
قولىمنان بۇگىن امان قالام دەمە.

بۇل زەيىندى قىلامىن سەنەن ازات،
ادامزاتقا تالاي سەن سالدىڭ عازاپ.
ءوز قولىمنان جازاڭدى اللا جازعان،
بەرۋگە اتەي ىزدەپ كەلدىم قالاپ.

ديۋ مالعۇن سول كەزدە سويلەيدى ءسوز،
− ەي باتتال كوپ ىزدەپ - ەم بولمادىڭ كەز.
بۇگىن مەنىڭ قولىمنان كىم الادى؟
اجالىڭ قويماي ايداپ، كەلىپسىڭ تەز.

دەدى - دە ول كۇرزىسىن الدى قولعا،
باتتالدى جوعالتپاق بوپ ءبىر - اق جولدا.
سىلتەگەن كۇرزىسى ونىڭ جەرگە كىردى،
جالت ەتىپ باتتال تايىپ بۇرىلعاندا.

ەندى ديۋ كۇزىنى اپ قامدانعانشا،
باتتال الدى قىلىشىن، ول العانشا.
تاكبىر ايتىپ قولتىقتان شالىپ ەدى،
باس پەن قول بولەك ءتۇستى بولعان بورشا.

قىزداردا بولدى ازات ديۋ ءولىپ،
قۇشتى اياعىن سەيىتتىڭ ءبارى كەلىپ.
جانىڭىزعا جاماندىق كەلمەسىن دەپ،
ناز قىپ تۇر، قايسار قىزى تالىپ - ءولىپ.

ولگەن سوڭ الىپ ديۋ شاھار قالدى،
باسقانىڭ جاننان باسقا ءبارى باردى.
جاۋھار - جاقۇت جانە دە التىن - كۇمىس،
مەيلىنشە ءبولىسىپ الىپ الدى.

ءتورت ءجۇز اتتى ءبىر جەردەن تاۋىپ كەلدى،
قىرىق قىزعا بىردەن ات كولىك بەردى.
باسقا اتتارعا سيعانشا قازىنا ارتىپ،
مۇسا مەن ءىبىراھيمدى تاۋىپتى ەندى.

اياعىن كەپ سەيىتتىڭ بۇلار قۇشتى،
بارلىعى بىرلەسىپ اپ جولعا ءتۇستى.
ستانبول قايداسىڭ دەپ تارتىپ باراد،
تاعى تالاي كورەسىڭ عاجاپ ءىستى.

ءبىر ادام جول - جونەكەي بولادى كەز،
سەيىتكە سالەم بەرىپ سۇرايدى ءسوز.
مەن ءسىزدى شىرامىتىپ تانىپ تۇرمىن،
بىلگىم كەپ تۇر، سويتسەدە اتىڭدى تەز.

− سەن مەنى وقشاتاسىڭ الدە كىمگە،
نە قىلماقسىڭ اتىمدى بىلگەن كۇندە.
− مەن ءسىزدى ۇقساتامىن ناق باتتالعا،
باتتال بولساڭ ءسوزىم بار ايتار مۇلدە.

− مەن باتتالمىن ءپارازىڭ شىقتى دۇرىس،
ال ايتا بەر، ايتپاعىڭ قانداي جۇمىس.
− ايتپاعىم « لا يلاھا ىللاللاھ» دەپ،
دىنگە كىرىپ، بۇل جىگىت ءبىتىردى ءىس.

بۇل جىگىت بار حاباردى ماڭىراتتى،
ۇيدەن جوق دەيدى جانە قايسار جاقتى.
«بالا ىزدەپ قاپ تاۋىنا باتتال كەتتى،»
دەگەننەن بارلىعى دا حابار تاپتى.
باتتال جوقتا قولىنا تۇسىرمەك بوپ،
مالاتيا جولىنا ءبىر - اق تارتتى.
لاشكاردىڭ ۇزىن سانى ءتورت ءجۇز مىڭداي،
بارلىق كۇشتى اساتۇر ءبىراق ساپتى.

عابدۇلۋاھاپ تۇتقىندا ءالى ءتىرى،
ءبىر كارى ەكەن ونىڭ دا جانى ءسىرى.
كىر ءبىزدىڭ دىنىمىزگە دەسە داعى،
كونبەپتى دەپ ەستيمىن ءالى مۇنى.

مۇنى ەستىپ باتتال عازى قايناپ كەتتى،
توقتالماي ستانبولعا ساپار شەكتى.
قايسار قىزى بۇلاردىڭ ىشىندەگى،
جاتقان جەرىن بىلەمىن ونىڭ دەپتى.

وسى قىز باتتالمەنەن كەتتى كىرىپ،
ساقشىلار قىزدى كورگەن تۇردى ءيىلىپ.
تۇرمەگە ۋاھاپ كارى ۇزاق جاتقان،
باستاپ باردى باتتالدى ءوزى ءبىلىپ.

بوساتتى الدىمەنەن بۇل شايحتى،
شاش، تىرناعى ءوسىپتى سارعايىپتى.
باتتالدى امان - ەسەن كورگەننەن سوڭ،
ەسكە الىپ جىلايدى كوپ تاريحتى.

قىز الدى ول سارايدان قالاعانىن،
التىن - كۇمىس، جاۋھاردان جاراعانىن.
اتاما بارامىن دەپ جار سالدىرىپ،
تارتقىزدى جالشىلارعا بارابانىن.

شاھاردان كورنەۋ بۇلار شىعىپ كەتتى،
تۇپ - تۋرا مالاتياعا قويدى بەتتى.
سويلەيىك سول شاھاردىڭ از كەڭەسىن،
بارعان سوڭ لاشكارىمەن قايسار نەتتى.

* * *

حات جازدى حاليفاعا ءامىر عۇمار،
«ءتورت ءجۇز مىڭ رۇم لاشكارى اقىل قۇرار.»
باتتال عازى بالاسىن ىزدەپ كەتكەن،
ورايدان پايدالانىپ كەلدى بۇلار.

حاليفا حاباردى ەستىپ قايعىرادى،
نە بولدى ەكەن باتتال دەپ ول جىلادى.
حاميت، ھاشىم باس بولعان ەكى بالۋان،
لاشكاردى ەكى ءجۇز مىڭ الدىرادى.

بەت الدى مالاتيا قالاسىنا،
از ەمەس، بۇل لاشكاردىڭ قاراسى دا.
باتتال جوقتا باۋىرىنا باسپاق بولىپ،
قايسار ءجۇر شابۋىلداپ الاس ۇرا.

ءبىر جاقتان مالاتيا عازىلارى،
قارسى شىقتى قايسارعا جاس پەن كارى.
الپىس ميل جىراقتىققا ورنالاسىپ،
توتەپ بەرمەك جاۋىنا جالپى ءبارى.

* * *

ساپ تۇزەپ ەكى لاشكار ەكى جاققا،
بارابان شالدى بۇلار سوعىسپاققا.
كىم شىعاد جەكپە - جەككە دەپ الاڭداپ،
مايدانعا ەكى جاق كوز تىككەن شاقتا.

نورقارا رۇم جاقتان شىقتى توزاڭ،
بوپ كەتتى ەكى جاقتا الاڭ - سالاڭ.
جاقىنداپ كەلگەنىندە ايقىندالدى،
«باتتال» دەپ شۋلاپ كەتتى ازان - قازان.

استىندا «اشقارزادا» ارعىماعى،
يىعى تولعان قىلىش پەن كۇرزى ءبارى.
وڭ جاعىندا كەلەدى عابدۇلۋاھاپ،
سەكىلدى ءبىر قىز كەلەد باتتال جارى.

بوپ كەتتى - مومىنگە جاز، كاپىرگە قىس،
قايسار ساستى ياپىراۋ − بۇل نەتكەن ءىس.
مۇسىلمان قويداي شۋلاپ جامىرادى،
بولەندى قۋانىشقا ادەتتەن تىس.

شاۋىپ بارىپ الدىنان شىقتى ءبارى،
باتتالدى زار جىلاسىپ قۇشتى ءبارى.
تيگەنى قولىن ءسۇيىپ، تيمەگەنى،
اياعىنان قۇشاقتاپ، قىستى ءبارى.

قايسارعا دا بۇل حابار بارىپ جەتتى،
«باتتال مەن عابدۇلۋاھاپ قايتىپ كەپتى.
قىزىڭدى ديۋ العان قۇتقارىپ اپ،
الىپ كەلدى تاعى دا باتتال دەپتى.

جىلايدى وكسىپ - وكسىپ سوندا قايسار،
− نە قالدى ەندى ءبىزدىڭ باتتالعا ايتار.
تاريۇن وتقا جاقتى ءتىرى شىقتى،
امان شىقتى قۇدىقتان نەتكەن جايقار.

عۇحابانىڭ ۋىنان تاعى ولمەدى،
جادۋلارعا تاعى دا كۇش بەرمەدى.
قاپ تاۋىنان تاعى دا كەلدى امان،
الدەرى ادام - پەرى ەش كەلمەدى.

قايساردىڭ ءبىر ءۋازىرى حانتالا اتتى،
سوندا بارىپ قايسارعا سول ءتىل قاتتى.
«مەن ءولتىرىپ بەرەمىن باتتالدى» دەپ،
ماقتانىپ الدىندا ونىڭ كەۋدە قاقتى.

* * *

لاشكارى كەلىپ جەتتى حاميت، ھاشىم،
قايسار شوشىپ جانىنان بولدى قاسىم.
بۇل كۇنى سوعىس توقتاپ ءامىر عۇمار
قوناق قىپ كەلگەندەرگە بەردى اسىن.

قاراۋىلعا ھاشىم شىقتى كەشكە تامان،
بولسىن دەپ اتىرابىم جاۋدان امان.
سەيىتتىڭ شاتىرىنا جاقىنداپ ەد،
كوزگە ءتۇستى بەيساۋات جالعىز ادام.

جاسىرىنىپ بۇلىڭدا وتىر قىلىش ۇستاپ،
وتىرعانداي بىرەۋدى اڭدىپ نۇسقاپ.
قالعىزادى سەيىتتى كورە سالا،
قالعانداي دەلدە بولىپ جىنى قىستاپ.

قولىنان قىلىشى ونىڭ ءتۇسىپ كەتتى،
ۇرەيى كورگەن جەردەن ۇشىپ كەتتى.
ساقالىنان ۇستاپ - اپ سەيىت ونى،
جەتەكتەپ ۇيىنە الىپ كىرىپ كەتتى.

تۇگىن قويماي سەيىتكە ايتىپ بەردى:
− نە ءۇشىن كەلدى؟ بۇل جەرگە، قايتىپ كەلدى؟
قاناتۇرعا كەزىگىپ قاراۋىلدا
ھاشىم ونى قىلىشپەن ەكى ءبولدى.

تۇنىمەن قاراۋىلعا ءتيدى بۇلار،
ولگەنى ءولىپ، ءتىرىسى قاشىپ شىعار.
ءبىر - بىرىنە جولىعىپ جاۋ ەكەن دەپ،
سوعىسىپ ءبىرىن - ءبىرى قىرىپ تىنار.

وسىلايشا ايلامەن جاۋدى سوقتى،
ولگەنى جيىرما مىڭ ادام بوپتى.
ەرتەڭىندە سوعىسقا دايىندالىپ،
ەكى جاق بارابانىن بىردەي سوقتى.

مايدانعا حانتالانى اسىپ قويدى،
شىڭعىرىپ، وكىرە - باقىرا ءوزىن جويدى.
اساتۇر حانتالاعا سەنەمىن دەپ،
ءبىر تۇندە وسىنشالىق قانعا تويدى.

سەيىتكە قايسار قىزى ءوتىنىش ەتىپ،
تاعزىم قىپ جانىنا ونىڭ كەلدى جەتىپ.
− اكەمە الىپ كەلدىم ءبىر حات جازىپ،
قارىزىنان قۇتىلماقپىن الدان ءوتىپ.

سەيىتكە كەپ ول حاتتى وقىپ كەتتى،
− باسىندا «ەي قۇرمەتتى اكە» دەپتى.
ءبىر تۇندە ۇرلاپ كەتتى مەنى پەرى،
ءبىر ءتىلسىم ۇڭگىرگە اكەپ تۇتقىن ەتتى.»

ول جەرگە ءىنسان تۇر عوي جىن كەلە الماس،
جەر ەكەن نە شىعا الماس، نە ولە الماس.
ءداۋدى ءولتىرىپ قۇتقاردى باتتال عازى،
باسقا ادام قىزىڭا ءومىر ەش بەرە الماس.
ويتكەنى باتتال عازى ءدىنى اسىل،
ول ءدىننىڭ نەگىزى نۇر ءوڭى جاسىل.
باتتالدىڭ اتا تەگى − پايعامباردان،
سول زاتتىڭ ناسىلىنەن بولعان حاسىل.

يمان ايتىپ مەن بولدىم ءبىر مۇسىلمان،
كورگەن سوڭ كەرەمەتىن ءدىن ءىسلام.
وسى ءدىننىڭ شاراپات قۇرمەتىمەن،
باتتال - بار قازادان سان قۇتىلعان.

ءناسيحاتىم ەي اكە، شامدانساڭ دا،
مۇسىلمان بول، يمان ايت، دىنگە ۇسىنعان.
زالالات كۇپىر دىننەن ارىلماساڭ،
كورەسىڭ مۇنان ارمان سان قىسىلعان.

جونەلتتى ءبىر تۇتقىننان وسى حاتتى،
كەشىكپەي اكەسى دە حاتتى اپتى.
«ازعىن قىز − ازدىرماقشى مەنى تاعى،»
دەپتى دە، حاتتى جىرتىپ وتقا ساپتى.

ءبىر باتىر يامليحا اتتى دۇشپان جاقتان،
مايدانعا كەپ باتىرسىپ، سالدى ماقتان.
مۇحسىن عازى سازايىن بەردى ونىڭ،
كەشىكپەي ول دا اجالدىڭ ءدامىن تاتقان.

كەلىپ ەد بىرنەشەۋى ارت - ارتىنان،
مۇحسىن عازى جايراتتى بەس - التىدان.
سوڭىندا ءىستۇر دەگەن ءبىر باتىرى،
تالدانىپ شىقتى بۇعان ءوز حالقىنان.

كەلدى دە، مول مۇحسفا كۇرزى ۇردى،
جىعىلىپ مۇحسىن اتتان ازەر تۇردى.
سول كەزدە باتتال عازى ءمىندى اشۋعا،
ناعرا ساپ قان مايدانعا ءوزى كىردى.

قورىققاندار سالماي ما بۇرىن جۇدىرىق،
قامتىدى ءىستۇر بۇرىن قىلىش ۇرىپ.
قىلىشىن باتتال عازى قاعىپ قالىپ،
قولىنان انادايعا ۇردى ۇشىرىپ.

بەلىنەن قاپسىرا ۇستاپ جۇلىپ الدى،
كوتەرىپ جەرگە قاتتى ۇرىپ قالدى.
ەسەڭگىرەپ تۇرعانشا ەندى ورنىنان،
سەيىت بايلاپ جونەلتىپ جولعا سالدى.

باسىن تومەن قاراتىپ قويدى اسىپ،
اسىلىپ تۇر اسپاقتا الگى پاسىق.
كەلە الماي جاۋ جاعىنان مايدانعا ەشكىم،
ىققان قويداي ۇيلىعىپ قالدى ساسىپ.

سول كەزدە لاشكەرگە ءامىر قايسار بەردى،
ءبىر باتتالعا لاشكاردىڭ ءبارى ءتوندى.
تۇراما بۇنى كورىپ مۇسىلمان جاق،
ەكى جاق ارالاسىپ كەتەدى ەندى.

بىرىنە - ءبىرى ءتيىپ نايزا - قىلىش،
كۇرزىمەن ۇرىپ جاتىر بىلىش - بىلىش.
توگىلگەن قان سەل بولىپ اعىپ جاتىر،
جەر - جاھان زەلزالا بوپ، بولدى ءبىر ءىس.

سەيىت باستاپ مۇسىلمان كەتتى وگدەپ،
جاۋ جاعى ويراندالىپ قالدى مەڭدەپ.
سوعىس توقتاپ بارابان شالىنعاندا،
قايتىستى قونالقاعا لاشكار لەك - لەك.
تاڭ اتا قايتا شالدى باراباندى،
جاۋ جاعى ويسىرادى جارالاندى.
جاتقاندا ەندى شايقاس باسالعالى،
نور قارا باعدات جولىن الا قالدى.

سويتسە ول حاليفا ەكەن كەلىپ قالعان،
لاشكەرىن ناق ءجۇز مىڭداي قاسىنا العان.
مۇنى كورىپ مۇسىلمان ارقالانىپ،
قىرعىنداپ جاۋدى قىرىپ، ويران سالعان.

جاۋ جەڭىلدى مۇسىلمان قىرا بەردى،
ءبىرىن شاۋىپ، بىرەۋىن ۇرا بەردى.
باتتال عازى قايساردىڭ تىككەن تۋىن −
نىسانداپ كەزىككەندى جىعا بەردى.

تۋ تۇبىندە تاح قۇرىپ ءپىل ۇستىندە،
قايسار وتىر، جانى ونىڭ قىل ۇستىندە.
بۇزىپ - جارىپ باتتال دا جەتىپ قالدى،
توسا المادى، جولدا ونى ءسىرا ەشكىم دە.

سوندا باتتال نايزاسىن سىلتەپ قالدى،
نايزا بارىپ سىلتەگەن تاحتى جاردى.
قايسار قۇلاپ تاعىنان ۇشىپ كەتتى،
اتقا ءمىنىپ، اپ قاشتى شىبىن جاندى.

قان كەشكەن ءبىر كۇن، ءبىر ءتۇن سوعىس بولدى،
مۇسىلماندار جينادى قالىڭ قولدى.
تۇتقىنداردى نەشە ون مىڭ ايداپ كەلىپ،
الدىنا حاليفانىڭ جيىپ بولدى.

ءبىراق مۇندا كورىنبەيد باتتال عازىم،
بولماس دەپ حاليفا ونى جازىم.
لاشكارلاردى جان - جاققا اتتاندىردى،
كەرەك قىلماي باسقانىڭ كوپ پەن ازىن.

سويتسە باتتال قايساردى كەتكەن قۋىپ،
الىپ كەلدى قول - اياعىن تاس قىپ بۋىپ.
الدىنا حاليفانىڭ تاستاي بەردى،
«اكەلدىم» دەپ جاۋىڭدى مىنە جىعىپ.

حاليفا ايتتى − اساتۇر قالاي بولدى،
بۇل ەمەس جەڭىلگەنىڭ تالاي بولدى.
دىنگە كىر، جانىڭ امان قالسىن بۇگىن،
بارلىق ءىس قىلىعىڭا جاراي بولدى.

سوندا قايسار سويلەيدى − ونىڭ راس،
سور مەن باقىت ادامدا ۇنەم تۇرماس.
مويىندايمىن باتتالدىڭ ەرلىگىنە،
جانشا المايتىن ەكەن تيىرمەن تاس.

سەن جەڭدىڭ، ايتارىم جوق مەن جەڭىلدىم،
كىم بولجار نە بولارىن الدا كۇننىڭ.
ەگەردە مەن مۇسىلمان بولا قالسام،
قۇنى قالماس قايساردىڭ سالماعىنىڭ.

رۇم حالقى تۇگەلدەي قارسى تۇرار،
دىننەن بەزگەن قايساردى ول ناعىلار.
ونان دا ءوز حالقىمەن بىرگە كىرسەم،
سوندا وزىڭە ايتاتىن ءبىر شارتىم بار.

ءبىر ۇل، ءبىر قىز جوعالدى مەنەن بۇرىن،
باتتالدان كوردىم مۇنى ايتسام شىنىم.
پەرى ۇرلاپ قاپ تاۋىنا كەتكەندىگىن،
قىزىمنان مىنە سۇراپ ۇقتىم بۇگىن.
قىزىمدى سەن قۇتقاردىڭ العىس ساعان،
ۇلىمدى مۇنانداعى ەركە ۇستاعام.
سول ۇلىمدى ەي باتتال اكەپ بەرسەڭ،
امىرىڭە مەن قۇلمىن نۇسقاعان.

بەرەيىن قولىمنان حات ساعان جازىپ،
سوزىنەن تايماس − ءسىرا حاندار ازىپ،
قاراشا ەمەس، سويلەسە حاندار ەكى −
تۇكىرمەي مە بەتىنە قالىڭ حالىق.

دەگەن سوڭ بۇعان بولدى باتتال ماقۇل،
ءوز قولىمەن حات جازىپ بەردى اساتۇر.
«ۇلىم كەلسە حالقىممەن دىنگە كىرەم،»
دەپ ءمور باسىپ، باتتالعا بەرەدى اقىر.

قايساردى باتتال عازى بوساتتى ەندى،
ون مىڭداي تۇتقىندى وعان قوسىپ بەردى.
ءوز ەلىنە قايتارىپ جولعا سالدى،
تۇتقىن دەمەي زياپات - سيلىق بەردى.

حاليفادا باعدادقا قايتىپ كەتتى،
باتتالعا بار العىسىن ايتىپ كەتتى.
جولىڭ بولسىن، باتتال حان ايتارىم جوق،
دەپ قايتالاپ ساپارعا قويدى بەتتى.


باتتال عازىنىڭ قاپ تاۋىنداعى جورىعى

جەڭىلدى قايسار ءسويتىپ، ابدەن سورلاپ،
ايداعان جوق ەدى ونى ەشكىم زورلاپ.
ءوزى ىزدەندى، پالەنى ءوزى تاپتى،
ماسقارا بولىپ قايتتى، ءوزىن قورلاپ.
مالاتيا ءبىراز كۇن جاقسىلىققا،
كەنەلدى ءماز - مەيرام بوپ تىنىش ورناپ.
ەكى ۇعلىن ىزدەۋگە باتتال عازى،
قاپ تاۋىندا ساپاردا ەندى بولماق.

جالعىز ءوزى قوشتاستى جارانلارعا،
مۇحتاج ەمەس، مۇندايدا ادامدارعا.
عاداتىنشا «اللا» دەپ كەتە بەردى،
قورىقپايدى، تارتپايدى باراندارعا.

جالعىز - اق اساتۇرعا قويدى قالاپ،
كەمە ايدايتىن بىرەۋدى الدى قالاپ.
قىنتار اتتى بىرەۋدى ءبىر كەمەمەن،
قوسىپ بەردى اساتۇر − ايىن ساناپ.

تاۋەكەل دەپ ەكەۋى ءجۇرىپ كەتتى،
تەڭىزدىڭ جاعاسىنا كەلىپ جەتتى.
قاي جەردە ارال كورىنسە، سوعان توقتاپ،
كىدىرىپ، ءبىرازىراق ايال دا ەتتى.

تەڭىزدە سونىمەنەن كەزەدى التى اي،
يەن جەر، يەن تەڭىز بەزەدى التى اي.
ءدال سول كەزدە ءبىر تاۋعا ىلىنەدى،
قۇرعاق جەردى وتكەندە كورەدى التى اي.

تاۋعا ءىلىنىپ قۇرعاققا شىقتى بۇلار،
دەم الىپ، اۋناپ - قۋناپ كۇن تىنىعار.
قاس قارايىپ قاراڭعى تۇسكەن كەزدە،
كورەدى تاۋ باسىنان وتتى بۇلار.

سەيىت ايتتى − بۇل وتقا مەن بارايىن،
بايقاستاپ كىمدەر ەكەن اڭعارايىن.
قوزعالما وسى ورىنىنان مەن كەلگەنشە،
ورالىپ ءوزىم كەلىپ تاۋىپ الايىن.

دەدى دە ءجۇرىپ كەتتى وتقا قاراي،
ءبىر ۇلكەن ۇڭگىر ەكەن كەلسە جاناي.
ىشىنە ۇلكەن قىلىپ وت جاعىپتى،
قىرىق ەكەن عفريتتان كورسە ساناي.

وتىر ەكەن ەت جەسىپ، شاراپ ءىشىپ،
ماقتانىپ، كوپيىسىپ، بىردە ءىسىپ.
ورتاسىندا بىرەۋى سويلەپ وتىر،
باستىعى سياقتاناد ءسوزى پىسىق.

ءبىر شاھار بار ارتىندا وسى تاۋدىڭ،
اتى ءسايلان − شاھاردىڭ جەرى − جاۋدىڭ.
پاتشاسى بار شاھاردىڭ عاسجات اتتى،
بۇلجىتپاي بيلەپ تۇرعان شاھار قاۋىمىن.

پاتشانىڭ ھۇماي دەگەن ءبىر قىزى بار،
كۇنىندە ون بۇرالىپ، ءجۇز سىزىلار.
تولعان ايداي نۇرى بار ناعىز سۇلۋ،
كورگەن جان بۋىنا ەرىپ ءبىر جىلىنار.

مەن سونى الىپ قاشىپ الىپ كەلەم،
ەرتپەيمىن ەش ءبىر جاندى جالعىز كورەم.
قوزعالماي وسى ارادا وتىرىڭدار،
جەڭگەلەرىڭ سول بولاد قولعا بەرەم.

دەدى دە الگى جاۋىز كەتتى ۇشىپ،
قولتىعىنا اپ كەلدى قىزدى قىسىپ.
قاراسا اي سۇلۋدىڭ ناعىز ءوزى،
قالىپتى قاپيادا قولعا ءتۇسىپ.
دومبىعىپ قالعان ەكەن كوزى ءىسىپ،
ىشپەدى جىن شارابىن ۇسىنسا دا.
بەينەسى وتىرعانداي زارەسى ۇشىپ،
اۋزىنا قىزدىڭ جاۋىز جىبەردى ۇرىپ.
قىز قالدى ەسەڭگىرەپ دىمى قۇرىپ،
بويالدى اۋزى - مۇرنى قىزىل قانعا.
ءبىر تۇرىپ، ورنىنان ءبىر جىعىلىپ،

تاستادى سول ارادا قىزدى بايلاپ.
ماس بولدى مارە - سارە ءىشىپ قايناپ،
ەسى - ءتۇسىن كوپ ساندىسى بىلمەي قالدى.
تەڭكيىپ جاتتى مۇنىڭ كوبى جايراپ.

سول كەزدە سەيىت قولعا قانجار الىپ،
قىز قولىن ەڭ الدىمەن شەشتى بارىپ.
دومالاتتى قاۋىنشا قىرىق باستى،
قالدىرمادى قانجارمەن وتادى انىق.

اياعىن قىز سول جەردە قۇشاقتادى،
سەيىتتى ادامزاتقا ۇساتپادى.
قۇتقاردىڭ مەنى اجالدان − ەي عازيز دەپ،
بايانداپ احۋالىن شىجاقتادى.

سەيىت ايتتى − ەي ارۋ − بار ءتالايىڭ،
ءجونىڭدى ايت، ەندى ورنىڭا اپارايىن.
جىلاپ تۇرىپ قىز ءجونىن تۇگەل ايتتى،
تۇرعان جەر، تۋعان شاھار، ھام سارايىن.

قىز جەرىنە ەكەۋى ساپار شەكتى،
ءسايلانعا باتتال عازى تاعى كەپتى.
كىرگىزىپ قىزدى اقىرىن سارايىنا،
شاھارعا كىرمەي سەيىت قايتا كەتتى.
يەنگە كەلدى داعى ءبىر بۇلاققا،
دارەت اپ ساجدا قىلدى جاپپار حاققا.
دەم الىپ، از ايالداپ وتىر ەدى،
ۇيقى جەڭدى، سەيىتتى وسى شاقتا.

وياندى تاعى سەيىت ءبىراز مىزعاپ،
كورمەگەن دەنەسى ونىڭ شارشاپ سىزداپ.
ويانسا قىرىق ءدارۋىش قاسىندا وتىر،
سالاۋات راسۇلگە ايتىپ زىرلاپ.

− باتتال عازى عالامنىڭ قاھارمانى،
دارۋىشلەردىڭ ءسىز ەدى بار ارمانى.
دەپ شۋلاسىپ باتتالعا بەردى سالەم،
«ءسىزدى اڭساپ دارۋىشلەرىڭ جاتا المادى.»

باتتال ايتتى - دارۋىشلەر قايدان ءبىلدىڭ؟
ەشكىم بىلمەيد قۇپيا ساپار ءجۇرمىن.
− تۇسىمىزدە حاق ءراسۇل ايان بەردى،
جاتقانىڭدى بۇل جەردە سونان ءبىلدىم.

ءجۇر ەندى − بىزبەن بىرگە ورنىمىز بار،
ماحام بار، ءدارۋىش پورىمىمىز بار.
نەشە كۇن تاساۋپيق سۇحبات قىپ،
ءبىر قانسىن كوپ اڭساعان شەرلى قۇمار.

سونىمەن سەيىت كەتتى بۇلارعا ەرىپ،
جەتى كۇن دارۋىشلەرگە بەردى ەرىك.
ءدىن جولىنا ماشعۇل بولعاندىقتان،
ءبىر گاۋھار تاس بۇلارعا كەتتى بەرىپ.

ارالىقتا ەكى ادام كەلە قالدى،
كەلە سالا سەيىتتەن حابار الدى.
ءبىز ءسىزدى ىزدەپ ءجۇرمىز نەشە كۇندەي،
تاپپاقپىز جۇمساساق تا بار امالدى.

ھۇماي حانشا جىبەرگەن ءبىزدى سىزگە،
ءتۇسىپ ءجۇرمىز ءبىز ىزدەپ ىزىڭىزگە.
− دارۋىشلەردىڭ جانىندا دەپ ايتىپ بار،
دەدى − سەيىت ولارعا − ەندى ءبىزدى.

بۇل حاباردى ھۇمايعا باردى ايتىپ،
ىلە - شالا بۇلار دا كەلدى قايتىپ.
«دارۋىشلەردىڭ بارلىعىن ەرتىپ كەلسىن،»
دەپ شاقىردى − قالماڭىز ەندى تايقىپ.

ءبارىن ەرتىپ - قوناققا سەيىت باردى،
ءوزى شىعىپ ھۇماي قىز قارسىلادى.
ىشىنە قىرىق دانا گاۋھار تىعىپ،
پىسىرىپ قويعان ەكەن قىرىق قازدى.

الدىنا قويدى ولاردىڭ قىرىق قازدى،
جەمەك بولىپ قازداردىڭ ءىشىن جاردى.
تاڭ - تاماشا بولدى ولار كورگەننەن سوڭ،
ىشىنەن ءاربىر قازدىڭ ءبىر گاۋھاردى.

بولماڭدار تاڭ - تاماشا دەيدى ھۇماي،
كەزدەستىردى باتتالدى ماعان قۇداي.
ەگەر باتتال بولماسا ءولىپ ەدىم،
دەپ تاعزىم قىلادى ول جىلاي - جىلاي.

باتتالعا ۇسىنادى ءبىر مىڭ التىن،
«بۇل از عانا كورسەتكەن قۇرمەت سالتىم.
سەبەپ بولىپ سەن ماعان عۇمىر بەردىڭ،
تاتىماس ۇسىنسام دا ءجۇز مىڭ التىن.
بۇل گاۋھار دارۋىشلەرگە بەرگەن سيىم،
قۇرمەتى ءۇشىن باتتالدىڭ بەرگەن بۇيىم.
تارتىنباي الىڭىزدار دارۋىشلەرىم،
قاشان دا دارۋىشتىڭ جولى قيىن.

كورمەگەن بۇرىن ھۇماي مۇنداي ەردى،
مىڭ التىندى دارۋىشكە تاعى بەردى.
ساحيلىق ەرلىگىمەن قاتار بىتكەن،
باتتالعا قىز ىشىنەن كوڭىل ءبولدى.

دارۋىشلەر زياپاتتان بوساي قالىپ،
بازارعا شىقتى بۇلار گاۋھاردى الىپ.
كەلتىرىپ باعاسىنا ساتپاق بولىپ،
ساررافقا كورسەتەدى بۇلار بارىپ.

سارراف تانىپ گاۋھارعا تاڭدانادى،
ايتپاق بولىپ پاتشاعا بۇل بارادى.
«گاۋھارىڭ دارۋىشتەردىڭ قولىندا ءجۇر،»
دەگەن سوڭ پاتشا دەرەۋ قامدانادى.

دارۋىشتەردىڭ الادى ءبارىن جيىپ،
گاۋھارلاردى قويادى الدىنا ءۇيىپ.
مۇنى قايدان ۇرلادىڭ دەپ سۇرايدى،
بەرگەنىن بىلمەي قىزدىڭ ءىشى كۇيىپ.

دارۋىشتەر بەرمەيدى وعان جاۋاپ،
− باسشىمىز بار ءبىزدىڭ دە قىلعان تاۋاپ.
ءبىز بىلمەيمىز سۇراڭىز سول ادامنان،
ايىرادى سول ادام وبال - ساۋاپ.

سەيىتتى - شاقىرادى پاتشا سوندا،
− جۇرگەن جانسىڭ نە قىلىپ، قايسى جولدا.
قازىنامدى ۇرلاعان باستى ۇرىسىڭ،
تۇستىڭ بە؟ اقىرىندا ءبىزدىڭ قولعا.

− ەي، پاتشا، بىلجىراماي ءسوزىمدى ۇق،
ايقاسپاق بولساڭ ەگەر سەن جەكە شىق.
مەن پايعامبار ءناسىلى ۇرى ەمەسپىن،
دەپ باتتال پاتشامەنەن كەلەدى تىك.

ءتۇسىرىپ حالايىققا پاتشا جارلىق،
جيادى ۇلكەن - كىشى تۇگەل بارلىق.
بار ما دەپ تانيتىنىڭ مىنا ادامدى،
سۇرايدى جيىپ الىپ ەلدى سال - قىپ.

بىرەۋ شىعاد ورتادان ساتحا اتتى،
تانيمىن دەپ پاتشاعا ايتار ءداتتى.
«بۇل ادام اتى شىققان ۇلكەن ۇرى،
ءساتى بوپ قولىڭىزعا ءتۇسىپ قاپتى.

كوزىن جوي، ايالداتپاي بۇل ۇرىنىڭ،»
دەپ جاۋىز باتتال ەرگە پالە جاپتى.
ول سۇيتسە عۇحابانىڭ ءىنىسى ەكەن،
كەك الماق بوپ باتتالدان بۇتىپ - شاتتى.

بۇل سوزگە كەتتى سەنىپ پاتشا قايناپ،
تاستادى دارۋىشتەردى تۇگەل بايلاپ.
دار اعاشتىڭ باسىنا ايداپ كەلىپ،
اسپاق بولدى بارلىعىن تۇگەل جايلاپ.

بۇعان دەيىن ۇندەمەي سەيىت تۇردى،
قىزىڭ بەرگەن دەمەدى، سابىر قىلدى.
بايلاۋعا باتتالدى ەندى ايلانعاندا،
شىنتاعىمەن جەندەتتى اۋىزعا ۇردى.
جىعىلدى جەندەت بارىپ وماقاسىپ،
جەندەتتەر جان - جاعىنان كەلدى باسىپ.
ناعرا ساپ سەيىت بۇعان ۇمتىلعاندا،
جوعالدى بىت - شىت بولىپ ءبارى قاشىپ.

سەگىز جەندەت سويىلعا جىعىلدى ەندى،
تاباندا سىباعاسىن سەيىت بەردى.
ھۇماي قىزدىڭ بار ەدى ءبىر ادامى،
تانىپ قالدى سول جەردە باتتال ەردى.

ھۇمايعا باردى داعى بەردى حابار،
ھۇماي كەلىپ سول جەردە ايعاي سالار.
توقتاتىپ اراشالاپ كوپ جاڭجالدى،
عافۋ سۇراپ باتتالدان الدىن الار.

اتاسىنا ءمان - جايدى باياندايدى،
جاعدايعا وتكەن - كەتكەن ايالدايدى.
باسىن اپ عفريتتىڭ قۇتقارعانىن،
ايتادى ءبىر - بىرلەپ تالاي جايدى.

«گاۋھاردى بەرىپ ەدىم سيلاپ سوندا،
ويلاماپ - ەم مەن ءسىزدى الاڭدايدى.»
عىفريتتىڭ جەمتىگىن شارلاتتى دا،
پاتشا ساسىپ ەندى اقىل تابا المايدى.

جىعىلادى سەيىتتىڭ اياعىنا،
دارۋىشتەردى بوساتتى ايادى دا.
سارايىنا سەيىتتى باستاپ بارىپ،
زياپات قىپ، كلاسىن جايادى دا.

سەيىت سويلەپ سول كەزدە ءبىر شەشىلدى،
نە ءۇشىن كەلدى بايان قىپ ءبىر كوسىلدى.
ھۇماي قىزدى سەيىتكە قوسىپ قويىپ،
وتكەن ىسكە پاتشا دا قاتتى وكىندى.

* * *

قاپ تاۋىنا ساپارلاپ سەيىت جۇرمەك،
بار ماقساتى شىققان عوي بالانى ىزدەپ.
ون كەمە، ون مىڭ لاشكار دايىندادى،
الگى پاتشا باتتالعا كومەگىم دەپ.

«اللا» دەپ قاپ تاۋىنا قويدى بەتتى،
پاتشا باستاپ، باتتالمەن بىرگە كەتتى.
بارلىعى كەمەمەنەن سۋ بەتىندە،
كۇن - ءتۇن ايداپ توقتاماي دۇرىلدەتتى.

باسقاندا كەمە ءمىنىپ ءبىر ايلىق جول،
بوران شىعىپ ءبىر قاتتى سوقتى وڭدى - سول.
كىشىرەك ءبىر كەمەدە باتتال كەتتى،
بىلمەدى قايدا قالدى، ول قالىڭ قول.

تالىپ بارىپ ءبىر جەردەن شىعىپ قالدى،
اتىراپقا سەيىت تە نازار سالدى.
ءبىر تاۋدىڭ ەتەگى ەكەن شىققان جەرى،
اعىپ جاتىر ءبىر وزەن سۋى جاندى.

الگى وزەندە ءبىر ساندىق اعىپ كەلەد،
كەزىككەن ساندىق بولدى مىناۋ كەنەت.
سەيىت تارتىپ شىعاردى بۇل ساندىقتى،
ساندىقتى اشسا ىشىنەن جىگىت كورەد.

ساندىقتا ءبىر كەلىسكەن جاتىر جىگىت،
پاتشانىڭ تونى مەنەن ءتاجىن كيىپ.
جالعىز - اق تالىپ جاتىر، ەس - اقىل جوق،
سۋ بۇركىپ ەس - اقىلىن الدى جيىپ.

سەيىت ايتتى − ەي جىگىت نەتكەن جانسىڭ؟
ايتارىڭدى ايتا بەر، قۇلاق قانسىن.
جىگىت ايتتى: اللا ءبىر مۇسىلمانمىن،
قۇتقاردىڭ مەنى اجالدان باعىڭ جانسىن.

اكەم مەنىڭ ءبىر كەزدە كاپىر ەدى،
پاتشاسى ەدى ءبىر ەلدىڭ باتىرى ەدى.
جالعىز - اق زار ەدى ءبىر ۇل بالاعا،
ۇرپاققا نەگىزىنەن پاقىر ەدى.

ءبىر بالا دەپ جۇرگەندە ءولىپ - تالىپ،
قايىر بەرىپ، موينىنا بۇرشاق سالىپ.
مەن تۋىپپىن كوز جاسىن كورىپ قۇداي،
جالعىز - اق ءبىر مەس ەكەم تۋعاندا انىق.

بەلگى جوق باس - اياقتا مەن تۋىپپىن،
تەسىك بار، ەكى جەردە ءبىر تۇلىپپىن.
ءبىر تەسىكتەن دارەت قىپ، بىرىنەن دەم،
پالە بولىپ، دومالاق اي تۇرىپپىن.

كورسەتكەن نەلەر تابيب دارىگەرگە،
تاپپاعان داۋا - شارا پالەن دەرگە.
كەزىككەن بۇعان اقىر ءتورت ءدارۋىش،
بۇيرىقشا كەلىپ قالعان وسى جەرگە.

ءبىرى ءداۋىت دىنىنە، ءبىرى مۇسا،
ءبىرى ءىسلام دىنىنە، ءبىرى عايسا.
سەنەدى ەكەن تورتەۋى − تورتەۋىنە،
باسىن قوسىپ، ۇعىسىپ ءبارىن جيسا.
الگى مەستى كورسەتەد تورتەۋىنە،
بىردەن - بىردەن كورەدى تورتەۋى دە.
ۇشەۋى كورسە داعى داۋا تاپپايد،
بارعان سايىن پاتشا ءىشىن ورتەدى دە.

ورازا ۇستاپ باسىندا ءۇش كۇن، ءۇش ءتۇن،
داۋاسىن تالاپ قىلىپ مۇشكىل ءىستىڭ.
مەس جارىلاد دۇعاسى قابىل بولىپ،
ەڭ اقىردا مۇسىلمان ءدارۋىشتىڭ.

ىشىنەن وسى مەستىڭ مەن شىعامىن،
قاسيەتى قابىل بولعان ءبىر دۇعانىڭ.
اللانىڭ بارلىعىنا اكەم سەنىپ،
دىنگە كىرەد − ءۇيىرىپ ول يمانىن.

كىرگەن سوڭ اكەم دىنگە ەلى كىرەد،
قاسيەتىن ءدىن ءىسلام ءبارى بىلەد.
اكەم ءولىپ، اقىردا ورنىنا مەن
پاتشا بولدىم ەلىمە بولىپ تىرەك.

ءبىر ياھۋدى اكەمنىڭ ءىنىسى ەدى،
انشەيىندە دوسجارى تىنىسى ەدى.
ەڭ اقىردا سول ماعان بولىپ كۇندەس،
سايلاۋعا ماعان قاستىق كىرىسەدى.

قاپىدا اسكەر جيىپ قالدى باسىپ،
ۇلگىرمەدىم شىعۋعا ونان قاشىپ.
ۇستاپ الىپ ولتىرمەك بولىپ ەدى،
ارا ءتۇستى كوز جاسىن انام شاشىپ.

ساندىققا ساپ دارياعا اتتى مەنى،
ونان كەيىن بىلمەيمىن، كوردىم سەنى.
سەيىت ەندى جىگىتتى الىپ ءجۇردى،
بەت الىسى بولدى ەندى جىگىت ەلى.

جۇرگەن كەزدە كەمەدە ءبىر كۇن، ءبىر ءتۇن،
ءبىر ۇلكەن تاۋ كورىندى − ول بۇلدىرتىم.
جىگىت ايتتى − سوناۋ تاۋ مەنىڭ جەرىم،
جەتەرمىز ەندى جۇرسەك تولىق ءبىر كۇن.

تاياپ كەلىپ جاعاعا سەيىت شىقتى،
جىگىتتى كەمە ىشىنە ءازىر تىقتى.
تاڭ اتا ازان ايتتى شاھارعا كەپ،
مۇسىلماندار نامازعا ءبارى شىقتى.

تاڭ نامازىن سەيىتپەن بىرگە وقىدى،
ءجون ايتىسپاي ىشىنە سىر توقىدى.
نامازدان سوڭ جيىپ اپ جاماعاتتى،
قيراھات پەن قۇراندى ءبىر وقىدى.

بارلىعى اسەرلەنىپ كەتتى جىلاپ،
بۇلبۇل ەكەن دەپ ماقتاپ كەتتى ءبىر - اق.
وسى كەزدە ءوز ءجونىن ايتتى سەيىت،
بارلىعى سەيىتكە ۇيىپ قالدى قۇلاپ.

شاھارعا سەيىتتى الىپ كەتتى كىرىپ،
سىر ساقتادى تۇرسادا ءبارى ءبىلىپ.
سارايىنا پاتشانىڭ تاياپ كەلىپ،
كورسەتتى دە، جاي - جايىنا كەتتى ءجۇرىپ.

سەيىت بارىپ سارايعا كىرىپ كەتتى،
پاتشاعا جولىعام دەپ ماعلۇم ەتتى.
ءشۇيىنشىلى ءبىر حابار الىپ كەلدىم،
وڭاشا جولىقپاقپىن مۇلدە دەپتى.
− قابىلدايدى پاتشا ونى جەكە بولەك،
«حابارىڭ ماعان ايتار نەمەنە» دەپ.
القىمىنان پاتشانىڭ الا ءتۇسسىن،
حابار مىناۋ سەن بىلگىڭ كەلەمە دەپ.

تاستايسىڭ تۋىسىڭدى نەگە سۋعا،
جازا وسى بەرىلەتىن سەندەي سۇمعا.
بۋىندىرىپ ءولتىرىپ جىبەردى دە،
سىرتقا شىقتى تۇسىرمەي ايعاي - شۋعا.

كەزىگىپ ءبىر ۋازىرگە قالدى جولدا،
پاتشا ءسىزدى شاقىردى دەيدى سوندا.
كىرە بەرە پاتشانىڭ بولمەسىنە،
ءبىر ۇرىپ توبەسىنە، سالدى جولعا.

ارت - ارتىنان ءبىر - بىرلەپ كىرگەندەرىن،
قۇشا بەردى ءبىر - بىردەن كىرگەندە ءولىم.
پاتشا مەن ءۋازىر باسىن قوساقتاپ اپ،
اشكەرە شىقتى سىرتقا ءپاش قىپ ءجونىن.

كارلەنىپ، قاھارلانىپ، ناعرا شالدى،
ەكى باستى لاقتىرىپ تاستاي سالدى.
مەن باتتالمىن شىعىڭدار مايدانعا دەپ،
قىلىش الىپ اشىققا شىعا قالدى.

تاڭ نامازىن وقىعان مۇسىلماندار،
قاپتاپ كەتتى، ايعايعا قانشا جاندار.
وزىمەن بىرگە شىققان عاسجات پاتشا،
كەلىپ قالدى لاشكارمەن كوپ جاراندار.

باس ءيىپ، ءتاسلىم بولدى شاھار حالقى،
تىنىشتىقپەن ءبىتتى دەپ ءىستىڭ ارتى.
بارلىعى مۇسىلمان بوپ يمان ايتىپ،
جۇمىلىپ كەتتى عاۋام ءبارى جالپى.

قوسىنمەن باتتال جان تاعى ءجۇردى،
بارلىعى دا تەڭىزدە كەمە ءمىندى.
جەتى كۇن سۋ بەتىمەن جۇرگەننەن سوڭ،
ادامزات مۇنان بىلاي جوعىن ءبىلدى.

عاسجات پاتشا سول كەزدە باتتال دەيدى،
مۇنان بىلاي جىن - پەرى ادام جەيدى.
حاۋىپتى قاتەرى كوپ جەرگە كەلدىك،
بويسۇندىق ناعىلساڭ دا ساعان مەيلى.



* * *

بۇلار بارىپ تىرەلدى ءبىر - اق تاۋعا،
قانداي قاۋىم بار وندا دوس پا، جاۋ ما.
جول ىزدەپ تاۋعا شىعار تابا المادى،
لاشكارلار ورنالاسپاق وسى تاۋدا.

سەيىت، عاسجان وتىرعان ەكى كەمە،
جول تاپتى اقىر، شەگىنسىن بەتى نەگە.
لاشكارلار ارەڭ شىقتى وسى تاۋعا،
ءمالىمسىز جول جۇرە مە؟ بەكىنە مە؟

لاشكاردى جانۋارلار قورشاپ الدى،
يتشە ۇلىپ، ەل مازاسىن كەتىرە دە.
بارعان سايىن مولايىپ قاپتاپ الدى،
قورىم تاستاي كوبەيىپ تاپتاپ الدى.

ءبىرىن قۋسا بىرەۋى ورنىن باسىپ،
قويار ەمەس، وقشاۋلاپ اتتاعاندى.
كەمەدەن شىعىپ باتتال از دەم الدى،
قالعىپ بارىپ، ءبىر مەزەت ۇيىقتاپ قالدى.

سول كەزدە قازىرەت عالي تۇسىنە ەنىپ،
ەي بالام! دەپ ءبىر ءىستى ەسكە سالدى.
ءىس كورەسىڭ بۇل جولدا كوپ عاجايىپ،
كەزىگەر ديۋ - پەرى كوپ حالايىق.

سويلەسەرسىڭ ولارمەن سوعىسارسىڭ،
بىلمەسەڭ ونىڭ ءتىلىن ساعان عايىپ.
كەلەر سۋدا تاڭ اتا ءبىر الما اعىپ،
سول المانى جىبەرمە ۇستاپ الىپ.

تاۋىسىپ جە، سول المانىڭ تۇگىن قويماي،
بىلەسىڭ جەتپىس ەكى ءتىلدى انىق.
ورنىنان وياندى دا سەيىت تۇردى،
تاڭ دا اتتى، قۋانىپ سۋعا ءجۇردى.

قاراسا اعىپ كەلەد قىزىل الما،
جەپ الىپ جەتپىس ەكى ءتىلدى ءبىلدى.
قاسىنا عاسجات پاتشا جەتىپ كەلدى،
قاپتاپ ۇرگەن قالىڭ ءيت ونى كوردى.

قورشاۋىندا قالىپتى قالىڭ لاشكار،
كورە المايسىڭ «ءيتى جوق» تەسىك جەردى.
ولاردىڭ ءوز تىلىنشە سوندا سەيىت،
نە قىلماقسىڭ ديۋلەر دەيدى كەيىپ.

− ادامزات باسپاعان جەر − بۇل ارانى،
جاۋ بولساڭدار دەپ تۇرمىز − ءتۇتىپ جەيىك.
سەيىت ايتتى − بار شىعار پاتشالارىڭ،
بار بولسا بار ەدى وعان حات - حابارىم.

ەرەكشە ءبىر ساۋعام بار ۇسىناتىن،
ەستۋىنە بولمايدى باسقالاردىڭ.
سەيىتتى پاتشاسىنا ەرتىپ باردى،
پاتشا سوندا سەيىتكە قايران قالدى.

«ءبىزدىڭ ءتىلدى سەن قايتىپ ءبىلىپ الدىڭ،
كورمەپ - ەم ادامزاتتا سەندەي جاندى.»
ديۋ ەدىم ەي پاتشا ادام ەمەس،
باستان كەشكەن تاۋسىلماس قىسىر كەڭەس.

جاس كۇنىمدە ادامزات ۇرلاپ كەتىپ،
ارالاستىم سولارمەن بۇل ءبىر ەلەس.
وزگەرىپ بەينەم داعى ادام بوپتى،
ايرىلعان ەل - جۇرتىمنان جامان بوپتى.

نىسايلاننىڭ عاسجات دەگەن پاتشاسىمەن،
ىزدەپ كەلدىك بۇل جەرگە ادام جوقتى.
سوندا پاتشا جوق دەيدى ول نە قىلعان؟
− عاسجاتتىڭ ەكى ۇلى بار قولدا تۇرعان.

قىل بۇراقتار ۇرلاپتى مۇنان بۇرىن،
اكەپتى قاپ تاۋىنا سوناۋ قىردان.
سۇلۋ قىزىن ول سىزگە تارتۋ قىلماق،
كومەك الىپ جاۋىنا قارسى تۇرماق.

قىزى ونىڭ ەرەن سۇلۋ − دەيدى سەيىت،
وسى جول جاردام قىلساڭ سىزگە ۇسىنباق.
اتى ەكەن بۇل پاتشانىڭ حاراسان - دى،
قىز دەگەن سوڭ پاتشا دا الاساردى.
قىل بۇراقتان بالانى اپ بەرەم دەپ،
قىلاڭ ۇرىپ وزىنشە ءبىر جاساردى.
قىرىق ديۋ − ول قىزدى كورمەك بولدى،
حاراسانعا ول قىزدى بەرمەك بولدى.

الدىن الا عاسجاتتىڭ قاسىنا كەپ،
قىزدى جاساپ سەيىتكە ەرمەك بولدى.
كيىندىردى قىز ەتىپ ءبىر جىگىتتى،
حاننىڭ قىزى كيگەندى كيىنىپتى.

كەلدى دە قىرىق ديۋ ونى كورىپ،
كوڭىلى اۋىپ ءبارىنىڭ كۇيىنىپتى.
عاسجاتقا بارلىعى دا ءبارى ماقتاپ،
جەر مەن سۋعا سيعىزباي ءبارى قاپتاپ.

حاراسان تەرىسىنە سيماي كەتتى،
ءوزى كەلدى قارسى الدى ونى عاسجات.
حاراساندى كۇن - ءتۇنى قوناق قىلدى،
بۇگىپ ءجۇر، سەيىت، عاسجات ىشكى سىردى.

كەشكە جاقىن ارناۋلى ءۇي دايىنداپ،
بۇل ۇيگە حاراسان مەن قىز دا كىردى.
وسى كەزدە ەكى جاق قايتىپ كەتتى،
ويناسىن دەپ وڭاشا تايقىپ كەتتى.

قىز بولىپ اينالدىرىپ ونى جىگىت،
ناز قىلىپ، مىڭ بۇرالىپ اۋرە ەتتى.
سول كەزدە سەيىتباتتال كەلدى كىرىپ،
جىبەردى القىمىنان اپ بۋىندىرىپ.

بەس مينۋتكە جەتپەستەن جانى شىقتى،
قالپاعىن سەيىتباتتال الدى كيىپ.
ءبىر سىر بار ديۋلەردىڭ ءار بىرىندە،
قالپاق كيسە جۇرەدى ءوز تۇرىندە.

كيىپ السا قالپاعىن باسقا بىرەۋ،
سول كىرەدى ديۋدىڭ ءوز تۇرىنە.
حاراسانعا ول باتتال ۇقساي قالدى،
كيىمىن تاعى شەشىپ كيىپ الدى.

تاڭ اتا كەلگەن قالىڭ قوسىنىنا،
حاراسان بوپ كارلەنىپ ايعاي سالدى.
− مەن بۇگىن عاسجات پاتشا قىزىن الدىم،
سويلەسىپ، اڭگىمەگە ابدەن قاندىم.

قىل بۇراققا بارامىن اسكەر تارتىپ،
سول ءۇشىن لاشكارىمنىڭ ءبارىن سالدىم.
ون كەمە، ون مىڭ لاشكار دايىندالسىن،
باتىر، عايار بارلىعىن ىسكە سالسىن.

مەن قازىر عاسجاتبەنەن بىرگە بولام،
بۇيرىعىم ايتقانىمداي ورىندالسىن.
سونىمەن قىل بۇراققا كەتتى ءجۇرىپ،
حاراسان بوپ سەيىت ءجۇر بۇيرىق قىلىپ.

قىل بۇراققا جەتىپتى قىرىق كۇندە،
ايالداماي ورتاعا كەمە ءمىنىپ.
پاتشاسىن عۇنىق دەيدى قىل بۇراقتىڭ،
دوسى ەدى حاراسانمەن ءتىپتى جاقىن.

حاراسان بوپ عۇنىققا سەيىت باردى،
جۇمىسپەن كەلگەن ءجونىن ۇقتىراتىن.
عۇنىق ايتتى − ەي دوسىم نەگە كەلدىڭ،
حاراسان دەيد كەپ قالدى سەنى كورگىم.
ءسايلاننىڭ ەكى ۇعلىن قاپ تاۋلىقتار،
ۇرلاعان سوڭ ىزدەسىپ مۇندا كەلدىم.
بار ەكەن ەكى قىزى جاننان اسقان،
بىرەۋىن ءوزى اكەلىپ ماعان قوسقان.

ەندى ءبىرى قاسىندا ساعان بەرمەك،
بەزەسىڭ بە ءوزى ىزدەپ كەلگەن دوستان.
سونىمەنەن شىرعالاپ ول عۇنىقتى،
تاعى اكەلىپ شاتىرعا قوندىرىپتى.

حاراسانعا قىلعانىن وعان دا ىستەپ،
كورسەتىپتى وعان دا كورگىلىكتى.
قالپاعىن ونىڭ داعى كيىپ العان،
بار لاشكارىن ءيىرىپ جيىپ العان.

بىردە عۇنىق، بىرىندە حاراسان بوپ،
وتىز مىڭداي قوسىندى جونگە سالعان.
قالىڭ قوسىن بىرىنە - ءبىرىن قوسىپ،
العا تارتتى كەمەمەن تاعى جوسىپ.

جول ورتادا كەزىككەن كوپ تايپالار،
اشا بەردى جولدارىن مۇنان شوشىپ.
كەزىكتى تاعى ءبىر كۇن ءبىر جازيرا،
باۋ - باقشالى بولعانداي ادام ريزا.

ەگىن، ميۋا، كيىگى ءبارى دە بار،
بەرگەندەي اتەي ارناپ ءتاڭىر سيعا.
دەم الىپ، وسى ارالدان بالىق تۇتتى،
اڭ اۋلاپ، جەمىس تەرىپ، ءوزىن كۇتتى.

باتتال عازى ءبىر كۇنى قاراۋىلداپ،
اناداي ءبىر توبەگە بارىپ شىقتى.
ار جاعى بولىپ كەتتى ءبىر ساحارا،
ورتاسىندا ءبىر اعاش جالعىز دارا.

بۇتاقتارى اسپانعا بوي سوزىپتى،
كوزگە تۇسەر ۇزاقتان جالعىز دانا.
تۇبىندە وسى اعاشتىڭ ءۇش كۇمبەز تۇر،
التىن، كۇمىس، اق ءمارمار ءۇش ءتۇرلى سىر.
تۇبىنە وسى كۇمبەز سەيىت كەلىپ،
تىلەك تىلەپ اللادان نامازدا تۇر.

وتەپ بولىپ نامازىن سەيىت قۇران،
وقىپ ەدى ءۇش ادام شىقتى مۇنان.
اللانىڭ حيكىمەتى دەپ تاڭىرقاپ،
سويلەسپەك بولدى سەيىت ەندى بۇعان.

كەلىسكەن ءۇش اقساقال نۇرى بالقىپ،
سەيىتكە بەردى سالەم بۇرىن قامتىپ.
سالەمىن سەيىت الدى ءيىلىپ كەپ،
ۇشەۋىنىڭ كورىنەد نۇرى ارتىق.

اسپاننان ءبىر داستارحان كەلدى ۇشىپ،
اراسىنا بۇلاردىڭ قالدى ءتۇسىپ.
سويتسە ول وسىلاردىڭ تاعامى ەكەن،
تاماقپەن بولدى ماشعۇل تويىپ - ءىشىپ.

سەيىت ايتتى بۇلارعا − بۇل قاي ورىن؟
سەكىلدى ەمەس، تۇرلەرىڭ ءبىر جاي - پورىم.
− بۇل جەردى «حۇددام اباد» دەيدى بۇلار،
ەتەگى قاپ تاۋىنىڭ بىلگىل ءجونىن.

ماحامى − زۇلقارنايىن ءبىر كۇندەگى،
ءبىز سونىڭ ادامى ەدىك، كەلدىڭ كورىم.
سىرتقا شىق دەگەن داۋىس قۇلاققا كەپ،
ءبىز شىقتىق، شىعا سالا سەنى كوردىم.

بەس مىڭ جىل بولىپ قالدى ءبىز جاتقالى،
كۇن شىعىپ سونان بەرى تاڭ اتقالى.
بۇگىن تۇندە حاق ءراسۇل ايان بەردى،
تۇسىمىزگە كىرگەنى وسى ءبىز جاتقالى.

«كوز نۇرىم سەيىتباتتال مۇندا كەلەر،
ەكى ۇلىن ىزدەپ ءجۇرىپ ءبارىن كورەر.
زۇلىمنان ديۋلەردىڭ ازات ەتىپ،
بوستاندىق بەيۋازدارعا الىپ بەرەر.

بويسۇنىڭدار باس تارتپاي سەندەر سوعان،
ەشبىر زيان كورمەيسىڭ سەندەر سونان.
دەگەن سوڭ جىلى ورنىنان تۇرەگەلدىك،
بويسۇنىپ جارلىعىنا راسۇل باباڭ.

ھابىل، نائىل، كامىل دەيد اتىمىزدى،
كورگەن سوڭ ءسارۋار عالام زاتىمىزدى.
قابىر جارىپ، الدىڭنان شىعىپ تۇرمىز،
وسى جول ەستىپ بۇيرىقشا اتىڭىزدى.

ھىلال جادۋ دەيتۇعىن بار ءبىر زالىم،
كورەمىز سونىڭ ءار كەز بۇزىق قانىن.
مۇسىلماندى ءار كەزدە قورلاي بەرەد،
بەلبەۋگە ءتۇيىپ الىپ بەتتىڭ ارىن.

باتتال عازى سۇرايدى بالالارىن،
بىلەسىڭ بە − دەيد قاي جەردە قامالارىن.
بۇلار ايتاد − وسى جەرگە الىپ كەلگەن،
ناق بىلمەيمىز − تۇرعان جەر قالالارىن.
باتتال قايتىپ قوسىنعا بەردى بۇيرىق،
− بولىڭدار سوعىسقا ءازىر ءبارىڭ جيىلىپ.
تاۋدان تۇسكەن جاۋ بولسا ولتىرىڭدەر،
ءبىر جەردە تۇرا بەرمەي بوسقا ءۇيىلىپ.

دەدى دە قايتا كەلدى ۇشەۋىنە،
شەپ تارتقان لاشكار كوردى ۇشەۋى دە.
قۇرالعان ديۋ، پەرى، ادامزاتتان،
كوزدەرى كوپ لاشكەرگە تۇسەدى دە.

سول كەزدە قارسى جاقتان شىقتى توزاڭ،
وت ويناپ، ءتۇتىن شىعىپ، شىقتى بوران.
بۇل كەلگەن ھىلال زالىم دەدى بۇلار،
كەلەردە وت جاۋدىرىپ سالادى ۇران.

باتتال عازى بۇلارعا دەيدى سوندا،
ءبىرىڭدى جۇرگىزبەكپىن وسى جولعا.
ھىلال جادۋ قايتارسىن ۇلدارىمدى،
ىستەيىك تىنىشتىقپەن وسى جولدا.

بولادى دەپ ماقۇل بوپ ھابىل كەتتى،
كەتەرىندە ول ءبىراق بىلاي دەپتى.
− مەن ولەمىن بۇل جولى باسىم كەلەد،
كەسەر باس كەلگەن جاققا قويعىن بەتتى.

ءوز قولىڭمەن باسىمدى قويعىن جەرلەپ،
ماعان جوق قاسىڭا ەندى ءتىرى كەلمەك.
مۇحاممەد پايعامبارعا جەتكىزەرسىڭ،
دىنىڭە كورمەي تۇرىپ كىرگەن ەر دەپ.

قوشتاسىپ ھىلال جاققا ھابىل كەتتى،
قايتا ايلانىپ ھابىلدىڭ باسى كەپتى.
الدىندا باتتال عازى يمان ايتىپ،
ءبىرازىراق كىدىرىپ ايال دا ەتتى.

ناماز قىپ باتتال عازى جەرلەپ قويدى،
جىبەردى تاۋ جاعىنا ەندىگى ويدى.
لاشكارىمەن باس كەلگەن جاققا قاراي،
ۇمتىلا العا قاراي سوزدى بويدى.

سەيىلدى قاراڭعىلىق تاۋعا شىقتى،
بۇعان دەيىن جوق بولدى جاۋدا ءتىپتى.
ءبىر ساحارا كورىندى ميداي جازىق،
ءبىر شاھار تۇر ءمارماردان سالعان مىقتى.

شاھاردا ءبىر كۇمبەز تۇر اسپان بويلاپ،
بارىنەن موينى وزىپ شىققان سويلاپ.
سول كۇمبەزدە كورىنەد ءبىر التىن تاح،
ھىلال وتىر بۇل تاحتا سالىپ ويناق.

قاسىندا قىرىق مىڭداي ساقشىسى بار،
كورسەتىپ تۇر ءبارى ونەر اسپاندا ويناپ.
ھىلال كورىپ زارلەنىپ كۇلىپ قويدى،
كەپتى دەپ سەيىتباتتال اجال ايداپ.

* * *

ديۋگە قول استىندا ەكى تايپا،
بۇيرىق بەرىپ باتتال ءجۇر قايتا - قايتا.
ھىلالمەن سوعىسامىز دەپ ۇقتىرىپ،
ايداپ ءجۇر الدىنا ساپ اشىق ايتا.

قول استىندا بارلىعى ون مىڭ ادام،
باسپاڭدار دەيد − بۇلارعا جالعىز قادام.
دۇعاسىن حاق پايعامبار وقىپ قويىپ،
ءوزى جالعىز جونەلدى جاۋعا تامان.

كورمەيمىسىڭ باتتالعا بەرگەن باقتى،
جاۋ جاعىنىڭ قاندارى سەل بوپ اقتى.
ھىلال جادۋ اسپانعا ۇشىپ شىعىپ،
سيقىرمەنەن كۇيرەتپەك بولىپ باقتى.

دۇعاسىن قىزىر اتا ەرتە ۇيرەتكەن،
باتتال وقىپ ساداعىن الدى كەكپەن.
وقپەنەن قىزىر بەرگەن قالدى اتىپ،
كەۋدەسىنەن جادۋدىڭ ءوتىپ كەتكەن.

كەۋدەسىن باسىپ ھىلال كەلدى ۇشىپ،
قولتىعىنا باتتالدى كەتپەك قىسىپ.
سەمسەرىن باتتال عازى الدى داعى،
يىعىنان وڭ قولدىڭ كەتتى كۇسىپ.

وڭ قولى ھىلال جادۋ بولەك قالدى،
تۇسىرمەي قولىن جەرگە قاعىپ الدى.
ءبىر شىڭعىرىپ شارىنە زىتىپ بەردى،
ۇركىتىپ بار ديۋدى ويباي سالدى.

بار قوسىنى ھىلالدىڭ بىرگە قاشتى،
جارالانىپ باستىعى قاتتى ساستى.
ىلە - شالا بۇلاردى سەيىت قۋىپ،
ھىلال جادۋ شاھارىن قورشاپ باستى.

تولىق ءبىر كۇن بۇل جەردە بولدى اتىس،
وڭ مەن سولىن ورادى شىعىس - باتىس.
كىرەر اۋىز شاھارعا تابىلمادى،
بولمادى مۇسىلماندا بەكەر جاتىس.
سول جەردە ءبىر اللاعا بەرىپ جۇرەك،
ساجدە قىلىپ تىلەدى سەيىت تىلەك.
عايىپتان پايدا بولىپ قىزىر ءنابي،
باتتالعا مەدەت بەردى بولىپ تىرەك.

الدىمەن استىنداعى اتىن بەردى،
ءمىنىپ السا باسپايتىن قارا جەردى.
قامشىسىن قولىنداعى تاعى ۇستاتىپ،
جىگەر بەرىپ سەيىتتى سىناي كەلدى.

− تۋرالا اتتىڭ باسىن شاھار جاققا،
ات ۇشادى قۇبىلىپ نەشە ساققا.
بەرىك بول ات ۇستىندە جۇرەك توقتات،
جەتەسىڭ ءدال جاتقاندا ھىلال تاحتا.

دەمەي بەردى دەدى دە قىزىر بابا،
ات ۇشتى باتتال عازى مىنە سالا.
توبەسىنەن سارايدىڭ بارىپ ءتۇستى،
ھىلال جاتقان سارايدىڭ ءتورىن الا.

باتتال ءوتتى پەردەدەن جەتى قابات،
قايىردى بىردەن - بىردەن ءبارىن ساناپ.
سارايعا جادۋ جاتقان كىرىپ بارسا،
سوندا ەكەن بارلىق بايلىق، ءسان - سالتانات.

قۇرىلعان ءتورت ساحنا ءتورت جاعىندا،
ءتورت التىن تاح ۇستىندە نۇر - ساعىمدا.
بەزەلگەن گاۋھار، جاقۇت، التىن - كۇمىس،
جان كورمەگەن جەر ەكەن ءوز شاعىندا.

ءدال سارايدىڭ ءبىر تاح تۇر ورتاسىندا،
ايبارىنان ايدىنىپ قورقاسىڭ دا.
جاسالعان ساپ التىننان سوم دەنەسى،
ۇقسايدى بارلىق تاحتىڭ قولقاسىنا.

حان سۇلەيمەن ءبىر كۇندە وتىرعان تاح،
امال بار ما؟ كوز كەتىپ، كەتكەن سوڭ باق.
بۇل كۇندە ھىلال جادۋ يەمدەنگەن،
جاتىر ەكەن قاراسا وسىندا ناق.

كەۋدەسىنە قويىپتى كەسىك قولىن،
اۋناي الماي ىڭقىلدار وڭ مەن سولىن.
ناجاعايداي اتىلىپ باتتال عازى،
القىمىنا كەنەدەي جابىستى ونىڭ.

جالعىز قولىن قايىرىپ ارقاسىنا،
تاستاپ قويدى توسەككە شالقاسىنا.
سيقىرى ونىڭ كارگە كەلمەي قالدى،
جازاڭدى ەلگە ىستەگەن تارتاسىڭ دا.

دۇعاسى قىزىر بابا باسىپ كەتتى،
ھىلال جادۋ ءيت بولىپ جاسىپ كەتتى.
ءجونى بار كورەتۇعىن كورگىلىكتى،
ءبىر كەزدە ءوز الىنەن اسىپ كەتتى.

دەدى سەيىت − ەي مالعۇن بالام قايدا؟
جادۋ ايتتى − اكەپ - ەم وسى جايعا.
ءبىراق مەنەن پەرىلەر الىپ كەتتى،
ءدال بىلمەيمىن بۇل كۇندە قايسى جايدا؟

قايسار ۇلى تاكفۇر بار تاح استىندا،
يە بولدىم استىما مەن باستىم دا.
دەگەن سوڭ باتتال عازى قاراپ ەدى،
بايلاۋلى ەكەن، ۇقسايدى ءبىر قاشقىنعا.
قول - اياعىن بوساتتى ونى شەشىپ،
تاكفۇرمىسىڭ؟ دەپ سۇرايد ونان كەسىپ.
«مەن تاكفۇر» دەپ باتتالدىڭ قۇشتى اياعىن،
مونشاقتاتىپ كوز جاسىن كەمسەڭدەسىپ.

باتتالعا ول ھىلالدى قاتتى شاقتى،
زۇلىمدىعىن بايانداپ زار - زار قاقتى.
سحاق ءنابي شىنجىرىن الىپ جۇرگەن،
ھىلالعا باتتال عازى مىقتاپ تاقتى.

الىپ ءجۇردى تاكفۇرگە جەتەلەتىپ،
قاقپاعا ەندى تارتتى توتەلەتىپ.
قىزىر بابا قامشىسىن تۋرالاپ ەد،
اشىلدى قۇدىرەتشە ايقارا ەسىك.

عاسجات پاتشا جانىنا الىپ كەلدى،
شىنجىرلاۋلى ھىلالدى ءبارى كوردى.
ورتاعا اكەپ تۇرعىزىپ سۇمىرەيتىپ،
بالام قايدا؟ − دەپ باتتال سۇراۋ بەردى.

تانبادى ھىلال سوندا الگى سوزدەن،
اكەتتى دەپ پەرىلەر الەم كەزگەن.
زۇلپىقارىن سول كەزدە الىپ قولعا،
جازاسىن ھىلال زالىم باتتال بەرگەن.

داۋىسى ءبىر شىڭعىرعان كوككە جەتتى،
بار ديۋلار داۋىسىنان شوشىپ كەتتى.
بەت - بەتىمەن دۇركىرەپ، تۇگەل ۇركىپ،
قاراماي الدى - ارتىنا قاشىپ كەتتى.

شاھاردى لاشكارىمەن باتتال باستى،
مەرەيى ءدىن ءىسلام ءسويتىپ استى.
ھىلالدىڭ قازىناسىن ولجاعا الىپ،
تۇرمەسىن، زىنداندارىن بۇزىپ شاشتى.

* * *

تاپپادى ءبىراق باتتال بالانى ىزدەپ،
اقتاردى سان بۇرىشتى مىڭداپ - جۇزدەپ.
ورتاسىندا شاھاردىڭ ءبىر مۇنارا،
بولىپ تۇر − ءتىلسىز ءتىلسىم كونمەن - تۇندەپ.

بارمايدى ەشكىم كۇندىز - ءتۇن مۇناراعا،
بىلمەيدى ەشكىم اۋليە، عۇلاما ما؟
تاۋەكەل دەپ بۇل جەرگە باتتال باردى،
كەزىكتى ءبىر كاريا بۇل ارادا.

تانىعانداي باتتالدى بەردى سالەم،
− سەنەن رازى باتتال جان بۇكىل الەم.
شارىنەن بۇل زالىمنىڭ قۇتقاردىڭ سەن،
بۇل ىقىلىم قۇتىلدى - اۋ ەرەڭ - پارەڭ.

دەيدى دە ول باتتالمەن بولادى كەز،
باتتال وعان سول جەردە سالادى ءسوز.
− ەكەنسىز يمان نۇرلى، جىلى ءجۇزدى،
ەسىگىن مۇنارانىڭ اشساڭىز تەز.

− ەي باتتال شىراقشىمىن بولدى ءۇش مىڭ جىل،
سونان بەرى قاقپاسىن اشپادىم ءبىر.
دەگەندە قىزىر − ءنابي پايدا بولىپ،
باتتالعا دەيدى - وعان جالىنبا قۇر.

− باياندى بولسىن ءسىزدىڭ جەڭىسىڭىز،
كەڭەيدى كويقاپقاشە كەڭىسىڭىز.
ەسىگىن مۇنارانىڭ مەن اشامىن،
زۇلقارنايمەن بولعاي دەپ تەڭ ءىسىڭىز.

ويتكەنى زۇلقارنايىن ماحامى بۇل،
ءىشى تولعان باۋ - باقشا سىپىراگۇل.
كورەسىڭ ونان باسقا كوپ عالامات،
عيبرات اپ كورگەندى تۇتىنا ءبىل.

قىزىر ءنابي قاقپانى اشىپ بەردى،
باتتال عازى ارالاپ ءبارىن كوردى.
كوز جەتپەس و شەتىمەن، بۇ شەتىنە،
كورەدى ءبىر تاماشا الاڭ جەردى.

ءىشى تولعان الۋان گۇل − جەمىس - جيدەك،
ءبارى پىسقان ءدان العان تۇيدەك - تۇيدەك.
ورتاسىندا الاڭنىڭ ءبىر كۇمبەز تۇر،
دۇنيەدە ونداي كۇمبەز بولار سيرەك.

لاعىلدان اشەكەيلى قاقپاسى بار،
بارعاندا باتتال عازى قاقپا اشىلار.
اشىلىپ قۇدىرەتشە قاقپا ەسىگى،
بەدەلىن باتتال عازى تاعى اسىرار.

كىرىپ بارسا بوپ كەتتى ءبىر ساحارا،
ەمەس ەكەن ول تاعى قۇر ساحارا.
اق ءمارماردان جاتقىزعان ۇلكەن الاڭ،
ءتورت جاعىندا تاعى دا ءتورت ساحنا.

ساحنادا تاعى بار بىردەن تاحىت،
ءبارى التىنمەن بەزەلگەن كۇمىس - جاقۇت.
سۇيتسە دە ەكى تاحىت ەرەكشەرەك،
ۇستىنە ەكى ادام بار − كورگەن باقىت.
زۇلقارنايىن جانە اريستوتەل،
سويلەسىپ وتىرعان كەز وتكەن ۋاقىت.
تۇرعانداي ەكەۋى دە كوزى ءتىرى،
تۇرعان جوق جانسىزدارشا مۇلدەم قاتىپ.

ايباتىنان ايدىنىپ سەيىت سوندا،
تۇرىپ قالدى كىدىرىپ ورتا جولدا.
جازۋلى ءبىر تاقتاعا كوزى ءتۇستى،
بۇل تاقتانى وقىدى الىپ قولعا.

«ەي جىگىت − بۇل اراعا سەن كەلەرسىڭ،
مۇحاممەد پايعامبارعا شوبەرەسىڭ.
سەيىتباتتال بولادى سەنىڭ اتىڭ،
اتىڭ شىعىپ اتىراپقا كوگەرەسىڭ.

مەنىڭ اتىم − ەسكەندىر زۇلقارنايىن،
جاھان كەزگەن ءبىر جانمىن بىلسەڭ جايىم.
جەتى ىقىلىم قاراعان ءبىر وزىمە،
باس قويعان ديۋ - پەرى كۇن - كۇنسايىن.

مىناۋ مەنىڭ ءمۇسىنىم ادەتتەگى،
سويلەسىپ وتىرعان كەز قاراپايىم.
ىشكە كىر، مۇندا تۇر ما، تاعى ىلگەرلە،
تاعى بار، وسيەتىم جازعان دايىن.

باتتال عازى تاعى دا كىردى ىشكە،
قىزىل التىن تابۇت تۇر كىرسە ىشكە.
ءبىر قول تۇر سول تابىتتان شىعىپ قالعان،
ۇستاپ تۇر جىرلاۋ حانى جاسىل تۇستە.

جازۋ بار بۇل لاۋحادا، ول مىناداي،
«تۇرمايسىڭ دۇنيەدە سەن قۇلاماي.
جاھاندى ءۇش ايلانعان ەسكەندىر - ەم،
قالعان جوق مەنىڭ دە ارتىم ءبىر جىلاماي.

ياجۇج بەن ءماجۇجدى تەجەپ ەدىم،
ەسكەندىر دارياسىن بوگەپ ەدىم.
كۇشتىگە كۇش كورسەتىپ اسىپ ءتۇسىپ،
ناشارلاردى بارىنشا دەمەپ ەدىم.

دۇنيەدەن بۇيىرعانى ءۇش قابات ءبوز،
دۇنيەمەن، باقىت - تاحىت قوشتاستىم تەز.
باتىرلىق، مىقتىلىققا كەتپە سەنىپ،
وسى اجالعا سەن دە ءبىر بولاسىڭ كەز.

ىستەسەڭ قانداي ءىستى حاققا بولىس،
تاپپايسىڭ بۇل جالعاننان ماڭگى قونىس.
بەرىلىپ دۇنيەگە كەتپەگەيسىڭ،
كوڭىلىڭدە قاشاندا ءبىر بولسىن زور ءىس.

مەنەن بۇرىن ۇشقاسساڭ باباڭىزبەن،
جەتكىزگەيسىڭ باباڭا سالەم بىزدەن.
مەن داعى ۇمىتكەرمىن شاپاعاتتان،
كورمەسەم دە باباڭنان كۇدەر ۇزبەن.

باس جاققا قويىپ قويدىم ءبىر گاۋھار تاس،
ەستەلىك قولىڭا سال، ەي عازيز جاس.
دۇعادان تاستاماڭىز مەن پاقىردى،
بوق دۇنيە قالدى ءبارى مەن جالعىز باس.»

حاتتى وقىپ، باتتال عازى قالدى وتىرىپ،
«جالعاندى ءماز بوپ ءجۇرمىن مەن دە وپىرىپ.
ەسكەندىردىڭ بۇل حاتى − ماعان جازعان،
بولىپ قالدى ماعان دا ماڭگى وقۋلىق.»
دەدى دە قايتا كەلدى لاشكارىنە،
دۇنيەنىڭ بايانسىزىن ەسكەردى مە.
تاكفۇردەن قايتا سۇرايد بالالارىن،
جوقپا دەپ، بىرەر حابار استە مۇلدە.

تاكفۇر ايتاد − ديۋلار الىپ كەلگەن،
سول كەزدە بالاڭىزدى مەن دە كورگەم.
ديۋلار الدىمەنەن قۇدىق قازىپ،
وت جاعىپ سول قۇدىقتى ورتەي بەرگەن.

ماقساتى سول ءبىر وتقا قاقتاۋ ءبىزدى،
قاقتاپ جەپ، وق شىعىن قىپ اتپاۋ ءبىزدى.
كۇن كۇركىرەپ، ناجاعاي شاتىرلاپ كەپ،
پىلانىن ديۋلاردىڭ اسپان بۇزدى.

اسپاننان كوپ پەرىلەر پايدا بولىپ،
كەلگەن ەكەن ءبارى دە ءبىزدى تورىپ.
قويان ىلگەن بۇركىتتەي الىپ قاشتى،
كەلتىرمەي تىپىرلاۋعا ءبىزدى تولىق.

ەڭ الدىمەن اپ قاشتى بالاڭىزدى،
ونان سوڭ الىستاتتى ارامىزدى.
مەنى اپ قاشقان پەرىنى ديۋ ۇستاپ،
تارتىپ الدى ءولتىرىپ ارەڭ ءبىزدى.

نە بولعانىن بىلمەيمىن ونان كەيىن،
بايلاۋلى جاتقان ءتۇرىم كوپكە دەيىن.
ءوزىڭىز كەپ الدىڭىز اراشالاپ،
وزىڭە بورىشتارمىن مۇنان كەيىن.

سەيىت ايتتى − سول قۇدىق قايسى جەردە؟
كورسەتتى تاكفۇر ونى سەيىت ەرگە.
قۇدىقتى سەيىت بايقاپ قاراپ ەدى،
ءبىر زال تۇر بەپ - بەلگىلى كورگەندەرگە.

باتتال عازى قۇدىقتان دارەت الدى،
سيىنىپ ءبىر اللاعا نازار سالدى.
شيكىل سارى ءبىر كارى شىعا كەلدى،
سەيىت وعان تاڭىرقاپ قاراپ قالدى.

ەڭ الدىمەن بۇل كارى سالەم بەردى،
سەيىت ونىڭ سالەمىن «عالايكا» الدى.
سالەم بەرە كىدىرمەي كەتتى سويلەپ،
ەندى سەيىت بالادان حابار الدى.

قايعىراسىز؟ ەي باتتال سونشا نەگە،
سىزدەي ەرگە، ول قايعى قانشا نەمە.
ءشۇيىنشى ەكى بالاڭ بىردەي امان،
بالاڭ ءۇشىن ونشالىق قايعى جەمە.

پاتشاسى پەرىلەردىڭ تامۇس دەگەن،
قىزىن بەرىپ بالاڭدى يەلەنگەن.
بىرەۋىنىڭ قولىندا ءجۇز مىڭ پەرى،
بويسۇنىپ بالاڭىزعا مۇلدەم كونگەن.

ءبىز سىزدەن حاباردارمىز مۇنان بۇرىن،
بەلگىلى نەلەردى ىستەپ جۇرگەندىگىڭ.
تامۇستىڭ قىزدارىنا كۇتۋشى بوپ،
حابار اپ بارلىعىنان مەن دە ءجۇرمىن.

ول تامۇس ناق مۇسىلمان كوڭىل بەرگەن،
ءىبىراھيم پايعامباردى كوزبەن كورگەن.
سول تامۇسقا ءبىر حابار بەرەيىن دەپ،
دىر ەتىپ الگى بەرى ۇشتى جەردەن.
اسپاننان شالىنعانداي ءبىر بارابان،
قۇستار ما دەپ قالعانداي ءبىر قاراعان.
لاشكارى پەرىلەردىڭ قاپتاپ كەتتى،
جاپقانداي كۇننىڭ كوزىن ءار سالادان.

الدىندا اقساقالدى جاسىل توندى،
ءبىر پەرى باستاپ كەلىپ جەرگە قوندى.
لاشكارىن تۇرعىزدى دا تۇگەل ساپقا،
سالەم بەردى سەيىتكە ءبىلىپ جولدى.

«اسسالاۋماعالايكۇم باتىر سەيىت،
قايتەسىز بولماشى ىسكە بەكەر كەيىپ.
ھىلال جادۋ شارىنەن قۇتقاردىڭىز،
جەندەتتى ءبىرجولاتا قىلدىڭ بەيىت.»

سويتكەنشە الگى كارى پايدا بولىپ،
تانىستىردى تامۇستى وعان تولىق.
پاتشاسى پەرىلەردىڭ وسى كىسى،
لاشكەرى انە جەردە قالدى قونىپ.

بۇل تامۇس قايىن اتاسى ۇلدارىڭنىڭ،
كۇيەۋى بولاد ۇلىڭ قىزدارىنىڭ.
ەكەۋى پەرىلەرگە تورە بولىپ،
ءبىر - بىرەۋى ۇستاپ تۇر قۇلداردى مىڭ.

تامۇستىڭ قولىن سەيىت قايتا ۇستادى،
سۋال قىپ، الدىنا ونىڭ ءسوز تاستادى.
«ەكى ۇلىم ۇزاق ۋاقىت جانىڭدا ەكەن،
بەرمەيسىڭ نە ءۇشىن حابار» دەپ قىستادى.

− ەي سەيىت بارىمتالاپ ۇلدارىڭدى،
اكەلگەن ھىلال جادۋ ءولىپ تىندى.
مەن سونان قۇتقارىپ - ەم اراشالاپ،
جەمەكشى ەد كاۋاپ ەتىپ نەشە ءتۇرلى.

الپەشتەدىم بالاڭا قىزىم بەرىپ،
جىبەرمەدىم ۇيىنە بەرىپ ەرىك.
ويتكەنى بالاڭ كەتسە سەن كەلمەيسىڭ،
تاعى ويران سالماي ما ديۋ كەلىپ.

دەگەنشە قىزىر ءنابي كەلدى جەتىپ،
ەكەۋىن جاراستىردى بيلىك ەتىپ.
− ەي تامۇس بالالاردى قۇتقارىپ - ەڭ،
قۇتقاردى سەنى سەيىت ەرلىك ەتىپ.

دەدى دە ول بۇرىلدى سەيىت جاققا،
ءتىرى جەتتى بالاڭىز وسى شاققا.
بالاڭىزدى قۇتقارىپ سەبەپ بولعان،
وسى تامۇس − ەي سەيىت سول ءبىر شاقتا.

سونىمەن ەكى ارادا بولدى ءبىتىم،
ەكى ۇعلىن كورىپ سەيىت بولدى ءبۇتىن.
ءارقايسىسى نەشە ءجۇز پەرىمەن كەپ،
سەيىتكە تاعزىم ەتىپ قىلدى كۇتىم.

سەيىتكە سوندا ايتادى قىزىر بابا،
بولماسىن باتتال عازى كوڭىل الا.
سەن كەتكەن سوڭ ءىس ءتۇستى مۇسىلمانعا،
مۇشكىل ىسكە تابىلماق سەنەن شارا.

لاشكارىڭدى سەن قايتار ديۋ - پەرى،
ولاردىڭ دا وسى ارا كەلگەن جەرى.
از تىنىعىپ تەزىرەك ەلىڭە قايت،
تارقاسىن مۇسىلماننىڭ ىشتەن شەرى.
دەگەن سوڭ تەز تاراتتى قوسىندارىن،
قوشتاسىپ، ىستەگەن سوڭ جوسىندارىن.
بىرلىكتە بالاسىمەن ەلگە قايتتى،
شىعاردى تامۇس جولعا توسىن ءبارىن.

كۇن - ءتۇن ءجۇرىپ، قۇرعاققا سەيىت شىقتى،
جاي تاپپادى ەلدى ويلاپ كوڭىل ءتىپتى.
ساۋدامەن ءباشىر اتتى قۇلى ءجۇر ەد،
كەلگەنىن باتتال عازى ءباشىر ۇقتى.

سەيىتكە كەپ كورىستى جىلاپ كەلىپ،
«جول توسىلىپ، بايلانىپ قالدىم بەرىك.
ءسىز كەلدى دەپ جۇگىردىم مىنا جۇرەك،
جارىلىپ كەتە جازدادى ءسىزدى كورىپ.

سەيىت ايتتى − ەي ءباشىر بار قايسارعا،
ۇلىن ويلاپ ازەر ءجۇر ول ايتارعا.
تاكفۇردى الىپ كەلدىم وسى جولى،
ءشۇيىنشىسىن تولىق ال سەن قايتارما.

اساتۇر اۋرۋ ەد وسى كەزدە،
ءتىل قاتىسىپ، ءباشىرمەن كەلدى سوزگە.
− بالاڭدى ھىلال جادۋ الىپ كەتكەن،
الىپ كەلدى − دەيدى وعان − سەيىت لەزدە.

ورنىنان سەندەلەكتەپ قايسار تۇرىپ،
قۋانىپ جىلاي بەردى ءالى قۇرىپ.
اقىلشى ۋازىرلەرىن شاقىرىپ اپ،
شىعاردى قارسى الدىنان تۇگەل جيىپ.

سەيىتتى بۇلار شىعىپ قارسى الا،
باس ۇرىپ اياعىنا كوپ جىلادى.
قايسارعا توسەك تارتقان كەلدى بۇلار،
تاياپ كەلىپ، سەيىت تە حال سۇرادى.

− ەي قايسار، ۇعلىڭدى الىپ كەلدىم،
ءبىر كەزدە بۇل بالاڭدى مەنەن كوردىڭ.
بايلاپ قويعان جەرىنەن الدىم شەشىپ،
جازاسىن ھىلال جادۋ تولىق بەردىم.

− ەندەشە سول ۇلىمدى ءبىر كورەيىن،
ونان سوڭ باتتال ساعان قول بەرەيىن.
دەدى دە قۇشاقتادى ۇلىن قايسار،
قۇشىپ - ءسۇيىپ كوتەردى ءبىر مەرەيىن.

تاعى دا ءسۇيىندى مە، ايادى ما،
باتتالدىڭ كەپ باس ۇردى اياعىنا.
يمان ايتتى قۇداي ءبىر، قۇران شىن دەپ،
قالتاقتاپ سۇيەنە كەپ تاياعىنا.

اقىلشى ۋازىرىنەن قىرىق جەتى،
قايسارعا جاقىن كەلدى تايادى دا.
شۋىلداپ بارلىعى دا يمان ايتتى،
ءجۇرىپپىز دەپ − اداسىپ باياعىدا.

بۇل جەردە سەگىز كۇندەي سەيىت تۇردى،
تاكفۇرداعى اڭگىمە دۇكەن قۇردى.
ماقتاعانى كۇندىز - ءتۇن سەيىت بولدى،
سەيىتتىڭ ەرلىكتەرىن ەل - جۇرت ءبىلدى.

وتكىزگەندە وسىلاي سەگىز كۇندى،
وپات بولىپ، اساتۇر دەمى ءۇزىلدى.
ءوزى جۋىپ، نامازىن ءوزى وقىپ،
باتتال عازى قايساردى ءدافىن قىلدى.
تاكفۇردى ورنىنا ونىڭ قايسار قويدى،
تاحقا وتىرىپ، تاكفۇردە مالىن سويدى.
ءباشىر دەگەن بالاسىن سەرىك قىلىپ،
تاكفۇردىڭ قورقىنىشىن تاعى جويدى.

باتتال عازى دالافراز، ءنازىردى الىپ،
مالاتياعا ورالدى بارىپ - بارىپ.
باتىرلىق، تاقۋالىق، جومارتتىقپەن،
تانىلعان باتتال عازى عاۋامعا انىق.

* * *

قيساسىن باتتال عازى كوپ سويلەدىك،
كوپ ەرلىگىن تاعى دا ەسكەرمەدىك.
باعدادتان بابەك دەگەن ءبىر سيقىرشى،
مازانى العان ەرتە مەن كەشتەر كەلىپ.

ول كەزدەردە حاليفا ءمومىن ولگەن،
بالاسى مۇعتاسىمعا ورنىن بەرگەن.
وسى ورايدا بابەك سۇم باس كوتەرىپ،
«مەن پايعامبار» دەپ ءبوسىپ كەۋدە كەرگەن.

سيقىرىن ونىڭ بىلگەن ادام بىلمەيد،
وق وتپەيد، قىلىش كەسپەيد، وتقا كۇيمەيد.
شاريعاتى − عادالات كەرىسىنشە،
اعاعا ءسىڭلى، اكەگە قىزدى تي» دەيد.

«الال» دەيدى ول تاعى «دوڭىز ەتى»،
«اراق الال» جانە دە كىم ىشسە ەركى.
يمانسىزدىڭ قىلىعى − قىلىپ جۇرگەن،
دەگەن جەردە تۇرمايدى بەرگەن سەرتى.

اكەسى ەدى ءبىر كەزدە اسقان ۇرى،
زامانىندا ءمومىننىڭ كوزى ءتىرى.
حاليفا ونى باعدادتان قۋالاپتى،
شالعان سوڭ قىلىقتارىن كوزدىڭ قىرى.

بۇل بارىپ شەت ءبىر جەردە جالعىز تۇرعان،
ءبىر كوزى جوق جالاپپەن زينا قىلعان.
اراسىنان ولاردىڭ بابەك تۋىپ،
ەر جەتىپ شەكتەن شىققان بۇل انتۇرعان.

قاسىنا بۇزىقتاردىڭ ءبارىن جيعان،
بارلىعىن سيقىرىمەن يلاندىرعان.
بولىسىپ بۇل بۇزىققا شايتان لاعين،
بار سيقىرىن ۇيرەتىپ بۇعان جيعان.

اتايتىن حاليفا ونى ءاسات كۋفي،
بار ەدى ءبىر ادامى كورسەتكەن سي.
بابەككە جىبەرەدى وسى ادامدى،
دەپ بۇيىرىپ سوناۋ ءبىر بۇزىقتى تي.

بۇل بارىپ الداۋىنا ءتۇسىپ كەتكەن،
سيقىرىن كورگەننەن سوڭ شىققان شەكتەن.
عاسكەر باسى بار ەدى نۇقتا دەيتىن،
حاليفا ەندى وسىعان بۇيرىق ەتكەن.

بۇل بارادى ون مىڭداي لاشكار الىپ،
باعىندىرماق كۇشپەنەن بۇزىپ - جارىپ.
اتقان وعى بابەكتەن وتپەگەن سوڭ،
قوسىلىپ بۇدا كەتەد وعان نانىپ.

ايتقانى بۇزىق ۇگىت ەلدى الداپ،
سيقىرىمەن كوپ جاندى الادى ارباپ.
بولادى قوسىندارى نەشە تۇمەن،
بەت كەلگەندى كەلەدى تۇگەل جالماپ.

كەنەتتەن سوندا كەلىپ باتتال عازى،
ايقاسادى وسىمەن قىسى - جازى.
بابەكپەن جالعىز شىعاد جەكپە - جەككە،
كەرەك ەمەس باتتالعا توپتىڭ ازى.

الا الماي ءبىرىن - ءبىرى ءۇش كۇن ۇداي،
ءمىناجات باتتال عازى قىلار جىلاي.
دۇعادان باتتال قىلعان شايتان قاشىپ،
قالادى بابەك جالعىز سالتاڭ - سۇباي.

بابەكتەن سوندا قالاد قۋات كەتىپ،
قۇرتۋعا مۇنى باتتال العان بەكىپ.
بابەك مالعۇن دومالاپ كەتەدى اتتان،
باتتال عازى ۇرعاندا قۋىپ جەتىپ.

قالىڭ لاشكەر ادام مەن شايتانى بار،
بۇعان دا وزدەرىنشە ايلا قىلار.
بابەكتى الىپ قاشىپ قورعاپ - قورشاپ،
سوعىسىپ قاشا - قاشا شەتكە شىعار.

قاشادى بۇلار بەتتەپ رۇم جاققا،
استاسقان رۇمدىكتەر وسى شاقتا.
اڭعا شىققان سول كەزدە تاكفۇر - ءباشىر،
ولتىرەدى بۇلاردى عافىل ۋاقتا.

تۇرعاندا جايبىراقات مالاتيا،
تۇتقيىل بابەك بارىپ كۇشىن جيا.
شابۋىلداپ بار ادامىن قىرىپ كەتكەن،
بوپ كەتكەن قاتىن - بالا قيا - شيا.
ءامىر عۇمار جانە دە احىمەت تىرران،
قاسىم - ءمانسۇر، ناسىر بار سالىپ ۇران.
ورتاسىنان بۇلاردىڭ شەپتى بۇزىپ،
نە بارى قۇتىلعانى نەشە قىران.

العان سوڭ باتتال عازى بۇل حاباردى،
حاليفاعا ماعلۇمداپ كىسى سالدى.
باتتالعا جاردەم ءۇشىن حاليفادان،
قارۋلانعان قىرىق مىڭ لاشكەر باردى.

قاندابار دەگەن جەردە قۋىپ جەتىپ،
لاشكەرىن بابەك مالعۇن قاماپ الدى.
«بابەكتىڭ ءوزى شىقسىن جەكپە - جەككە،»
دەپ باتتال ناعرا ۇرىپ سالدى جاردى.

لاجىسىزدان بابەك مالعۇن ءوزى شىقتى،
شايتاندارى باتتالدان قاشىپ بۇقتى.
جۇدىرىقپەن ءبىر ۇرىپ بايلاپ الىپ،
لاقتىردى لاشكارىنا لاقشا ءتىپتى.

لاشكارى بابەك مالعۇن ءتاسلىم بولدى،
قويشا ءيىرىپ ايدادى قالىڭ قولدى.
باعدادقا قالىڭ قولدى ايداپ كەلىپ،
ۇسىندى حاليفاعا ەندى جولدى.

باتتالدى وتىرعىزىپ التىن تاحقا،
حاليفا قۇرمەت قىلدى كەلگەن باققا.
سي - زياپات ەسەپ جوق بولىپ كەتتى،
جاقسىلىق مۇسىلمانعا بولعان شاقتا.

بوپ كورمەگەن حاليفا ءبىر سوت اشتى،
جيىپ الىپ مايدانعا دوس پەن قاستى.
تالاسقان پايعامبارلىق مۇعجيزاعا،
مۇناپىقتى بابەك سىندى دارعا استى.

الدانعاندار ءبىر كەزدە سيقىرىنا،
كورگەندە زارەسى ۇشىپ بەتىن باستى.
مۇسىلماننىڭ ايىزى قانعانداي بوپ،
دۇشپانداردىڭ كورگەندە قۇتى قاشتى.



باتتال عازى مەن راعىد جادۋدىڭ ايقاسى جانە راعىدتىڭ ءولتىرىلۋى

ءبىر مەرزىم زامان تىنىش بولعان كەزدە،
وزگەردى بۇل تىنىشتىق تاعى لەزدە.
قىزى ەدى مۇعتاسىمنىڭ سافيا ءبانۋ،
ءىز - توزسىز جوعالدى بۇل تۇسپەي كوزگە.

حاليفا تاحقا شىقپاي جاتىپ الدى،
قايعىرىپ ەش اداممەن كەلمەي سوزگە.
حانىمى حاليفانىڭ ساعيدا ءبانۋ،
باقشادا كۇندىز - ءتۇنى بولدى كەزبە.

وسىلاي حانىم زارلاپ كەزبە بولدى،
سول كەزدە ەكى جاسىل قۇس كەپ قوندى.
ءبىر اعاشتىڭ باسىنا قونىپ الىپ،
حانىمعا زارلاپ جۇرگەن كوڭىل ءبولدى.

ءبىرى ايتادى − بۇل حانىم نەگە جىلايد،
ءبىرى ايتادى − جوعالعان قىزىن سۇرايد.
− مۇنىڭ قىزىن كىم العان دەسە ءبىرى،
ءبىرى دەيدى − راعىد اتتى جادۋ ۇرلايد.

− ءبىرى ايتادى − ول راعىد تۇرار قايدا،
− ءبىرى ايتادى − عاينۇل - قىتىر دەگەن جايدا.
وتەدى جەتى تەڭىز وعان بارعان،
بارادى ناق سيىنسا ءبىر قۇدايعا.

ول ۇرلادى ءدال قىرىق ۇل مەن قىزدى،
جايىن جاتقان حالىقتىڭ شىرقىن بۇزدى.
دەدى دە ۇشىپ كەتتى الگى ەكى قۇس،
قۇدىرەتشە حانىمعا ۇعىندىردى.

قۋانىپ حاليفاعا جانىم كەلدى،
باقشادا كورگەندەرىن سويلەپ بەردى.
حاليفا باتتالعا ايتىپ مىنا سىردى،
سۇرايدى باتتال ەردەن اقىلدى ەندى.

باتتال ەر تارتىناما مۇنداي ىستەن،
بويسۇندىرعان تالايدى ەرلىك كۇشپەن.
ءمىنىپ اپ ارعىماعىن ءجۇرىپ كەتتى،
اسىنىپ قارۋلارىن سىرتتان دا ىشتەن.

شاھارعا عۇممان دەگەن كەلدى جەتىپ،
جاۋىمەن الىسۋعا الدى بەكىپ.
ۇلىعى بۇل شاھاردىڭ − تاپانۇشتى،
ۇعىسقان سىرتتاي سۇراپ ءتاپتىش ەتىپ.

ىركىلمەي تاپانۇشقا جەتىپ كەلدى،
− ەستىپ پە - ەڭ دەيدى وعان باتتال ەردى.
− كورمەدىم كوپ ەستىدىم داڭقىن ونىڭ،
باساما ونداي ەرلەر ءبىزدىڭ جەردى.

− ەندەشە سول باتتالىڭ مەن بولامىن،
ءدال بۇگىن سارايىڭا مەن قونامىن.
دەگەن سوڭ تاپانۇش تە دال بوپ قالدى،
كەلدى دەپ كوپتەن كۇتكەن ءبىر قوناعىم.

تاپانۇش كۇففار ەدى حيراج بەرگەن،
ادام ەد دۇرىسىراق كوپتى كورگەن.
تىك تۇرىپ، ىقىلاس قىپ قاتتى كۇتتى،
باتتالدىڭ قولىن ءسۇيىپ كورگەن جەردەن.

باتتال وعان ىركىلمەي ايتتى سىرىن،
تاپانۇش قوستى سوندا مۇڭعا مۇڭىن.
ول داعى جوعالتىپتى ءىزسىز - توزسىز،
ەركە وسكەن ءبىر سۇيكىمدى سۇلۋ قىزىن.

باتتال ايتتى − قىزىڭدى قۇتقارسام مەن،
حالقىڭمەن مۇسىلمان بولاسىڭ سەن.
وسىعان ەكەۋى دە ۋاعدالاستى،
قول قويدى توقتام حاتقا ەكەۋى تەڭ.

جەتى كۇن بۇل شاھاردا باتتال تۇردى،
تاپانۇش ساپار قامىن قاتتى قىلدى.
باتتالعا قىرىق جىگىت قوسىپ بەردى،
بارلىعى وسى ارادا كەمە ءمىندى.

ءۇش كۇن ءجۇردى تەڭىزدە كەمە ءمىنىپ،
تولقىن كەلدى ءبىر قاتتى بوران شىعىپ.
تاسقا سوعىپ، ادامدار سۋعا كەتىپ،
بىت - شىت قىلدى كەمەنى تولقىن ۇرىپ.

قۇدىرەتشە باتتالدىڭ ارعىماعى،
كەپ قالدى ءدال قاسىنا سۋعا ءجۇزىپ.
اللا دەپ ارعىماققا ءمىنىپ الدى،
جانۋار ءجۇزىپ كەلەد سۋدى ءتىلىپ.
قۇدىرەتشە اكەلدى ءبىر كەمەگە،
قۇدىرەتسىز تەڭىزگە ات كەلەمە.
باتتال عازى كەمەگە ءتۇسىپ الدى،
دەپ قويدى ارعىماققا ول بىردەڭە.

كەمەگە ارعىماق تا كىرىپ الدى،
ىشىندەگى ادامدار اڭ - تاڭ قالدى.
«تەڭىزدە شەكسىز - شەتسىز اتپەن جۇزگەن،
ادامىسىڭ ناعىپ جۇرگەن تەمىر جاندى.»

− الىستىم ءبىر جاۋىممەن كوپكە دەيىن،
رۇمنەن سوناۋ تۇرعان شامعا شەيىن.
مەن جەڭدىم، جاۋ جەڭىلدى، تۇرا قاشتى،
تەڭىزگە كىرىپ كەتتى سونان كەيىن.

ارتىنان - قۋا - قۋا مەن دە كىردىم،
اللا دەپ ارعىماقپەن قۋىپ ءجۇرمىن.
سىزدەرگە كەزىكتىردى ارعىماعىم،
سول جاۋىم وسىندا ما، كۇمان قىلدىم.

سۇرايدى كەمەشىلەر اتىڭ كىم دەپ،
اتىم − جايىل − دەيدى وعان ءجۇرىسى كەپ.
سول كەزدە ءتىل قاتادى كەمە باسى،
ءتۇسىپ قالار ساعان دا ءبىر ءىسىم دەپ.

− اتىم قانتار، قىستانتين ءىنىسىمىن،
عارا قىلدىڭ ۇلىمىن ءىنىسىنىڭ.
عاراقىل قايسارى ەدى رۇم ەلىنىڭ،
قورلىق كورگەن باتتالدان ءبىر كىسىمىن.

عاراقىل قازا تاپتى سول باتتالدان،
باتتال اتىن سوندىقتان مەن جاتقا العام.
پانالاپ - ەم سول كەزدە چىن ەلىنە،
ءبىر مەزگىل ءوز ەلىمنەن مەن جات بولعام.

ەستىسەم رۇم قايسارى − تاكفۇر بولعان،
بولعان سوڭ ۇرپاعىمىز كوڭىل تولعان.
ءولتىرىپتى تاكفۇردى بابەل بارىپ،
قايسار تاحتى كەتپەسىن ەندى قولدان.

كەلەمىن مەن سوندىقتان ەلگە قايتىپ،
چىن حانىنا ۇقتىرىپ ءجونىمدى ايتىپ.
كورىنەسىڭ كوزىمە باتىر جىگىت،
جولداس بول، مەن دەمەيمىن باستى باي تىك.

دەگەنشە كەمە شىقتى قۇرلىققا،
دەم الدى شاتىرلارىن قۇرىپ سىرتقا.
قىرىق ارشىن بويى بار ءبىر ماقلۇق،
ايبار قىپ شىعا كەلدى بارلىق جۇرتقا.

سەكىلدى ءبىر ايداعار وت شاشادى،
ايبارىنان يمەنىپ جۇرت قاشادى.
راعىد جادۋ اتاقتى مەن بولام دەپ،
ۇمتىلىپ جالپاق جۇرتقا اۋىز اشادى.

ەڭ الدىمەن قانتاردى ۇستاپ الدى،
ءبوز جىرتقانداي ايىرىپ جىرتا سالدى.
«جەرىمە اڭ اۋلايتىن قوندىڭدار» دەپ،
ءولتىرىپ بىرنەشەۋىن توكتى كاردى.

ءبىر ءافسۇن وقىعاندا قاھارلانىپ،
ءورت بولىپ، سول ءبىر مايدان وت بوپ جاندى.
سول كەزدە باتتال عازى كيەلى وقپەن،
جادۋدى نىشانعا الىپ اتىپ قالدى.
ورتەندى 004 كىسى جانعان وتتان،
راعىد جادۋ جارالى بولدى وقتان.
وڭ كوزىنەن تيگەن وق جەلكەسىنەن،
شىققان سوڭ راعىد جادۋ قاشتى توپتان.

ءوز اتىن سەيىت تە ايتتى قالعاندارعا،
قۋانىپ دىنگە كىردى قالعانداردا.
سەيىتتى مەدەۋ كورىپ بارشالارى،
قارمانعانداي بوپ كەلەد جالعىز تالعا.

بىرلەسىپ ەندى قالعان جاس پەن كارى،
كەمەگە باتتال باستاپ شىقتى ءبارى.
اي ءجۇرىپ جەتتى بۇلار ءساندابارعا،
قۇرعاققا شىعىپ بۇلار بولدى كانى.

شاھار اتى ساندابار بۇلار كەلگەن،
قامار شاھ ۇلىعى ەكەن بيلىك بەرگەن.
حاليفا ەلشىمىز دەگەننەن سوڭ،
قارسى الىپ، الدان شىعىپ كوڭىل بولگەن.

الدىنا قامار شاھتىڭ الىپ باردى،
ءبىر - ءبىرى سالەم بەرىپ، سالەم الدى.
جوعالعان حاليفانىڭ قىزىن ىزدەپ،
كەلەمىز دەپ ۇقتىردى سەيىت حالدى.

− اتىڭىز كىم بولادى؟ دەدى ۇلىق،
اتىن ايتتى، سول كەزدە باتتال تۇرىپ.
تاقتان قۇلاپ كەتۋگە از - از قالدى،
قۋانعاننان قامار شاھ قۇرمەت قىلىپ.

وتىرعىزدى باتتالدى ەندى تاحقا،
باتتالدىڭ اتىن بۇرىن العان جاتقا.
قول قۋسىرىپ الدىندا زىر جۇگىرىپ،
ازىرلەندى ءبىر ۇلكەن زياپاتقا.

− قىزىم بار ەد ەركە وسكە كەنجە ءبانۋ،
الىپ كەتتى زورلىقپەن راعىد جادۋ.
الىسۋعا ونىمەن دارمەنىم جوق،
شامام جوق ىستەتۋگە وعان قارۋ.

«اجالى راعىد جادۋ − باتتال بولار،
ءدال ونىڭ جەلكەسىنە باتتال قونار.»
دەپ ەدى مۇناجھملەر كىتاپ اشىپ،
ايتپاپتى ماعان جالعان ءتىپتى دە ولار.

قۋانىپ وسىنى ايتىپ قامار ۇلىق،
قاتتى كۇتتى باتتالدى ىقىلاس قىلىپ.
قىزىڭدى الىپ كەلسەم دەيدى باتتال،
بولار ما ەدىڭ مۇسىلمان دىنگە كىرىپ.

قامار شاھ دا بۇل سوزگە بولدى رازى،
تۇرامىن دەيد ۋاعدادا قىسى - جازى.
ۋاعدالاسىپ، سەرتتەسىپ وسىلايشا،
ايالدادى بۇل جەرگە باتتال عازى.

ءبىر كۇنى قامار شاھبەن اڭعا شىقتى،
ءبىر كيىك قارسى الدىنان تۇرا زىتتى.
باتتال قۋا جونەلدى بۇل كيىكتى،
بۇلتىلداپ جەتكىزبەيدى كيىك ءتىپتى.

شالما تاستاپ ءبىر ۇستاپ الىپ ەدى،
سىلكىندى دە قۇيرىعىن تاعى تىكتى.
ۇستاي السا سىپىرىلىپ قاشىپ كەتەد،
قولعا تۇرماس جىلپىلداق سىناپ قۇددى.
قىزىعىپ ونى باتتال قۋا بەردى،
قىزبالىقپەن ول باستى كۇندىك جەردى.
كوز جازىپ ول كيىكتەن قالدى اقىرى،
ءبىر كوگال بۇلاعى بار جەرگە كەلدى.

شەشىنىپ كيىمدەرىن ءتۇستى سۋعا،
كەتىرمەك بوپ دەنەدەن باسقان تەردى.
سۋدان شىعىپ كيىمىن تابا المادى،
كىم الاد دەپ كيىمىن ويلايدى ەندى.

باتتالدى ۇيقى باستى سول ءبىر كەزدە،
قالعىپ - شۇلعىپ ۇيقىعا كەتتى لەزدە.
ۇيىقتاپ كەتىپ ويانسا ات - قۇرالى،
جوق بوپ شىقتى تاعى دا قويعان جەردە.

ءبىر جوعارى، ءبىر تومەن جۇگىرسە دە،
تۇسپەدى ەشبىر نارسە كورەر كوزگە.
كيىمىمەن بىرگە كەتتى دۇعالارى،
بولىپ قالا جازدادى سەيىت كەزبە.

سول كەزدە باتتال عازى توگىپ جاسىن،
ءساجداعا ءمىناجات قىپ قويدى باسىن.
قيىن - قىستاۋ كەزەڭدە مەدەت قىلعان،
تاستامادى اۋىزىنان ءبىر اللاسىن.

اللادان سول ءبىر كەزدە كەلەد مەدەت،
كەنەتتەن قىزىر ءنابي شىعا كەلەد.
− ەي بالام مۇنداي جەردە قالاي جاتتىڭ،
تورىپ ءجۇر، سەنى جاۋىڭ كەزەك - كەزەك.

«راعىد قىزى كورىنگەن كيىك بولىپ،
شىعاردى جاپان دۇزگە سەنى تورىپ.
ات - كولىك، قارۋ - جاراق، كيىمىڭدى،
اپ قاشتى سۋعا تۇسكەن سەنى كورىپ.

بۇل جەردە ات كولىك جوق جالعىز قالما،
راعىد جۇرەر جەر شالىپ اندا - ساندا.
مەن سەنى الىپ كەتەم سارەندەگە،
ماعان ەر، كوزىڭدى تاس جۇمىپ الدا.

سوندا كوزىن ول سەيىت جۇمدى دا اشتى،
ارالىقتا تالاي جەر ۇشىپ باستى.
ءوزى كورىپ سارەندە اسقارىنان،
كوزىنەن توكتى ءبىراز شۇكىر جاستى.

ادام اتا قۋاندى ورنىن كورىپ،
رۋحىنا دۇعا قىلدى كوڭىل ءبولىپ.
− تامۇستى كەلتىرەمىن، تۇرىپ تۇر دەپ،
قىزىر كەتتى باتتالعا اقىل بەرىپ.

ءبىر كەزدە تامۇس پەرى شىعا كەلدى،
باتتالعا كىشىلىكپەن سالەم بەردى.
«اللانىڭ ارىستانى قاندايسىڭ؟» دەپ،
ءبىر قاراپ باس - اياققا كوڭىل ءبولدى.

سويلەدى سەيىت سوندا باستان - اياق،
قالمادى ايتپاعانى ونان اياپ.
راعىد جادۋ مەكەنى عاينۇل - قىتىر،
سول جەرگە جەتسەم دەيمىن مەن دە حايات.

تامۇس ايتاد − باراتىن جەرىڭ الىس،
قيىن - قىستاۋ ءبىر ساپار، بۇراڭ بارىس.
ورتا جولدا جەتى ۇلكەن داريا بار،
تالاي جاۋمەن قىلارسىڭ جولدا قاعىس.
دەدى دە ول سەيىتتى الىپ ۇشتى،
اسقار تاۋ، اعىندى سۋ نەلەر كۇشتى.
كەلەدى توبەسىنەن ءبارىن كورىپ،
ءبىر جاسىل ساحاراعا كەلىپ ءتۇستى.

سالىنعان اق ءمارماردان تۇر ءبىر ساراي،
ساۋلەتىنە تاڭ قالدى قاراي - قاراي.
وسى ساراي مەكەنى راعىد جادۋ،
الدا بار كورەتىن ءىس تالاي - تالاي.

− ەي باتتال راعىد ءبىلدى كەلگەنىڭدى،
دايىندال وعان قارسى سەن دە ءونىمدى.
الدىڭا شاقىرماي - اق كەلەر جەتىپ،
وزىنە تەڭگەرمەي ءجۇر كىمدە - كىمدى.

دەدى دە وسى ءسوزدى تامۇس ەندى،
ءبىر قىلىش، ءبىر ساداقتى الىپ بەردى.
جەبەگە باتتال عازى دۇعا جازىپ،
نىسانداپ دايىندىقتى قاتتى كوردى.

كۇن شاتىرلاپ سول كەزدە ايعاي شىقتى،
باتتال عازى ايعايعا كوزىن تىكتى.
ءداۋ ماقلۇق شىعا كەلدى، ءتۇسى سۋىق،
باسى جىلان، دەنەسى قابان تۇكتى.

ەڭ الدىمەن بۇل ماقلۇق تىلگە كەلدى،
اۋەل باستا تامۇستى تىلدەدى ەندى.
باتتالدى ماعان باستاپ اكەلدىڭ دەپ،
وت بۇركىپ، ءبىراز تۇردى تارپىپ جەردى.

سول كەزدە باتتال عازى اتىپ قالدى،
ءدال جۇرەكتەن كيەلى وق قادالدى.
سان ءسۇرىنىپ، جىعىلىپ قايتا تۇرىپ،
ەڭ اقىردا تۇرا الماي جاتىپ قالدى.

ءافسۇن وقىپ تاعى دا تۇرعانىنشا،
ۇلگىرىپ باتتال عازى جەتىپ باردى.
سىلتەدى اق سەمسەرىن ناعرا ساپ،
دومالاتىپ دوپتاي قىپ باسىن الدى.

قانىنداي ءجۇز تۇيەنىڭ اقتى قانى،
وسىلايشا جادۋدىڭ شىقتى جانى.
تامۇس پەرى باتتالدىڭ قولىن ءسۇيىپ،
شۇكىر قىپ ءبىر اللاعا بولدى كانى.

* * *

تامۇستى ەرتىپ شاھاردى ارالادى،
جيھازعا التىن - كۇمىس قارامادى.
تاحتا وتىرعان ءبىر سۇلۋ قىزدى كورىپ،
قىز كورىپ ادامزاتتى اعالادى.

− كوپ بولعان كورمەگەلى ادام زاتتى،
قاپاستاعى قۇستاي قىپ ءبىزدى باقتى.
ادامسىز قايدان كەلگەن بۇل اراعا،
جۇرەگىڭ جارالعانبا تاستان قاتتى.

− سەيىتباتتال بولادى اتىم مەنىڭ،
جەتكەن جان، تالاي جەرگە ءداتىم مەنىڭ.
دەگەندە قىز جىلادى قۋانعاننان،
كەلدى دەپ كورگەن ءتۇسىم اقىر مەنىڭ.

− كولدەي قىپ كوزدىڭ جاسىن وتكەن ءتۇنى،
كوز − ۇيقىدا، كوكىرەك − وياۋ ءتىرى.
جاتقاندا راسۇلۇللا تۇسكە كىرىپ،
سويلەدى جىلاما دەپ جىلى - جىلى.

ەرتەڭ كەلەد ۇرپاعىم باتىر سەيىت،
راعىدتىڭ باسىن الىپ قىلار بەيىت.
قۇتىلاسىڭ قايعىرما بۇل قاماقتان،
جويما ءوزىڭدى دەپ ەدى بەكەر كەيىپ.

سول ايتقان ءسىز بولدىڭ دەپ باتتال عازى،
تۇگەمەدى زارلانعان قىزدىڭ نازى.
قۇشتى اياعىن باتتالدىڭ تاعزىم قىلىپ،
شەرتىلگەندەي قۇپيا جۇرەك سازى.

مۇنان باسقا تالاي قىز كورگەن ازاپ،
بارلىعى وسى جولى بولدى ازات.
راعىد ءولدى قۇتىلدىڭ زالىمنان دەپ،
قۋانتادى بارىنە باتتال قاراپ.

تۇتقىندى ازات ەتتى شاھاردى الىپ،
ولجا مالدى ورتاعا جيدى بارىپ.
ءوزى ءۇشىن از ءبولىمىن ىستەتتى دە،
ۇلەستىردى ورتاعا دەنىن سالىپ.

قارۋ - جاراق، ات - تونىن تاۋىپ الدى،
سارايىن راعىد جادۋ شاۋىپ الدى.
پەرىلەرگە جۇكتەدى تۇتقىن قىزدى،
ءوزى تەك جالاڭ عانا قارۋ الدى.

ۇستىنەن كوپ داريا كەتتى ۇشىپ،
ءساندابارعا ايلانىپ قوندى ءتۇسىپ.
قامار شاھ لاشكەرىمەن الدان شىقتى،
اياعىن سەيىتتىڭ كەپ الدى قۇشىپ.
قىزىن كورىپ جوعالعان سوناۋ كەزدە،
باسسالدى ساعىنعاننان كەلمەي سوزگە.
يمان ايتىپ، بارلىعى قويداي شۋلاپ،
ىقىلاسپەن مۇسىلمان بولدى لەزدە.

ونان شىعىپ عۇمھانعا قايتا كەلدى،
تاپانۇشكە جوعالعان قىزىن بەردى.
باتتالعا رازى بوپ ىقىلاس قىپ،
ەل - جۇرتىمەن تاپانۇس دىنگە ەندى.

مىسىرعا كەلدى تاعى ونان شىعىپ،
قارۇن دەگەن ۇلىقتىڭ حالىن ۇعىپ.
قارۇننىڭ دا ءبىر قىزىن راعىد ۇرلاپ،
قايعىمەن سارايىندا قالعان بۇعىپ.

ونىڭ دا الىپ كەلدى وسى قىزىن،
تابىس ەتتى، كورمەگەن مۇنان بۇرىن.
ونان شىعىپ مەككە مەن ماديناگە،
بەت الدى كورمەك بولىپ حارام ءجۇزىن.

تاراتىپ پاقىرلارعا ميلليون ءدىلدا،
ساحاۋات حايىر بەردى كۇڭ مەن قۇلعا.
راسۇلدىڭ زيارات قىپ راۋزالارىن،
ارتتىردى عيباداتىن جىلدان - جىلعا.

سول كەزدە باتتال عازى كەتتى ۇيقىعا،
تۇسىنە كىردى ءراسۇل قاتتى ۇيقىدا.
كوپ ءىستى تىندىم قىلدىڭ جارقىنىم دەپ،
سيپادى ماڭدايىنان ءراسۇل قۇدا.

ەندى سەن ايالداما باعدادقا بار،
حاۋارج شابۋىلداپ، سالىپ ءجۇر جار.
كىدىرىپ جول ورتادا قالماعايسىڭ،
سەن بارساڭ دۇشمان كۇنى بولادى تار.

وسىلاي باباسى ونىڭ بەردى ايان،
دەگەندەي ۇيقىڭدى اش ويان - ويان.
جونەلدى ەندى باتتال باعداد جاققا،
تاپپاي ءجۇر ءبىر ورنىنان باتتال بايان.

* * *

باتتالدان باسقا تاعى ءبىر قاھارمان،
ورتا ازيا، حاراسان كوبىن العان.
بار ەدى ءابامۇسلىم دەگەن باتىر،
كوبىنە حاۋارىجدىڭ قۇرىق سالعان.

قولعا تۇسپەي مۇسىلىمنەن قاشىپ كەتكەن،
بار ەدى ءبىر مۇنافىق شىققان شەكتەن.
اتى − حاكام، جازيتتىڭ ناسىلىنەن،
كەك بۇگىپ مۇسىلمانعا جۇرگەن كوپتەن.

بوي تاسالاپ ءار جەردە قاشىپ ءجۇردى.
ءبىر جاعىنان سوتقار مەن سودىر جيدى.
جەتكىزدى وتىز مىڭعا ونىڭ سانىن،
بارلىعىن ماڭايىنا توپتاپ ءۇيدى.

حايباردا عانتال اتتى ءبىر سەرىگى،
بار ەدى باسىلماعان ءبىر جەلىگى.
ول جيدى سودىرلاردان جيىرما مىڭ،
قوس مالعۇن ءتىل مەن ءدىلى ءبىر كورىندى.

جەتكەندە ەكى لاشكار ەلۋ مىڭعا،
بۇلار ءوتتى باعدادقا شابۋىلعا.
شاھاردى جەتى كۇندەي قورشاپ الدى،
بوپ قالدى حاليفانىڭ جانى قىلدا.

تۇتقيىل كەلمەي قالىپ قارمانعانعا،
باعدادتى ەندى الۋعا اينالعاندا.
ناعرا ساپ باتتال عازى شىعا كەلدى،
بويادى حاۋارىجدى قىزىل قانعا.

تامۇس پەرى لاشكارى بىرگە ءجۇردى،
ەلۋ مىڭدى اۋدانداپ تۇگەل قىردى.
باس كەسىلەد، كورىنبەيدى كەسكەن ادام،
حاكام، عانتار ەكەۋى بولدى جىندى.

ەكەۋىن سەيىتباتتال الدى بايلاپ،
ءسۇرتيتىپ حاليفاعا كەلدى ايداپ.
الدىنان باتتال عازى جاياۋ شىعىپ،
حاليفا قۇشاقتاستى ءيا قۇدايلاپ.

حاليفانىڭ راعىد اپ قاشقان قىزىن،
تاپسىردى وزىنە اكەپ مىنە بۇگىن.
جىلاپ كەلىپ ءسۇيدى ونى اناسى كەپ،
شىعارماي جىلاپ وتىر حاليفا ءۇنىن.

حاليفا مەن حانىم دا ماۋقىن باستى،
حاكام، عانتار ەكەۋىن دارعا استى.
تامۇس بىرگە باتتال دا قىلدى رۇقسات،
قوشتاسىپ، قۇشاقتاسىپ توكتى جاستى.

سول كەزدە مالاتيادان كەلدى حابار،
اجال كەلسە ادامعا بەرمەس قارار.
ءامىر عۇمار قايتىس بوپ، مالاتيا،
باسقارۋسىز ءبىر مەرزىم يەن قالار.
دالافراز باتتالدىڭ ءبىر جۇبايى،
ونى دا العان ەكەن ءبىر قۇدايى.
ەكەۋىنە قايعىرىپ ءاھلۇ باعداد،
وتكىزدى ءنازىر - شىراق شىن - شىنايى.

مالاتياعا بۇل رەت ءامىر سايلاپ،
باتتالدىڭ بالالارىن قويدى ىڭعايلاپ.
حاليفا قىزىن بەرىپ باتتال ەرگە،
باستارىن ەكەۋىنىڭ قويدى بايلاپ.

مۇحتارام عابدۇلۋاھاپ كارى شالدى،
لاشكار باسى ۇيعاردى سالدى جاردى.
حاليفانىڭ ۇسىنىس اقىلىمەن،
باتتال عازى باعدادتا تۇرىپ قالدى.

نەگىزىنەن دۇشپانىم قالمادى دەپ،
جاد قىلدى ەندى باتتال اللانى كوپ.
ادام - پەرى دۇشپاننىڭ جەڭدى ءبارىن،
ايتسا ايتقانداي ول باتتال جالعانى جوق.

قاناتۇس − اساتۇردىڭ بالاسى ەدى،
حىراج تولەۋ ولاردىڭ شاراسى ەدى.
باتتالعا حىراج الىپ كەلدى ءبىر كۇن،
كۇففارعا حىراج دەگەن اراشا ەدى.

− رۇمدى باتتال عازى بەرگىل ماعان،
تولەيمىن مول حىراجدى جىلدا ساعان.
ولە - ولگەنشە وزىڭە ادال بولام،
رۇمگە دە تۇرعاندا بولما الاڭ.

دەگەن سوڭ باتتال عازى وعان سەنىپ،
رۇم بيلىگىن قولىنا قويدى بەرىپ.
قاج قىلىپ كاعباعا نەشە قايتا،
جۇرەدى ماديناگە بارىپ كەلىپ.

جۇبايى − قىزى ەدى عوي حاليفانىڭ،
ونىڭ دا عازىرايىل تارتتى جانىن.
سۋىتىپ دۇنيەدەن عيباداتقا،
ەندى ارنادى عۇمىردىڭ بار قالعانىن.

باعدادتان ماديناگە كوشىپ كەتتى،
جەتى جىل مادينەنى مەكەن ەتتى.
تاپسىرتىپ كوپ حاراجدى بايتۇل مالعا،
پاقىر، مىسكىن، ءدارۋىشقا تاعى توكتى.

ءوز پايداسىن ەشقاشان ويلامادى،
اسقاقتاپ تاكاپپارسىپ قاينامادى.
كورسەتكەن ەرلىگىنىڭ ارقاسىندا،
ەل باسىنا تىنىشتىق ايلانادى.
توقشىلىق، راقات كورىپ جايلانادى.


سەيىتباتتال عازىنىڭ شاھيت بولعاندىعى جانە ونىڭ اقىرعى عۇمىرى تۋرالى

جيىپ اپ جارانلارىن مادەينا دە،
كەڭەسىپ، وي جۇگىرتىپ الدە نەگە.
باتتال عازى كەڭەسپەن وتىرعاندا،
ءبىر جىگىت كەلدى اسىعىس تەبىرەنە.

بۇل جىگىتتىڭ سۇراساڭ اتى عۇسمان،
سويلەيدى ءسال ەنتىگىپ اسىعىستان.
«قاناتۇس التى ءجۇز مىڭ لاشكار جيىپ،
تيمەكشى مۇسىلمانعا قاپىلىستان.

مالاتيا بۇل كۇندە نە بولدى ەكەن؟!
شابۋىلداپ بارىپ ءتيدى ءاربىر تۇستان.»
مۇڭايدى باتتال عازى بۇل حابارعا،
سەزىلدى شىرايىنان اشۋ قىسقان.

سول كەزدە توقسان توعىز جاسقا كەلگەن،
ءداۋىرىن بەس حاليفا كوزبەن كورگەن.
قۇلشىلىققا ءبىر مۇرسام كەلمەدى - اۋ دەپ،
كوڭىلىندە باتتال عازى تەبىرەنگەن.

مۇڭايىپ وسى كۇنى جاتىپ قالدى،
باباسىن − حاق ءراسۇل ەسىنە الدى.
قۇدىرەتشە ءراسۇلۋللا تۇسكە كىرىپ،
رۇمگە بارعىن دەگەن جارلىق الدى.

تۇسىندە ايتىپ وڭىندە ويلاعانىن،
باباسىنا شاعادى ءىستىڭ ءمانىن.
− ەي بابا - قىلعان ءىسىم وزىڭە ايان،
عۇمىرىمدا ويلاعام جوق جاننىڭ قامىن.

اللا رازىلىعى ءوزىڭنىڭ قۇرمەتىڭە،
ءىسلامنىڭ ابىرويى تۇردى ەسىمدە.
سولار ءۇشىن جانىمدى ايامادىم،
ءىزىم قالدى كوپ جورتقان جەر بەتىندە.

ولەمىن دەپ اجالدان قورىقپايمىن،
جاۋ كورگەندە مەن ساسىپ تورىقپايمىن.
جالعىز - اق كارتەيگەندە توپىراعىم،
بولماسا، ءوز قاسىڭدا ورنىقپايمىن.

− ەي بالام − دەيدى ءراسۇل − توپىراعىڭ،
رۇمدە بولاد، مەن بولجاپ وتىرامىن.
بولسام دا مادينا دە، سەن رۇمدە،
ارالاسىپ جاتادى توپىراعىم.

رەمدە بىرەۋ زيارات قىلسا سەنى،
زيارات قىلعانعا ۇقساس مۇندا مەنى.
قايدا بولساڭ بىرگەمىن سەنىمەنەن،
ويلاما ايرىلاد دەپ ەندى ەكى ەلى.

دەگەن سوڭ باتتال عازى نيەت بايلاپ،
اتتارىن، قارۋ - جاراق الدى ىڭعايلاپ.
ءبىر ايقاسقا تاعى دا نيەت ەتتى،
ءبىر جۇرگەندە كەتەدى ايلاپ - ايلاپ.

راۋزادان اتتاناردا داۋىس كەلدى،
رازىمىن باتتال عازى سەنەن ەندى.
جاپا شەگىپ، ءىسلامدى كۇشەيتتىڭىز،
اعىزدىڭ جاۋ قانىنان تالاي سەلدى.

وسى جول مۇسىلمانعا قىلىپ مەدەت،
جەتۋگە ماعان تامان قىلعىل سەبەپ.
انبيا مەن اۋليە ورتامىزعا،
دەپ كۇتىپ تۇر وسى جول باتتال كەلەد.

مۇنى ەستىپ باتتال عازى شۇكىر قىلدى،
وتكىزدىم سوعىسپەنەن نەشە جىلدى.
شاعىمدا جۇزگە كەلگەن حاق ءراسۇل،
شاقىرىپ ءوز قاسىنا جارلىق قىلدى.

دەدى دە رۇم جاققا ءجۇرىپ كەتتى،
باقيعا، ءبىر جاعىنان بۇرىپ بەتتى.
حالايىق ۇلكەن - كىشى رازى بول،
دەپ قوشتاسىپ، كوزىنەن جاسىن توكتى.

* * *

لاشكارىمەن قاناتۇس التى ءجۇز مىڭ،
مالاتياعا الدىمەن ءتيدى ءبىر كۇن.
عالي، ءنازىر جانە دە عابدۇلۋاھاپ،
باتتال جوق، باستارىنا ءتيدى اۋىر تىم.

قىرىق مىڭداي قارمانىپ اسكەر جيىپ،
شىقتى الدىنان ەرلىكپەن جانىن قيىپ.
ءتورت باعىتقا ءبولدى دە قىرىق مىڭدى،
قارسىلاستى جاۋىمەن شىن كۇيىنىپ.

عابدۇلۋاھاپ سول جەردە ايعاي سالدى،
عۇمىرىم مەنىڭ داعى ەندى از قالدى.
شاھيت بولسام سوعىستا ارمانىم جوق،
ولگەنىمشە اعىزام جاۋدان قاندى.

دەپ تۇرعاندا ارتىنان جاۋى كەلىپ،
بايقاتپاي قىلىشپەنەن كەتتى پەرىپ.
ورالعانعا قۋاندى بوپ جاماعات،
توپ ورتاعا دەنەسىن اتى اكەلىپ.

سول جەردە شاھيت بولدى عالام عايىپ،
كوز كورگەن پايعامباردى عازى شايح.
ناماز وقىپ، باتتالدىڭ بالالارى،
ءدانىن قىلدى دۇعا قىپ قولىن جايىپ.

كاپىر كوپ امال بار ما، مۇسىلمان از،
قىرسادا ءبىرتالايىن بولمادى لاج.
مۇسىلماندى الىپتى جەتى وراپ،
بولىپ تۇر شىققانداي بوپ دۇشپانعا جاز.
ون بەستەن تۋرا كەلەد ءبىر ادامعا،
توتەپ بەرۋ وڭايما سونشا جانعا.
قىرىق مىڭنان قالىپتى التى مىڭ جان،
ءبىر اۋىر كۇن كەلىپ تۇر مۇسىلمانعا.

شاھارىن مالاتيا شاعىپ كەتتى،
شاعا الماسا، وتقا ورتەپ جاعىپ كەتتى.
سۋعا اققان سالىندىداي از مۇسىلمان،
بولدىرىپ ارىپ - شارشاپ تالىپ كەتتى.

باتتال عازى ۇلگىردى وسى كەزدە،
جاۋ جاعدايىن تانىدى كورىپ لەزگە.
دارەت الىپ ءبىر سۋعا، ناماز وقىپ،
جاراقتارىن بەكىتىپ الدى لەزدە.

«ءبيسمىللا» دەپ اتىنا الدى ءمىنىپ،
اۋىزعا الدى − اللانى اتتا تۇرىپ.
«نامرۇتتىڭ اجالىن ءبىر شىبىننان،
جازىپ ەدىڭ جاراتقان ۇلگى قىلىپ.

ءوز قاسىڭدا مەن زاعيف شىبىندايمىن،
قۋات بەر دەپ جاۋىنا كەتتى كىرىپ.
ناعرا ساپ جەر مەن كوكتى تىتىرەتىپ،
قاسقىر تيگەن قويداي قىپ كەتتى جىرىپ.

«قاناتۇس، عۇج فارناك پەن شىقسىن بەرى،
قايتپاسىن شىن ەر بولسا ەندى كەرى.
دەپ ايعاي سالعانىندا باتتال عازى،
قاناتۇستىڭ شىعىپتى شىن جان - تەرى.

قولعا الىپ نايزا - قىلىش ىلدي - ءوردى،
تالعاماي كەلگەن جاۋدى شايقاي بەردى.
باتتالدان ولگەن جاۋدار بوپ بەلگىلى،
ىلىندىرمەي دەنەسىن ەكى ءبولدى.

نايزاسى بار باتتالدىڭ ءبىر كيەلى،
«جانداۋىل» ەد اتى ونىڭ ءبىر تۇردەگى.
ادەتتەگى سوعىستا ىستەتپەيتىن،
قاسيەتتى قارۋ ەد ءبىر كيەلى.

سول قارۋدى ول بۇگىن قولىنا الدى،
جاۋدى نۇسقاپ اللا دەپ ۇردەپ قالدى.
وت شىعىپ «جانداۋىلدان» وسى كەزدە،
ورتەنىپ قانشا كاپىر وتقا جاندى.

عالي، ءنازىر − سەيىتتىڭ بالالارى،
داۋىسىنان باتتالدىڭ ءال الادى.
قۋات كىرىپ بويىنا مۇسىلماننىڭ،
تالاي جاۋدى كۇيرەتىپ سابالادى.

تاڭ اتقانشا سوعىسىپ وسى ءبىر ءتۇن،
جاۋ لاشكارىن كۇيرەتتى نەشە ءجۇز مىڭ.
ادام باسى ءۇيىلىپ توبە - توبە،
شۇڭقىرلارعا قان تولىپ، توگىلدى جىن.

بولعاندا ساسكە مەزگىل ەرتەڭىندە،
باعداد جاقتان شاڭ شىقتى تىزبە - تىزبە.
ءۇش ءجۇز مىڭ حاليفانىڭ لاشكارى ەكەن،
جاردامعا مۇسىلمانعا كەلگەن مۇلدە.

باتتال عازى سول كەزدە تۋعا ءتيدى،
قاناتۇستىڭ ءوز بويىن جىرىپ كيدى.
عۇج فارناك ۇمتىلعاندا قارسى الدىنان،
قىرشىنىن قىلىش ۇرىپ ءبىراق قيدى.
عۇج فارناك باتىرى ەدى قاناتۇستىڭ،
قاناتۇس مۇنى كورىپ بۇتقا ءسيدى.
ءوز توبىمەن شەگىنىپ تۇرا قاشتى،
تۋىن جىعىپ ەر باتتال قىردى - تيدى.

تامۇس پەرى ءبىرجاقتان شىعا كەلدى،
قانشا پەرى ونىمەن بىرگە كەلدى.
دومالاپ قالىڭ باستار توپ - توپ تۇسەد،
سازايىن كەلىستىرىپ تامۇس بەردى.

مىڭ كىسىمەن قاناتۇس كەتتى قاشىپ،
باستاسىن ءدىن مۇسىلمان قالدى باسىپ.
لاشكەردى الپىس تۇمەن تيپىل قىلدى،
جەڭىسى بۇل سوعىستىڭ بولدى ءناسىپ.

حاليفامەن كورىستى باتتال عازى،
قىس كەتىپ، قۋانىشتىڭ بولدى جازى.
«بۇل جەڭىس باتتال عازى سىزگە حاس» دەپ،
حاليفانىڭ ەرىدى جۇرەك سازى.

ولجا مالدىڭ بارلىعىن الدى جيىپ،
قازىنانى توپتادى ءبىر جەرگە ءۇيىپ.
مالاتيا شاھارىن تۇرعىزۋعا،
وسى ولجانى جۇمسادى قاۋلى قىلىپ.

عابدۇلۋاھاپ شاھيتكە قارت ساحابا،
قايعىرىستى شاھارمەن ھام ساحارا.
دۇعا قىلىپ، ءبىر ۇلكەن ءنازىر بەردى،
ءدىن مۇسىلمان بىرلەسىپ ءبىر ساحارا.

* * *

عانيماتتان ءبىر مەشىت بينا قىلدى،
باتتال عازى بۇگىپ ءجۇر ىشكى سىردى.
جۇما كۇنى مۇنبارعا باتتال شىعىپ،
حۇتپا وقىپ ۇزاق سويلەپ بارىپ تىندى.

دوستارىم، جارانلارم، ەل مەن جۇرتىم،
كوپ جورتىپ، كوزگە ءتۇستىم دۇركىن - دۇركىن.
ءداۋىرىن بەس حاليفا وتكىزىپپىن،
ءبىر كەم ءجۇز بولىپ قاپتى جاسىم شىركىن.

قولىمنان كەلگەنىمدى ىستەپ بولدىم،
باس كوتەرتپەي، جاۋىمنىڭ جازدىم تىرقىن.
قالمادىم جانىمدى اياپ ءدىن جولىنان،
وتقا ءتۇستىم، سۋعا اقتىم، جورتتىم كۇن - ءتۇن.

ءبىر اللا ءۇشىن ىستەدىم بارلىق ءىستى،
ەل ايتسىن دەپ قىلمادىم باتتال كۇشتى.
بابام كەل دەپ بيشارات بەردى ماعان،
ەندى كوپ جاسامايتىن كوردىم ءتۇستى.

ەندى اقىرەت قامىنا كىرىسپەكپىن،
ۋاقتىم بولسا كەلىپ تۇر ءجۇرىپ كەتكىم.
ۇلكەن - كىشى ءدام تاتقان جارانلارىم،
كەلىپ تۇر بارلىعىڭمەن رازىلىق ەتكىم.

حاليفا كوز قىرىڭ سال بالالارعا،
اجالدان ادام شىركىن قالا الار ما.
بالالارىم − اتاڭنىڭ جولىن ۇستا،
الدانبا التىن - كۇمىس قارا مالعا.

ايانبا ەل باسىنا تونسە حاۋىپ،
اۋەس بولما، بوي قۇرىپ پانالارعا.
جەتەدى اقىلدارىڭ ءبىر باسىڭا،
پارىقتاپ جاقسى - جامان سارالارعا.
رازىمىن ساعان داعى پەرى تامۇس،
كوپ جەردە جاردام ەتتىڭ بولساڭ دا الىس.
كوپ كوتەردىڭ موينىڭا تەڭىزدەردە،
جىبەرمەدىڭ دۇشپانعا ءتىپتى نامىس.

كورسەتتىڭ تىلەكتەستىڭ ءىس جۇزىندە،
سوعىستا وسى جولعى تاعى حالىس.
رازى بوپ جاماعات كەشىرىڭدەر،
اڭداۋسىزدا اياقتى باسسام شالىس.

اعىلىپ باتتال عازى سويلەپ كەتتى،
جاس اعىپ، ساقالىنان جۋدى بەتتى.
كۇڭىرەنىپ جىلاعاندا ەستىگەندەر،
كوز الدىڭا اكەلدى قيامەتتى.

«ايتپاعان مۇنداي ءسوزدى مۇنان بۇرىن،»
دەپ جىلادى ءسوزىنىڭ ءتۇبى تەكتى.
جالعىز ءوزى اۋدارىپ - توڭكەرىپ ەد،
عالامدى عۇمىرىندا از كۇن شەكتى.

قوشتاسقانداي بولدى عوي قايران اسىل،
تالاي جاۋدى قىلىپ ەد ويران - اسىر.
ءبىر عاسىرلىق جاساعان عۇمىرىندا،
ءىزى قالدى ويلاساق تالاي عاسىر.

دەپ جىلاپ كۇڭىرەندى تالاي حالىق،
قوشتاسقانداي بولعانىن سوزدەن تانىپ.
ءبىر جۇما تاعى تۇردى باتتال عازى،
جينالعان جاماعاتتىڭ كوڭىلىن الىپ.

باعدادقا حاليفا دا كەتتى قايتىپ،
جىلاسىپ، قۇشاقتاسىپ، قوشىن ايتىپ.
تامۇس پەرى قايتاردا كوپ جىلادى،
ايرىلماس باتتال عازى دوسىن ايتىپ.
راعىت، ھىلال العاندا القىمىنان،
قۇتىلماق وڭاي ما ەدى جالپى مۇنان.
ەكەۋىن دە ءولتىرىپ باتتال عازى،
قۇتىلعان ەد تامۇستىڭ حالقى مۇنان.

بولسادا زاتى پەرى كەتتى جىلاپ،
جىلاۋمەن جەرىنە ۇشىپ كەتتى ءبىراق.
باتتالدىڭ جاندى ەرىتكەن بۇل سوزىنە،
جاپىرىلىپ ءبىراق ءتۇستى حالقى قۇلاپ.

* * *

قاناتۇس كەتتى ءبىراق قولعا تۇسپەي،
بوپ قالدى قايسارلىعى كورگەن تۇستەي.
قاي جەرگە جان ساۋعالاپ تىعىلعانىن،
قۋزاۋ ساپ، باتتال عازى ۇعىستى ىشتەي.

ءبىر كەنت بار «قىلعاي - ماسيح» دەگەن،
ءبىر بەرىك كەنت دەيتىن كوپتە ەرەن.
سوعان بارىپ تىعىلعان پانا تاپپاي،
قاناتۇس قايسار بارىپ مىڭ كىسىمەن.

باتتال ەستىپ، بۇل ءسوزدى توقتامادى،
تابىلعان سوڭ جاقىننان جوقتاعانى.
ءبىرجايلى ەتپەي بۇلاردى تىنبايمىن دەپ،
قارۋ اسىپ، ساپارعا وقتالادى.

قوش ايتىپ ۇلكەن - كىشى جاماعاتپەن،
ءجۇرىپ كەتتى داعدىلى سالاۋاتپەن.
اجالدى ءبىر جاعىنان اڭساپ قالدى،
ۇلاسپاق باباسىنا شاھاراتپەن.

ىلەزدە سول قىلعاعا بارىپ قالدى،
«قاناتۇس قايداسىڭ» دەپ ايعاي سالدى.
ەي جاۋىز ماعان بەرگەن سەرتىڭ قايدا؟
ناعىلاسىڭ سەن وپاسىز شىبىن جاندى.

دەپ ءتيدى مىڭ لاشكەرگە ءوزى جالعىز،
كورسەتتى كورگىلىكتى ەستەن قالعىز.
ولگەنى ءولىپ، قالعانى قىلعاسىنا،
كىرىپ كەتتى بىت - شىت بولىپ اندىز - اندىز.

قىلعاسى سىرتى مىقتى − ۇلكەن قورعان،
قورعان سىرتى قورشالعان قازعان وردان.
تاعى دا مىقتى - بەرىك قاقپاسى بار،
كەلمەيدى قىلعانى الۋ وڭاي قولدان.

جالپى جۇرتقا بالۋان مەن باتىر ورتاق،
باتتال الدى قىلعانى جالعىز قورشاپ.
نەلەر جۋان تاستاردى ىشىنە اتىپ،
جەرمەن جەر نەلەر ءۇيدى ەتتى جالپاق.

شىنجىرىن سحاق ءنابي الدى قولعا،
ءبىر جۋان تاس بايلادى وسى جولدا.
شالما قىپ سىلتەي بەردى بۇل شىنجىردى،
بىردە اتىپ، بىردە تارتىپ وڭ مەن سولعا.

ءبىر بۇرىشتى داۋالدىڭ قۇلاپ كەتتى،
قاناتۇس «ەندى ءولدىم» دەپ جىلاپ كەتتى.
حات جازىپ ستانبولعا ادام سۇراپ،
جىبەرىپ شابارمانىن زارلىق ەتتى.

* * *

بولعاندا باتتال عازى ۇلى بەسىن،
جاسادى ءوز ىشىنەن تاعى كەسىم.
دامىلداپ ءبىراز مىزعاپ بويىن جيىپ،
ونان سوڭ كورمەك بولدى نەسىبەسىن.

ءبىر ۇيقى قۇدىرەتشە سوندا كەپتى،
ءبىر تاس قويىپ باسىنا مىزعاپ كەتتى.
قىز بار ەد قاناتۇستا اسقان سۇلۋ،
بەيىم بوپ، مۇسىلمانعا قويعان بەتتى.

باتتالعا ول ىشىنەن عاشىق ەدى،
ءبىر كورۋگە باتتالدى اسىق ەدى.
داۋالدىڭ بۇرىشىنان تۇرعان قاراپ،
سول كەزدە باتتال جاڭا جاتىپ ەدى.

شاڭ شىقتى باتتال جاڭا جاتقان كەزدە،
كوپ كورىندى قاراسى كورەر كوزگە.
قالىڭ جاۋ قاپى باسىپ قالا ما دەپ،
حابارلاۋعا كىرىستى قىز دا لەزگە.

ايعايلاسا جاۋ ەستىپ قالا ما دەپ،
ءبىر اق تاس الدى قولعا كەلمەي سوزگە.
دۇشمان كەلدى ەي باتتال ۇيقىڭدى اش دەپ،
سول تاسقا جازدى جازۋ قىز دا لەزدە.

سول تاستى ول باتتالعا اتىپ قالدى،
باتتال تۇرماي تاعى دا جاتىپ قالدى.
تۋرا كەلىپ اجالىنا سول اتقان تاس،
قاق جۇرەكتىڭ تۇسىنان باتىپ قالدى.

ەندى ورنىنان قالعان سوڭ باتتال تۇرماي،
قىز جۇگىردى باتتالعا سابىر قىلماي.
شاھ اۋليە قىز بارسا ءجۇرىپ كەتكەن،
قىبىر جوق جۇرەگىندە قالسا تىڭداي.

قىزدىڭ زارى:
جاراتقان ءوزىڭ عاشىق قىلمادىڭ با،
سول ءۇشىن وعان كوڭىل بۇرمادىم با.
كوڭىلىمنەن يمان نۇرى ورىن الىپ،
ءمىناجات تالاي ساعان قىلمادىم با.

باتتالدى قىلماعان سوڭ ماعان ءناسىپ،
كۇيدىرىپ نە ءۇشىن مەنى قىلدىڭ عاشىق.
جازعان حاتىم باتتالعا حابار بولماي،
وق بوپ ءتيدى جىبەرگەن تاسىم اسىپ.

اسىقتاي تاس اجالعا بولدى سەبەپ،
اجالدان كىم قۇتىلار كەلسە قاشىپ،
بۇل دۇنيەدە جازباساڭ قوسىلۋعا،
اقىرەتتە قىلارسىڭ ماعان ءناسىپ.

دەدى دە قىز قانجارىن قولىنا الدى،
سابىن تىرەپ باتتالعا وڭتايلاندى.
جۇرەككە قانجار ۇشىن تىرەپ تۇرىپ،
ايانباي بار سالماعىن سالىپ قالدى.

ۇستىنە باتتال عازى بارىپ ءتۇستى،
باتتالدى ءتىرى قۇشپاي ءولىپ قۇشتى.
قوسىلدى وسىلايشا ەكى عاشىق،
نە كۇشىن ويلاعاندا تاعدىر كۇشتى.

بۇلت شىعىپ، بوران شىعىپ، جاڭبىر جاۋىپ،
تۇسكەندەي قاراڭعىلىق اۋىق - اۋىق.
دەنەسىن ەكى عاشىق جاسىرعان سوڭ،
الا المادى ولاردى ەشكىم تاۋىپ.

* * *

كورىنگەن بۇداق - بۇداق باياعى شاڭ،
جاۋ ما دەپ الدىن الا ەتىسكەن قام.
باتتالدىڭ بالالارى بولىپ شىقتى،
عالي، ءنازىر لاشكارى التى مىڭ جان.
قاناتۇس ىندە جاتىپ قورقىپ بۇققان،
وسى ورايدا كەنتتەن قاشىپ شىققان.
عالي - ءنازىر كەزىگىپ قارسى الدىنان،
ءولتىرىپ ەكى ءبولىپ كورگە تىققان.

كەنتتى يەن جاتقان ارالادى،
ويران بولعان كەنتكە قارامادى.
ىزدەدى كەشكە دەيىن وي مەن قىردى،
ەسى - دەرتى باتتال عازى بابالارى.

كەشكە جاقىن لاشكەرگە قايتىپ باردى،
وسى كۇن وسى ارادا قونىپ قالدى.
تۇسىندە عالي - ءنازىر قاتار كورىپ،
باباسىنان ەكەۋى حابار الدى.

اق ات ءمىنىپ، ۇستىنە حۇللا كيگەن،
كوپ شاھيتكە جول باستاپ، بىرگە جۇرگەن.
مولشەرى وتىز ءۇش جاس، كارتەيمەگەن،
جارالعانداي نۇر ءجۇزى اي مەن كۇننەن.

− ەي مەنىڭ، بالالارىم، تىڭداڭدار ءسوز،
دۇنيەدە ەندى ماعان بولمايسىڭ كەز.
حاق تاعالا دارگاھىنا ۋاسىل بولىپ،
حاق ءراسۇل باباما ەرىشتىم تەز.

اكەڭ كەتتى اراڭنان، ءبىر اللا بار،
قاشان دا سول اللانى قىلاگور جار.
جولىنان ءدىن ءىسلام ايانباڭدار،
ايانباڭدار جولىنان نامىس پەن ار.

جاۋعا قاتتى، دوسىڭا مەيىرلى بول،
اسقاق بولۋ − ادامعا بولمايدى قول.
جەتىم - جەسىر - پاقىرعا قارايلاسىپ،
ۇلكەنگە قۇرمەت ەتۋ − ءبىر جاقسى جول.
ءىس قىلىڭدار كوپپەنەن اقىلداسىپ،
وقشاۋلانبا قاشان دا اسىپ - ساسىپ.
قولىما قاراتىپ - ەم ءىنسۇ - جىندى،
اجالدان قۇتىلعام جوق مەن دە قاشىپ.

وسيەتىن وسىلايشا ايتىپ شىقتى،
ءتۇس ەمەس، وڭدەگىدەي اشىپ ءتىپتى.
ايالداماي ونان سوڭ ءوتىپ كەتتى،
جۇلدىزداي زىمىرادى اتقان قۇتتى.

عالي كەلدى ەڭىرەپ باۋىرىنا،
جىلايدى وكسىپ، ءسوز تۇسپەي اۋىزىنا.
كورگەن ءتۇسىن ايتەۋىر ايتىپ شىقتى،
جىلاي - جىلاي تىڭدادى باۋىرى دا.

− ەي اعا، وسى ءتۇستى مەن دە كوردىم،
ار جاعىندا كورىندى بابام بەلدىڭ.
دەپ قۇشاقتاپ اعاسىن ەڭىرەدى،
تەڭىزىنە باتقانداي بوپ قايعى - شەردىڭ.

سونىمەن مالاتياعا قايتىپ كەلدى،
زور قايعىنى ەڭىرەپ ايتىپ كەلدى.
حاليفاعا جىبەردى ارناۋلى ادام،
كىم تاۋىسادى بۇل جولعى ايتىپ شەردى.

ەستىگەندە حاليفا قالدى جاتىپ،
قايعىسى باتتال عازى كەتتى باتىپ.
كۇيزەلدى ءدىن مۇسىلمان كۇڭىرەندى،
مۇسىلماندى جىبەردى ويسىراتىپ.

حاتىم وقىپ حاليفا ءنازىر بەردى،
حات جازىپ، حابارلادى بارلىق ەلدى.
ءار شاھار ءوز الدىنا جاتىر وقىپ،
دۇعامەنەن شىعاردى قايعى - شەردى.

* * *

شىنجىر تاعىپ موينىنا تەڭىزگە اتقان،
ايداعارى قۇدىقتا كوپ كۇن جاتقان.
وتقا ورتەلىپ كۇيمەگەن قۇدىرەتشە،
عۇحابانىڭ ۋىنىڭ ءدامىن تاتقان.

بارىنەن وسىلاردىڭ امان شىعىپ،
مويىندالعان عالامنان − اتىراپتان.
اجالى باتتال عازى بولدى ەمەس پە،
ءبىر تاستان جۇرەگىنە وقىس باتقان.

ءتانى ولگەنمەن باتتالدىڭ جانى ولمەدى،
ءوز تۇسىندا جاۋلارى تەڭ كەلمەدى.
قيساسىن باتتال عازى ءبىر وقىپ شىق،
ماعلۇم بولار سول كەزدە كىم جەڭگەنى.

داۋىرىندە بەس حاليفا ءىزى قالىپ،
نەشە قايسار باستارىن وڭگەرگەنى.
باسىن ءباي تىكتى ەمەس پە ءدىن جولىنا،
ويلاساڭ باتتال عازى نە كورمەدى.

كوپ پاتشامەن ايقاسىپ جالعىز ءوزى،
وتپەگەن سۋ، جانباعان وت كورمەدى.
سولارعا وپا قىلمادى سۇم دۇنيە،
وپاسىزعا كىم كەتىپ، كىم كەلمەدى.




تۇسىنىكتەمە

دىلىمىزگە − جۇرەگىمىزگە.
حايىر ءىلھام − تاماشا شابىت، قايىرلى شابىت.
حايرۇلكالام − تاماشا ءسوز.
ءجۇمىلامىزدى − بارلىعىمىزدى.
قادىر − قۇدىرەتتى، كۇشتى قاپتال جەتۋ.
يات قىلىڭ − ەستە ساقتا (ۇستا).
ءزاررا − توزاڭ تۇيىرشىگى.
حاسىلدىعىن − پايدا بولعاندىعىن، جارالعانىن.
رۋيلار − سەنىمدى احبارشىلار.
ءسارۋار − باسشى، جەتەكشى.
حالاس بولار − قۇتىلار، ارىلار.
سالات سالەم − العىس جانە سالەم.
سالاۋاتى − العىس، القاۋ، القاۋلى.
ءمىناجاتى − ازاپتان قۇتىلۋ تىلەگى.
مانا قىبىن − كەشىرمەلەرىن، كەشىرگەندەرىن.
اسحابلارى − ساحابالارىن (پايعامبار تۇسىنداعى قوسىندارىن).
احبابلارىن − دوستارىن.
ماعفيرات − جارىلقانۋ، تىلەۋ.
ايات − اللانىڭ راحىمەتىنەن كۇدەر ۇزبەڭدەر.
ماشھۇر − ايگىلى.
عاجىز − ءالسىز، شاماسىز.
عاففار عاني − كەشىرىمدى، مۇڭسىز.
حيكايات − حيكايالار، اڭگىمەلەر.
عالات − جەڭىلىس، اعات.
باتىل − بۇزىق، بۇزاقى، قىرىس.
مۇنكىر − قارسى.
نالاكتان − اسپان قاباتتارىنان.
حافىرى − جاتقا الۋشى.
ءىنسۇ - جىن − ادامزات پەن جىن - پەرى.
شاھماردان − مارتتەر، باتىرلار پاتشاسى.
عامىر − ءىسلام تاريحىنداعى اتاقتى ايلاكەر سوعىسپاز، باباعۇمار دەپ اتالادى.
كاليىسا − شىركەۋ اتى.
عازاتتا − سوعىستا، عازات − جانقيارلىق سوعىس.
كاتبىڭىز − حاتشىڭىز.
جاميح − تۇگەل، تۇگەندەلىپ جينالىپ.
حاتىپ − ءدىني لاۋازىم، ءدىن ۇگىتشىسى.
ناتتىق − شەشەن، سوزشەڭ، اراتور.
حاراج − شىعىن، المان.
حانداق − ۇرا، سوعىستا بوي تاسالاۋ جىراسى.
عار − ۇڭگىر، جىرا.
كورزى − شوقپار، سويىل.
حازىرەت حامىزا − مۇحاممەد پايعامباردىڭ نەمەرە اعاسى، وحۇت سوعىسىندا شاھيت بولعان 27 ساحابامەن بىرگە شاھيت بولعان ەرەكشە باتىر ادام.
ىسحات ءنابي − ىسقاق پايعامبار ءنابي - ارناۋلى كىتاپ تۇسپەگەن پايعامبار.
ءمۇراسال ءنابي − ارناۋلى تۇسكەن پايعامبار: م: مۇحاممەد پايعامبار، عايسا پايعامبار، مۇسا پايعامبار، ءداۋىت پايعامبار...
عازى − ءدىنى ءۇشىن سوعىسقاندار، سوعىس جاۋىنگەرى.
عالىپ − جەڭىمپاز.
ۇستۇرلاپ − جۇلدىزناما اشاتىندار.
كاۋاكىپ تالىعى − كەزدەسەتىن تاعدىرى، بولم.
ساحاۋات − جومارتتىق، ساداقا بەرگىش جان.
ماعمۋريا − جەر اتى.
لاشكەر − اسكەر، قوسىن.
قايسار − رۇم پاتشاسىنىڭ اتى، عالي ارىستان دىنگە كىرگىزگەن.
عافىل − قاپى، بەيعام، جابايى، ناداندىق.
سايحا − قاھارلى ايعاي.
ياحيا ءمۇنزىر ۇلى − سول كەزدە ارناۋلى جانسىزدىق جاساعان ادام.
اھىلى شاھار − شاھار حالقى، شاھاردا بار حالىق.
ماجىرا − جاڭجال.
عاتا − باعىشتاۋ، بەرۋ.
ءسار عاسكار (عاسكەر) − اسكەر باسى.
ءامىرماعۇرۇف − جاقسىلىققا بۇيىرۋ سوزدەرى.
تاحسال قىلۋ − ءونىم الۋ، بەينەلەۋ.
سالاحپازدىق − قارۋ - جاراق ونەرىنە جاتىلۋ.
ءسۇبحۇسادىق − اق تاڭ، ناقتى تاڭ.
ۋازيپا − مىندەت.
عايار − تاقىس، ءادىسقوي.
حامدۇ سالات − ماداقتاۋ، ماقتاۋ، العىس ايتۋ.
راھبان − حريستيان ءدىنىنىڭ بىلگىرى عالىمى.
مارحابا − سيلاۋ، قۇرمەت ءبىلدىرۋ ءسوزى، بار جەردە قۇرمەتتى.
عايىرى − بوگدە، سىرت، باسقا.
ءزاررا − ەشتەڭە، توزاڭداي تۇيىرشىك.
ساقيلىق − ۇلەستىرۋشى، قۇيۋشى، تاراتۋشى (شاراپ قۇيۋشى).
قادىر ءسۇبىحان − قۇدىرەتتى پاك اللا.
زاھىر − كورنەكتى، كوزگە تۇسكەن.
ناققارالار − سوعىس دابىلىن قاعۋشىلار.
حاراج − المان، سالىق.
عالايكا عاۋنۋ اللاھ − اللانىڭ جاردەمى ساعان بولسىن.
باتمان − اۋىرلىق ولشەم.
فەريات − ايعايلاۋ، ويبايلاۋ، جالىنۋ.
جاھات − سوعىس، جانقيارلىق سوعىس.
ءاسىر − تۇتقىن.
ءزۇلمان − قاراڭعىلىق.
ءلابباي − دايىن بولۋ، دەرەۋ.
ءراسۇل اكىرام − كەرەمەتتى پايعامبار.
شايحى − اقساقال، قارت.
ءنۇسىرات − جاردەم، كومەك.
ءمانىح قىلۋ − تيىم سالۋ، توسۋ.
ءيۇسىپ ءساني − ەكىنشى ءيۇسىپ، ءيۇسىپ پايعامبار وتە سۇلۋ بولعان كىسى ەكەن.
تالقىن ەتۋ − اۋزىنا سالۋ، شايناۋ.
ءتاسىلىم − بويسۇنۋ، ءوزىن تاپسىرۋ.
تاقسىم − ءبولۋ، ۇلەستىرۋ.
عالىبا − جەڭىس.
زىليحا − كىس اتى، مىسىر پاتشاسىنىڭ العاشقى يۇسىپكە عاشىق بولعان، ءيۇسىپ - زىليحا داستانىندا جىرلاناتىن كەيىپكەر، شىعىس ادەبيەتىندەگى جەتى عاشىقتىڭ ءبىرى.
عاممۇ − اكەمەن ءبىر تۋعان كىسى.
فارۋ انا − وتتان ايرىلمايتىن كوبەلەك (سايتان كوبەلەك دەپ تە اتالادى).
ءمايىت − ولىك.
ابات − كوركەيۋ، شالقۋ.
سادا − ايعاي، داۋىس، ءۇن.
ساداقنا − راستاۋ، شىنعا اينالۋ.
ماحبۇبى − سۇيگەن جارى، سۇيىسكەن قوساعى.
ءىزىن بەرۋ − رۇحسات بەرۋ، قۇپتاۋ.
مۇعجيزا − ەرەكشە كەرەمەت ءىس، ۋاقيعا.
مۇعتابار − ءيناباتتى، ابىرويلى.
ايا سوفيا − ستامبول قالاسىنداعى حريستيانداردىڭ ۇلكەن شىركەۋى.
مانسۇح − كۇشىنەن قالدىرۋ.
قاتىل − ادام ءولتىرۋشى، جەندەت.
ءتاساللى − جۇباتۋ، كوڭىل اۋلاۋ.
قاتتال − قان توككىش، راقىمسىز.
قاندىل − شوقىناتىن شام.
اب ماعبۋد − ءتاڭىر سۋى.
ماعبۇرلەرى − قۇلشىلىق ەتەتىن ءتاڭىرلەرى.
ساحاۋاتتالىق − جومارتتىق.
ءنازىم − جىر، جىراۋ.
ءىستيحامات − تۋرا جولمەن ءجۇرۋ، تۇزۋلىك.
حۇسۋ ءسان − وتە - موتە.
مۇحاممادىي − مۇحاممەدتىكتەر، ول كەزدە ناسارالار مۇسىلمانداردى وسىلاي اتاعان.
اھلۇ تارسۇس − تارسۇس حالقى، تارسۇستىڭ بار حالقى.
حىبستا − قاماقتا.
مازكۇر − وسى.
ىنكار − قارسى، مويىنداماۋ، تەرىستەۋ.
ۋاعدالاسۋ − قوشتاسۋ.
ماحبۇس − تۇتقىن، ەركىنەن ايرىلعاندار.
عامال − ءمانساپ، دارەجە، ءادىس.
سىحىماتى − دەنساۋلىعى.
اعزالارى − دەنە مۇشەلەرى.
زياپات − قوناقاسى.
فاتىحناما − جەڭىس قاعازى.
ماحامىندا − ورنىندا، قالپىندا، اۋەنىندە.
نيقاپ − پەردە، بەت پەردە، جاسىرىنۋ.
شەر (شىر) − جولبارىس.
ءىقىلام − اشكەرەلەۋ، ءوزىن اشكەرەلەۋ، سىرىن اشۋ.
ءىنعام − جاقسىلىق.
مۋسا كاليم − مۇسا پايعامبار.
تاعين − تاعايىنداۋ، بەلگىلەۋ.
جوھۇت − ەۆرەيلەر.
حارىي ساقتىق − اسكەري ساقتىق.
زاۋراق − كەمە، قايىق.
مۇحتار عالام − عالامنىڭ ماقتانىشى.
شاپيعۇل مۇزنيبپىن − كۇناكارلارعا شاپاعات قىلۋشى.
ءمۇناديلار − قيامەت جارشىلارى.
ءبي ءىزىنللاھ − اللانىڭ رۇقساتىمەن.
ءتاماملاۋ − اياقتاتۋ، تۇگەندەۋ، ءبىتىرۋ.
تانبيح − ەسكەرتۋ، وياتۋ، ناقتىلاۋ.
ماعلۇپ − جەڭىلىس تابۋ، جەڭىلۋ.
سۇندىس − قالىڭ جىبەك كەزدەمە.
ءبيشارات − مەڭزەۋ، حابار بەرۋ (جاقسىلىققا).
ھيدايات − تۋرا جول، جاقسى جول، دۇرىس جول.
حۇسني − كوركەم، تاماشا، ادەمى.
ءديۋار − تام قابىرعاسى.
ءاماننا ۋاسادداقنا حاح ءراسۇل − ەي حاق پايعامبار، ءبىز ساعان سەندىك جانە سەنى راستادىق.
كاليمالي شاھادات − كۋالىك كاليماسى − ءاشھادۇءان ءلاءيلاھا ءىللا اللاھۋ، ۋا اشھادۇ ءاننا مۇحاممادان عابدۇھۋ ۋا راسۇلۋھۋ − اللاعايمان كەلتىرەمىن جانە مۇحاممەد ونىڭ قۇلى ءارى ەلشىسى ەكەنىنە كۋالىك بەرەمىن.
ءجۇز كاررا − ءجۇز جەردە ءجۇز مىڭ.
جان جىسىمىم − جان مەن ءتانىم.
ماجىرۇح − جارالى، كەم.
حاكىم − اكىم، بىلگىر، ءتاۋىپ، دارىگەر.
ءمۇرتاد − دىنگە كىرسە دە قايتالاپ كەتكەن ادام.
ءىننا فاتاح − قۇرانداعى 84 - سۇرە ( جەڭىس سۇرەسى)
تاعىرىف − تانىستىرۋ.
ماحسۇس − ارناۋلى.
حۇزۇر − ناتيجەسىن كورۋ، راقات كورۋ.
زاھيت − تاقۋا ادام.
رۋزا − باقشا، پايعامباردىڭ قابىرى مەڭزەلەدى.
چىن − قىتاي مەملەكەتى.
ديارىنا − جۇرتىنا، مەكەنىنە.
قازى - قۇزات − قازىلاردىڭ قازىسى.
ءزۇننار − حريستيان پوپتارىنىڭ بەلگىسى.
عۇلار − بالا جىگىت.
تاسبيح − سۇبحان اللاھ − ياعني اللانى پاكەۋ ءسوزى.
تاھىليل − تالداۋ، ناقتاپ كورسەتۋ − ءلا يلاھا ءىللا للاھۋ مۇحاممادان راسۋلۇللاھ دەگەن ءسوز.
حازىرەت − ءىسلام ءدىنىنىڭ جەتىلگەن، ابىرويلى، مىنەزدى عۇلامالارىنا ايتىلاتىن قۇرمەت ءسوزى. بۇل جەردە بۇل سەيىتباتتال عازىعا قاراتىلىپ وتىر.
عانيمات − ولجا.
ءمۇياسسار − وراي تۋىلۋ، جەڭىلدىك جاسالۋ.
شاھ اۋليە − اۋليە پاتشا، بۇل دا سەيىتكە مەڭزەلىپ وتىر.
بۇتپاراس − بۇتقا تابىنۋشى.
ماحبۇپ − سۇيىكتى، سۇيكىمدى.
ءمۇتاۋازىح − كىشى پەيىل.
رۋبعومسكۇن − وكيانداردى شىعارا ەسەپتەگەندە بۇكىل جەر شارىنىڭ تورتتەن ءبىرى عانا قۇرلىق دەگەن ماعنادا.
زەميىندى (زىمىندى) − جەردى.
پاراز − مولشەر.
زالالات − ازعىندىق.
ءدارۋىش − دۇنيە - مالدى كەرەك قىلمايتىن تاقۋالىق جول.
تاساۋ ۋىپتىق سۇحبات − سوپىلىق، جان تاقۋالىق سۇحبات.
ماشعۇل − شۇعىلدانۋ.


سەيىتباتتال عازى

بۇل قيسانى اقىت 91 - عاسىردىڭ سوڭعى كەزىندە (ياعني 0881 − 0981 - جىلدار دا) جازعان سەكىلدى. كەزىندە قازان باسپاسىندا باسىلىم كورگەن سەكىلدى. ول نۇسقا مەنىڭ قولىما تۇسپەدى. مەندەگى نۇسقا 5891 - جىلى شينجياڭنىڭ سانجى وبلىسى جەمسارى اۋدانىنداعى ءىلياس موللا ساقتاعان كوشىرمە نۇسقا 5 داپتەرگە جازىلعان شاعاتايشاسى باسىمىراق شالا ساۋاتتاۋ ادام كوشىرگەن نۇسقاسى ەدى. ونى اقىت قاجى ۇلى عازەز قاجىعا بەرىپ وڭدەتكەن ەدىم. ول كىسى 01 جىلداي ساقتاپ ءجۇرىپ، اقىرى تۇركيادا باسىلعان وسى قيسانىڭ كۇنە تۇركى تىلىندەگى قارا سوزبەن جازىلعان نۇسقاسىن تاۋىپ، سونىمەن سالىستىرا وتىرىپ وڭدەپ كوشىرىپ شىعىپتى. وڭدەگەن نۇسقاسى وسى.

بۇرىنعى قولجازبا نۇسقادان مىنا وڭدەگەن نۇسقا مىڭ جارىم جولدان اسا قىسقارتىلىپتى. ونىڭ ىشىندە كوبىندە ايتىلاتىن دۇعا، سالاۋاتتار قىسقارتىلىپتى. بالكىم ول قىتاي جەرىندە باسىلىم كورۋ جايلى ءۇشىن بولسا كەرەك. ال، قيسانىڭ ولەڭدىك كوركەمدىك مازمۇنى ونشا كوركەيىپ كەتپەپتى. ۇيقاستارى ءاسىلى3 - 4 بۋىننان كەم تۇرمايتىن اقىت ىستيلى نەگىزىنەن 2 بۋىندى ۇيقاسقا اۋىسقان ەكەن. قايتا وڭدەۋگە ۋاقىت تارعالاڭدىعى، جۇمىس باستىلىق مۇرسا بەرمەدى.
ال، ءسلام ءدىنىنىڭ تاريحىن جانە ءىسلام مادەنيەتى مەن ءىسلامدىق جولدى باياندايتىن بۇل قيسا مىڭ جارىم جىل شاماسىندا بىزدەن بۇرىنعى جاعداي بولعاندىقتان، بۇل جايلى بايىمدار ءىسلامدىق الەم ىنتىماعىنا پايدالى جاقتارىنان قاراستىرىلىپ ءسوز ەتىلگەن ءجون بولار دەپ ويلايمىن.


评论加载中...

copyright © 2016 苏ICP备15062819号-1

哈萨克族伟大的思想家、阿肯-阿合提.乌鲁木基的网站 Tel:18792514428